Pożyczka 490 tys. zł zabezpieczona lokalami. Apelacja wierzyciela oddalona

Treść orzeczenia około 19 minut czytania

Sygn. akt I ACa 2904/23

I ACz 1477/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 kwietnia 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Marek Boniecki

po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2026 r. w Krakowie na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa O. U.

przeciwko O. E. i Ł. D.

o ustalenie

na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 14 lipca 2023 r. sygn. akt I C 1744/21 oraz zażalenia pozwanego Ł. D. na zawarte w tym wyroku orzeczenie o kosztach procesu

1. oddala apelację;

2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego Ł. D., tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 8100 zł (osiem tysięcy sto złotych) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty;

3. oddala zażalenie;

4. odstępuje od obciążania pozwanego Ł. D. kosztami postępowania zażaleniowego;

5. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adw. F. F. kwotę 13.284 zł (trzynaście tysięcy dwieście osiemdziesiąt cztery złote), w tym podatek od towarów

i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu odwoławczym.

Sygn. akt I ACa 2904/23, I ACz 1477/23

Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z 16 kwietnia 2026 r.

Wyrokiem z 14 lipca 2023 r. Sąd Okręgowy w Krakowie: oddalił powództwo O. U. przeciwko O. E. i Ł. D. o ustalenie nieważności umowy pożyczki zawartej pomiędzy pozwanymi w dniu 17 listopada 2010 r. (pkt I); odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu (pkt II) oraz orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu (pkt III).

Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z których wynika, że:

- powód od 2007 r. współpracował z pozwanym O. E. w ramach prowadzonych przez obie strony działalności gospodarczych;

- O. E. popadł w problemy finansowe, przesuwał terminy zapłaty dla swoich kontrahentów, nie płacił pracownikom; w 2009 r. zaprzestał regulowania zobowiązań wobec powoda;

- 2 czerwca 2010 r. powód skierował przeciwko O. E. do Sądu Okręgowego w Krakowie pozew o zapłatę kwoty 345.500,34 zł wraz z odsetkami; w pozwie powód zawarł wniosek o udzielenie zabezpieczenie dochodzonego roszczenia pieniężnego poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej kaucyjnej na nieruchomości pozwanego objętej (...) i zabezpieczenie to uzyskał do kwoty 549.864,42 zł na mocy postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 5 czerwca 2014 r.;

- wyrokiem z 19 września 2014 r. Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od pozwanego O. E. na rzecz powoda kwotę 241.782,62 zł z odsetkami; Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 28 kwietnia 2015 r. podwyższył zasądzoną kwotę do 329.150,10 zł; zasądzona kwota nie została uiszczona w żadnej części;

- 31 marca 2009 r. pozwany O. E. zawarł ze swoją żoną L. E., z którą pozostawał w rozdzielności majątkowej, notarialną umowę darowizny, na mocy której darował L. E. lokal mieszkalny nr (...) objęty (...) nr (...);

- 17 listopada 2010 r. O. E. zawarł z Ł. D., z którym współpracował w ramach prowadzonej działalności gospodarczej do 2008 r., umowę, na mocy której Ł. D. udzielił O. E. pożyczki w kwocie 490.000 zł z terminem zwrotu do 31 stycznia 2011 r.; umowa została zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi;

- pozwany Ł. D. tego samego dnia pobrał ze swojego rachunku bankowego kwotę 400.000 zł i wraz z kwotą 90.000 zł, którą miał zgromadzoną w domu. przekazał w gotówce O. E. przy zawarciu umowy pożyczki;

- po wypłacie kwoty 400.000 zł pozwanemu Ł. D. na rachunku bankowym pozostała kwota 372.499,60 zł;

- pozwany O. E. poprosił Ł. D. o udzielenie mu pożyczki w połowie listopada 2010 r., a Ł. D. się na to zgodził, gdyż w tym czasie jego sytuacja finansowa była dobra, a nadto chciał pomóc O. E. z uwagi na wcześniejszą współpracę; O. E. nie wyjaśniał Ł. D. szczegółowo celu zaciąganej pożyczki, a on o to nie dopytywał;

- udzielając pożyczki Ł. D. nie miał świadomości, że O. E. nie będzie w stanie zwrócić mu pożyczonej sumy, tym bardziej, że w dacie udzielenia pożyczki O. E. nie miał wobec niego innych zaległości;

