Bank nie zapłaci za kredyt indeksowany do franka, sąd uznał umowę za nieważną

Powodowie G. R. i U. R. wnieśli o ustalenie, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 7 listopada 2007 r. zawarta pomiędzy nimi a pozwanym (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. (poprzednio (...) Bank S.A. w W.) jest nieważna oraz o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kwoty 243.685,86 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 4 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty, jak też o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu. Ewentualnie wnieśli o: uznanie, iż zapisy § 2 ust. 1 i 2, § 4 ust. 1a, § 9 ust. 2 i 6 umowy, jako klauzule abuzywne, nie wiążą stron ze skutkiem ex tunc, a strony związane są umowa z pominięciem powyższych klauzul, ewentualnie o unieważnienie umowy na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 4 p.n.p.r. oraz tytułem rekompensaty zobowiązanie pozwanego do zwrotu otrzymanych przez niego od powodów świadczeń, w tym uiszczonych kosztów, tj. do zapłaty kwoty 243.685,86 zł.

Pozwany (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł o oddalenie tego powództwa w całości na koszt powodów.

Wyrokiem z dnia 14 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku oddalił powództwo główne o ustalenie nieważności umowy i zapłatę (pkt I), ustalił, że zapisy umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) Nr (...) z dnia 7 listopada 2007 r. zawartej pomiędzy G. R. i U. R. a (...) Bank S.A. w W. (obecnie (...) Bank (...) S.A. w W.) nie wiążą stron, w zakresie: § 2 ust. 1 umowy w zakresie stwierdzenia „denominowanego (waloryzowanego) w walucie (...); § 2 ust. 2 umowy; § 4 ust. 1a umowy; § 9 ust. 2 umowy w zakresie stwierdzenia „Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w (...). Spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla (...) zgodnie z Tabelą Kursów obowiązującą w Banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla (...) obowiązującego w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez Kredytobiorcę kredytu”; § 9 ust. 6 umowy w zakresie stwierdzenia „Wysokość należnych odsetek określana jest w (...). Spłata należnych odsetek dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla (...) zgodnie z Tabelą Kursów obowiązującą w Banku w dniu spłaty. Wysokość należnych odsetek w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla (...) obowiązującego w Banku w dniu spłaty” – a strony związane są umową z pominięciem powyższych klauzul (pkt II), oddalił w pozostałym zakresie powództwo ewentualne o ustalenie (pkt III) i zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu (pkt IV).

Orzeczenie to oparto o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną.

W dniu 7 listopada 2007 r. powodowie, jako kredytobiorcy, zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bank S.A. w W. (obecnie (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.) umowę kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) waloryzowanego kursem (...) na kwotę 275.000 zł. Okres kredytowania wynosił 360 miesięcy, a spłata kredytu miała się odbywać w równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Umowę zawarto w celu finansowania budowy budynku/segmentu mieszkalnego oznaczonego nr (...) położonego w B. przy ul. (...). Bank udzielił kredytu waloryzowanego kursem kupna waluty (...). Kredyt miał zostać wypłacony w złotych polskich przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu wg kursu kupna walut dla (...) na podstawie kursu kupna waluty z tabeli kursowej Banku w dniu wykorzystania danej transzy (§ 4 ust. 1a umowy). Rzeczywista stopa procentowa kredytu w stosunku rocznym w dniu zawarcia umowy wynosiła 3,85% (§ 8 ust. 2 umowy). Zgodnie z § 8 umowy, kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej, która stanowiła sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałą marżę Banku w wysokości 1,10%. W § 9 ust. 2 umowy określono, że raty kapitałowo-odsetkowe spłacane będą w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży (...) zgodnie z „Tabelą kursów” Banku, obowiązującego w dniu spłaty. Przy czym wysokość rat w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla (...) obowiązującego w Banku w dniu spłaty.

Zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiła hipoteka kaucyjna do wysokości 550.000 zł ustanowiona na ww. nieruchomości oraz cesja praw z umowy ubezpieczenia domu jednorodzinnego (§ 10 ust. 1 umowy).

Kredytobiorcy oświadczyli, iż akceptują warunki udzielania kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym w zakresie zasad dotyczących określenia kwoty kredytu, sposobu jego uruchomienia i wykorzystania oraz spłaty kredytu. Nadto kredytobiorcy oświadczyli, iż zostali poinformowani, że z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe oraz rozumieją wynikające z tego konsekwencje (§ 11 ust. 4 i 5 umowy).

W trakcie obowiązywania umowy w ogół praw i obowiązków dotychczasowego kredytodawcy wstąpił pozwany.

Złożone przez pozwanego dowody w postaci stanowisk różnych osób i podmiotów na temat tzw. spraw frankowych, opinii ekonomiczno-prawnych czy też raportów Sąd Okręgowy potraktował jako wyraz poglądów wzmacniających argumentację strony postępowania. Za nieprzydatne uznał zaś zeznania świadków: I. K., M. Ś. i W. Ż. podnosząc, że nie brali oni udziału w czynnościach związanych z zawieraniem umowy z powodami ani nie mieli wiedzy na temat tych okoliczności. Sąd pominął wniosek stron o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości uznając, że ocena okoliczności powołanych w tezie dowodowej w części istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy nie wymaga wiedzy specjalistycznej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy uznał, że na częściowe uwzględnienie zasługiwało powództwo ewentualne.

