Bank nie dostanie 68 679 zł od pożyczkobiorców, apelacja oddalona

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 października 2022 roku, wydanym w sprawie z powództwa Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. przeciwko S. B. i A. B. (2) o zapłatę, sygn. akt I C 663/16, Sąd Okręgowy w Kaliszu:

1. uchylił nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 25-01-2016 roku, sygn. akt I Nc 10/16 i oddalił powództwo;

2. zasądził od powoda na rzecz pozwanych solidarnie kwotę 5.434 zł tytułem kosztów procesu;

3. nakazał pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w Kaliszu kwotę 6.158,35 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Powyższe orzeczenie poprzedziły ustalenia faktyczne Sądu I instancji przedstawione w pisemnym uzasadnieniu wyroku znajdujące się na kartach 384-587 które Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne, bez konieczności ich ponownego przytaczania zgodnie z art. 387 § 2

1 pkt 1 k.p.c.

W rozważaniach Sąd Okręgowy wskazał, że powód wywodził swe żądanie z umowy pożyczki zawartej z pozwanymi w dniu 17 stycznia 2013 roku. Podstawę prawną roszczenia stanowią przepisy art.720 § 1 k.c., art. 3 ust.1 i art.29 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim.

Strona pozwana nie kwestionowała faktu, że zaciągnęła zobowiązanie i otrzymała wskazaną w umowie kwotę pożyczki, powołała się jednak na niedozwolony charakter postanowień umownych.

Sąd wywiódł, że postanowienia zawartej umowy pożyczki nie naruszają przepisów o kredycie konsumenckim, zarówno co do treści umowy, jak i sposobu jej wypowiedzenia, jednak zapisy tej umowy, stanowią o niedozwolonych klauzulach umownych w świetle art. 385

1 k.c. stanowiącym implementację art. 3 dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich 93/13/EWG z dnia 05 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L Nr 95, s. 29 ze zm.). Postanowienia umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione przez powoda z pozwanymi, umowa została zawarta w oparciu o standardowy wzorzec umowy oraz ogólnych warunków, jakimi posługiwał się powód, które pozwani zaakceptowali swoimi podpisami na umowie, nie mając wpływu i możliwości negocjowania szczegółowych warunków umowy - w tym tych kwestionowanych przez pozwanych - dotyczących ubezpieczenia na życie i składki ubezpieczeniowej. Dodatkowo zaakcentował, iż powód zgodnie z art. 6 k.c. w ogóle nie udowodnił, że umowa ubezpieczenia została zawarta, a pozwani są zobowiązani do zapłaty składki ubezpieczeniowej. Z umowy nie wynika, aby warunki ubezpieczenia Pakiet Życie były załącznikiem tej umowy, nie zostały udostępnione pozwanym ani przed zawarciem umowy ani w chwili jej zawierania. W zgromadzonym materiale dowodowym brak jest polisy i ogólnych warunków ubezpieczenia, mimo ze składka ubezpieczeniowa została potrącona z kwoty udzielonej pożyczki. Z umowy wynika, że pożyczkobiorcy składają dyspozycję przelewu składki ubezpieczeniowej ubezpieczycielowi, ale nie wynika z materiału dowodowego, kto jest ubezpieczycielem i w jaki sposób została uzgodniona składka ubezpieczeniowa, która została uwzględniona w kwocie pożyczki. Postanowienia dotyczące ubezpieczenia i składki ubezpieczeniowej były sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy pozwanych w rozumieniu art. 385

1 § 1 k.c. Bank bowiem pobierał składkę ubezpieczeniową, a konsument nie miał żadnej wiedzy o ubezpieczeniu, osobie ubezpieczyciela i ogólnych warunkach ubezpieczenia, które nie były mu wręczone. W ocenie sądu skoro strona powodowa żąda kosztów składki ubezpieczeniowej (składka ubezpieczeniowa była pobrana bezpośrednio z kwoty udzielonej pożyczki), to powinna wykazać treść tego stosunku prawnego z ubezpieczycielem.

