Gmina nie zapłaci za drogę na prywatnej działce, sąd uznał roszczenie za nadużycie prawa

wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z dnia 24 marca 2026 r.

Powód

E. K. (1)

w pozwie przeciwko stronie pozwanej

Gminie V.

wniósł o zasądzenie kwoty

80.000 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu.

W uzasadnieniu wskazał, że jest właścicielem działki nr (...), która została w całości zajęta przez stronę pozwaną pod drogę gminną. Powód podkreślił, że został przez stronę pozwaną pozbawiony możliwości korzystania z tej nieruchomości, pobierania z niej pożytków i nie otrzymał wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Powód domaga się wynagrodzenia za okres bezumownego korzystania od 19 października 2014r. do 19 października 2020r. Powód zaznaczył, że uchwała w przedmiocie przyjęcia darowizny działki nr (...) nie jest tożsama z podpisaniem umowy darowizny w formie aktu notarialnego, a taki akt nigdy nie został sporządzony między stronami.

W sprawie został wydany

nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym.

Strona pozwana

Gmina V.

wniosła sprzeciw od nakazu zapłaty zaskarżając nakaz w całości i wnosząc o oddalenie powództwa i o zasądzenie kosztów procesu.

W uzasadnieniu podniosła, że powód nie wykazał zasadności i wysokości roszczenia.

Strona pozwana podkreśliła, że wszelkie czynności prawne i faktyczne związane z ww. drogą gminną miały miejsce, gdy powód był (...) Miasta i Gminy V. i to on podejmował decyzje co do ustalenia przebiegu drogi gminnej. Zdaniem strony pozwanej to powód jest odpowiedzialny za stan faktyczny i prawny działki nr (...) ponieważ pełniąc funkcję organu wykonawczego zlecił wykonanie drogi na swojej nieruchomości i był autorem projektu uchwały o przekazaniu Gminie w drodze darowizny wydzielonych działek pod drogę.

Strona pozwana zaznaczyła, że wszyscy mieszkańcy oprócz powoda przekazali wydzielone działki na rzecz strony pozwanej pod drogę.

Strona pozwana podniosła zarzut nadużycia prawa przez powoda.

W piśmie k. 168 strona pozwana wskazała, że w uchwale nr (...) rady Miasta T. błędnie podano numer i nazwę drogi, ww. droga stanowiła drogę nr (...) o nazwie (...)i stanowiła ona drogę boczną od drogi nr (...)

(...).

Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 5400 zł tytułem kosztów procesu.

Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 28 maja 1986r. na mocy uchwały nr (...) Rady Narodowej Miasta T. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg gminnych i lokalnych miejskich podjęto decyzję o zaliczeniu drogi nazwanej

(...)

- do kategorii dróg publicznych.

W związku z procedowaniem w przedmiocie ustanowienia drogi gminnej m.in. po dz. (...), pozwana Gmina miała nabyć własność nieruchomości zajętych pod drogę w drodze darowizny. Powód jako (...) pozwanego Miasta i Gminy był inicjatorem ww. uchwały, sporządził w dniu 9 września 2003 r. i podpisał projekt nr (...) uchwały zgodnie z treścią której pozwana Gmina miała przyjąć darowiznę niezabudowanych nieruchomości m.in. dz. (...) (k.59). Jednocześnie sporządził w dniu 8 września 2003 r. i podpisał projekt nr (...) w przedmiocie zatwierdzenia jako drogę gminną drogę z F. do V. przebiegającą po m.in. dz (...) (projekt k. 60).

Pismem z 26 września 2013 r. Starostwo Powiatowe w T. przesłało na ręce powoda jako (...) Miasta i Gminy V. uchwałę nr (...) Zarządu Powiatu w T. z 25 września 2003 r. w sprawie wydania opinii o zaliczeniu dróg do kategorii dróg gminnych Miasta i Gminy V..

W dniu 25 września 2003r. została podjęta przez Zarząd Powiatu w T. uchwała nr(...)zgodnie z którą, zaopiniowano pozytywnie zaliczenie dróg wymienionych w załączniku nr (...) do kategorii dróg gminnych Miasta i Gminy V.. Zgodnie z § 2 dla dróg które dotychczas nie miały statusu drogi gminnej, pozwana Gmina winna przygotować i przedłożyć do zatwierdzenia Zarządowi Dróg Powiatu (...) projekt organizacji ruchu na włączenie drogi gminnej do drogi powiatowej, a następnie wprowadzić stosowne oznakowanie. Zgodnie z załącznikiem, uchwałą jest objęta droga łącząca F. i V. , która przebiegała m.in. po dz. (...) (droga asfaltowo żwirowa).

