Sąd Apelacyjny oddalił apelacje banku i kredytobiorców w sporze o zwrot kapitału kredytu

Powód (...) Bank (...) S.A. w Z., w pozwie przeciwko: M. I., G. I. oraz I. I., wniesionym 9 czerwca 2022 r., wniósł o:

1. zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powoda, 228./777,80 zł tytułem nienależnego świadczenia (w tym 159.975,80 zł tytułem zwrotu udzielonego kapitału, a nadto tytułem wynagrodzenia za korzystanie z kapitału) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty - (powództwo główne);

2. zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powoda, 191 419,80 zł tytułem nienależnego świadczenia (tj. zwaloryzowanego świadczenie - 159.975,80 zł udzielonego kapitału) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty - (powództwo ewentualne).

M. I., G. I. oraz I. I. w odpowiedzi na pozew wnieśli o oddalenie powództwa w całości.

Pozwani podnieśli, że powództwo jest przedwczesne, albowiem przed Sądem Apelacyjnym w K. toczy się sprawa o sygn. akt (...) z powództwa pozwanych przeciwko powodowi o ustalenie nieważności umowy oraz o zapłatę. Powództwo wytoczone w niniejszej sprawie jest powództwem pozornym, albowiem powód - w sprawie aktualnie zawisłej przed SA w K. - przeczy nieważności przedmiotowej umowy zaś w przedmiotowej sprawie chce realizować roszczenia wynikające z nieważności. Pozwani - z ostrożności procesowej - podnieśli również zarzut przedawnienia roszczeń a także zarzut zatrzymania.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I C 1727/22 Sąd Okręgowy w Krakowie

I. zasądził od pozwanych: M. I., G. I., I. I. solidarnie na rzecz powoda (...) Bank (...) S.A. w Z. 159 975,80 zł (tytułem zwrotu udzielonego kapitału) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia liczonymi od 16 sierpnia 2022 r. - w odniesieniu do M. I. i I. I. oraz od 31 sierpnia 2022 r. - w odniesieniu do G. I.;

II. oddalił dalej idące powództwo główne;

III. oddalił w całości powództwo ewentualne;

IV. zniósł wzajemnie pomiędzy stronami koszty procesu.

Sąd I instancji m.in. ustalił, że Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 15 grudnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt (...) ustalił, że umowa przedmiotowego kredytu budowalnego jest nieważna (pkt. I wyroku), zasądził od pozwanego na rzecz powodów 138.055,26 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od: 30.336,40 zł od 23 kwietnia 2019 r. do dnia zapłaty, od 101.371,63 zł od 21 lipca 2020 r. do dnia zapłaty oraz od 6.347,23 zł - od 23 stycznia 2021 r. do dnia zapłaty (pkt. II wyroku), 1.320,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od 30 marca 2021 r. do dnia zapłaty (pkt. III) oraz oddalił dalej idące powództwo w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie (pkt. IV).

Przedmiotowe orzeczenie zostało zaskarżone apelacją przez powodowy Bank. Do chwili zamknięcia rozprawy w niniejszej sprawie apelacja nie została rozpoznana, postępowanie toczy się pod sygn. akt (...).

Powód - w realizacji nieważnej umowy kredytu - wypłacił na rzecz pozwanych 159.975,80 zł. Pozwani natomiast dokonali wpłat w łącznej wysokości 138.055,26 zł.

W rozważaniach prawnych Sąd I instancji m.in. przyjął, że:

Nie można przyjąć, że w realiach niniejszej sprawy powództwo wytoczone przez powodowy Bank jest przedwczesne.

