Sprzedająca lokal uchyliła się od umowy przedwstępnej. Apelacja oddalona

Wyrokiem z 30 maja 2023 roku Sąd Okręgowy w Lodzi:

1/ zobowiązał E. A. do złożenia oświadczenia woli, o przeniesieniu na rzecz E. L. i P. L. w drodze sprzedaży do ich majątku wspólnego własności lokalu mieszkalnego nr (...), położonego w Ł. przy ul. (...) o pow. użytkowej 37,60 m 2 , dla którego prowadzona jest przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi księga wieczysta nr (...), w wykonaniu przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 29 maja 2017 roku zawartej przed notariuszem H. M. (1) w Kancelarii Notarialnej w K., Rep. A nr (...) na warunkach w niej określonych, za dopłatą reszty ceny nieruchomości w wysokości 40.000 zł złotych, przy uwzględnieniu wpłaty w kwocie 50.000 zł tysięcy zadatku, dokonanej przez powodów E. L. i P. L. na rzecz pozwanej E. A.;

2/ zasądził od pozwanej na rzecz powodów 13.534,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Wyrok ten został oparty na ustaleniach poczynionych przez Sąd a quo, opisanych na k. 172 odwrót do 173 odwrót, które Sąd Apelacyjny w pełni akceptuje, bez potrzeby ich ponownego przytaczania.

Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, Sąd pierwszej instancji nie dał wiary zeznaniom pozwanej w części, w której zaprzeczyła, aby otrzymała od powodów zadatek w kwocie 50.000 zł oraz co do okoliczności zawarcia umowy przedwstępnej (w tym odnośnie wymuszenia przez powodów złożenia przez nią oświadczenia woli). Sąd ten uznał, że one są sprzeczne z zasadami logiki i pozostałym, uznanym za wiarygodny materiałem dowodowym sprawy. Jak wynikało z zeznań świadka H. M. (notariusza), które pokrywały się z wersją prezentowaną przez stronę powodową, pozwana dobrowolnie przystąpiła do zawarcia umowy przedwstępnej, nie kwestionowała jakichkolwiek jej postanowień, a po odczytaniu aktu notarialnego dobrowolnie go podpisała. Świadek zeznała, że podczas sporządzania aktu notarialnego nie wydarzyło się nic nietypowego, a w przypadku przymusu jednej ze stron nie dopuściłaby do zawarcia umowy.

Dokonując oceny prawnej ustalonych faktów Sąd Okręgowy stwierdził, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

W niniejszej sprawie powodowie domagali się zobowiązania pozwanej do złożenia oświadczenia woli o treści wskazanej w pozwie, w wykonaniu przedwstępnej umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego z dnia 29 maja 2017 roku.

Przywoławszy treść art. 64 k.c. oraz art. 389 k.c. i art. 535 § 1 k.c., Sąd a quo stwierdził, że w umowie przedwstępnej z 29 maja 2017 r., strony wskazały wszystkie istotne elementy umowy przyrzeczonej. Pozwana zobowiązała się do zbycia na rzecz powodów lokalu mieszkalnego znajdującego się w Ł. przy ul. (...), powodowie zaś zobowiązali się do ustanowienia na jej rzecz prawa dożywotniego i bezpłatnego zamieszkiwania w ww. lokalu oraz zapłaty ceny w wysokości 90.000 zł, z których to 50.000 zł zostało na jej rzecz przekazane już przed zawarciem umowy.

Stosownie do art. 390 k.c., jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia, a jednocześnie umowa przedwstępna czyni zadość wymaganiom, od których zależy ważność umowy przyrzeczonej, w szczególności wymaganiom co do formy, strona uprawniona może dochodzić zawarcia umowy przyrzeczonej.

W niniejszej sprawie strony dochowały wszelkich wymogów, co do formy umowy przyrzeczonej, w szczególności sporządziły ją w formie aktu notarialnego (art. 158 k.c.). W treści umowy przedwstępnej strony określiły termin zawarcia umowy przyrzeczonej wskazując, że nastąpi to nie wcześniej niż 2 stycznia 2022 roku, najpóźniej jednak do dnia 31 stycznia 2022 roku.

