Potrącenie z kredytu frankowego zgasiło odsetki, bank zapłaci mniej

Wyrokiem z 24 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy w Legnicy ustalił, że stosunek prawny wynikający z umowy kredytu (...), zawartej 15 czerwca 2007 r., pomiędzy powodami D. S. i J. S., a (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w X., którego następcą prawnym jest strona pozwana, nie istnieje (pkt I); zasądził od strony pozwanej Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w X. łącznie na rzecz powodów D. S. i J. S. kwotę 67 247,58 zł oraz kwotę 17 622,60 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 14 listopada 2024 r. do dnia zapłaty (pkt II); oddalił dalej idące powództwo (pkt III) oraz zasądził od strony pozwanej Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w X. łącznie na rzecz powodów D. S. i J. S. kwotę 4 081 zł, tytułem zwrotu kosztów procesu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt IV).

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, jak na stronach 4-11 uzasadnienia (k. 319v-323 akt sprawy).

Apelację od wyroku wywiodła strona pozwana, zaskarżając wyrok w części zasądzającej od strony pozwanej łącznie na rzecz powodów kwotę 37 681,93 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 14 listopada 2024 r., do dnia zapłaty, tj. w części wskazanej w pkt II (częściowo).

Zaskarżonemu wyrokowi strona pozwana zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 499 zdanie drugie k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i błędne uznanie, że wierzytelność powodów w kwocie 37 681,93 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 209 500,66 zł za okres od 12 września 2023 r. do 14 listopada 2024 r. nie wygasła na skutek oświadczenia o potraceniu z 17 stycznie 2025 r. a co za tym idzie mogła zostać skutecznie potrącona, pomimo tego, że na skutek retroaktywnego skutku potrącenia roszczenie o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 306 408,36 zł wygasło w związku z przedstawieniem do potrącenia należności głównej, od której odsetki były naliczane. Błąd Sądu poskutkował zasądzeniem na rzecz powoda zawyżonej należności głównej.

W związku z powyższym, strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonym zakresie i oddalenie powództwa wobec Banku w zaskarżonej części, tj. oddalenie powództwa również w części zasądzającej od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 37 681,93 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od

14 listopada 2024 r., do dnia zapłaty. Ponadto, strona pozwana wniosła o rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania za I instancję na zasadzie wzajemnego zniesienia kosztów pomiędzy stronami oraz zasądzenie od powodów na rzecz strony pozwanej kosztów procesu za postępowanie II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów (w częściach równych po ½ dla każdego z powodów) kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja strony pozwanej zasługiwała na uwzględnienie w przeważającej części.

Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, ujęte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jako że znajdowały one pełne oparcie w zebranym w niniejszym postępowaniu materiale dowodowym. Sąd pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe i poczynił szczegółowe, a przede wszystkim prawidłowe ustalenia faktyczne, które przedstawiają fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Powtarzanie ustaleń Sądu pierwszej instancji nie było konieczne i Sąd Apelacyjny przy zastosowaniu art. 387 § 2

1 pkt 1 k.p.c. władny był poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje w całości za własne.

Zaznaczyć należy, że w rozpoznawanej sprawie pozwany nie kwestionował już okoliczności, że zawarta przez strony umowa jest nieważna, a nie zgadzał się tylko z dokonanym przez Sad Okręgowy rozliczeniem wzajemnych świadczeń uiszczonych przez strony w wykonaniu tej nieważnej umowy wskazując na naruszenie przez Sąd I instancji przepis art. 499 zd. drugie k.c.

Z tym zarzutem apelacyjnym Sąd Odwoławczy się zgadza.

Nieważność umowy powoduje konieczność rozliczenia stron, w oparciu o treść art. 410 § 1 k.c. Konsekwencją ustalenia nieważności umowy jest bowiem powstanie roszczenia o zwrot świadczenia spełnionego na podstawie tej umowy jako świadczenia nienależnego. W przypadku powodów i żądania pozwu przysługuje im roszczenie o zwrot świadczeń spłacanych tytułem wykonania umowy kredytowej. Przy czym w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowało się już stanowisko zgodnie z którym, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. – uchwała SN (7s.) z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, której nadano moc zasady prawnej, oraz uchwała SN z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20). Sąd Najwyższy wyjaśnił, że świadczenie spełnione na podstawie abuzywnej klauzuli, trzeba traktować jako nienależne i podlegające zwrotowi, bowiem klauzulę taką traktować należy jakby nigdy nie istniała (nieskuteczność ab initio albo ex tunc).

