Syndyk nie odzyska od kredytobiorców kapitału kredytu, bo potrącenie go umorzyło

Syndyk masy upadłości (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w A. pozwem z 16 grudnia 2024 r. wniósł o zasądzenie od T. B. i J. B. solidarnie kwoty 172.887 zł i 34 gr z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu tytułem zwrotu nominalnej kwoty kapitału kredytu wypłaconego pozwanym na podstawie (...) z 1 lipca 2008 r.

Sąd Okręgowy w Łodzi zaskarżonym wyrokiem z 21 stycznia 2026 r. oddalił powództwo (pkt 1) oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanych kwoty po 5. 417 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2).

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia, które Sąd Apelacyjny w całości podzielił i przyjął za własne bez konieczności ich przytoczenia (art. 387 § 2

1 pkt 1 k.p.c.).

W ich świetle Sąd Okręgowy uznał powództwo za niezasadne. W ocenie tego Sądu dochodzona pozwem należność uległa bowiem w całości umorzeniu na skutek złożonego przez pozwanych oświadczenia z 18 sierpnia 2023 r. o potrąceniu.

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w całości i zarzucając:

1. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie skuteczności potrącenia wierzytelności strony pozwanej wyłącznie na podstawie faktu złożenia oświadczenia o potrąceniu i zgłoszenia wierzytelności przez stronę pozwaną bez ustalenia czy wierzytelność ta rzeczywiście istnieje, w jakiej wysokości przysługuje, czy spełnia przesłanki z art. 93-95 p.u. oraz przede wszystkim czy została uznana na liście wierzytelności w postępowaniu upadłościowym (...) S.A., co miało wpływ na wynik niniejszego postępowania;

2. naruszenie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 96 p.u., art. 245 p.u. i art. 236 p.u. poprzez jego niezastosowanie i rozpoznanie sprawy, mimo że jej rozstrzygnięcie zależało od wyniku postępowania upadłościowego (...) S.A. w przedmiocie skuteczności potrącenia i ustalenia wierzytelności strony pozwanej na liście, podczas gdy — zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 24 lutego 2026 r., III CZP 38/25 sąd rozpoznający powództwo syndyka powinien zawiesić niniejsze postępowania do czasu rozstrzygnięcia o skuteczności kompensaty w postępowaniu upadłościowym, co miało wpływ na wynik niniejszego postępowania;

3. naruszenie art. 498 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 499 k.c. poprzez ich nieuprawnione zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że wierzytelność Powoda uległa umorzeniu na skutek złożonego Syndykowi masy upadłości (...) S.A. w upadłości ((...)) oświadczenia o potrąceniu, podczas gdy:

3.1

skutki oświadczenia o potrąceniu, złożonego Syndykowi masy upadłości zgodnie z art. 96 p.u. oraz treścią uchwały Sądu Najwyższego z 24 lutego 2026 r., III CZP 38/25 podlegają rozpoznaniu i ocenie w dedykowanym trybie ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 614, „p.u.”);

3.2

normy, wynikające z art. 144 ust. 1 oraz 145 ust. 1 p.u., zakazują dochodzenia roszczeń dotyczących masy upadłości na drodze cywilnej do czasu wyczerpania trybu określonego ustawą p.u., tj. uwzględnienia (bądź odmowy uwzględnienia) wierzytelności na liście (uchwała Sądu Najwyższego z 24 lutego 2026 r., III CZP 38/25

3.3

samo zgłoszenie wierzytelności z oświadczeniem o potrąceniu nie doprowadziło do umorzenia wierzytelności Syndyka (zgodnie z utrwalonym poglądem doktryny „samo zgłoszenie potrącenia w tym trybie nie wywołuje skutku umorzenia wierzytelności niższej, gdyż warunkiem uznania skuteczności potrącenia jest uznanie tego faktu na liście wierzytelności ”), tj. do czasu ukończenia trybu, przewidzianego ustawą p.u., uwzględnienie skutków potrącenia przez sąd cywilny wyłączone zostało przez przepisy ustawy szczególnej (p.u.);

3.4

do wzajemnego umorzenia się wierzytelności na podstawie art. 498 § 1 k.c. w zw. z art. 499 k.c. „dochodzi najwcześniej z chwilą uprawomocnienia się listy wierzytelności, na której uznano wierzytelność przedstawioną do potrącenia przy czym „o ile nie cała wierzytelność wierzyciela ulegała potrąceniu, to na liście wierzytelności znajdzie się jedynie jej wartość nieumorzona, która jest zaspokajana w postępowaniu upadłościowym z funduszy masy upadłości;

