Wyrok dnia.
Każda sprawa zasługuje na uwagę

Skąd pomysł

Na studiach dziennikarskich szukaliśmy tematów na wokandach, czyli listach spraw wywieszanych przy salach rozpraw. Na wokandzie jest godzina rozprawy, sygnatura akt i przedmiot sprawy. Z tych kilku słów trzeba było wyłowić sprawę, o której warto napisać.

Orzeczenia są dziś w internecie, między innymi w Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych. Żeby znaleźć tam coś ciekawego, trzeba przejrzeć nowe dokumenty po kolei. Wyrok dnia robi ten przegląd za czytelnika: AI czyta każde nowe orzeczenie, a co rano na stronie jest sprawa dnia.

Dla kogo

Dla dziennikarzy

Przy każdej sprawie jest sygnatura akt, sąd i wydział. Z sygnaturą można zadzwonić do rzecznika prasowego sądu i zapytać o szczegóły, o to, czy wyrok jest prawomocny, albo o termin kolejnej rozprawy. Najwięcej materiału dają sprawy z uzasadnieniem, bo sąd opisuje w nim ustalenia i powody rozstrzygnięcia.

Orzeczenie może być nieprawomocne, więc przed publikacją trzeba sprawdzić w sądzie, na jakim etapie jest sprawa. Strony są zanonimizowane i Wyrok dnia nie próbuje ustalić, kim są.

Dla firm i prawników

W katalogu są sprawy z wydziałów gospodarczych i inne spory, w których stroną jest firma: o zapłatę, z umów, o roboty budowlane, leasing, upadłości, a także decyzje UOKiK i UODO. Kategorie pozwalają śledzić jedną dziedzinę, na przykład tylko zamówienia publiczne.

Do czytania z ciekawości

Uzasadnienia wyroków opisują po kolei, co się wydarzyło: kto zawarł umowę, kiedy przestał płacić, co zeznali świadkowie. Wiele z nich czyta się bez zawodowego powodu. Streszczenia trzymają się tego, co jest w orzeczeniu, i nie dopisują niczego od siebie.

Skąd pochodzą dane

Z Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych, repozytorium Sądu Najwyższego, Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych (NSA i WSA), wyszukiwarki orzeczeń Krajowej Izby Odwoławczej (spory o przetargi publiczne) i otwartych danych Unii Europejskiej (wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawach z Polski). Orzeczenia publikują same sądy, po usunięciu danych pozwalających zidentyfikować strony. Nie dodajemy do nich żadnych danych osobowych i nie próbujemy ustalić, kim są strony. Izba publikuje orzeczenia bez anonimizacji, dlatego przy sprawach z KIO podajemy tylko streszczenie i odnośnik do pełnego tekstu, a w opisach nie wymieniamy osób. Jeżeli źródło nie podaje daty publikacji, nie zastępujemy jej datą wyroku.

Sięgamy również do publikacji Trybunału Konstytucyjnego oraz archiwum polskich tłumaczeń orzeczeń ETPCz udostępnionego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. To wybrane dostępne zasoby, nie pełne bazy IPO i HUDOC. Zbieramy też decyzje Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z jego portalu orzeczeń oraz decyzje Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z jego bazy decyzji.

Nagłówki w panelu „W mediach” pochodzą z kanałów RSS redakcji i oficjalnych komunikatów prokuratur. Pokazujemy tylko tytuł, nazwę redakcji i odnośnik do artykułu, bez jego treści i bez zdjęć.

Sposób pobierania danych i słownik sądów zaczerpnęliśmy z otwartego projektu System Analizy Orzeczeń Sądowych (ICM Uniwersytetu Warszawskiego, licencja GPL-3.0). Z bazy SAOS uzupełniamy też archiwum: wybrane wyroki sądów apelacyjnych i okręgowych sprzed 2018 r.

Tematy w mediach

W panelu „W mediach” artykuły o tej samej sprawie zbieramy w jeden wątek. Można zobaczyć, które redakcje go opisują, rozwinąć listę publikacji i przejść do oryginałów. Osobna zakładka Tech obejmuje sztuczną inteligencję, cyberbezpieczeństwo i suwerenność technologiczną.