W konkluzji sąd stwierdził, iż powód nie udowodnił, aby na dzień wypowiedzenia przez bank umowy pożyczki pozwani posiadali wymagalne i nieuregulowane zadłużenie. Pismem z dnia 17 września 2015 roku powód wypowiedział umowę wskazując, iż zadłużenie przeterminowane wynosi 9.629,07 zł, tymczasem z opinii biegłego sądowego wynika, że na dzień wypowiedzenia umowy pozwani mieli nadpłatę w kwocie 124,18 zł.

Sąd podkreślił, że nieskuteczność wypowiedzenia oznacza brak postawienia kredytu w stan natychmiastowej wymagalności. Wobec powyższego, w ocenie Sądu Okręgowego roszczenie dochodzone pozwem w okolicznościach faktycznych opisanych w pozwie - jest bezzasadne. Powód nie podniósł twierdzeń faktycznych pozwalających przyjąć inną podstawę faktyczną. Sąd podniósł, iż przy podstawie faktycznej powództwa, kiedy powód domaga się zapłaty całej kwoty w związku z postawieniem reszty niespłaconej pożyczki w stan natychmiastowej wymagalności, tak skonstruowane roszczenie nie odnosi się do żądania zapłaty rat, których termin płatności wynika z harmonogramu spłat.

Na marginesie Sąd Okręgowy wskazał, że oddalenie przedmiotowego powództwa nie zamyka powodowi drogi do domagania się zapłaty rat pożyczki w terminach wymagalności określonych dla poszczególnych rat w umowie pożyczki (termin spłaty pożyczki upłynął w dniu 17.01.2018 r.).

O kosztach orzeczono zgodnie z art. 98 k.p.c. i § 2 pkt. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz.265). O nieuiszczonych kosztach sądowych orzeczono zgodnie z art. 113 ust.1 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2020 r. poz.755).

Apelację od tego wyroku złożył powód Bank (...) Spółka Akcyjna zaskarżając go w części w zakresie pkt 1- co do oddalenia powództwa w części dotyczącej kwoty 68.679,23 zł wraz z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie od dnia 18 stycznia 2018r. do dnia zapłaty, a w konsekwencji także w zakresie pkt 2 i pkt 3, dotyczących kosztów procesowych.

Skarżący przedmiotowemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść wydanego wyroku, a mianowicie art. 316 k.p.c. poprzez wydanie wyroku z pominięciem ustalonych przez sąd elementów stanu faktycznego, tj. stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, a w szczególności pominięcie okoliczności, iż roszczenie stało się wymagalne w toku sprawy.

W konkluzji skarżący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez zasądzenie solidarnie od pozwanych kwoty 68.679,23 zł z ustawowymi odsetkami maksymalnymi za opóźnienie od dnia 18 stycznia 2018 r. do dnia zapłaty i zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych stosownie do wyniku sprawy, a także obciążenie powoda nieuiszczonymi przez pozwanych kosztami sądowymi stosownie do wyniku sprawy.

Nadto skarżący wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania w postępowaniu apelacyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie od powoda kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja powoda podlegała oddaleniu jako bezzasadna.

Na wstępie należy wskazać, że Sąd II instancji, w oparciu o treść art. 387 § 2

1 pkt 1 i 2 k.p.c., przyjmuje za własne ustalenia faktyczne, jak również oceny prawne Sądu I instancji, stąd też ich ponowne przywoływanie w tym miejscu jest bezprzedmiotowe.

Podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 316 k.p.c. uznać należało w całości za nieuzasadniony.

Sąd Okręgowy niewątpliwie wziął pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, a także relewantny stan prawny. Nie może się natomiast ostać stanowisko pozwanego, jakoby o naruszeniu tego przepisu miała świadczyć okoliczność, iż roszczenie dochodzone przez powoda stało się wymagalne w toku postępowania pierwszoinstancyjnego.

Przepis art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. stanowi, że pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna.