W dniu 25 września 2003r. Rada Miejska w V. podjęła uchwałę nr (...) o przyjęciu darowizny nieruchomości położonych w miejscowości F., gmina V., stanowiących własność prywatną, w tym działki nr (...) z przeznaczeniem na drogę gminną. Wykonanie uchwały powierzono powodowi jako (...) Miasta i Gminy V..

W dniu 25 września 2003 r. Rada Miejska pozwanej Gminy zatwierdziła jako drogę gminną drogę przebiegającą z F. do V. , usytuowaną m.in. na dz. (...). Wykonanie tej uchwały przekazano powodowi jako (...) pozwanego Miasta i Gminy.

W dniu 6 października 2008 r. została zawarta pomiędzy pozwaną Gminą reprezentowanym przez powoda jako (...), a Zakładem (...) na wykonanie drogi w F., którą wykonano w listopadzie 2008. Następnie zawierano umowy w przedmiocie remontu drogi.

Powód jest właścicielem działki nr(...) położonej w pozwanej Gminie, w miejscowości F., dla której Sąd Rejonowy w W. III Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o nr (...).

W 2003r. Urząd Miasta i Gminy V. zlecił D. D. wykonanie robót polegających na podziale działek rolnych do poszerzenia pasa drogowego w F. (od Ś. do H.). Działka nr (...) należąca wówczas do powoda została podzielona na działkę nr (...).

Powód w dniu 21 sierpnia 2003 r. podpisał protokół z czynności przyjęcia granic nieruchomości, obejmujący działkę nr (...).

W rejestrze gruntów dz. (...) figuruje jako droga.

Droga przebiegająca po dz. (...) prowadzi od miejscowości W. i kończy się w lesie. Rozpoczyna bieg od drogi prowadzącej z W. do G.. Potocznie nosi nazwę

droga do H.. Do tej drogi przylega nieruchomość powoda, w chwili obecnej niezabudowana, powód obecnie mieszka w innej części wsi. W latach 80-tych droga ta miała charakter drogi polnej, dojeżdżano nią do pól. Była drogą gruntową, utwardzoną kamieniami.

W latach 90-tych właściciele prosili pozwaną Gminę o sfinansowanie utwardzenia drogi, pozwana Gmina wysyłała auto kamienia, a mieszkańcy utwardzali drogę.

Powód w latach 1997-2010r. pełnił funkcję (...) pozwanej Gminy. Powodowi zależało na tym, aby udostępnić ww. drogę mieszkańcom pozwanej Gminy.

Prawie cała działka nr (...) jest zajęta pod drogę asfaltową i rów.

Pismem z 29 września 2020r. powód wezwał stronę pozwaną do polubownego rozwiązania sporu proponując wykup działki nr (...) lub inne satysfakcjonujące powoda rozwiązanie. W uzasadnieniu wskazano, że powód jest właścicielem dz. (...), po której przebiega droga, został on pozbawiony przysługującego mi prawa własności, może ogrodzić działkę i dochodzić swoich praw. Wskazał, że liczy na polubowne załatwienie sprawy, oczekuje na propozycję pozwanej Gminy uregulowania własności działek stanowiących drogę.

Pismo zostało odebrane przez stronę pozwaną w dniu 5 października 2022 r.

Sąd Okręgowy stan faktyczny ustalił na podstawie dokumentów przedłożone do akt sprawy, których autentyczność i wiarygodność nie budziła jego wątpliwości i nie była skutecznie zakwestionowana przez żadną ze stron.

Odnośnie kwestii oceny dokumentacji w zakresie tego czy uchwała z 1986 r. obejmuje drogę przebiegającą po dz. (...), materiał dowodowy znajdujący się w aktach nie daje podstaw do jednoznacznej identyfikacji drogi przebiegającej po dz. (...) jako jednej z dróg publicznych ujętych w Dzienniku Urzędowym Województwa (...). Wydaje się też, że tej okoliczności nie jest pewna sama strona pozwana, która nie orientuje się co do statusu ww. drogi, o czym świadczy okoliczność, że na rozprawie w dniu 4 listopada 2022 r. pełnomocnik strony pozwanej wskazał na drogę

(...). Oświadczenie zostało złożone po ponad 2 latach od zgłoszenia przez powoda roszczenia (pismo pozaprocesowe), po 6 miesiącach od złożenia sprzeciwu od nakazu zapłaty – stąd był czas na analizę statusu drogi, a mimo to strona pozwana w trakcie postępowania zmienia stanowisko wskazując w piśmie z 21 grudnia 2022r., że jednak chodzi o inną drogę nr (...)