Licznik podaje liczbę artykułów zebranych w wątku. Panel pokazuje bieżące tematy, a pełne zestawienie pozwala wrócić do starszych. Bateria pojawia się, kiedy temat trwa dłużej niż jeden dzień; kolejne paski pokazują jego obecność w kolejnych dniach. Płomień pokazuje, że przybywa publikacji: mały, gdy dziś jest ich więcej niż wczoraj, średni, gdy przybywa ich szybko, a duży przy gwałtownym wzroście. Odnośniki „Powiązane” łączą osobne wątki dotyczące wspólnej sprawy. Te oznaczenia pomagają obserwować zainteresowanie tematem; nie oceniają wiarygodności artykułów.

Grupowanie wspomaga AI. Podobne nazwiska albo instytucje nie zawsze oznaczają tę samą sprawę, więc podział może wymagać korekty. Monitoring obejmuje dostępne kanały wybranych redakcji, nie wszystkie publikacje w internecie. Powiązanie z orzeczeniem pokazujemy po zgodności sygnatury lub potwierdzeniu redakcji.

Rosnący katalog

Zbieramy nowe publikacje i uzupełniamy starsze roczniki. Katalog pozwala wrócić do sprawy, jej dat i źródła. Pobieranie odbywa się partiami: część sądów udostępnia treść z opóźnieniem, a nie każda sprawa ma publiczne uzasadnienie. Katalog nie jest kompletnym rejestrem polskich postępowań. Zebrane dane i zakończone wątki medialne zachowujemy w archiwum; bieżące strony monitoringu obejmują ostatnie 60 dni. Dane są objęte osobną kopią zapasową.

Komunikaty prokuratur przechowujemy oddzielnie od orzeczeń. Korzystamy również ze wspólnych serwisów prokuratur okręgowych, w których publikowane są informacje o sprawach jednostek rejonowych. Komunikat o zarzutach nie oznacza wyroku. Wokandy, jeśli uda się je pobrać i dopasować, uzupełniają sprawę o terminy rozpraw.

Trzy daty przy sprawie

Sąd ogłasza wyrok na sali, a pisemne uzasadnienie sporządza później. Do portalu orzeczenie trafia zwykle po kilku tygodniach albo miesiącach. Dlatego przy każdej sprawie są trzy daty: dzień wyroku, dzień publikacji w portalu i dzień, w którym sprawa trafiła do serwisu.

Zestawienie dnia to orzeczenia, których pełną treść portal udostępnił tego dnia. Kolumna „Wyrok z” podaje, kiedy sąd orzekł.

Jak wybieramy sprawę dnia

Najwięcej waży ocena AI: model czyta orzeczenie i ocenia w skali od 0 do 20, czy to historia, którą da się opowiedzieć w dwóch zdaniach i o której ludzie by rozmawiali. Rodzaj sprawy nie daje przewagi: zawiła albo absurdalna sprawa gospodarcza może wygrać z zabójstwem, a sama surowa kara nie czyni sprawy ciekawą. Sprawa dnia i dwie kolejne pochodzą najpierw spośród spraw z oceną co najmniej 12. Między podobnie ocenionymi rozstrzygają punkty za konkretne cechy, a każdy punkt ma zapisany powód. Najwięcej znaczą:

• w sprawach karnych rodzaj przestępstwa (najwyżej zabójstwo i usiłowanie zabójstwa) i wysokość kary,
• w sprawach cywilnych stawka sporu, czyli wartość przedmiotu sporu, żądanie pozwu albo zasądzona kwota, oraz ludzka krzywda: naruszenie dóbr osobistych, śmierć bliskiej osoby, błąd lekarza,
• sąd wyższej instancji i pisemne uzasadnienie, bo z niego wiadomo, co się wydarzyło,
• artykuły o tym wyroku: im więcej redakcji o nim pisało, tym więcej punktów.

Mniej punktów dostają sprawy seryjne, na przykład tysiące podobnych spraw kredytów frankowych i sporów z ZUS.

Sprawa dnia nie musi pochodzić z tego samego dnia. Najwyżej ocenione orzeczenia z ostatnich 30 dni tworzą rezerwę, więc dzień, w którym portal nie opublikował nic ciekawego, i tak ma dobrą sprawę dnia. Każda sprawa może zostać sprawą dnia tylko raz. Algorytm unika dwóch dni pod rząd z tej samej dziedziny, a dwie kolejne sprawy pod sprawą dnia są zwykle z innych dziedzin niż ona i niż siebie nawzajem. Wieczorem redakcja dostaje kandydatów na następny dzień i może wskazać inną sprawę.