Stosownie zaś do treści art. 321 k.p.c. sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Zgodnie z wymogami tego przepisu sąd wyrokuje jedynie co do przedmiotu postępowania. O charakterze zgłoszonego w sprawie roszczenia przesądza żądanie, odnoszące się do zakresu oczekiwanego rozstrzygnięcia oraz okoliczności faktyczne, które mają stanowić przesłanki rozstrzygnięcia o skonkretyzowanych roszczeniach. Jakkolwiek sąd prowadzący postępowanie nie jest związany wskazaniami powoda co do podstawy prawnej dochodzonego roszczenia, to nie może pominąć przytoczonej podstawy faktycznej powództwa, czyli okoliczności faktycznych uzasadniających to roszczenie. Innymi słowy określone w pozwie żądanie jest zindywidualizowane przytoczonymi przez powoda okolicznościami faktycznymi (art. 187 k.p.c.).

Przepis art. 321 § 1 k.p.c. statuuje kardynalny zakaz wyrokowania co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem pozwu. Zasada ta pozostaje w ścisłym związku z art. 187 k.p.c., na podsatwie którego strona powodowa jest zobowiązana określić żądanie i przytoczyć okoliczności faktyczne je uzasadniające. Tak zakreśloną podstawą faktyczną sąd jest związany. Sąd nie jest natomiast uprawniony do jej modyfikacji poprzez dodawanie faktów lub ich eliminowanie. Zasądzenie części świadczenia z innej podstawy prawnej niż wskazana pierwotnie w pozwie, lecz z innej podstawy faktycznej, stanowi orzeczenie ponad żądanie i narusza art. 321 k.p.c. Zmiana podstawy prawnej powództwa, która wymaga także zupełnie innego rozumienia okoliczności faktycznych stanowiących podstawę powództwa również narusza art. 321 k.p.c. Sąd może bowiem sam określić podstawę prawną powództwa, ale tylko wtedy gdy nie wymaga to zmiany oceny okoliczności faktycznych, na których strona opiera swoje roszczenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2012r., sygn. akt IV CSK 345/11).

Należy też zaznaczyć, że określone przez stronę powodową okoliczności faktyczne zakreślają granice obrony strony pozwanej. Niedozwolona zmiana podstaw faktycznych żądania pozwu ogranicza możliwość podjęcia obrony przez stronę przeciwną, która nie ma w takim wypadku świadomości konieczności wypowiedzenia się na konkretne fakty.

W kontekście przytoczonej regulacji należy zatem przyjąć, że do obligatoryjnych elementów pozwu należy dokładne określenie żądania i przytoczenie uzasadniających je okoliczności faktycznych. Nie jest natomiast wymagane wskazanie podstawy prawnej powództwa. W orzecznictwie jednolicie uważa się, że przepisy prawa materialnego wskazywane przez powoda jako źródło jego żądań, nie wiążą sądu i mogą być przezeń pominięte przy wydawaniu orzeczenia co do istoty sporu. Konstrukcja prawnej podstawy rozstrzygnięcia należy bowiem zawsze do sądu (da mihi factum, dabo tibi ius) (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1999r., sygn. akt I CKN 252/98, OSNC 1999, nr 9, poz. 152). Sąd rozpoznający sprawę nie jest więc związany twierdzeniami powoda co do podstawy prawnej dochodzonego przezeń roszczenia, natomiast wiąże go przytoczona w pozwie podstawa faktyczna powództwa, czyli okoliczności faktyczne uzasadniające to roszczenie i wysokość żądanej kwoty. Innymi słowy określone w pozwie żądanie jest zindywidualizowane przytoczonymi przez powoda okolicznościami faktycznymi, a zgodnie z zasadą

iura novit curia powód nie ma obowiązku przytoczenia podstawy prawnej dochodzonego roszczenia.

Wobec powyższego, kluczowym zagadnieniem jest określenie podstaw faktycznych żądania pozwu, które determinują zakres postępowania dowodowego z punktu widzenia istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy i istnienie podstaw prawnych do wystąpienia z określonym roszczeniem.