(...). Z dokumentacji k. 170-179 nie sposób jednoznacznie stwierdzić, że droga nr (...) (zaznaczona na mapie k.179) jest tożsama z drogą przebiegającą po działce powoda. Okoliczność ta nie ma zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia albowiem roszczenie powoda i tak podlega oddaleniu. Wątpliwości co do przebiegu drogi wynikają także z okoliczności procedowania w 2003 r. w kierunku utworzenia drogi publicznej na działce powoda – skoro w 1986 r. droga miała już stanowić drogę publiczną, w jakim celu następowało dublowanie czynności. Fakt, że w latach 80-tych droga ta stanowiła drogę polną, co do których generalnie nie tworzono dróg gminnych również – potęguje ww. wątpliwości.

Sąd Okręgowy zauważył, że zgodnie z ustawą z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną: art.73 ust.1:

nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem;

2. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, wypłaca:

1) gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi,

2) Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg.

3. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody.

Zgodnie natomiast z uchwałą Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2003 r. III CZP 77/02:

w sprawie o wydanie nieruchomości zajętej pod drogę publiczną niedopuszczalne jest ustalenie przez sąd nabycia własności tej nieruchomości na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wskazał, że

wychodząc z założeń wykładni systemowej i funkcjonalnej należy więc dojść do wniosku, że w art. 73 ust. 3 ustawy ustawodawca przyznał wyłączną kompetencję wojewodzie do stwierdzenia nabycia prawa własności na podstawie z art. 73 ust. 1 ustawy. Samodzielne ustalenie przez sąd faktu tego nabycia jest niedopuszczalne, gdyż ze względu na art. 73 ust. 3 ustawy, zastrzegający w tym zakresie kompetencję organu administracyjnego, zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej we fragmencie sprawy cywilnej.

Z uchwały tej wynika , że w sprawie Sąd Okręgowy, bez uprzedniego wydania decyzji administracyjnej - nie jest kompetentny (nawet przesłankowo) do ustalania, że nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa lub Gminy. Z informacji pochodzących od strony pozwanej wynika natomiast, że taka decyzja nie została wydana.

Okoliczności podejmowania uchwał i udział powoda w tych czynnościach jako (...) wynikają bezpośrednio z dokumentów. Powód był w 2003 r. świadom tego, że droga faktycznie zajmuje jego działkę (...) (złożył podpis na protokole z czynności przyjęcia granic k. 147 gdzie wskazano na dz. (...) , z której wydzielano dz. (...) zajętą pod drogę), następnie był inicjatorem procesu, który miał przejmować w drodze darowizny od mieszkańców działek zajętych pod drogę i do sporządzenia pisma z 29 września 2020r. nie podejmował żadnych kroków przeciwko pozwanej Gminie.

Sąd Okręgowy uznał powództwo za bezzasadne.

Odnośnie kwestii statusu nieruchomości jako drogi gminnej i co za tym idzie co do określenia stanu własności nieruchomości jako stanowiącej własność strony pozwanej, to z uwagi na niewykazanie faktu ujęcia ww. drogi w uchwale z 1986 r. i niewydania decyzji zgodnie z art. 73 ust 1 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (uchwała Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2003 r. III CZP 77/02) – podjęcie ww. uchwały w 1986 r. jest irrelewantne dla rozstrzygnięcia.

Odnośnie kwestii uchwał podejmowanych w 2003r. , zgodnie z ustawą z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych:

a) art.2a. 1. drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa; 2. drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność (…) samorządu województwa, powiatu lub gminy.

b) art.7. 1. do dróg gminnych zalicza się drogi o znaczeniu lokalnym niezaliczone do innych kategorii, stanowiące uzupełniającą sieć dróg służących miejscowym potrzebom, z wyłączeniem dróg wewnętrznych; 2. zaliczenie do kategorii dróg gminnych następuje w drodze uchwały rady gminy po zasięgnięciu opinii właściwego zarządu powiatu; 3. ustalenie przebiegu istniejących dróg gminnych następuje w drodze uchwały rady gminy.