Według Sądu Okręgowego powodowie posiadają interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie (art. 189 k.p.c.). Uznał jednak, że umowa stron nie jest bezwzględnie nieważna na podstawie art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego, albowiem posiada ona wszystkie elementy określone w tym przepisie. Wskazał nadto, że zawarta przez strony umowa kredytu indeksowanego w walucie (...) mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant. Tym niemniej, zdaniem Sądu Okręgowego, zastosowany przez pozwany Bank mechanizm indeksacyjny zawarty w postanowieniach § 2 ust. 1 i 2, § ust. 4 ust 1a, § 9 ust. 2 i 6 umowy kredytu jest abuzywny (art. 385

1 k.c.).

Sąd podkreślił, że powodowie posiadają status konsumentów (art. 22

1 k.c.). Nie mieli oni jednak wpływu na kształt niniejszych postanowień. Wskazał, że umowę zawarto w oparciu o treść sporządzonego przez Bank wzorca, a powodowie nie byli informowani o sposobie ustalania kursów walut i o sposobie wyliczania rat kapitałowo-odsetkowych. Nie byli też świadomi, że oprocentowanie kredytu jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy kredytu może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem stopy referencyjnej LIBOR, co spowoduje podwyższenie kwoty raty odsetkowej/kapitałowo-odsetkowej przypadającej do spłaty. Nadto, żadna ze stron nie przewidziała, że zmiana kursu waluty szwajcarskiej może być tak istotna w dłuższej perspektywie czasu. Powodom nie przedstawiono przy tym żadnej symulacji długookresowej zmiany warunków spłaty w warunkach wzrostu kursu (...) do PLN dwu lub trzykrotnie. W efekcie Sąd Okręgowy wywiódł, że omawiane postanowienia są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy powodów. Jednocześnie uznał, że w sprawie zachodzi okoliczność nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków wynikających z umowy. Bank przyznał sobie bowiem prawo do arbitralnego decydowania o wysokości rat, które powodowie mieli spłacać.

Zważając na powyższe, Sąd Okręgowy stwierdził, że niniejsze, niedozwolone postanowienia umowne (stanowiące świadczenie główne), nie wiążą powodów ex tunc i ex lege (art. 385

1 § 2 k.c.). Nie mogą one przy tym zostać zastąpione innymi regulacjami. Ich eliminacja nie powoduje jednak, zdaniem Sądu, niemożliwości dalszego wykonywania umowy w oparciu o pozostałe postanowienia. Sąd Okręgowy przyjął bowiem, że nadal możliwe jest ustalenie stopy oprocentowania opartej wyłącznie na marży Banku. Dlatego też powództwo o ustalenie nieważności umowy stron i powiązane z nim powództwo o zapłatę oddalił.

Sąd Okręgowy uwzględnił jednak roszczenie ewentualne dotyczące uznania za niewiążące strony ze skutkiem ex tunc abuzywnych zapisów umowy łączącej strony, zawartych w § 2 ust. 1 i 2, § 4 ust. 1a, a także § 9 ust. 2 i 6 (w zakresie w jakim nie odnoszą się one do świadczenia złotówkowego).

Końcowo Sąd wskazał, że niezasadny okazał się zarzut przedawnienia, a także zgłoszone jako ewentualne zarzuty potrącenia i zatrzymania kwoty nominalnej kredytu.

Rozstrzygnięcie o kosztach procesu zapadło na podstawie art. 100 k.p.c.

Apelacje od tego wyroku złożyły obie strony.

Pozwany zaskarżył go w zakresie uwzględniającym powództwo ewentualne i rozstrzygającym o kosztach, zarzucając Sądowi Okręgowemu:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 385

1 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 385

2 k.c. i w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, polegające na uznaniu, iż postanowienia umowy kredytu indeksowanego do waluty (...) w zakresie odsyłającym do tabel kursowych Banku stanowią niedozwolone postanowienia umowne i z tego względu nie wiążą powodów, mimo że w momencie zawierania umowy kredytu odsyłanie do tabel kursowych Banku było powszechną praktyką na rynku bankowym oraz brak było przepisów nakładających na Bank obowiązek wskazywania sposobu ustalania tabel kursowych i określania wysokości zastosowanego spreadu walutowego w umowach kredytu, a ocena przesłanek abuzywności, w szczególności przesłanki rażącego naruszenia interesu konsumenta nie może być ujęta w kategoriach wyłącznie abstrakcyjnych w szczególności wobec okoliczności, iż Sąd nie wziął pod uwagę mechanizmu wyznaczania kursów kupna i sprzedaży waluty (...) stosowanego przez pozwanego na moment zawarcia umowy kredytu, który był mechanizmem rynkowym, zbliżonym do stosowanych przez inne banki w Polsce, a kursy stosowane przez pozwanego nie odbiegały od średniej, a nawet charakteryzowały się niższym spreadem; zatem były korzystniejsze z punktu widzenia konsumentów od kursów oferowanych przez konkurencyjne Banki;

b) art. 358 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. L p.w.k.c. poprzez ich niezastosowanie wprost – jako obowiązującej w prawie polskim normy dyspozytywnej która mogłaby zastąpić normę rzekomo abuzywną bądź przynajmniej w drodze analogii (np. poprzez analogiczne zastosowanie art. 41 prawa wekslowego), z racji tego, iż norma ustawowa późniejsza, niż data zawarcia umowy kredytu korzysta z domniemania uczciwości wynikającego z motywu trzynastego Dyrektywy 93/13 – tak do wyliczenia wysokości (salda) kredytu oraz wysokości rat kapitałowo-odsetkowych kredytu indeksowanego do (...) przed dniem wejścia w życie tego przepisu, jak i do wyliczenia wysokości rat kapitałowo-odsetkowych kredytu indeksowanego do (...) po tym dniu;

c) art. 56 k.c. w zw. z art. 354 § 1 k.c. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy w przypadku uznania klauzul tabelowych za abuzywne, kurs właściwy do dokonania niezbędnych przeliczeń walutowych ustalony powinien zostać w oparciu o wykształcone w praktyce zwyczaje oraz zasady współżycia społecznego, które nakazują odwołanie się do kursów funkcjonujących w obrocie, ewentualnie poprzez przyjęcie kursu kupna i sprzedaży NBP lub kursu średniego NBP jako obowiązującego na zasadzie normy zwyczajowej;

d) art. 31 ust. 2 i 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i naruszenie konstytucyjnej zasady proporcjonalności sankcji;