Powodowie skutecznie wezwali E. A. do zawarcia umowy przyrzeczonej, jednak pozwana uchyliła się spełnienia tego obowiązku, nie stawiając się na wyznaczone spotkania w siedzibie kancelarii notariusza.

W dalszych wywodach Sąd Okręgowy odniósł się do skuteczności oświadczenia pozwanej o uchyleniu się od złożonego przez nią oświadczenia woli. Pozwana powołała się na to, że w dniu zawarcia umowy przedwstępnej działała w błędnym przeświadczeniu o zobowiązaniu się powodów do ustanowienia na jej rzecz prawa dożywocia, nie zaś (wynikającego explicite z zawartej umowy) prawa do bezpłatnego, dożywotniego korzystania z nieruchomości. Dodatkowo wskazywała, jakoby w momencie zawierania umowy znajdowała się w stanie wyłączającym swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Sąd pierwszej instancji podkreślił przy tym fakt, że umowa przedwstępna zawarta została w 2017 roku, natomiast oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli pochodzi z maja 2022 roku.

Jak wynika z treści art. 84 §1 k.c., w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej”. Błąd w oświadczeniu składanym innej osobie jest relewantny prawnie, jeśli adresat oświadczenia wywołał błąd, wiedział o błędzie lub mógł błąd z łatwością zauważyć. Wystarczające jest, aby osoba, której składane jest oświadczenie woli, przyczyniła się do powstania mylnego przekonania u składającego oświadczenie. Działanie adresata oświadczenia nie musi być wyłączną przyczyną błędu, ale jedną z jego przyczyn (wyr. SN z 12.10.2000 r., IV CKN 144/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 60).

W tej sprawie treść podpisanej w formie aktu notarialnego umowy przedwstępnej sprzedaży sporządzona została przez notariusza, brak jest nadto jakichkolwiek okoliczności wskazujących, aby powodowie działaniem swoim w jakikolwiek sposób wpływali na przekonanie pozwanej, co do treści łączącego ich stosunku prawnego. Wobec powyższego brak było podstaw do uznania, że powodowie wprowadzili E. A. w błąd, lub do powstania takiego błędu się przyczynili.

Dodatkowo, Sąd Okręgowy nie podzielił twierdzeń pozwanej, jakoby odmiennie pojmowała ona znaczenie treści złożonego przez siebie oświadczenia woli. Zgodnie z art. 65 § 1 i 2 k.c. oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których zostało złożone, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie opierać się na jej dosłownym brzmieniu.

Z brzmienia umowy przedwstępnej sprzedaży jasno wynika zobowiązanie pozwanej do przeniesienia na rzecz E. i P. L. prawa własności lokalu mieszkalnego, połączone z zapłatą przez powodów ceny w wysokości 90.000 zł oraz zapewnieniem pozwanej możliwości dożywotniego i bezpłatnego zamieszkania w nim. Zdaniem Sądu a quo, zakres tego uprawnienia, połączony z faktem dobrowolnego wspierania materialnego pozwanej przez powodów, w istocie był porównywalny z zakresem obowiązków wynikających z umowy dożywocia (powódka m.in. opłacała rachunki pozwanej, wysyłała jej żywność, doposażała dom). Wobec powyższego nie sposób przyznać, aby sam fakt przyznania jej w umowie uprawnień w zakresie węższym, niż jej się to wydawało stanowił dostateczną podstawę do powołania się na fakt działania pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej.

Sąd pierwszej instancji podzielił również wywód strony powodowej o nieistotności rzekomego błędu istotnego, na co wskazywać ma wspomniany wcześniej długi okres dzielący zawarcie umowy przedwstępnej i złożenie oświadczenia o uchyleniu się od jej skutków.