Zgodnie z powyższym, płatności kredytobiorców z tytułu spłaty kredytu oraz wypłata środków pieniężnych przez Bank są świadczeniami nienależnymi, a roszczenia o zwrot tych świadczeń są od siebie niezależne (teoria dwóch kondykcji). Co istotne wysokość dokonanych spłat zarówno w odniesieniu do należności objętych pozwem, a także co do spłat dokonanych w toku postępowania oraz w okresie od żądania pozwu nie była kwestionowana i wynikała ze złożonych zaświadczeń. Również powodowie nie kwestionowali wysokości wypłaconego im przez stronę pozwaną kapitału kredytu.

Pismem z 17 stycznia 2025 r. powodowie złożyli stronie pozwanej oświadczenie o potrąceniu swoich wierzytelności z tytułu wykonania spornej umowy, w tym z tytułu skapitalizowanych odsetek za opóźnienie od kwoty 306 408,36 zł od 12 września

2023 r. do 14 listopada 2024 r. z wierzytelnością Banku z tytułu wypłaconego kapitału w wysokości 300 000,02 zł

Sąd I instancji przyjął skuteczność tak dokonanego potrącenia ale Sąd Apelacyjny w tym zakresie uznał zarzuty strony pozwanej za zasadne wobec brzmienia art. 499 k.c., który stanowi, że potrącenie dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną, od chwili kiedy potrącenie stało się możliwe. Tym samym, ponieważ Sąd Apelacyjny rozpoznający niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że potrącenie można uznać za możliwe w ramach rozliczeń nieważnej umowy kredytu bankowego już wówczas gdy kredytobiorcy złożą Bankowi oświadczenie, że ich zdaniem umowa jest nieważna, a oświadczenie o potrąceniu prowadzi do umorzenia wierzytelności z mocą wsteczną, to brak jest podstaw do przyjęcia, że powodowie mają wierzytelność w postaci odsetek ustawowych za opóźnienie.

Dlatego też po ponownym przeliczeniu, zgodnie z treścią art. 498 § 2 k.c., obie wierzytelności umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej z nich, co oznacza, że do zapłaty na rzecz powodów pozostawała różnica, tj. kwota 29 565,65 zł oraz

17 622,60 CHF.

Stąd też wyrok Sądu Okręgowego, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., podlegał zmianie w punkcie II w ten sposób, że kwota zasądzona od strony pozwanej na rzecz powodów uległa obniżeniu do kwoty 29 565,65 zł oraz 17 622,60 CHF, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

Przy czym Sąd Apelacyjny uznał, że powyższa zmiana nie skutkowała koniecznością odmiennego orzeczenia o kosztach procesu za postępowanie przed Sądem pierwszej instancji, a orzeczenie w tym zakresie znajduje uzasadnienie w treści art. 100 zd. 2 k.p.c.

Zatem w pozostałym zakresie apelacja strony pozwanej podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c., o czym orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach w postępowaniu apelacyjnym zapadło w oparciu o przepis art. 102 k.p.c. Zważywszy na to, że apelacja strony pozwanej podlegała uwzględnieniu w przeważającej części powodowie byliby zobowiązani do ich zwrotu ich części na rzecz strony pozwanej. Jednak mając na uwadze charakter tej sprawy, jako sporu z zakresu tzw. spraw frankowych, które wciąż są rozstrzygane w sposób niejednolity w zakresie sposobu rozliczeń świadczeń nienależnych między stronami, Sąd Apelacyjny uznał, że zasady słuszności przemawiają za odstąpieniem od obciążania powodów tymi kosztami. Co istotne dla tej oceny rozstrzygany spór był sporem przedsiębiorcy z konsumentem, który swoje żądanie zasadnie oparł na twierdzeniach o występowaniu nieuczciwych, abuzywnych postanowień w umowie sporządzonej przez bank – profesjonalistę, który te nieuczciwe warunki wprowadził.

Z tych przyczyn orzeczono jak w pkt 3. sentencji wyroku.

Aneta Fiałkowska - Sobczyk

ZARZĄDZENIE

1. (...);

2. (...).