Sprawy o przestępstwa seksualne nigdy nie są sprawą dnia. Przemoc w rodzinie i alimenty tylko wtedy, gdy w tej samej sprawie jest poważniejsze przestępstwo. W takich sprawach są ofiary i dzieci.

Z archiwum

Pod sprawą dnia jest codziennie jedna starsza sprawa z archiwum, za każdym razem inna. Wybiera je model językowy: czyta starsze orzeczenia i szuka takich, o których ludzie by rozmawiali. Starsze sprawy analizujemy partiami, w ramach dziennego limitu, więc nie każde orzeczenie z archiwum zostało już przeczytane przez model. Część historii wybiera i opisuje redakcja.

Kategorie

O kategorii decydują sygnatura akt (na przykład GU to sprawy upadłościowe, AmA to sprawy z udziałem prezesa UOKiK, K i Ka to sprawy karne), nazwa wydziału, hasła tematyczne nadane w sądzie i przepisy powołane w orzeczeniu. Krzywdy i dobra osobiste to sprawy cywilne o zniesławienie, wizerunek, zadośćuczynienie za śmierć bliskich i błędy lekarzy.

Streszczenia

Tytuł i streszczenie każdej nowej sprawy przygotowuje model językowy na podstawie treści orzeczenia, zanim sprawa trafi do katalogu. Starsze sprawy mają jeszcze streszczenia złożone automatycznie z metryki i sentencji; opisujemy je stopniowo, a strona sprawy raz dostaje wtedy opis modelu. Na stronie każdej sprawy jest informacja, jak powstało jej streszczenie. To skróty informacyjne, nie porada prawna. Orzeczenia mogą być nieprawomocne.

Powiadomienia

Powiadomienie z wyrokiem dnia przychodzi codziennie około 7:30. Nie trzeba zakładać konta: serwis zapamiętuje tylko adres powiadomień, który nadaje przeglądarka, bez imienia ani e-maila. Wyłączyć je można w stopce strony albo w ustawieniach przeglądarki.

Całe poranne wydanie (sprawa dnia, sprawy nr 2 i 3, sprawa z archiwum i trzy tematy sądowe z mediów) przychodzi też e-mailem: zapis na wydanie e-mailem.

Zasady publikacji

Opublikowanych historii nie przerabiamy. Dalszy ciąg sprawy opisujemy w kolejnym materiale, a błąd w opisie poprawiamy w miejscu, w którym się pojawił. Gdy w ciągu dnia pojawi się ważna sprawa albo poranny wybór okaże się słaby, zamiast zmieniać opublikowane teksty publikujemy wydanie specjalne. Cytaty przy sprawach pochodzą z uzasadnienia lub sentencji; nie dopisujemy wypowiedzi, których nie ma w źródle. Karty spraw można udostępniać, a pełny dokument sprawdzić pod odnośnikiem do sądu.

Jak czytać sygnaturę akt

Sygnatura akt to numer sprawy nadany przez sąd. Na przykład X GC 842/12 oznacza:

X

numer wydziału sądu, który prowadzi sprawę,

GC

repertorium, czyli rodzaj sprawy (tu: sprawa gospodarcza w pierwszej instancji),

842

kolejny numer sprawy w tym repertorium,

12

rok, w którym sprawa wpłynęła do sądu (2012).

Często spotykane repertoria: C i Ca (sprawy cywilne i apelacje w sprawach cywilnych), GC i Ga (sprawy gospodarcze i apelacje gospodarcze), GU i GUp (upadłości), AmA (odwołania od decyzji prezesa UOKiK), P i U (prawo pracy i ubezpieczenia społeczne).

Wyrok i postanowienie

Wyrokiem sąd rozstrzyga sprawę co do istoty, na przykład zasądza zapłatę albo oddala powództwo. Postanowieniem rozstrzyga zwykle kwestie procesowe i sprawy w postępowaniu nieprocesowym, na przykład wpis do księgi wieczystej.

Prawomocność

Orzeczenie jest prawomocne, gdy nie można go już zaskarżyć zwykłym środkiem odwoławczym. Sądy publikują także orzeczenia nieprawomocne, dlatego przy każdej sprawie jest takie zastrzeżenie.

Pytania

Kontakt

Błąd w streszczeniu, sprawa, o której warto napisać, albo pytanie o serwis: redakcja@wyrokdnia.pl.