Sąd Okręgowy odwołał się także do niekwestionowanego w doktrynie poglądu, który podzielił, że „błąd co do pobudki składającego oświadczenie woli nie uzasadnia uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia” (wyrok SA w Łodzi z dnia 6 kwietnia 2016 roku, sygn. I ACa 1475/15).

Następnie, Sąd Okręgowy odniósł się do twierdzenia pozwanej, jakoby nie otrzymała ona zadatku wskazując, na treść oświadczenia złożonego w tej kwestii w samej umowie przedwstępnej. Sąd wskazał też, że pozwana miała możliwość pisemnego wezwania powodów do spełnienia tego świadczenia, czego nie uczyniła.

Odnosząc się zaś do zarzutu nakłonienia pozwanej przez powodów do zawarcia umowy groźbą i podstępem Sąd pierwszej instancji wskazał, wersji takiej przeczy treść zeznań świadka (notariusza), który był obecny przy zawarciu umowy. Co prawda notariusz opuszczała pokój, w którym znajdowały się strony, nieobecności te miały jednak charakter krótkotrwały, zaś sam świadek przez cały ten czas znajdowała się w niewielkiej odległości. Sąd uznał też za istotne, że pozwana dobrowolnie udała się do kancelarii notariusza, pokonując drogę z Ł. do K., zaś po zawarciu umowy przez okres 5 kolejnych lat nie kwestionowała skuteczności zawartej umowy, korzystając ze wsparcia materialnego oferowanego jej przez powodów.

W oparciu o zeznania powodów oraz świadka H. M. Sąd Okręgowy uznał, że w niniejszej sprawie brak jest okoliczności mogących świadczyć o tym, że umowa przedwstępna zawarta została przez pozwaną pod wpływem błędu, groźby lub podstępu.

Podsumowując swoje wywody, Sąd a quo stwierdził, że żądanie powodów należało uwzględnić.

Odnosząc się do kwestii kosztów procesu, Sąd Okręgowy uznał wniosek pozwanej o zastosowanie art. 102 k.p.c. za niezasadny.

Odwołując się do zasady odpowiedzialności za wynik procesu, wyrażonej w art. 98 § 1 k.p.c., Sąd pierwszej instancji stwierdził, że możliwość obciążenia strony przegrywającej jedynie częścią kosztów albo nieobciążenia jej w ogóle tymi kosztami ograniczona jest, stosownie do art. 102 k.p.c., do wypadków szczególnie uzasadnionych. Przepis nie konkretyzuje tego pojęcia, pozostawiając kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi.

Do kręgu okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 102 k.p.c. należy zaliczyć zarówno fakty związane, jak również niezwiązane z przebiegiem procesu. Do pierwszych zaliczane są między innymi: podstawa oddalenia żądania, zgodność zamiarów stron w sprawach dotyczących stosunku prawnego, który może być ukształtowany tylko wyrokiem, szczególna zawiłość lub precedensowy charakter sprawy albo subiektywne przekonanie powoda co do zasadności zgłoszonego roszczenia - trudne do zweryfikowania a limine, a ponadto sposób prowadzenia procesu przez stronę przegrywającą albo niesumienne lub oczywiście niewłaściwe postępowanie strony wygrywającej, która w ten sposób wywołała proces i koszty połączone z jego prowadzeniem. Zalicza się do nich także okoliczność, że rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło na podstawie faktów ustalonych na podstawie dowodów dopuszczonych przez sąd z urzędu, jak również niewspółmierność wysokości kosztów pomocy prawnej poniesionych przez stronę wygrywającą proces do stopnia zawiłości sprawy i nakładu pracy pełnomocnika. Drugą grupę okoliczności wyznacza sytuacja majątkowa i życiowa strony (por. postanowienie SN z dnia 26 września 2012 r., IE CZ 95/12, LEX nr 1232771). Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że częściowe lub całkowite odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik procesu i zastosowanie zasady słuszności może mieć miejsce w sytuacji gdy np. sprawa ma wątpliwy lub dyskusyjny charakter, bądź dochodzone roszczenie wynika z niejasno sformułowanych przepisów (postanowienie SN z dnia 27.04.1971, 1 PZ 17/71, postanowienie SN z dnia 06.12.1973 r., I PR 456/73).