Przedsiębiorca może dochodzić swoich roszczeń wynikających z przepisów o nienależnym świadczeniu po złożeniu przez konsumenta oświadczenia, z którego jednoznacznie wynika wola skorzystania z ochrony przewidzianej przez przepisy art. 385

1 k.c. i bynajmniej nie musi oczekiwać na złożenie przez konsumenta kolejnego oświadczenia w toku procesu sądowego czy prawomocne zakończenie postępowania.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy początek biegu przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy w odniesieniu do pozwanego M. I. należy wiązać z doręczeniem powodowi reklamacji i wezwania do zapłaty tj. 27 marca 2019r. (k.262) zaś w odniesieniu do pozwanych G. I. i I. I. z doręczeniem powodowi odpisu pozwu w sprawie SO w K. o sygn. akt I (...) tj. z 31 grudnia 2019r. (k.270) Termin przedawnienia roszczenia upływa z 31 grudnia 2022r., co oznacza, że na datę wniesienia pozwu tj. 9 czerwca 2022r.(k.179), termin przedawnienia nie upłynął i roszczenie może być skutecznie dochodzone.

Zasadne jest roszczenie główne o zwrot udzielonego kapitału. Natomiast brak jest podstaw do uwzględnienia roszczenia o wynagrodzenia za korzystanie z kapitału (powództwo główne w pozostałym zakresie) oraz roszczenia ewentualnego o waloryzację kwoty udzielonego kapitału.

Apelację od wyroku sądu okręgowego wniosły obie strony.

Powód zaskarżył w części, tj. w zakresie pkt II wyroku, w którym Sąd oddalił dalej idące powództwo główne oraz pkt III wyroku, w którym Sąd oddalił w całości powództwo ewentualne oraz pkt IV wyroku, w którym Sąd zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu.

Na podstawie art. 368 § 1 pkt 2 k.p.c., zaskarżonemu wyrokowi zarzucił mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia:

1. art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 162 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 235

2 § 1 pkt 2 i pkt 5 k.p.c.

2. art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku Powoda o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania apelacyjnego przed Sądem Apelacyjnym w K. I Wydział Cywilny pod sygn. akt (...) mającego za przedmiot rozstrzygnięcie zagadnienia ważności (skuteczności) Umowy kredytu budowalnego nr (...) z dnia 11 września 2006 r., podczas gdy od wyniku tego postępowania sądowego, mającego charakter prejudycjalny, zależy rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

3. art. 385

1 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13 i art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13

4. art. 410 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

5.art. 410 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 3851 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13

6.art. 410 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

7.e art. 3581 § 3 i § 4 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

8.art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego

9. art. 5 k.c.

10. art 100 k.p.c.

a także

11. zarzut nierozpoznania istoty sprawy

Podnosząc powyższe zarzuty, na podstawie art. 368 § 1 pkt 5 w związku z art. 386 § 1 k.p.c., wniósł o:

1. zmianę wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie powództwa w zakresie roszczenia głównego także co do kwoty 68.802,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, ewentualnie poprzez uwzględnianie powództwa w zakresie roszczenia ewentualnego na kwotę 31.444,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty,

2.ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, o ile Sąd II instancji dojdzie do przekonania, że Sąd I Instancji nie rozpoznał istoty sprawy albo że wydanie wyroku w sprawie wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości;

3.w każdym z ww. przypadków - zasądzenie od Pozwanych na rzecz Powoda kosztów postępowania przed Sądem Okręgowym i Sądem Apelacyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych.

Pozwani zaskarżyli wyrok w zakresie pkt 1, zarzucając:

A. naruszenie przepisów prawa procesowego, mogące mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

1. art. 187 k.p.c. poprzez zasądzenie kwoty kapitału kredytu wypłaconego przez powoda pozwanym w sytuacji gdy pozwani wytoczyli pierwsi powództwo przeciwko pozwanemu z tej samej umowy kredytowej, a co za tym idzie powództwo jest przedwczesne, a zasądzona w wyroku kwota niewymagalna albowiem roszczenie powoda nie jest jeszcze wymagalne. Sprawa z powództwa pozwanych, toczy się w Sądzie Apelacyjnym w K.I Wydział Cywilny, w sprawie o sygn. akt: (...), w której to sprawie został podniesiony procesowy zarzut potrącenia złożony uprzednio przez pozwanych materialnoprawnie powodowi.