Sąd Okręgowy odwołał się do wymienionych w uzasadnieniu orzeczeń sądów administracyjnych i wskazał, że jak wynika z dokumentacji, w 2003 r. została powzięta uchwała w przedmiocie zaliczenia drogi przebiegającej pod dz. (...) do dróg gminnych, została podjęta uchwała o przyjęciu darowizny ww. nieruchomości, ale formalnie właściciele nieruchomości, w tym powód nie złożyli stosownych oświadczeń woli.

W rezultacie nie ma podstaw do uznania, że powód utracił własność dz. (...).

Powód dochodzi wynagrodzenia opierając się na twierdzeniu, że inna osoba bez jego zgody korzysta z nieruchomości stanowiącej jego własność. Tak skonstruowane roszczenie znajduje oparcie w art. 224 i 225 k.c.

W sprawie poza sporem na działce powoda została urządzona droga – przez stronę pozwaną i obecnie nieruchomość jest wykorzystywana przez inne osoby, jak również pozwana Gmina w toku procesu wysuwała argumentacje, że włada nieruchomością powoda (wywodziła, że droga jest drogą publiczną w zarządzie pozwanej Gminy).Stąd okoliczność korzystania przez stronę pozwaną z nieruchomości powoda została wykazana.Przyczynami, które legły u podstaw oddalenia roszczenia są okoliczności związane z procedowaniem związanym z ustanowieniem drogi jako drogi publicznej i przejęciem nieruchomości przez pozwaną Gminę na własność w drodze darowizny, które – wedle Sądu I instancji- można rozpoznawać w dwóch płaszczyznach:

- jako powstanie tytułu prawnego po stronie pozwanej Gminy do korzystania z działki lub przyznanie pozwanej Gminie statusu

dobrej wiary, co wyłącza roszczenie powoda o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości. W latach 90-tych i 2000-ych, to właściciele nieruchomości zwracali się do pozwanej Gminy o przejęcie ich nieruchomości. Na skutek tego pozwana Gmina przejmowała obowiązki w zakresie urządzania i utrzymania drogi we właściwym stanie. O tym świadczy już fragment zeznań powoda, który zeznał, że mieszkańcy prosili pozwaną Gminę o pomoc w urządzeniu drogi. W dalszym okresie pojawiają się dokumenty – projekty uchwał w przedmiocie przyjęcia darowizn mieszkańców, którzy mieli przenosić nieodpłatnie na rzecz pozwanej Gminy własność nieruchomości – w związku z utworzeniem drogi gminnej. Wydaje się to oczywistym, że przynajmniej powód będący (...) przygotowujący ww. projekty (parę dni wcześniej podpisał protokół ustalenia granic swojej nieruchomości,stąd doskonale wiedział gdzie leży jego działka i że ta działka jest objęta projektem) – miał pełną świadomość, w którym kierunku zmierzają działania pozwanej Gminy, aprobował te działania (w innym przypadku pojawiały by się z jego strony zastrzeżenia, o czym brak informacji w materiale dowodowym). Wiedział i godził się na to, że pozwana Gmina przejmie jego nieruchomość, stworzy drogę publiczną, urządzi ją, a on przeniesie na jej rzecz nieodpłatnie własność nieruchomości. Sytuacja wytworzyła stan, który strony zgodnie honorowały, to jest powód akceptował korzystanie z nieruchomości przez pozwaną Gminę (utwardzania i remontu drogi) i pośrednio innych mieszkańców - przez okres 17 lat. Może to prowadzić do konstatacji o zawarciu (przez czynności konkludentne) umowy użyczenia (art.710 k.c.), względnie ta okoliczność usprawiedliwia przekonanie strony pozwanej o tym, że jej posiadanie jest zgodne z prawem(przez pryzmat przekonania o istnieniu stosunku użyczenia - co umożliwia przyjęcie dobrej wiary strony pozwanej). Stan ten może zmienić dopiero złożenie pisma z 29 września 2020 r. doręczonego stronie pozwanej w dniu 5 października 2020r., w którym powód wyznaczył termin 14 dni (czyli do 19 października 2020r.) na polubowne załatwienie sprawy i złożenie propozycji przez pozwaną Gminę. Stąd z chwilą upływu ww. terminu, czyli po 19 października 2020 r. (kiedy powód oczekiwał propozycji pozwanej Gminy) można przyjąć, że doszło do wypowiedzenia stosunku użyczenia lub, że strona pozwana utraciła przymiot dobrej wiary – przy czym zgodnie z roszczeniem – powód domaga się wynagrodzenia liczonego do 19 października 2020r. (k.26), a w związku z tym jego roszczenie podlega oddaleniu. Nie ma podstaw do oparcia roszczenia o przepisy art.405 k.c., Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 czerwca 2021 r.,V ACa 286/21

odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia ma charakter subsydiarny i wchodzi w grę tylko wówczas, gdy nie ma innej podstawy odpowiedzialności. Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu nie służą do konstruowania na ich podstawie odpowiedzialności dłużnika, która ma zastępować jego odpowiedzialność z innego tytułu, gdy wierzyciel bądź w ogóle nie opiera żądania na tej podstawie, bądź nie wykazał przesłanek uzasadniających takie żądanie. Jeżeli bezwzględnie obowiązujące przepisy k.c. normują roszczenia pomiędzy właścicielem a posiadaczem rzeczy, których nie łączy stosunek umowny, wtedy te przepisy mają zastosowanie. Dopiero wówczas, gdy okaże się, że nie ma podstaw do stosowania art. 224 i nast. k.c., zastosowanie znajdzie

art. 405 k.c. Skoro więc relacje właściciela i posiadacza w zakresie wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości wynikają z regulacji art. 224 i następne k.c. – nie znajdzie zastosowania art. 405 k.c. W świetle brzmienia ww. przepisu i tak strona pozwana nie ponosiłaby odpowiedzialności z uwagi na ww. okoliczności;

- nadużycie prawa podmiotowego - art. 5 k.c. Skoro powód jako organ strony pozwanej i jednocześnie właściciel nieruchomości bierze udział w procedowaniu ustanowienia na jego działce drogi gminnej, co w efekcie ma prowadzić do nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości na pozwaną Gminę (przygotowuje projekty przyjęcia darowizn przez pozwaną Gminę) – w tym przeświadczeniu godzi się na utwardzanie i korzystanie przez 17 lat z jego drogi – nie zgłasza pretensji, zarzutów – utrzymuje pozwaną Gminę w przekonaniu o akceptacji takiego stanu i zgodności z prawem – obecnie wnoszone roszczenie (wyłącznie za wskazany okres) należy zakwalifikować jako nadużycie prawa. Nadmienić należy, że stanowisko Sądu Okręgowego wyrażone w uzasadnieniu nie dotyczy okresu po 19 października 2020r.

O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c.

Apelację w sprawie wniósł powód zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) art. 233 § 1 k.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego przez Sąd I instancji, polegającego na tym, iż Sąd I instancji uzależnił oddalenie roszczenia powoda od faktu rzekomego przejęcia przez stronę pozwaną od powoda działki nr (...) na własność na podstawie umowy darowizny, podczas gdy z przedłożonych przez stronę pozwaną dokumentów w toku postępowania przed Sądem I instancji oraz z zeznań powoda nie wynika, aby doszło do zawarcia pomiędzy stronami umowy darowizny nieruchomości - działki nr (...), będącej własnością powoda, skutkiem czego doszło do błędu w ustaleniach faktycznych co do faktu przejęcia przez stronę pozwaną od powoda działki nr (...) na własność na podstawie umowy darowizny;

b) art. 327

1 § 1 k.p.c, poprzez:

- wytworzenie przez Sąd I instancji istniejących sprzeczności, które zawarte są w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku polegających na tym, że z jednej strony Sąd I instancji opiera rozstrzygnięcie w szczególności na fakcie rzekomego przejęcia przez stronę pozwaną od powoda działki nr (...) na własność na podstawie umowy darowizny, a z drugiej strony wskazuje na możliwość rzekomego istnienia między stronami, a zawartej

per pacta concludentia, umowy użyczenia nieruchomości - (...), należącej do powoda,

- niewskazanie przez Sąd I instancji przyczyn, dla których Sąd I instancji odmówił wiarygodności i mocy dowodowej wniosków powoda wynikających z pozwu, a następnie z pisma procesowego z 24 listopada 2022 r., a dotyczących dopuszczenia dowodu z opinii biegłego w celu ustalenia wartości zajętej pod drogę publiczną nieruchomości - działki nr (...), a w konsekwencji niepoddawanie się zaskarżonego wyroku kontroli instancyjnej;