2) naruszenie przepisów postępowania cywilnego, tj.

a) art. 233 k.p.c. przez sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ustalenie, że uprawnienie pozwanego do ustalania kursów tabelarycznych nie doznaje żadnych ograniczeń i może być kształtowane w sposób dowolny, kiedy to popyt i podaż decydują o zmianach kursów walut stosowanych przez pozwanego;

b) art. 233 k.p.c. przez sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ustalenie, że kursy tabelaryczne pozwanego nie były kształtowane w sposób obiektywny i niezależny od jego woli, kiedy kursy te miały charakter rynkowy i były kształtowane w sposób przyjęty na rynku finansowym;

c) art. 233 k.p.c. przez sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przyjęcie, że klauzule indeksacyjne miały charakter nietransparentny, kiedy już z samej umowy wynika w sposób jasny i nie budzący najmniejszych wątpliwości fakt korzystania przez pozwanego z dwóch rodzajów kursu wymiany walut, co więcej kursy te były powszechnie publikowane przez Bank i mogły być weryfikowane przez powodów, którzy podpisując umowę kredytu potwierdzili zapoznanie się z zasadami funkcjonowania kredytu waloryzowanego w szczególności w zakresie uruchomienia kredytu oraz ustalania wysokości rat kapitałowo-odsetkowych;

d) art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. w zw. z art. 235

2 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku o przeprowadzenie opinii biegłego z zakresu bankowości na okoliczność: ustalenia kursu średniego NBP dla waluty (...) w dniu uruchomienia kredytu oraz w dniach płatności poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych i wyliczenia wysokości nadpłat przy zastosowaniu wyżej ustalonego kursu średniego NBP do obliczenia wysokości kwoty kredytu (początkowego salda kredytu) oraz wysokości spłaconych rat kapitałowo-odsetkowych.

Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości na koszt powodów; ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach procesu za wszystkie instancje. Pozwany wniósł nadto o rozpoznanie, na podstawie art. 380 k.p.c., przez Sąd II instancji jego wniosków dowodowych o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłego na okoliczności wskazane w odpowiedzi na pozew.

Powodowie zaskarżyli natomiast wyrok Sądu Okręgowego w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 353

1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że umowa o konstrukcji, jak ta zwarta między stronami, nie przekracza swobody zawierania umów, podczas gdy umowa ta rażąco narusza swobodę umów i jest sprzeczna z ogólnymi zasadami dotyczącymi zobowiązań, gdyż zakłada ułożenie zobowiązania w taki sposób, iż jedna strona kontraktu w dniu podpisania umowy nie zna swojego świadczenia wzajemnego, którego określenie pozostawia sobie druga strona kontraktu, bez wskazanych umownie ograniczeń wobec zastosowanego mechanizmu ustalania dowolnego kursu do przeliczenia salda kredytu do waluty franka szwajcarskiego i każdej kolejnej raty, co jest także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego;

b) art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego w zw. z art. 385

1 § 1 i 2 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że umowa kredytu po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień może być w pozostałym zakresie wykonywana, w sytuacji gdy nie posiada zapisów dotyczących zasad spłaty kredytu, ponadto uznanie, iż klauzule indeksacyjne dotyczą świadczeń głównych stron, ich wyeliminowanie nie pozwala na utrzymanie umowy w mocy i odmienne stanowisko jest sprzeczne z orzecznictwem sądów powszechnych i aktualnym orzecznictwem Sądu Najwyższego w tym zakresie;

c) art. 58 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie, a tym samym oddalenie żądania stwierdzenia nieważności umowy, w sytuacji gdy zapisy i mechanizmy przewidziane w umowie są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego a co za tym idzie umowa jest nieważna ex tunc;

d) art. 410 k.c. w z w. z art. 405 k.c. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy po stronie pozwanego zaistniało bezpodstawne wzbogacenie kosztem powodów, będące wynikiem przeliczenia rat kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego na walutę polską, według kursu ustalanego dowolnie przez Bank, w wysokości znacznie przewyższającej wysokość kwoty kredytu zaciągniętego;

e) art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego w zw. z art. 385

1 k.c. poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, iż umowa kredytu była ważna, podczas gdy skutkiem eliminacji z niej postanowień niedozwolonych powinien być jej upadek w całości.

Na tej podstawie powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez stwierdzenie nieważności ex tunc umowy stron i zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kwoty 243.685,86 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 4 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty, a także o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów postępowania przed Sądem I instancji. Powodowie wnieśli również o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja powodów okazała się zasadna w przeważającej mierze, w przeciwieństwie do apelacji pozwanego, która nie miała uzasadnionych podstaw.