3.5

warunkiem skuteczności potrącenia, podniesionego w sprawie z powództwa Syndyka, jest więc „wcześniejsze uznanie wierzytelności, z której pozwany wywodzi zarzut potrącenia, wraz z oświadczeniem o potrąceniu składanym zgodnie z art. 96 p.u., na liście wierzytelności sporządzonej w postępowaniu upadłościowym, w którym swoją funkcję pełni powodowy syndyk masy upadłości;

3.6

powołanie się dłużników masy upadłości na oświadczenie o potrąceniu nie może zostać uznane za skuteczne do czasu, gdy w postępowaniu upadłościowym nie stwierdzi się jego skuteczności oraz wzajemnego umorzenia się wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej, co skutkowało:

naruszeniem art. 96, art. 144 ust. 1, art. 145 ust. 1, art. 236 p.u. oraz 263 p.u., poprzez wydanie orzeczenia prowadzącego do faktycznego rozliczenia, pomimo że:

(i)

lista wierzytelności nie została jeszcze sporządzona (w dacie wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie stronie pozwanej nie przyznano statusu wierzycieli upadłego);

(ii)

wszczęcie postępowania o wierzytelność, podlegającą zgłoszeniu do masy (

a w efekcie uzyskanie z niej zaspokojenia) jest w toku postępowania upadłościowego niedopuszczalne;

(iii)

jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy w Łodzi w wyroku z 5 maja 2025 r. (sygn. akt I C (...)24) „Funkcja zapłaty polega na tym, że dzięki potrąceniu następuje spłata dwóch długów, a potrącający, sam będąc dłużnikiem, płaci swój dług, wykorzystując do tego walor majątkowy, jakim jest przysługująca mu wierzytelność. Rezygnując z dochodzenia wierzytelności, umarza ją, uzyskując w zamian za umorzenie ciążącego na nim długu do wysokości wierzytelności niższej. ", tj. uwzględnienie potrącenia wywołało skutek analogiczny do „zapłaty” — z masy upadłości — świadczenia odpowiadającego wartości wierzytelności niższej;

4

naruszenie art. 96 p.u. poprzez niezasadne przyjęcie, że oświadczenie o potrąceniu, stało się skuteczne z chwilą, gdy doszło do Syndyka w taki sposób, że mógł zapoznać się

z jego treścią (na zasadach ogólnych, wynikających z art. 61 § 1 k.c.), podczas gdy „samo zgłoszenie potrącenia w tym trybie nie wywołuje skutku umorzenia wierzytelności niższej, gdyż warunkiem uznania skuteczności potrącenia jest uznanie tego faktu na liście wierzytelności”, tj. wypełnienie obowiązku, o którym mowa w art. 96 p.u. nie prowadzi do zautomatyzowanego wygaśnięcia wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej, jak również nie uprawnia sądu cywilnego (rozpoznającego sprawę z powództwa syndyka) do uwzględnienia skutku umorzenia wierzytelności przed jej uwzględnieniem na liście;

5

naruszenie art. 144 ust. 1 p.u. w zw. z art. 145 ust. 1 p.u. poprzez uwzględnienie skutków potrącenia i wzajemne rozliczenie należności (tożsame z funkcją zapłaty) będące wynikiem przyjęcia, że nie stoi temu na przeszkodzie zakaz prowadzenia sporów „o wierzytelność, która od/ega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 p.u.”

6

naruszenie art. 440 ust. 1, 2 i 3 lit. d p.u. poprzez wydanie rozstrzygnięcia, prowadzącego do wywołania skutków tożsamych z faktycznym zaspokojeniem z masy upadłości części wierzytelności strony pozwanej poza Folejnością, wynikającą z art. 440 ust. 2 i 3 p.u., stosownie do których z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania upadłościowego, następnie koszty przymusowej restrukturyzacji, a dopiero jeśli fundusze masy upadłości na to pozwolą — również inne zobowiązania masy upadłości (w tym należności kredytobiorców, należące do kategorii 3 podkategorii 4), w sposób utrudniający rozliczenie zgodne z art. 440 p.u., a w efekcie — osiągnięcie celów postępowania upadłościowego, o których mowa w art. 2 ust. 1 p.u.