Podstawę do jego zastosowania stanowią konkretne okoliczności danej sprawy, przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby rażąco niezgodne z zasadami słuszności, niesprawiedliwe.

Zastosowanie art. 102 k.p.c. i sposób skorzystania z tego przepisu jest suwerennym uprawnieniem sądu orzekającego i od jego oceny zależy przesądzenie, czy taki szczególny wypadek wystąpił ze względu na okoliczności rozpoznawanej sprawy i czy uzasadnia on odstąpienie w całości albo w części od zasady obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu.

Na kanwie tej sprawy Sąd a quo uznał za oczywiste, że pozwana znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Nie oznacza to jednak, że winna być zwolniona od konieczności uiszczenia kosztów procesu.

Nadto nie sposób pominąć, że sytuacja materialna pozwanej ulegnie poprawie, albowiem otrzyma ona od powodów 40.000 zł tytułem zapłaty reszty ceny za sprzedaż lokalu mieszkalnego.

Okoliczności te, nie uprawniały do odciążenia pozwanej od ponoszenia kosztów niniejszej sprawy, w szczególności zaś – wobec nakładu pracy pełnomocnika strony przeciwnej, postawy pozwanej w toku postępowania – do uznania, że obciążenie pozwanej kosztami procesu strony powodowej byłoby w tej sytuacji sprzeczne z zasadami słuszności.

Na koszty należne powodom złożyły się: opłata od pozwu – 4.500 zł, opłata od pełnomocnictwa – 34 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w sprawie – 5.400 zł (ustalone w oparciu o § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 z późn. zm.), koszty zastępstwa procesowego w postepowaniu zażaleniowym - 4.050 zł (par. 10 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie).

Apelację od tego wyroku wywiodła pozwana, która zaskarżyła rozstrzygnięcia zawarte w pkt. 1 i 2, zarzucając im:

1. naruszenie prawa materialnego, to jest art. 390 § 2 kc, art. 389 § 1 kc poprzez dokonanie wykładni tych przepisów w sposób sprzeczny z ugruntowanym orzecznictwem sądów, objawiający się przyjęciem, że jest możliwe uwzględnienie powództwa o zobowiązanie pozwanej przez Sąd do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na rzecz powodów w drodze sprzedaży do ich majątku wspólnego własności lokalu mieszkalnego w sytuacji gdy pozwana skutecznie uchyliła się od skutków prawnych oświadczenia woli a nadto umowa przedwstępna z dnia 29 maja 2017 roku nie czyni zadość wymaganiom, od których zależy ważność umowy przyrzeczonej;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięci-a mianowicie:

a. art. 316 § 1 kpc poprzez rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy przy wzięciu przez Sąd za podstawę stanu rzeczy nieistniejącego w chwili zamknięcia rozprawy tj. przy przyjęciu, że istnieją podstawy do uwzględnienia powództwa w całości w sytuacji, gdy pozwana skutecznie uchyliła się od skutków prawnych oświadczenia woli a nadto nie otrzymała od powodów kwoty 50.000 zł tytułem zadatku;

b. art. 327

1 § 1 pkt. 1 kpc poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonego wyroku na których dowodach Sąd się oparł, którym odmówił wiarygodności oraz z jakich przyczyn, co uniemożliwia kontrole instancyjną w zakresie dokonanych ustaleń faktycznych w szczególności, co do dowodu z przesłuchania strony powodowej i zeznań świadka H. M. (1);

c. art. 102 kpc poprzez jego niezastosowanie i zasądzenie od pozwanej powodów kwoty 13.534,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w sytuacji gdy, jak wskazuję Sąd Okręgowy w Łodzi, oczywistym było dla Sądu, że pozwana znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej a nadto pełnomocnik strony pozwanej wnosił w trybie art. 102 kpc o nieobciążanie pozwanej kosztami procesu w sytuacji ewentualnego uwzględnienia powództwa;