Granice, w jakich sąd uprawniony jest do rozpoznania przedstawionej mu sprawy, wyznacza zgłoszone przez stronę roszczenie. Roszczenie w sensie materialnym stanowi prawo podmiotowe, którego treścią pozostaje możliwość domagania się od określonej osoby określonego zachowania. Natomiast w sensie procesowym, roszczenie stanowi wyodrębnione konstrukcyjnie żądanie (art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c.), które z jednej strony wyraża wskazany powyżej sens materialny, z drugiej zaś stanowi wyraz wyraźnej woli powoda uzyskania sądowej ochrony i realizacji przysługującego mu prawa w przedstawionej pod osąd podstawie faktycznej (art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c.). Zindywidualizowanie powództwa wymaga zatem istnienia jego podstawy faktycznej, tj. przytoczenia okoliczności faktycznych, którymi sąd orzekający zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji jest bezwzględnie związany. Wyjaśnić przy tym należy, że chodzi tu o wskazanie tylko istotnych okoliczności faktycznych, które skonkretyzują roszczenie formalne, a także je uzasadnią, czyli wskażą hipotezy norm prawnych, stanowiących podstawę prawną powództwa. Przedmiotem poddanym pod werdykt sądu jest zawsze żądanie - wyznaczone jego przedmiotem i podstawą faktyczną - artykułowane przez stronę powodową w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.).

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, pozew sporządzony przez fachowego pełnomocnika wyraźnie zakreślił granice podstawy faktycznej żądania pozwu. W pozwie powoływano się na okoliczność, że strony niniejszego postępowania łączył węzeł obligacyjny oparty na umowie pożyczki nr (...) z dnia 17 stycznia 2013 roku. Pismem z dnia 17 września 2015 roku Bank dokonał wypowiedzenia tej umowy pożyczki z uwagi na istnienie zadłużenia przeterminowanego w kwocie 9.629,07 zł. Po upływie terminu wypowiedzenia ustał łączący strony węzeł obligacyjny, a pożyczkobiorcy (pozwani) zobowiązani byli do niezwłocznego zwrotu całej kwoty zadłużenia.

Rozstrzygając sprawę – w oparciu o zarzuty pozwanych m.in. co do nieskuteczności wypowiedzenia umowy – Sąd I instancji na podstawie opinii biegłego z zakresu księgowości ustalił, iż na dzień wypowiedzenia przez powoda przedmiotowej umowy pozwani nie mieli zadłużenia w spłacie zobowiązania, lecz nadpłatę w kwocie 124,18 zł.

Mimo takich wniosków biegłego powodowy bank reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie zmienił zakreślonej w pozwie podstawy faktycznej żądania, nie dokonał modyfikacji powództwa, nie zgłosił chociażby roszczenia ewentualnego. Nie ulega wątpliwości, że do zamknięcia rozprawy przed Sądem I instancji istota stanowiska strony powodowej zasadzała na się skuteczności wypowiedzenia łączącej strony umowy pożyczki i postawieniu całej wierzytelności w stan natychmiastowej wymagalności.

Prawidłowo zatem Sąd I Instancji uwzględnił okoliczności stanowiące podstawę roszczeń strony powodowej. Wbrew wywodom apelacji, Sąd Okręgowy nie dopuścił się obrazy prawa procesowego nie badając wymagalności poszczególnych rat kredytowych. Brak było podstaw do czynienia przez Sąd a quo rozważań co do zasadności roszczenia na innej podstawie aniżeli wskazanej przez powoda, gdyż wiązało się to z krańcowo odmienną podstawą faktyczną, której samodzielna modyfikacja przez sąd była niedopuszczalna w świetle art. 321 § 1 k.p.c.

Na zakończenie rozważań dodać jeszcze należy, iż modyfikacja podstawy faktycznej żądania, czyli uwzględnienia powództw na innej podstawie niż pierwotnie wskazywana, nie jest możliwa w toku postępowania apelacyjnego (w skardze apelacyjnej lub później w toku postępowania), gdyż stoi temu na przeszkodzie przepis art. 383 k.p.c.

Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony powodowej jako bezzasadną na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego sąd rozstrzygnął w oparciu o treść art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., a ich wysokość (4.050 zł) ustalił na podstawie § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).