- tego samego dnia doszło ponadto do zawarcia pomiędzy G. E. (matką pozwanego), L. E. i O. E. a Ł. D. umowy przeniesienia własności nieruchomości na zabezpieczenie, na mocy której w celu zabezpieczenia spłaty wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki zawartej pomiędzy O. E. a Ł. D. w dniu 17 listopada 2010 r. G. E. przeniosła na rzecz Ł. D. przysługujące jej prawo własności nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny objęty (...) nr (...), zaś L. E. przysługujące jej prawo własności nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny, objęty (...) nr (...), a Ł. D. oświadczył, że na powyższe przeniesienia wyraża zgodę;

- jednocześnie G. E. i L. E. zobowiązały się wydać Ł. D. ww. lokale mieszkalne w terminie do 31 marca 2011 r., a Ł. D. zobowiązał się do powrotnego przeniesienia na rzecz G. E. i L. E. własności ww. lokali mieszkalnych po dokonaniu przez O. E. zapłaty całej kwoty wynikającej z umowy pożyczki w terminie 30 dni od dnia jej zapłaty; O. E. oświadczył, że zrzeka się przysługującego mu prawa dożywotniego użytkowania nieruchomości;

- pomimo kierowanych przez Ł. D. próśb o zwrot udzielonej pożyczki, O. E. nie zwrócił jej w terminie wskazanym w umowie, w rozmowach z Ł. D. przyznał, że nie jest w stanie jej zwrócić;

- 20 czerwca 2011 r. O. E. złożył w akcie notarialnym oświadczenie, że udzielona pożyczka nie zostanie zwrócona Ł. D. i w związku z powyższym G. E. i L. E. zrzekły się roszczeń przysługujących im względem Ł. D. w zwrotne przeniesienie własności lokali mieszkalnych i wyraziły zgodę na wykreślenie swoich roszczeń z ksiąg wieczystych;

- obydwa lokale mieszkalne zostały wydane Ł. D. w połowie 2011 r.; od tego czasu są w jego wyłącznym posiadaniu i są wynajmowane na wolnym rynku; Ł. D. płaci podatek od dochodu z najmu tych lokali mieszkalnych;

- wyrokiem z 30 lipca 2019 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił powództwo O. U. przeciwko L. E. i O. E. o stwierdzenie nieważności umowy darowizny lokalu mieszkalnego objętego (...) zawartej pomiędzy O. E. a L. E. w dniu 31 marca 2009 r. z powodu jej pozorności; apelacja powoda została oddalona.

W ustalonym przez siebie stanie faktycznym, po dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, Sąd pierwszej instancji uznał powództwo za bezzasadne, przyjmując, że:

- powodowi przysługiwał interes prawny w uzyskaniu wnioskowanego w sprawie rozstrzygnięcia; interes ten wynika z faktu, że stwierdzenie nieważności kwestionowanej w pozwie umowy pożyczki otworzyłoby powodowi drogę do ubiegania się o ustalenie nieważności umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie, a w konsekwencji skierowanie egzekucji do nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny, będący przedmiotem darowizny na rzecz L. E., biorąc pod uwagę fakt, że w przypadku śmierci O. E. jest ona jego ustawowym spadkobiercą, a zatem może stać się dłużniczką powoda;

- umowa pożyczki z 17 listopada 2010 r. zawarta pomiędzy pozwanymi jest ważna i nie jest dotknięta wadą pozorności (art. 83 §1 k.c.);

- wobec ustalenia, że umowa pożyczki rzeczywiście miała miejsce i nie była czynnością pozorną należało uznać, że brak jest również podstaw do twierdzenia, że była ona sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 §2 k.c.);

- za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu należało przyjąć art. 102 k.p.c.; w przypadku powoda zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający na nieobciążanie go kosztami niniejszego procesu; niniejsza sprawa stanowi w istocie kolejną próbę dochodzenia przez powoda O. U. swojej wierzytelności, którą posiada w stosunku powoda w znacznej wysokości, a która od wielu lat nie została zaspokojona przez dłużnika, pomimo prawomocnego wyroku sądowego zasądzającego przedmiotową należność na rzecz powoda; Sąd dostrzegł krzywdę powoda, który na skutek współpracy z pozwanym utracił swój majątek i obecnie znajduje się w tak trudnej sytuacji finansowej, materialnej, że musi w niniejszej sprawie korzystać ze zwolnienia od kosztów sądowych i pełnomocnika z urzędu.