2. naruszenie prawa materialnego to jest:

a) art 5 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne stwierdzenie przez Sąd I instancji, iż działania zainicjowane przez powoda poprzez wniesienie do Sądu I instancji ww. pozwu o zapłatę z tytułu bezumownego korzystania przez stronę pozwaną z nieruchomości należącej do powoda, to jest (...) i jednoczesny fakt pełnienia przez powoda funkcji(...) Miasta i Gminy V. w okresie objętym postępowaniem należy zakwalifikować jako nadużycie przez powoda prawa podmiotowego, podczas gdy strona pozwana nie wykazała, iż ww. działania powoda noszą znamiona nadużycia prawa podmiotowego, a pełnienie przez powoda ww. funkcji nie ma znaczenia dla postępowania,

b) art. 224 § 2 k.c. w zw. z art. 225 k.c. poprzez ich niezastosowanie i oparcie się przez Sąd I instancji na błędnym stanowisku, iż w sprawie strona pozwana istotnie korzysta z nieruchomości należącej do powoda, to jest działki nr (...), ale ostatecznie na oddaleniu przez Sąd I instancji roszczenia, opierając się nie na twierdzeniach powoda mających podstawę w pozwie, lecz na okolicznościach związanych z procedowaniem związanym z ustanowieniem ww. drogi jako drogi publicznej oraz przejęciem nieruchomości przez stronę pozwaną w drodze darowizny, jak również na okolicznościach rzekomego zawarcia pomiędzy stronami

per pacta conciudentia umowy użyczenia nieruchomości - działki nr(...) skutkiem czego doszło do nierozpoznania istoty sprawy.

W rezultacie powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa i zasądzenie kwoty 80.000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz powoda kosztów procesu za obie instancje.

Strona pozwana wniosła

odpowiedź na apelację, w której domagała się oddalenia apelacji i zasądzenia kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył:

Apelacja jest bezzasadna.

Sąd Apelacyjny podziela dokonaną przez Sąd Okręgowy ocenę materiału dowodowego, znajdującą podstawę w dyrektywach oceny dowodów zawartych w treści art. 233 § 1 k.p.c., oraz ustalony stan faktyczny i przyjmuje je za własne.

Sąd Apelacyjny podziela także wnioski wyprowadzone przez Sąd Okręgowy na podstawie ustalonego stanu faktycznego.

Omówienie zarzutów apelacji rozpocząć należy od najdalej idącego zarzutu, to jest naruszenia art.327

1 § 1 kpc, który to zarzut należy uznać za bezzasadny.

Pierwsza postać naruszenia ww. przepisu ma polegać –według powoda – na sprzecznych ustaleniach, w ramach których – Sąd Okręgowy miał ustalić fakt rzekomego przejęcia przez stronę pozwaną od powoda działki nr (...) na własność na podstawie umowy darowizny, z drugiej strony wskazując na możliwość rzekomego istnienia między stronami, a zawartej

per pacta concludentia, umowy użyczenia nieruchomości - działki nr (...).

Wątek dotyczący ustalenia przez Sąd I instancji, że strona pozwana przejęła od powoda ww. działkę powtórzony został przy okazji przedstawiania zarzutu naruszenia art.233 § 1 kpc.

Tymczasem Sąd Okręgowy nie tylko nie ustalił, że strona pozwana

przejęła na własność działkę od powoda, ale wręcz konstrukcja rozstrzygnięcia oparta jest jednoznacznie na przeciwnym stanowisku, a mianowicie, że do takiego

przejęcia nie doszło – por. jednoznaczny w swojej treści akapit uzasadnienia, w którym Sąd Okręgowy stwierdza, że

w związku z powyższym (czyli w związku z przedstawioną przez Sąd Okręgowy argumentacją)

nie ma podstaw do konstatacji o tym, że powód kiedykolwiek utracił własność dz. (...) (k.197), a dalsza część argumentacji Sądu I instancji znajduje swoje logiczne uzasadnienie tylko wówczas, gdy jako punkt wyjścia rozważań uczynić ustalenie, że to powód jest nadal właścicielem działki.