Przed wyjaśnieniem przyczyn, które legły u podstaw takiej konstatacji wskazać trzeba, że Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 350 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c., dokonał sprostowania zaskarżonego wyroku poprzez wpisanie w miejsce błędnie wpisanego nazwiska powódki (...), jej prawidłowego nazwiska, tj. (...) (por. m.in. zaświadczenie systemu (...)-SAD, k. 436). Dlatego też orzeczono jak w punkcie I sentencji.

Przechodząc do oceny zarzutów sformułowanych w apelacji obu stron odnotować wstępnie trzeba, że Sąd Apelacyjny podzielił poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne i wyrażoną przez ten Sąd ocenę prawną co do bezskuteczności postanowień, zawartej przez powodów z poprzednikiem prawnym pozwanego, umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) Nr (...) z dnia 7 listopada 2007 r., dotyczących indeksacji jako postanowień abuzywnych w rozumieniu art. 385

1 k.c. Nie zgodził się natomiast z oceną skutków tej abuzywności, które – w ocenie Sądu Apelacyjnego – prowadziły do nieważności wspomnianej umowy kredytowej. Przyjęcie takie stało się zaś przyczyną uwzględnienia powództwa głównego niemal w całości, a w konsekwencji – również uchylenia punktów II i III wyroku Sądu Okręgowego, w których Sąd ten orzekał o powództwie ewentualnym. Taki wynik sprawy znalazł także stosowne odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu o kosztach postępowania (tak pierwszo, jak i drugoinstancyjnego), o czym jednak będzie mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia.

W pierwszym bowiem rzędzie odnieść się trzeba do stawianych przez pozwanego zarzutów naruszenia art. 233 k.p.c., przy pomocy których skarżący Bank zmierzał w istocie do podważenia dokonanej w sprawie oceny prawnej zebranego materiału dowodowego. Zarzuty obrazy art. 233 k.p.c. okazały się niezasadne i zostały ocenione wraz z tą częścią apelacji pozwanego, która dotyczyła materialnej podstawy zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Niezasadnie podniesiono w niej zaś, że zapisy umowy stron, przewidujące mechanizm indeksacji (tj. § 2 ust. 1 i 2, § 4 ust. 1a, § 9 ust. 2 i 6) nie mogą być kwalifikowane jako niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385

1 § 1 k.c., a więc postanowienia, kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes słabszej strony kontraktu (konsumenta).

Przede wszystkim zauważyć należy, że powodowie, zawierając z poprzednikiem prawnym pozwanego, wspomnianą na wstępie umowę kredytową, działali jako konsumenci w rozumieniu art. 22

1 k.c. Powyższego nie podważa zresztą sam pozwany. Zasadniczo nie kwestionuje on także i tego, że omawiane postanowienia nie zostały z powodami indywidualnie uzgodnione (art. 385

1 § 1 i 3 k.c.). W swej apelacji skupia się on natomiast na próbie wykazania, że niniejsze postanowienia przeliczeniowe (bezspornie określające główne świadczenia stron; por. również wyroki (...): z dnia 10 czerwca 2021 r., C 609/19, pkt 33; z dnia 3 października 2019 r., C 260/18, pkt 44 i z dnia 14 marca 2019 r., C 118/17, pkt 48, 52), zostały sformułowane w sposób transparentny. Ze stanowiskiem takim nie można się jednak zgodzić.

Podnieść bowiem trzeba – i co słusznie akcentował także Sąd Okręgowy – że postanowienia te (ani żadne inne zapisy umowy stron oraz Ogólnych Warunków Kredytowania w Zakresie Udzielania Kredytów na Cele Mieszkaniowe i P. Hipotecznych w (...) Banku S.A., k. 46-52, stanowiących integralną część umowy stron – por. § 1 ust. 2 tej umowy) nie wyjaśniają sposobu, w jaki Bank ustalał – arbitralnie i jednostronnie – wyznaczane przez siebie kursy wymiany franka szwajcarskiego i na jakich konkretnych kryteriach się przy tym opierał. Postanowienia te odsyłają bowiem w tym względzie jedynie do ustalanej przez pozwanego, bliżej nieokreślonej „Tabeli kursów” obowiązującej w Banku w dniu wykorzystania danej transzy (§ 4 ust. 1a ww. umowy kredytowej) bądź też w dniu spłaty (§ 9 ust. 2 zd. trzecie umowy), nie precyzując przy tym sposobu ustalania kursów w tej tabeli. Mało tego, zawarte w umowie stron postanowienia przeliczeniowe w ogóle nie odwołują się do jakichkolwiek formalnych i obiektywnych wskaźników, pozwalających na zweryfikowanie stosowanych kursów. Zakwestionowane przez powodów postanowienia, pomimo swej językowej poprawności, pozbawiały ich więc możliwości poznania skonkretyzowanych wskaźników, w oparciu o które miało być wyliczane ich świadczenie. Jak natomiast wielokrotnie wskazywał to Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako: (...)) w swym orzecznictwie, warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinien być rozumiany jako nakazujący nie tylko, by dany warunek był zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, dotyczących uruchomienia kredytu, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (por. orzeczenie z dnia 30 kwietnia 2014 r., C-26/13).

W orzeczeniu z dnia 20 września 2018 r., wydanym w sprawie C- 51/17, (...) stwierdził natomiast, że „Artykuł 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że wymóg, zgodnie z którym warunki umowy powinny być wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, zobowiązuje instytucje finansowe do dostarczenia kredytobiorcom informacji wystarczających do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. W tym względzie wymóg ów oznacza, że warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości spadku wartości waluty krajowej względem waluty obcej, ale również oszacować – potencjalnie istotne – konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych” (por. również wyrok (...) z dnia 18 listopada 2021 r., w sprawie C-212/20, pkt 42).