Wyrok powyższy zaskarżył w całości apelacją powód, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa. Dodatkowo, z przywołaniem art. 382 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania notariusza K. M. na potwierdzenie i ustalenie faktów w zakresie nieprzekazania lub przekazania kwoty pożyczki.

Apelujący zarzucił naruszenie: 1) art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez dokonanie przez Sąd I instancji dowolnej oceny zeznań powoda, bez rozważenia całokształtu materiału dowodowego, z naruszeniem zasad logicznego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, skutkiem czego Sąd I instancji odmówił wiarygodności zeznaniom powoda w zakresie twierdzenia, że pozwany Ł. D. miał świadomość, na czas zawierania umowy pożyczki, złej sytuacji finansowanej pozwanego O. E. oraz tego, że od początku wiadomym było, że pozwany O. E. nie byłby w stanie spłacić zobowiązania w jakiejkolwiek kwocie; 2) art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez dokonanie przez Sąd I instancji dowolnej oceny zeznań pozwanego Ł. D., bez rozważenia całokształtu materiału dowodowego, z naruszeniem zasad logicznego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, skutkiem czego Sąd I instancji nadał walor wiarygodności jego zeznaniom w całości, w tym temu, że jego sytuacja finansowa była i jest dobra, 400.000 zł wypłacił z banku i przekazał, wraz z kwotą 90.000 zł zdeponowaną w domu, pozwanemu O. E. tytułem pożyczki, podczas gdy nie ma żadnego dowodu na to, aby sytuacja finansowa pozwanego Ł. D. była dobra, skoro przedstawił jedynie wyciąg z rachunku bankowego za jeden dzień z roku obrotowego, a nie za cały rok lub PIT albo księgę przychodów i rozchodów za dłuższy okres, a nadto nie wykazał i właściwie nie był w stanie wykazać, że posiadał gotówkę w domu w kwocie 90.000 zł; 3) art 231 k.p.c. - poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że z samego faktu posiadania przez pozwanego Ł. D. na rachunku bankowym w dacie zawarcia umowy pożyczki znacznych środków pieniężnych można wyprowadzić fakt, że sytuacja finansowa pozwanego Ł. D. była bardzo dobra i że pozwany Ł. D. faktycznie przekazał pozwanemu O. E. kwotę 490.000 zł dnia 17 listopada 2010 roku, podczas gdy pozwani nie wykazali okoliczności przekazania takiej kwoty, a również w umowie pożyczki nie było potwierdzenia przekazania takiej kwoty; 4) art 231 k.p.c. - poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że z samego faktu wystawienia czeku przez pozwanego Ł. D. o nr (...) na kwotę 400.000 zł i wypłacenia pieniędzy na podstawie czeku można wyprowadzić fakt, że pozwany Ł. D. pożyczył pozwanemu O. E. kwotę 490.000 zł, podczas gdy pozwani nie wykazali, aby pozwany Ł. D. dysponował kwotą 90.000 zł w gotówce zdeponowaną w domu, a także nie wykazali, aby kwota 490.000 zł została przekazana gotówką u notariusza - co w konsekwencji doprowadziło do błędów w ustaleniach faktycznych polegających na: a) przyjęciu, że pozwany Ł. D. nie wiedział o złej sytuacji materialnej pozwanego O. E. przed zawarciem umowy pożyczki oraz że pozwani zawarli faktycznie ważną umowę pożyczki; b) przyjęciu, że sytuacja finansowa pozwanego Ł. D. była dobra na czas zawarcia umowy;

c) przyjęciu, że pozwany Ł. D. faktycznie przekazał gotówkę w kwocie 490.000 zł pozwanemu O. E.; d) pominięciu okoliczności, że generowanie kolejnego wierzyciela w osobie pozwanego Ł. D. i wyzbywanie się własnych nieruchomości przez pozwanego O. E. było jego sposobem na udaremnienie wierzycielom egzekwowania jego zadłużenia; 5) art 83 § 1 k.c. - poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika, iż rzeczywistą przyczyną zawarcia umowy pożyczki była ucieczka rodziny E. z majątkiem przed wierzycielami, w tym powodem; 6) art. 58 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika, iż po stronie pozwanych doszło do nielojalnego zachowania wobec powoda, do lekceważenia norm prawnych i prawomocnego wyroku Sądu, a treść umowy z 17.10.2011r. jest obiektywnie niekorzystna dla powoda, stanowiła nadużycie prawa i zasługuje na negatywną ocenę moralną, a nadto działanie pozwanych było sprzeczne z zasadami dobrych obyczajów, zaufania i uczciwego obrotu i czynność ta jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego powinna zostać uznana za nieważną; 7) art. 58 § 1 k.c. - poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy Sąd I instancji doszedł do przekonania, że kwota pożyczki została przekazana pozwanemu O. E., a z okoliczności sprawy wynika, że strony miały na celu obejście przepisów dotyczących umowy sprzedaży i darowizny; 8) art. 235