d. art. 233 §1 kpc przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny i oczywiście wadliwy z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego, skutkujące uznaniem, że pozwana nie uchyliła się skutecznie od złożonego przez nią oświadczenia woli oraz, że otrzymała od powodów zadatek kwocie 50.000 zł;

e. oparciem się przez Sąd I instancji na jednostronnych dowodach przedstawionych przez stronę powodową w postaci jedynie zeznań powodów, które nie zostały potwierdzone innymi wiarygodnymi dowodami, w tym dokumentami mającymi potwierdzić okoliczności o których zeznawała powódka przy jednoczesnym pominięciu dowodu z przesłuchania pozwanej np. między innymi dotyczącego rzekomej pomocy świadczonej przez powodów pozwanej np. w postaci opłacania faktur czy przesyłania wartościowych paczek;

f. brakiem dostatecznego przeanalizowania dowodów w postaci zeznań pozwanej i podawanego przez nią faktycznego przebiegu czynności u notariusza H. M. (1), co skutkowała ustaleniem, że powodowie w żaden sposób nie naciskali na pozwaną w kwestii zawarcia umowy przedwstępnej a w szczególności złożenia oświadczenia o otrzymaniu przez nią zadatku w wysokości 50.000 zł;

3. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że powodowie zapłacili E. A. kwotę 50.000 zł tytułem zadatku, w sytuacji gdy kwota ta nie została przez nich faktycznie zapłacona, a sytuacja materialna pozwanej, styl życia, konieczność korzystania przez pozwaną z darmowych obiadów nie wskazują na fakt otrzymania przez E. A. wyżej wskazanej kwoty.

W związku z tymi zarzutami apelująca wniosła o zmianę wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 30 maja 2023 roku w zaskarżonej części przez:

1. oddalenie powództwa w całości;

2. zwolnienie pozwanej od konieczności ponoszenia na rzecz E. L. i P. L. kosztów procesu postępowania w I i II instancji;

3. zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu z uwzględnieniem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2022 roku, jednocześnie oświadczam, że koszty te nie zostały pokryte ani w całości ani w części;

Z ostrożności procesowej, gdyby Sąd II instancji uznał, iż wydanie orzeczenia wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, apelująca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów procesu.

Rozważania prawne.

Apelacja okazała się bezzasadna.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego należało uznać za całkowicie chybiony zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc. Naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów nie może polegać wyłącznie na przedstawieniu przez apelującą własnej wersji faktów, ale przede wszystkim na podważeniu przesłanek oceny dokonanej przez Sąd z wykazaniem, że jest ona rażąco wadliwa lub oczywiście błędna. Zarzut przekroczenia swobodnej oceny dowodów, skutkującej błędnymi ustaleniami co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, może być skuteczny tylko wtedy, gdy skarżący wykaże przekroczenie swobody sędziowskiej w zakresie któregoś z wyżej wymienionych kryteriów. W ramach tej swobody Sąd, dysponując dwoma przeciwstawnymi źródłami wiedzy o danym zdarzeniu, ma prawo oprzeć się na tym, które uzna za bardziej wiarygodne. W takiej sytuacji Sąd ma prawo eliminacji określonych dowodów przyjmując, że według jego oceny pozbawione są one wiarygodności.

Tak też uczynił Sąd a quo w odniesieniu do faktu przekazania pozwanej zaliczki przez powodów. Sprzedająca potwierdziła ten fakt w umowie przedwstępnej, a powodowie wyjaśnili w zeznaniach, w jaki sposób doszło do przekazania tej kwoty i na jaki cel została wydatkowana. Z drugiej strony, Sąd dysponował jedynie zeznaniem pozwanej, niepopartym żadnym dowodem. Odmowa wiarygodności temu ostatniemu była jak najbardziej logiczną konsekwencją takiego zestawienia.