W sprawie niniejszej, na dowód wywiązania się z obowiązku informacyjnego skarżący wskazał, zawarte w § 11 ust. 4 i 5 umowy kredytowej, oświadczenia powodów o poinformowaniu ich przez Bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut i zrozumieniu przez nich, wynikających z tego konsekwencji, a także o zaakceptowaniu zasad funkcjonowania kredytu waloryzowanego w walucie wymienialnej (k. 37). W ocenie Sądu Apelacyjnego, z treści niniejszych, ogólnikowych zapisów (mających skądinąd blankietowy charakter) nie wynika jednak, aby powodowie uzyskali od pracownika pozwanego Banku pełną i rzetelną informację o konstrukcji kredytu indeksowanego walutą obcą oraz o ryzyku związanym z zawarciem tego typu umowy kredytowej. Z oświadczeń tych nie wynika bowiem nawet jakie konkretne kwestie miały zostać powodom przedstawione. Powyższe nie wynika także z innych, zaoferowanych przez skarżącego dowodów.

I jakkolwiek przepisy prawa obowiązujące w chwili zawarcia objętej niniejszym sporem umowy nie nakładały na Banki obowiązku wskazywania m.in. sposobu ustalania tabel kursowych (por. zarzut naruszenia art. 385

1 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 385

2 k.c. i w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw), tym niemniej brak unormowań w tym zakresie nie uzasadniał tego, aby klauzula przeliczeniowa przyznawała jednej stronie kontraktu (i to silniejszej) uprawnienie do jednostronnego oznaczania stosowanych kursów, stanowiących podstawę świadczenia drugiej strony umowy. Pozwany nie był więc zwolniony z obowiązku wprowadzania do umowy tylko takich postanowień, które nie miały charakteru niedozwolonego.

Nie ma także racji skarżący Bank, gdy twierdzi, że omawiane postanowienia umowy stron nie mogły zostać uznane za abuzywne, jako że pozwany wykorzystywał kursy rynkowe, zbliżone do kursów stosowanych przez inne banki w Polsce. Uwadze skarżącego zdaje się bowiem umykać, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w gruncie rzeczy bez znaczenia pozostawało to czy Bank, wykonując stosunek zobowiązaniowy, stosował kurs nieuchybiający warunkom rynkowym. Rodzaj stosowanych przez pozwanego kursów, podobnie jak i mechanizmy determinujące te kursy, wpisują się bowiem w sferę wykonywania umowy, która jest obojętna z perspektywy oceny zapisów umownych pod kątem abuzywności. Ocenę nieuczciwego charakteru warunków umowy przeprowadza się wszak w odniesieniu do chwili zawarcia umowy, a nie na datę późniejszą, co akcentuje Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17. W uchwale tej wskazano bowiem, że okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności ujętych w niej postanowień (por. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2022 r., (...) 40/22).

Gdy zważyć na to wszystko nie sposób więc zakwestionować oceny Sądu Okręgowego, iż ww. postanowienia umowy stron winny być kwalifikowane jako niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385

1 k.c. Postanowienia te sformułowane zostały bowiem w sposób niejednoznaczny, a nadto kształtowały stosunek zobowiązaniowy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały interesy słabszej strony kontraktu (konsumentów). W orzecznictwie naruszenie dobrych obyczajów jest definiowane jako brak poszanowania praw kontrahenta, które przejawia się m.in. w działaniu nierzetelnym, nieuczciwym i sprzecznym z akceptowanymi standardami (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16). Występuje, gdy podmiot silniejszy, działając w sposób sprawiedliwy i słuszny, nie mógłby się racjonalnie spodziewać, że kontrahent przyjąłby postanowienie umowne w drodze negocjacji indywidualnych (por. uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17; wyroki (...): z dnia 14 marca 2013 r., C-415/11 pkt 69, z dnia 26 stycznia 2017 r., C-421/14 pkt 60 i postanowienie (...) z dnia 14 listopada 2013 r., C-537/12 i C-116/13, pkt 66). Do rażącego naruszenia interesu dochodzi natomiast w przypadku nierzetelnego traktowania konsumenta i nieusprawiedliwionej, niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków wynikających z kontraktu (por. m.in.: wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 2 czerwca 2021 r., I (...) 55/21 i z dnia 30 maja 2014 r., III CSK 204/13). Chodzi o sytuacje obiektywnego uszczuplenia praw strony umowy w stosunku do stanu, w którym nie funkcjonowałyby klauzule niezgodne z dobrymi obyczajami (por. ww. uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17).

Takie zaś niedozwolone (abuzywne) postanowienia umowne, stosownie do treści art. 385

1 § 1 zd. 1 k.c., nie wiążą konsumenta, a zatem nie wywołują one skutków prawnych od samego początku i z mocy samego prawa, co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z dnia 8 września 2016 r., II CSK 750/15; z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16 oraz wyrok (...) z dnia 20 września 2018 r., C-51/17), chyba że konsument następczo udzieli świadomej, wyraźnej i wolnej zgody na te postanowienia i w ten sposób jednostronnie przywróci im skuteczność (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17 oraz wyrok TSUE z dnia 3 października 2019 r., C-260/18).

W realiach niniejszej sprawy o powyższym mowy być jednak nie może, skoro powodowie już w pozwie wskazywali na nieważność spornej umowy kredytowej.