Natomiast co do zarzutu, że Sąd I instancji nie wskazał przyczyn, dla których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej wniosków powoda wynikających z pozwu, a następnie z pisma procesowego z 24 listopada 2022 r., a dotyczących dopuszczenia dowodu z opinii biegłego w celu ustalenia wartości zajętej pod drogę publiczną nieruchomości - działki nr (...) to istotnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest omówienia przyczyn oddalenia ww. wniosku dowodowego.

Rzecz w tym, że nie można uznać ww. braku za wadliwość mającą wpływ na wynik postępowania, a wręcz można zastanawiać się, czy brak ten można postrzegać w kategorii jakiejkolwiek wadliwości procedowania.

Oczywistym jest bowiem, iż wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia wartości nieruchomości można oceniać jako uzasadniony tylko wówczas, gdy sąd orzekający uzna, że roszczenie jest usprawiedliwione co do zasady. Jednoznacznie z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie co do zasady jest nieusprawiedliwione, a zatem zbędne byłoby prowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia faktów, które miałyby znaczenie tylko w razie uznania roszczenia za usprawiedliwione co do zasady. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w ww. stanowisku w sposób oczywisty mieści się uznanie, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego jest zbędne. Inaczej rzecz ujmując – gdyby Sąd Apelacyjny uznał, że roszczenie powoda jest co do zasady usprawiedliwione to nie uchylałby wyroku tylko z tej przyczyny, że Sąd Okręgowy nie odniósł się do wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, tylko dopuściłby i przeprowadził ww. dowód.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art.233 § 1 kpc, albowiem Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej, to jest zgodnej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Skuteczne podniesienie zarzutu obrazy przepisu art. 233 §1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 2009 r., II PK 261/08). Jeśli sądowi nie można wytknąć błędnego z punktu widzenia logiki i doświadczenia życiowego rozumowania, nie dochodzi do obrazy ww. przepisu, nawet jeśli z dowodu można wywieść wnioski inne niż przyjęte przez sąd.

Powtórzyć należy, że zarzut ten oparty jest na wadliwym założeniu, że Sąd Okręgowy ustalił, że strona pozwana nabyła własność działki powoda, w sytuacji gdy Sąd Okręgowy ustalił odmienny przebieg zdarzeń – to jest, że wobec niezachowania odpowiednich wymogów i braku stosownej decyzji administracyjnej powód nie utracił własności działki. Sąd Okręgowy wprost wskazał, że

została podjęta (przez stronę pozwaną)

uchwała o przyjęciu darowizny ww. nieruchomości, ale formalnie właściciele nieruchomości, w tym powód nie złożyli stosownych oświadczeń woli.

W efekcie Sąd Okręgowy dokonywał oceny roszczenia powoda przy założeniu, że nie utracił on własności działki.

Ocenę zarzutów przepisów prawa materialnego Sąd Apelacyjny rozpocznie od oceny zarzutu naruszenia art. 224 § 2 k.c. w zw. z art. 225 k.c., który to zarzut należy uznać za bezzasadny.

Sąd Apelacyjny w pełni podziela wnioski Sądu Okręgowego co do braku podstaw do zastosowania w sprawie ww. przepisów.

Odnosząc się do zarzutu wadliwego ustalenia, że strony

per facta concludentia zawarły umowę użyczenia, to niezależnie od tego jak zakwalifikować prawnie podstawę korzystania przez pozwaną Gminę z ww. działki to wydaje się być bezsporne, że strona pozwana korzystała z ww. działki nie tylko w sposób niezakłócony, ale także w sposób, który nie napotykał na żadne uwagi powoda jako właściciela działki przez okres 17 lat. Co więcej, w tym czasie strona pozwana nie tylko urządziła drogę, ale także wyremontowała ją. Przy takim założeniu – bezspornego korzystania z działki Sąd Okręgowy wyprowadził i uzasadnił wniosek, że przynajmniej do 19 października 2020 r. roszczenie jest na podstawie ww. przepisów bezzasadne, co ma znaczenie dla niniejszej sprawy, albowiem odszkodowanie powoda zamyka się w okresie od 19 października 2014r. do 19 października 2020r.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art.5 kc w postaci opisanej w apelacji.

Przypomnieć należy, że Sąd Okręgowy ustalił, że budowa drogi była inicjatywą lokalnych mieszkańców, którzy zgodzili się oddać nieodpłatnie nieruchomości pod drogę, albowiem do tej pory korzystali z drogi polnej utwardzanej co pewien czas własnymi siłami ww. mieszkańców z wykorzystaniem żwiru dostarczanego przez pozwaną Gminę.