2 § 1 i § 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. - poprzez pominięcie wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań notariusza K. M., którego zeznania mogły przesądzić o tym, czy przekazanie pieniędzy przez pozwanego Ł. D. pozwanemu O. E. faktycznie miało miejsce.

Pozwany Ł. D. wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, a jednocześnie złożył zażalenie na zawarte w wyroku rozstrzygnięcie o kosztach procesu, zarzucając naruszenie art. 102 k.p.c., poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie i wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia, poprzez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kwoty 10.800 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Powód wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisie art. 233 §1 k.p.c. ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Apelacyjny przyjął go za własny.

Ocenę zarzutu uchybienia art. 233 §1 k.p.c. rozpocząć należy od podzielanego przez Sąd Apelacyjny poglądu doktryny, zgodnie z którym naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów nie może polegać na przedstawieniu przez stronę alternatywnego stanu faktycznego, a tylko na podważeniu przesłanek tej oceny z wykazaniem, że jest ona rażąco wadliwa lub oczywiście błędna. Zarzut przekroczenia swobodnej oceny dowodów, skutkującej błędnymi ustaleniami faktycznymi może być skuteczny tylko wtedy, gdy skarżący wykażą przekroczenie swobody sędziowskiej w zakresie któregoś z powyżej wymienionych kryteriów. Sąd na podstawie art. 233 §1 k.p.c. przykładowo z dwóch przeciwstawnych źródeł wiedzy o zdarzeniach faktycznych ma prawo oprzeć swoje stanowisko, wybierając to, które uzna za bardziej wiarygodne. Jeżeli w danej sprawie istnieją dwie grupy przeciwstawnych dowodów, wiadomo, że ustalenia faktyczne z konieczności muszą pozostawać w sprzeczności z jedną z nich. Wówczas sąd orzekający według swobodnej oceny dowodów ma prawo eliminacji określonych dowodów, przyjmując, że według jego oceny pozbawione są one wiarygodności. W takiej sytuacji nie narusza art. 233 §1 k.p.c. (por.

K. Piasecki (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Tom I. Komentarz. Art. 1–366, Wyd. 7. Warszawa 2016). Stanowisko to jest powszechnie akceptowane także w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w jednym z orzeczeń stwierdził, że jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 §1 k.p.c., choćby dowiedzione zostało, że z tego samego materiału dałoby się wysnuć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego wnioski odmienne. Tylko w przypadku wykazania, że brak jest powiązania, w świetle kryteriów wyżej wzmiankowanych, przyjętych wniosków z zebranym materiałem dowodowym, możliwe jest skuteczne podważenie oceny dowodów dokonanej przez sąd; nie jest tu wystarczająca sama polemika naprowadzająca wnioski odmienne, lecz wymagane jest wskazanie, w czym wyraża się brak logiki lub uchybienie regułom doświadczenia życiowego w przyjęciu wniosków kwestionowanych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2005 r., II PK 34/05).

W rozpoznawanej sprawie apelującemu nie udało się wykazać, aby przy ocenie materiału dowodowego, a w szczególności zeznań powoda i pozwanego Ł. D. (zarzuty 1 i 2 wg w zastosowanej wyżej numeracji), Sąd dopuścił się błędów logicznych tudzież pozostaje ona w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego. Wbrew zarzutowi Sąd nie ustalał, że Ł. D. nie wiedział o problemach finansowych drugiego pozwanego, albowiem przecież z tej przyczyny udzielił mu pożyczki, a jedynie, że nie miał świadomości, że O. E. nie będzie mu w stanie zwrócić pożyczki. Niemniej obaj pozwani znali się wcześniej, a nadto ryzyko Ł. D. nie było znaczne, skoro umowa pożyczki zabezpieczona została umową o przewłaszczenie nieruchomości.