Powodowie nie wyrazili także niezbędnej zgody na zastąpienie omawianych, abuzywnych zapisów umownych, innymi normami. Z najnowszego orzecznictwa (...) wynika bowiem, że nie ma możliwości zastąpienia nieuczciwych postanowień umownych przepisami krajowymi, w sytuacji gdy konsument nie wyrazi na to zgody i jedocześnie akceptuje skutek w postaci nieważności umowy (por. wyrok (...) z dnia 8 września 2022 r., w połączonych sprawach od C-80/21 do C-82/21, pkt 74-79).

Trzeba podkreślić, że również we wcześniejszym orzecznictwie (...) opowiedział się za uwzględnieniem woli konsumenta odnośnie wprowadzenia do umowy przepisu uzupełniającego, w przypadku abuzywności zawartych w takiej umowie klauzul. W sygnalizowanym wyżej wyroku z dnia 3 października 2019 r., zapadłym w sprawie C-260/18, Trybunał wyjaśnił bowiem, że art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich nie stoi co prawda na przeszkodzie temu, by sąd krajowy miał możliwość zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym lub przepisem mającym zastosowanie, tym niemniej może mieć to miejsce tylko wtedy, gdy umowa staje się w całości nieważna i tylko za zgodą stron (por. pkt 48; podobnie wyroki (...): z dnia 30 kwietnia 2014 r., C‑26/13, pkt 80-84 i z dnia 26 marca 2019 r., C‑70/17 i C‑179/17, pkt 64). W wyroku tym (por. pkt 8-11 i 59-62) (...) wyraził nadto negatywną ocenę co do możliwości uzupełnienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, przez rozwiązania oparte na normach ogólnych, odzwierciedlonych w przepisach art. 56 k.c., 65 k.c., a także art. 354 k.c. Zarzut naruszenia art. 56 k.c. w zw. z art. 354 § 1 k.c. uznać należało więc za nietrafny.

W świetle powyższych uwag niezasadny był także zarzut naruszenia art. 358 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. L p.w.k.c., motywowany wadliwym przyjęciem przez Sąd Okręgowy, że uznane w sprawie za abuzywne postanowienia, nie mogły zostać zastąpione przepisem art. 358 § 2 k.c. Dodać należy, że zastosowanie tego przepisu w okolicznościach niniejszej sprawy nie było możliwe również z tej przyczyny, że przepis ten traktuje o możliwości określenia kursu waluty obcej, w której zostało wyrażone zobowiązanie, w przypadku spełnienia świadczenia w walucie polskiej, nie zaś o sytuacji, w której dochodzi do przeliczenia wysokości zobowiązania z waluty polskiej na walutę obcą, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Na gruncie spornej w sprawie umowy strony nie spełniały bowiem świadczeń w walucie obcej, skoro zarówno wypłata, jak i spłata kredytu następowały w walucie polskiej, po dokonaniu stosownego przeliczenia z waluty franka szwajcarskiego. Poza tym przepis ten wszedł w życie dopiero w dniu 24 stycznia 2009 r., a więc już po zawarciu analizowanej umowy kredytowej.

Jeśli zaś w sprawie brak było możliwości wypełnienia powstałych w powyższy sposób, w umowie stron, luk uznać także należało, że niezasadnie zarzuca apelujący Bank (por. zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. w zw. z art. 235

2 k.p.c.), że w sprawie istniała potrzeba sięgania po postulowany przez niego (także na etapie instancji odwoławczej) dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości, który – zgodnie z intencją pozwanego – miałby dokonać wyliczenia kwoty nadpłaty przysługującej powodom na wypadek zastąpienia kursów kupna i sprzedaży (...) stosowanych przez pozwanego, kursem średnim (...) publikowanym przez NBP.

Z tych przyczyn również Sąd Apelacyjny wniosek o przeprowadzenie tego dowodu pominął, jako zbędny dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 235

2 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Skoro więc, jak już wyjaśniono, postanowienia abuzywne nie obowiązywały, a powstała w wyniku tego luka nie mogła zostać uzupełniona, podzielając zarzuty apelacji powodów w tej mierze, przyjąć należało, że wykonywanie umowy stron nie było możliwe. Na skutek wyeliminowania z tej umowy zapisów abuzywnych, określających mechanizmy przeliczeniowe, umowa ta nie pozwalała bowiem na określenie umówionej równowartości kredytu wypłaconego powodom w walucie polskiej po jej przeliczeniu na (...), a nadto uniemożliwiała ustalenie wysokości poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych spłaty kredytu w złotych polskich, a więc koniecznych i przedmiotowo istotnych postanowień umowy kredytu z art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Wbrew poglądom Sądu Okręgowego nie ma więc możliwości wykonywania umowy w takim brzmieniu, jako nieodpowiadającej minimum normatywnemu.

Co też istotne, eliminacja kwestionowanych postanowień oznacza zaniknięcie ryzyka walutowego, będącego podstawowym elementem umowy kredytu waloryzowanego do innej waluty (por. wyroki (...) z dnia z 14 marca 2019 r., C-118/17 i z dnia 10 czerwca 2021 r., C- 776/19). Powyższe skutkuje z kolei tak daleko idącym przekształceniem umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, że uznać ją należy za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością) (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18).

Stąd też, zawartą przez powodów z poprzednikiem prawnym pozwanego, umowę kredytową uznać należało za nieważną (por. również wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 3 lutego 2022 r., (...) 415/22 – pkt 11 uzasadnienia i z dnia 3 lutego 2022 r., (...) 459/22).