W tym kontekście wypada odnieść się do zarzutu sformułowanego w pkt. 2.e i 2.f. Nie jest prawdą, że zeznania powodów nie znajdują potwierdzenia w żadnych innych dowodach, ponieważ ich potwierdzeniem jest prywatny dokument zawierający oświadczenie wiedzy pozwanej o otrzymaniu zaliczki. Prawdziwość tego dokumentu nie została zakwestionowana. Warto też zauważyć, że oświadczenie pozwanej datowane na 18 maja 2022 roku o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli (k. 150-151 akt), nie odnosi się ani wprost, ani pośrednio do oświadczenia wiedzy na temat otrzymania zadatku. Nie sposób też wyobrazić sobie na czym mógłby polegać błąd wiedzy pozwanej co do faktu otrzymania zaliczki.

Z kolei twierdzeniom o rzekomych naciskach na pozwaną w kwestii zawarcia umowy przeczą nie tylko zeznania strony przeciwnej, ale także relacja notariusza odnośnie okoliczności towarzyszących podpisaniu umowy przedwstępnej. Nie sposób także zaakceptować tezy, że pozwana uświadomiła sobie, iż działała pod naciskiem, czy przymusem pozwanych, dopiero pięć lat po zdarzeniu.

Co do uchylenia się przez pozwana od skutków oświadczenia woli złożonego w ramach umowy przedwstępnej, Sąd Okręgowy prawidłowo, tzn. oceniając zaoferowane dowody zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, ustalił fakt sporządzenia oświadczenia z 18 maja 2022 roku, jego treść oraz brak okoliczności wskazujących na możliwość wywołania rzekomego błędu przez powodów. Warto jedynie dodać, że ów błąd, na który powołuje się apelująca ma charakter pozorny. W świetle zeznań samej zainteresowanej złożonych na rozprawie 2 marca 2023 roku, pozwana była zainteresowana przede wszystkim tym, aby móc mieszkać dożywotnio w sprzedanym lokalu, a nie dożywotnim utrzymywaniem jej przez powodów.

Zarzut naruszenia art. 327

1 § 1 kpc jest nie tylko niezasadny, ale stoi w sprzeczności z omówionym wyżej zarzutem przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. Ten ostatni oparty jest przecież na twierdzeniu, że Sąd a quo jednym dowodom dał wiarę, a innym jej odmówił.

Zarzut sformułowany w pkt. 2.a jest o tyle niezasadny, że Sąd Okręgowy wziął pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Natomiast okoliczność, że poprawne ustalenia, będące podstawą faktyczną rozstrzygnięcia, nie spełniają oczekiwań strony apelującej nie ma żadnego znaczenia w kontekście ewentualnego naruszenia art. 316 § 1 kpc.

Sąd Okręgowy nie naruszył też art. 102 kpc odmawiając jego zastosowania w tej sprawie. Zasadnie powołał się przy tym na dominujący w orzecznictwie pogląd głoszący, że sytuacja materialna strony przegrywającej nie może być jedynym kryterium decydującym szczególnie uzasadnionym przypadku.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Bazując na prawidłowo ustalonych faktach Sąd a quo prawidłowo ocenił treść umowy przedwstępnej (art. 389 § 1 kc), jej formę, jak i wynikające z nich konsekwencje dla roszczenia powodów (art. 390 § 2 kc).

Wobec powyższego, apelacja pozwanej podlega oddaleniu na podstawie art. 385 kpc.

O kosztach procesu w postępowaniu apelacyjnym orzeczono na podstawie art. 98 kpc. Na koszty należne stronie powodowej złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w stawce minimalnej, wynikającej z § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Na tym etapie postępowania tym bardziej nie zaistniały żadne nowe okoliczności uzasadniające przyjęcie przez Sąd Apelacyjny podstaw do zastosowania art. 102 kpc, przy czym w pełni należy podzielić argumentację Sądu a quo odnoszącą się do sytuacji, w jakich przepis ten może mieć zastosowanie.

W pkt. 3 postanowiono na podstawie § 1 i § 2 pkt 1 w zw. z § 16 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 6 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.