Kwestionując zeznania Ł. D. w zakresie jego sytuacji materialnej, skarżący popada w niekonsekwencję. Z jednej strony twierdzi bowiem, że nie ma dowodów na to, że kondycja majątkowa tego pozwanego była na tyle dobra, aby udzielić pożyczki, z drugiej powołuje się na obejście przepisów podatkowych przy założeniu, że środki zostały przekazane. Dodatkowo zauważyć należy, że żadna z tych okoliczności nie została wykazana, a ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał niewątpliwie na powodzie. Braku przekazania środków pieniężnych w wykonaniu umowy pożyczki, w zebranym materiale dowodowym, nie da się pogodzić także z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, albowiem nie sposób byłoby wytłumaczyć w takiej sytuacji przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Ł. D., który nadal jest ich właścicielem i czerpie z nich pożytki.

W świetle zaprezentowanej wyżej argumentacji jako oczywiście niezasadne jawią się zarzuty naruszenia art. 231 k.p.c. Wątpliwości budzi także powoływanie się na ten przepis w sytuacji, gdy Sąd Okręgowy nie musiał skorzystać z domniemania faktycznego, albowiem fakt dobrej kondycji finansowej Ł. D. został wykazany jego zeznaniami, a wyciąg z rachunku bankowego stanowił tylko ich wzmocnienie. Nie zostały również podważone zeznania pozwanego odnośnie do faktu posiadania w domu kwoty 90.000 zł. Przede wszystkim jednak skoro środki zostały przekazane O. E., bo inaczej nie sposób wytłumaczyć umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie, to Ł. D. musiał nimi dysponować.

Sąd Okręgowy nie naruszył art. 235

2 §1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań notariusza K. M.. Zgodzić należy się przede wszystkim z Sądem pierwszej instancji co do tego, że nie było jakichkolwiek przeszkód do wcześniejszego zawnioskowania o ten dowód, co pozwalało zakwalifikować go jako zgłoszony jedynie dla przedłużenia postępowania. Niezależnie od tego wysoce wątpliwa z punktu widzenia istotności zeznań notariusza wydaje się przytoczona teza dowodowa. Zakładając bowiem nawet, że świadek pamiętałby czynność poświadczenia podpisów sprzed ponad 10 lat i zeznałby, że w jego obecności nie doszło do przekazania pieniędzy, fakt ten pozostałby irrelewantny dla rozstrzygnięcia. Nierzadką praktyką jest, a przynajmniej było w dacie zawierania umowy, przekazywanie pieniędzy chociażby w samej kancelarii notarialnej bez obecności notariusza, zazwyczaj przed dokonaniem czynności. Wymienione wyżej dowody potwierdziły natomiast, że do przekazania pieniędzy doszło, albowiem w innym przypadku nie zostałaby zawarta umowa przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenia. W tych okolicznościach za bezzasadny uznać należało zarówno zarzut apelacji, jak i wniosek o uzupełnienie materiału dowodowego w postępowaniu odwoławczym.

W konsekwencji fiaska zarzutów dotyczących oceny dowodów i ich kompletności nie mogły się ostać zarzuty dotyczące wadliwych ustaleń faktycznych.

Przed przystąpieniem do oceny zarzutów materialnoprawnych wskazać należy, że Sąd Apelacyjny nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji odnośnie do występowania po stronie powodowej interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c.

W myśl ugruntowanego poglądu doktryny i judykatury interes prawny występuje wtedy, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości, a jednocześnie interes ten nie podlega ochronie w drodze innego środka (zob. M. Manowska [w:] A. Adamczuk i in.,

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), Gdańsk 2022, art. 189 oraz orzeczenia tam przywołane).

Ustalenie nieważności umowy pożyczki, której powód nie był stroną, nie zmieniłoby jego sytuacji prawnej w tym znaczeniu, że nie mógłby on uzyskać zaspokojenia swojej wierzytelności z majątku nieruchomego pozwanego O. E.. Do tego konieczne byłoby wzruszenie umowy przeniesienia prawa własności nieruchomości na zabezpieczenie oraz umowy darowizny nieruchomości między O. E. i jego żoną. W pierwszej z wymienionych spraw sąd uprawniony i zobowiązany byłby do przesłankowego zbadania ważności umowy pożyczki. Druga z kolei została już prawomocnie rozstrzygnięta na niekorzyść powoda. Nie przekonuje przy tym argumentacja Sądu pierwszej instancji wywodząca interes prawny powoda z faktu, że L. E. należy do grona spadkobierców ustawowych O. E.. Interes tak uznać należałoby za czysto hipotetyczny, nieaktualny na datę orzekania.