2. art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez brak zawieszenia niniejszego postępowania z urzędu przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy zgodnie z art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego w tym wypadku sprawy prowadzonej przed Sądem Apelacyjnym w K. sygn. akt: (...)

B.Naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:

1.art. 118 k.c. poprzez błędne uznanie, że roszczenie powoda nie jest przedawnione,

2. naruszenie Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. poprzez jego błędną wykładnie i uznanie, że powodowi należy się zapłata kwoty kapitału, w sytuacji gdy pozwani będący konsumentami powinni mieć zagwarantowaną ochronę prawną wynikająca z Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. do czasu zakończenia postępowania sądowego z ich powództwa toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w K.I Wydział Cywilny, w sprawie o sygn. akt: (...), tym bardziej, iż pozwani spłacili już kapitał kredytu zasądzony w niniejszym postępowaniu przez Sąd I instancji i podnieśli materialnoprawny i procesowy zarzut potrącenia w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym wK.w sprawie do sygn. akt: (...)

3.naruszenie art. 496 k.c. i art. 497 k.c.

W oparciu o powyższe zarzuty, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. wnieśli o:

zmianę zaskarżonego wyroku w części tj. w zakresie pkt I i oddalenie powództwa w całości,

ewentualnie na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. wnieśli o:

uchylenie zaskarżonego wyroku w części w zakresie pkt I i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

ewentualnie na podstawie art. 386 § 3 k.p.c. wnieśli o:

oddalenie powództwa w całości bądź umorzenie postępowania, w związku ze skutecznie podniesionym przez pozwanych zarzutem potrącenia i umorzenia wierzytelności niższej w tym wypadku kwoty kapitału wypłaconego przez powodowy bank, o której mowa w pkt I Wyroku Sądu I instancji

Niezależnie od ww. wniosków apelacyjnych, wnieśli o:

1.zasądzenie od powoda na rzecz każdego z pozwanych kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

2. na podstawie art. 374 k.p.c. wnieśli o przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie.

3.przy zastosowaniu art. 102 k.p.c., dyrektywy 93/13 i bogatego orzecznictwa TSUE (vide przykładowo wyrok TSUE z dnia 16 lipca 2020 r. w sprawach C-224/19, i C-259/19) nieobciążanie Pozwanych kosztami postępowania sądowego, w tym także kosztami zastępstwa procesowego za obydwie instancje

4.zawieszenie niniejszego postępowania do czasu zakończenia postępowania apelacyjnego toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w K. (...) na zasadzie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

5. ewentualnie połączenia spraw do wspólnego rozpoznania na zasadzie art. 219 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

6. w przypadku braku uwzględnienia przez Sąd wniosku o którym mowa w pkt 4. a następnie w pkt. 5 wnoszę o zwrócenie się przez Sąd do Sądu Apelacyjnego w Krakowie o akta postępowania prowadzonego pod sygnaturą akt: (...) w sprawie z powództwa powodów (a pozwanych w niniejszym postępowaniu) przeciwko (...) Bank (...) s.a. z siedzibą w Z. —

celem wykazania i udowodnienia faktów w postaci złożenia skutecznie procesowego zarzutu potrącenia w piśmie procesowym z dnia 16 grudnia 2022 r. zawierającego skutecznie podniesiony materialnoprawny zarzut potrącenia podniesiony przez pozwanych, a powodów w postępowaniu o sygn. akt: (...).

Obie strony wniosły o oddalenie apelacji strony przeciwnej.

Pełnomocnik pozwanych, w piśmie z dnia 24 .01.2024 r.

nadanym w dniu 25.01.2024 r. podtrzymał stanowisko wyrażone w apelacji z dnia 27 grudnia 2022 r. i wniósł o oddalenie powództwa banku w całości jako przedwczesnego w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt: (...).