Ww. ustalenie jest nie tylko logiczne, ale znajduje potwierdzenie w dokumentacji, z której wynika wola mieszkańców nieodpłatnego przekazania nieruchomości pod drogę. Ww. ustalenie nie spotkało się także z zaprzeczeniem samego powoda.

W rezultacie nie można przyjąć, że powód (i inni mieszkańcy) zostali przymusowo i wbrew swojej woli pozbawieni możliwości korzystania z działek zajętych na drogę, a dodatkowo pozwana Gmina nie wypłaciła im z tego tytułu żadnego odszkodowania.

Prawidłowe ustalenie prowadzi do wniosku, że to w interesie wszystkich mieszkańców była budowa drogi za cenę nieodpłatnego przekazania nieruchomości pod drogę i że wręcz była to ich inicjatywa. Dowodem na zasadność ww. wniosku jest okoliczność, że w toku postępowania nie ujawniły się informacje, że inni mieszkańcy, którzy też udostępnili działki pod budowę drogi wystąpili z analogicznymi roszczeniami. Jeżeli zatem taka była intencja wszystkich zainteresowanych – to jest właścicieli działek i pozwanej Gminy to podejmowanie działań sprzecznych z ww. intencją po 17 latach od daty (faktycznego) przejęcia gruntu i wybudowaniu drogi stanowi nadużycie praw podmiotowych.

Powód nie również racji twierdząc, że fakt sprawowania przez niego urzędu (...)nie ma znaczenia dla oceny, czy w sprawie doszło do naruszenia art.5 kc. Wprost przeciwnie –przyczyną, dla której sądy orzekające w sprawie dokonują całokształtu oceny roszczenia powoda jest okoliczność, że powód pełniąc funkcję (...) – albo bezpodstawnie wskazał, że zamiarem mieszkańców jest nieodpłatne przekazanie nieruchomości pod drogę, skoro – przynajmniej on nie miał takiej woli, albo zaniechał sfinalizowania zamiaru nieodpłatnego przekazywania działek przez ich właścicieli, w tym przez niego samego.

Zupełnie bezzasadne są twierdzenia powoda, który twierdzi, że nie pamięta szczegółów stanu faktycznego związanego z budową drogi na (m.in.) jego działce. Oczywiście, z perspektywy prawie 25 lat można zasłaniać się niepamięcią, ale do tej kwestii należy podejść w taki sposób, że powód nie kwestionował budowy drogi na swojej działce, a przecież wtedy na bieżąco zajmował się ww. kwestiami i musiał mieć świadomość, czy godzi się na nieodpłatne przejęcie ww. działki na własność. Ani w momencie budowy drogi, ani w czasie jej remontu i przez cały jej użytkowania (aż do 2020r.) nie podejmował działań zmierzających do ujawnienia, że przynajmniej on oczekuje odszkodowania za działkę. Z dużą dozą prawdopodobieństwa należy przyjąć, że gdyby powód jednoznacznie wskazał, że jeden z właścicieli gruntu (to jest on sam) nie godzi się na nieodpłatne oddanie nieruchomości pod drogę to nie doszłoby do podjęcia uchwały przez radę gminy w przedmiocie budowy drogi i droga nie zostałaby wybudowana. Inną kwestią jest, że jak wynika z ustaleń Sądu Okręgowego ww. droga została wybudowana na dotychczasowej drodze polnej (utwardzonej żwirem), a zatem sposób korzystania przez powoda z działki nie zmieniłby się, przy czym oczywiście powód mógłby sprzeciwić się dalszemu wykorzystywaniu swojej działki przez mieszkańców jako fragmentu drogi polnej.

W rezultacie prawidłowo Sąd Okręgowy uznał, że zachowanie powoda, który będąc (...) doprowadził do wybudowania drogi na nieruchomościach, które miały być w tym celu nieodpłatnie oddane przez właścicieli, bez finalizacji tego zamiaru nieodpłatnego oddania gruntu pod drogę, a następnie wywodzenie z faktu ww. zaniechania roszczeń wobec strony pozwanej stanowi nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art.5 kc.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny oddalił apelację jako bezzasadną na podstawie art.385 kpc.

Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art.98 § 1 i 3 kpc i art.391 § 1 kpc oraz § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust.1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015r. (Dz.U. z 2015 r., poz.1804 ze zm.).