W ocenie Sądu Apelacyjnego, w sprawie brak było bowiem podstaw do przyjęcia, że upadek tej umowy mógłby narazić powodów na szczególnie szkodliwe skutki. Przeciwnie, Sąd Odwoławczy stoi na stanowisku, że pozostawienie tej umowy w mocy byłoby dla powodów wysoce niekorzystne, jako że w takiej sytuacji nadal byliby oni narażeni na niczym nieograniczone ryzyko kursowe ze strony Banku, o którym ten ostatni nie pouczył ich rzetelnie przed zawarciem umowy kredytowej. Trzeba też zauważyć, że (...) najczęściej utożsamia niekorzystne skutki nieważności stosunku kredytowego z tym, że cała wierzytelność kontraktowa zostaje postawiona w stan wymagalności, a związane z tym skutki finansowe przekraczają możliwości konsumenta (por. wyroki z dnia 3 marca 2020 r., C 125/18, pkt 63 i z dnia 20 stycznia 2021 r., C 269/19, pkt 34). Pozwany nie wykazał natomiast, aby taka sytuacja mogła wystąpić po stronie powodów.

Nie sposób także zgodzić się z pozwanym, że zastosowanie sankcji nieważności umowy narusza zasadę proporcjonalności (por. zarzut naruszenia art. 31 ust. 2 i 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP). Uwadze skarżącego zdaje się umykać, że stwierdzenie nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji, przewidzianych przez dyrektywę 93/13 z uwagi na stosowanie przez przedsiębiorcę nieuczciwych zapisów umownych. Rozstrzygnięcie takie nie narusza zresztą w sposób nieuzasadniony relacji prawnej między powodami a pozwanym. Godzi się natomiast zauważyć, że to kredytujący Bank, wprowadzając do umowy stron, zapisy abuzywne (nieuczciwe), zaburzył równowagę stron.

W konsekwencji powodowie mogli żądać zwrotu kwot, jakie świadczyli w wykonaniu nieważnej umowy, w oparciu o art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. Dostrzec bowiem trzeba, że w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., zapadłej w sprawie III CZP 11/20, Sąd Najwyższy podkreślił, że z art. 410 § 2 k.c. wynika, iż świadczenie spełnione w wykonaniu nieważnego zobowiązania jest świadczeniem nienależnym, a zatem podlega zwrotowi jako korzyść majątkowa, uzyskana bezpodstawnie kosztem świadczącego i to bez potrzeby ustalania, czy i w jakim zakresie spełnione świadczenie wzbogaciło osobę, na której rzecz świadczenie zostało spełnione, ani czy majątek spełniającego świadczenie uległ zmniejszeniu. Samo bowiem spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie świadczącego, a uzyskanie tego świadczenia przez odbiorcę – przesłankę jego wzbogacenia. W dniu 7 maja 2021 r. wydana została kolejna uchwała (7) w sprawie o sygn. akt III CZP 6/21, mająca moc zasady prawnej, w której Sąd Najwyższy ostatecznie przesądził, że właściwą metodą rozliczeń stron, które świadczyły sobie w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, jest teoria dwóch kondykcji, według której każdej ze stron umowy przysługuje odrębne roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia, które może być dochodzone niezależnie od roszczenia drugiej strony.

Powyższe oznacza zatem, że powodowie winni byli uzyskać od pozwanego zwrot żądanych w niniejszej sprawie, wpłaconych przez nich na rzecz Banku (i niekwestionowanych przez tego ostatniego) kwot w łącznej wysokości 243.685,86 zł.

Niezasadnie jednak, w ocenie Sądu Apelacyjnego, powodowie podnoszą, że odsetki ustawowe za opóźnienie od niniejszej sumy należne winny być im od dnia 4 grudnia 2020 r., a więc od chwili upływu siedmiodniowego terminu wyznaczonego przez powodów w doręczonym pozwanemu w dniu 26 listopada 2020 r. (k. 57) wezwaniu do zapłaty (k. 53-55). Jakkolwiek bowiem Sąd Apelacyjny przychyla się do poglądów judykatury, wedle których termin wymagalności roszczeń restytucyjnych konsumenta łączyć należy z chwilą podjęcia przez niego świadomej, wyraźnej decyzji odnośnie sanowania niedozwolonej klauzuli umownej i zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy (por. m.in. uzasadnienie ww. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r.), co w sprawie niniejszej łączyć należy z wystosowaniem przez powodów do pozwanego rzeczonego wezwania do zapłaty, w którym powodowie w sposób jednoznaczny wskazywali na nieważność umowy kredytu, trzeba jednak zauważyć, że wezwanie to opiewało na kwotę 230.240,24 zł (a więc na kwotę niższą od żądanej w pozwie). Tylko więc od tej kwoty odsetki mogły zostać zasądzone od terminu wymagalności, określonego przez powodów w przedmiotowym wezwaniu do zapłaty (art. 481 § 1 i 2 k.c. w z art. 455 k.c.).

Od pozostałej kwoty, tj. 13.445,62 zł (243.685,86 zł - 230.240,24 zł) odsetki ustawowe za opóźnienie Sąd Apelacyjny zasądził zaś od daty doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, za którą to datę – z uwagi na brak w aktach sprawy potwierdzenia doręczenia pozwanemu tegoż pisma – przyjął datę sporządzenia przez tego ostatniego odpowiedzi na pozew, tj. 11 sierpnia 2021 r. (k. 97).

Końcowo dodać jeszcze trzeba, że na uwzględnienie nie zasługiwały zgłoszone przez pozwanego w odpowiedzi na pozew, ewentualne zarzuty potrącenia i zatrzymania.