W związku z powyższym na zasadzie art. 235

1 k.p.c. w związku z art. 232 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z:

1. prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 20 grudnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt: (...) i prawomocnego wyroku Sadu Okręgowego w K.w sprawie o sygn. akt:(...)

(...) z dnia 14 listopada 2023 r. — na wykazanie i udowodnienie faktu jego treści, posiadania kapitału kredytu cały czas przez Powoda, wymagalności roszczenia powoda dopiero po prawomocnym wyroku Sadu Apelacyjnego w K.w sprawie o sygn.. akt; (...)

2 poświadczonego za zgodność z oryginałem pisma kredytobiorców

z dnia 21 grudnia 2023 r. wraz z potwierdzeniem nadania— na wykazanie i udowodnienie faktu jego treści, dokonania zaofiarowania kapitału i ponownego potrącenia po prawomocnym wyroku Sadu Apelacyjnego wK., w prawie o sygn. akt: (...)

W przedmiotowej sprawie kapitał kredytu został z pozwanym bankiem rozliczony, roszczenie pozwanego banku nie było wymagalne do czasu zakończenia postępowania z powództwa powodów, albowiem bank twierdził, ze sporna umowa kredytowa jest ważna.

Podsumowując, tak długo jak bank twierdzi, że umowa jest ważna tak długo roszczenie banku o odsetki ustawowe za opóźnienie, stanowi formę nadużycia prawa (5 k.c.), mając na względzie przywoływaną zasadę współżycia społecznego.

Rozpoznając sprawę w granicach zaskarżenia Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Sąd, rozpoznający nową sprawę między tymi samymi stronami, zobowiązany jest przyjąć, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak wynika to z wcześniejszego prawomocnego wyroku. Jeżeli kwestia ta pojawia się w kolejnej sprawie, nie podlega ona ponownemu badaniu. Pozytywny skutek rzeczy osądzonej stwarza więc nie tylko zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z wcześniej osądzoną kwestią, ale także zakaz prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego. (Wyrok SA w Białymstoku z 12.10.2017 r., I ACa 339/17, LEX nr 2390588)

Tym samym w obecnej sprawie Sąd Apelacyjny w Krakowie jest związany ustaleniami i rozważaniami prawnymi będącymi podstawą wydania prawomocnego wyroku Sadu Okręgowego w Krakowie z dnia 15 grudnia 2021 r. w sprawie do sygn. akt: I C

1727/22 oraz prawomocnego wyrku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 20 grudnia 2023 r. w sprawie do sygn. akt:(...)

W szczególności należy wskazać, że Sad Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 15 grudnia 2021 r. sygn. akt: I C 1727/22 po rozpoznaniu sprawy z powództwa M. I., G. I. i I. I. przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w Z. o zapłatę i ustalenie

I. ustalił, że umowa kredytu (...) z dnia 11 września 2006 roku zawarta pomiędzy Bankiem (...)SA w Z. a M. I. i B. I. jest nieważna (z uwagi na zawarte w niej zapisy abuzywne i oświadczenie kredytobiorców o uznanie tej umowy za nieważną m.in. na podstawie art. 189 k.p.c.)

II. zasądził od pozwanego (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w Z. na rzecz powodów M. I., G. I. i I. I. kwotę 138 055,26 zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (tytułem zwrotu tego co powodowie świadczyli na rzecz pozwanego tytułem umowy, która okazała się nieważna m.in. na podstawie art. 385

1 § 1 k.c.).

Sądy I i II instancji jako podstawę rozliczenia stron przyjęły teorie dwóch kondykcji.

Przechodząc do oceny apelacji obu stron od zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w aktualnej sprawie stwierdzić należy, że większość zarzutów jest bezprzedmiotowa, a w pozostałym zakresie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Należy jedynie dodać, że brak jest podstaw do uwzględnienia apelacji pozwanych zarówno w zakresie zarzutu przedwczesności powództwa powoda, jak i co do zarzutu przedawnienia roszczenia powoda z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Jedynie na marginesie należy wskazać na oczywistą sprzeczność tych zarzutów, czyli na brak konsekwencji w stanowisku procesowym, który to zarzut brak konsekwencji zarzucają pozwani powodowi.