Stwierdzenie braku istnienia po stronie powoda interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. czyni jego powództwo bezzasadnym bez potrzeby odnoszenia się do pozostałych zarzutów apelacji. Dla porządku jednak stwierdzić należy, że zarzuty te uznać należało za chybione.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił ustalony stan faktyczny pod kątem wystąpienia przesłanek z art. 83 §1 k.c. powodowi nie udało się wykazać, aby pozwani nie zamierzali zawrzeć umowy pożyczki. Trudno też mówić o ukryciu umowy sprzedaży czy darowizny, skoro pożyczkobiorca nie był uprawniony do przeniesienia własności nieruchomości.

Przy braku skutecznego zakwestionowania podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku na niepowodzenie skazane są także zarzuty naruszenia art. 58 §1 k.c. i art. 58 §2 k.c. Nawet przyjęcie, że pozwany O. E. chciał „ominąć” formę przelewu bankowego, nie czyni umowy pożyczki nieważną, szczególnie z uwagi na jej konsensualny charakter (art. 720 §1 k.c.). Brak jest także dowodowych przesłanek do przyjęcia, że pozwany Ł. D. przy zawieraniu umowy pożyczki wiedział, że nie zostanie ona zwrócona i ma ona na celu wyłącznie ukrycie majątku rodziny przed wierzycielami. W tym zakresie zatem w pełni podzielić należy argumentację Sądu Okręgowego.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną.

Za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, które po stronie pozwanego Ł. D. ograniczyły się do wynagrodzenia adwokata przyjęto art. 98 §1 k.p.c. w zw. z art. 391 §1 k.p.c. oraz §2 pkt 7 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c. na etapie postępowania odwoławczego. Przekonanie o słuszności stanowiska procesowego skarżącego zostało skutecznie podważone wyrokiem Sądu pierwszej instancji oraz jego uzasadnieniem.

Na uwzględnienie nie zasługiwało również zażalenie pozwanego.

Według utrwalonego poglądu w orzecznictwie Sądu Najwyższego, oparta na kryterium słusznościowym ocena sądu, dotycząca istnienia wypadku szczególnie uzasadnionego w rozumieniu art. 102 k.p.c. należy do sfery uznania sądu. W związku z tym zakwestionowanie tej oceny może nastąpić jedynie wyjątkowo, w razie podjęcia przez sąd rozstrzygnięcia oczywiście niemieszczącego się w granicach przyznanej mu przez ww. przepis swobody decyzji (zob. m.in. postanowienie SN z 28.11.2013 r., IV CZ 92/13). W rozpoznawanej aktualnie sprawie Sąd pierwszej instancji przekonująco wyjaśnił przesłanki, którymi się kierował, odstępując od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Chociaż zgodzić należy się z żalącym co do tego, że krzywda powoda ma źródło we współpracy z drugim z pozwanych, to nie sposób nie zauważyć, że dla skutecznego podważenia ważności umowy koniecznym było pozwanie obu jej stron. Jakkolwiek też Sąd Apelacyjny przyznał rację pozwanemu w przedmiocie interesu prawnego w żądaniu ustalenia, to inaczej tę kwestię postrzegał Sąd Okręgowy. Nie można przy tym zgodzić się z żalącym w kwestii oczywistej bezzasadności powództwa.

Odstępując od obciążania powoda kosztami postępowania zażaleniowego na podst. art. 102 k.p.c. w zw. z art. 397 §3 k.p.c., Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę ocenny charakter rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji o kosztach procesu i brak możliwości odrzucenia

a limine argumentacji przytoczonej w zażaleniu.

O wynagrodzeniu ustanowionego dla powoda z urzędu adwokata w postępowaniu apelacyjnym i zażaleniowym orzeczono na podst. §8 pkt 7 w zw. z §16 ust. 1 pkt 2 i §8 pkt 5 w zw. z §16 ust. 2 pkt 2 oraz w zw. z §4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 763 ze zm.).

Hasła tematyczne: Umowa, Pożyczka