Gdy chodzi o pierwszy z tych zarzutów wskazać należy, że zgodnie z art. 203

1 k.p.c. podstawę zarzutu potrącenia stanowić może tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego, co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność pozwanego jest niesporna lub uprawdopodobniona dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego (§ 1). Pozwany może jednak podnieść zarzut potrącenia nie później, niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna (§ 2). Zarzut ten może zostać przy tym podniesiony tylko w piśmie procesowym (§ 3).

Skuteczność podniesionego procesowego zarzutu potrącenia, tak by wywołał skutki materialnoprawne, wymaga prawidłowego złożenia oświadczenia woli stronie przeciwnej, a nadto muszą być spełnione przesłanki z art. 498 § 1 k.c., a mianowicie obie strony muszą być jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem państwowym. W okolicznościach niniejszej sprawy brak jest natomiast podstaw do uznania, by wierzytelność pozwanego była wymagalna. Pozwany nie wykazał bowiem, aby wzywał powodów do zapłaty kwoty 275.000 zł z tytułu udzielonego im kredytu. Samo zaś przedstawienie wierzytelności do potrącenia nie zawiera w sobie elementu wezwania dłużnika do zapłaty, gdyż zastosowanie takiego swoistego „skrótu” prawnego nie znajduje usprawiedliwienia w ustawie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2015 r., IV CSK 141/15).

Podobnie rzecz się ma, gdy chodzi o kwotę 92.113,26 zł z tytułu tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. W kontekście tej sumy podkreślić jeszcze należy, że trudno przyjąć, aby pozwanemu przysługiwało roszczenie o jej zapłatę. Trzeba bowiem zauważyć, że roszczenie takie nie znajduje przekonującego oparcia w przepisach Kodeksu cywilnego. Na ten moment brak też autorytatywnego stanowiska orzecznictwa w tym przedmiocie. Sąd Apelacyjny zauważa natomiast, że uznanie, iż pozwanemu tego typu roszczenie przysługuje, mogłoby poważnie osłabić prewencyjne znaczenie przepisów o ochronie konsumentów i pozostawałoby w sprzeczności z wymogiem zapewnienia efektywności Dyrektywie Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, której celem jest zniechęcanie przedsiębiorców do włączania do umów nieuczciwych warunków. Mogłoby to bowiem zachęcać przedsiębiorców do stosowania abuzywnych zapisów z założeniem, że na wypadek sporu sądowego z konsumentem i unieważnienia umowy, i tak ostatecznie ich interes zostanie zagwarantowany poprzez właśnie skonstruowanie takiego roszczenia, na jakie wskazano zarówno w zarzucie potrącenia, jak i w zarzucie zatrzymania.

Odnosząc się zaś do zgłoszonego przez pozwanego zarzutu zatrzymania kwoty 275.000 zł wypłaconej powodom z tytułu spornego kredytu, podnieść trzeba, że pełnomocnik procesowy powodów nie legitymował się upoważnieniem do odbioru w ich imieniu oświadczeń materialnoprawnych (k. 32). Jak natomiast wyjaśnił to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 marca 2013 r., II CSK 476/12, w przypadku przyjmowania przez pełnomocnika procesowego strony w imieniu mocodawcy oświadczeń kształtujących jego sytuację materialnoprawną, nie można rozszerzać zakresu pełnomocnictwa przez wykładnię celowościową, skoro z procesowego punktu widzenia byłoby to niekorzystne dla strony. Z kolei w wyroku z dnia 12 października 2007 r., V CSK 171/07, Sąd Najwyższy akcentował, że art. 91 k.p.c. nie daje podstaw do przypisania pełnomocnikowi procesowemu prawa przyjmowania w imieniu mocodawcy materialnoprawnych oświadczeń kształtujących. Oznacza to więc, że oświadczenie o potrąceniu (analogicznie jak i o skorzystaniu z prawa zatrzymania) może wywrzeć skutek dopiero z chwilą dojścia do adresata (art. 61 k.c.). Już zatem z tej choćby przyczyny zawarte w odpowiedzi na pozew oświadczenie o skorzystaniu z zarzutu prawa zatrzymania nie mogło zostać uznane za skuteczne.

Biorąc to wszystko pod uwagę, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w sposób wskazany w punkcie II sentencji, o czym orzekł na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., oddalając jednocześnie apelację powodów w pozostałej części (odsetek) oraz apelację pozwanego w całości, na podstawie art. 385 k.p.c.

Zmiana wyroku uwzględniająca pierwszorzędne żądanie powodów skutkowała również koniecznością korekty orzeczenia o kosztach procesu za pierwszą instancję. Mając więc na względzie, że powództwo zostało ostatecznie uwzględnione niemal w całości, Sąd Apelacyjny z mocy art. 100 zd. 2 k.p.c. obciążył pozwanego pełnymi kosztami, poniesionymi przez powodów, w trakcie tego postępowania. Na koszty te złożyła się zaś kwota 1.000 zł z tytułu poniesionej przez nich opłaty od pozwu oraz kwota 10.800 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika procesowego powodów (§ 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265), powiększona o opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

Również o kosztach procesu, należnych powodom za postępowanie odwoławcze, na które złożyły się: opłata od apelacji w kwocie 1.000 zł oraz wynagrodzenie ich fachowego pełnomocnika w kwocie 8.100 zł (ustalone na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265), Sąd Apelacyjny rozstrzygnął na podstawie art. 100 zd. 2 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., obciążając nimi w całości pozwanego, jako że apelacja powodów oddalona została jedynie w niewielkiej części (dotyczącej odsetek).

(...)