Brak jest też podstaw do uwzględnienia apelacji powoda również z wskazanych powyżej przyczyn w uzasadnieniu zaskrzonego wyrku.

Zgodnie z orzecznictwem TSUE (wyrok C-520/21) oraz Sądu Najwyższego w szeregu orzeczeń, bankom nie przysługuje wynagrodzenie za korzystanie przez frankowicza z kapitału po unieważnieniu umowy kredytowej. Roszczenia banków o tzw. bezumowne korzystanie z kapitału są bezzasadne, gdyż instytucje te nie mogą czerpać zysków z nieuczciwych umów.

Natomiast odrębnej oceny wymaga analiza podniesionego przez pozwanych zarzutów potrącenia swojej wierzytelności z tytułu rat uiszczonego kredytu z odsetkami:

- pierwszy zarzut potrącenia w piśmie procesowym z dnia 16 grudnia 2022 r. zawierającego skutecznie podniesiony materialnoprawny zarzut potrącenia podniesiony przez pozwanych, a powodów w postępowaniu o sygn. akt: (...).

- drugi na podstawie poświadczonego za zgodność z oryginałem pisma kredytobiorców z dnia 21 grudnia 2023 r. wraz z potwierdzeniem nadania— na wykazanie i udowodnienie faktu jego treści, dokonania zaofiarowania kapitału i ponownego potrącenia po prawomocnym wyroku Sadu Apelacyjnego w Krakowie, w prawie o sygn. akt: (...).

Jeśli chodzi o pierwszy zarzut potrącenia, to analiza wyroku z uzasadnieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia 15 grudnia 2021 r. sygn. akt(...) oraz wyroku z uzasadnieniem Sądu Apelacyjnego wK. z dnia 20 grudnia 2023 r. sygn. akt: (...) jednoznacznie wskazuje, ze zarzut ten nie został uwzględniony.

Brak jest także podstaw do uwzględnienia procesowego zarzutu potrącenia pozwanych zawartego w piśmie Pełnomocnik pozwanych z dnia 24 .01.2024 r. nadanego w Urzędzie Pocztowym w dniu 25.01.2024 r., w którym powołują się na potrącenie materialonoprawne zawarte w piśmie z dnia 21 grudnia 2023 r. M. I., G. I. i I. I. skierowane do (...) Bank (...) S.A. w Z., doręczone w dniu 28 grudnia 2023 r. (k. 404, 405, 406). Zgodnie bowiem z art. 203

1 § 2 k.p.c. Pozwany może podnieść zarzut potrącenia

niepóźniej niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo

w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna. Termin ten należy uznać za prekluzyjny, po jego upływie podniesienie procesowego zarzutu potrącenia będzie bezskuteczne

Tak więc wobec braku podstaw do uwzględnienia apelacji zarówno powoda, jak i pozwanych, orzeczono jak w pkt 1 i w pkt 2 sentencji na mocy art. 385 k.p.c.

O kosztach o kosztach postępowania apelacyjnego pomiędzy stronami orzeczono odpowiednio jak w pkt 3 sentencji według zasady odpowiedzialności za wynik postępowania określonej w art. 98 § 1 k.p.c. i art. 100 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a co do wysokości odnośnie zwrotu kosztów zastępstwa, zgodnie z stawkami określonym w § 2 pkt 6 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r.Za takim rozstrzygnięciem przemawia fakt, że z uwagi na wpz w obu apelacjach, stawki kosztów zastępstwa są w tej samej wysokości.

W tym kontekście w ocenie Sądy Apelacyjnego brak było podstaw do odstąpienia od obciążenia pozwanych kosztami postępowania w wzajemnym rozliczeniu kosztów na mocy art. 100 k.p.c.