- a w konsekwencji wszystkich, podniesionych powyżej zarzutów, bezpodstawne oddalenie powództwa w całości, w braku uwzględnienia, że zgłoszony zarzut potrącenia/wygaśnięcia wierzytelności Powoda nie mógł zostać uznany za skuteczny do czasu prawomocnego uwzględnienia wierzytelności strony pozwanej na liście.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Z ostrożności procesowej skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kosztów postępowania.

Pozwani w odpowiedziach na apelację wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie jest zasadna. Bezzasadny jest zarzut nierozpoznania istoty sprawy. Przyjmuje się powszechnie, że sytuacja taka polega na pominięciu przez sąd pierwszej instancji podstawy roszczenia, przesłanek stanowiących o jego istnieniu, poprzez oparcie rozstrzygnięcia na nietrafnym zarzucie, np. braku legitymacji czynnej. Pojęcie nierozpoznania istoty sprawy interpretowane jest jako wadliwość rozstrzygnięcia polegająca na wydaniu przez sąd pierwszej instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź na zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony z powodu bezpodstawnego przyjęcia, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. post. SN z 27.6.2014 r., V CZ 45/14). Wyjaśnieniem pojęcia „nierozpoznanie istoty sprawy" zajmował się Sąd Najwyższy w wielu orzeczeniach. W wyroku z 12.2.2002 r. sąd uznał, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. wyr. SN z 12.2.2002 r.,

I CKN 486/00, G.; post. SN z: 4.9.2014 r., II CZ 41/14, G.; 27.6.2014 r., V CZ 41/14, G.; 4.9.2014 r., II CZ 43/14).

W innym orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, że oceny, czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się na podstawie analizy żądań pozwu i przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, nie zaś na podstawie ewentualnych wad postępowania wyjaśniającego (zob. wyr. SN z 22.4.1999 r., II UKN 589/98). Ostatecznie Sąd Najwyższy przyjmuje, że nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi wówczas, gdy sąd pierwszej instancji: 1) rozstrzygnął nie o tym, co było przedmiotem sprawy; 2) zaniechał w ogóle zbadania materialnej podstawy żądania; 3) pominął całkowicie merytoryczne zarzuty zgłoszone przez stronę; 4) rozstrzygnął o żądaniu powoda na innej podstawie faktycznej i prawnej niż zgłoszona w pozwie; 5) nie uwzględnił (nie rozważył) wszystkich zarzutów pozwanego dotyczących kwestii faktycznych, czy prawnych rzutujących na zasadność roszczenia powoda (post. SN z 26.11.2012 r., III SZ 3/12, Legalis; por. też: post. SN z: 9.11.2012 r., IV CZ 156/12, G.; 23.11.2012 r., niepubl.; 19.12.2012 r., II CZ 141/12, G.; 15.2.2013 r., I CZ 186/12, G.).

Tymczasem in casu Sąd a quo rozstrzygnął o tym, co było przedmiotem sprawy, zbadał materialną podstawę żądania, ocenił (kwestia czy prawidłowo jest rzeczą na tej płaszczyźnie obojętną) zarzuty zgłoszone przez pozwanych i orzekł o roszczeniu na podstawie faktycznej

oraz prawnej zgłoszonej w pozwie oraz rozważył zarzuty pozwanych rzutujące na zasadność roszczenia powoda.

Co do zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. należy podnieść, że w zakresie zarzucającym niewyjaśnienie, czy wierzytelność przedstawiona do potrącenia istnieje, zarzut ten jest niezasadny. Wysokość wierzytelności pozwanych z tytułu spłat kredytu wynika bowiem

z pochodzących od (...) Bank dokumentów znajdującego się na k. 112- 114 oraz k. 175-177 akt sprawy, które posłużyły Sądowi Okręgowemu do poczynienia ustaleń co do wysokości wzajemnych wierzytelności. Zarzut obrazy art. 233 § 1 k.p.c. w pozostałym zakresie, w jakim sprowadza się do kwestionowania skuteczności potrącenia, w istocie stanowi zarzut błędu

w subsumcji.

Nietrafny okazał się także zarzut naruszenia art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 96 p.u., art. 245 p.u. i art. 236 p.u. poprzez jego niezastosowanie.

Zgodnie z art. 93 ust. 1 p.u. potrącenie wierzytelności upadłego z wierzytelnością wierzyciela jest dopuszczalne, jeżeli obie wierzytelności istniały w dniu ogłoszenia upadłości, chociażby termin wymagalności jednej z nich jeszcze nie nastąpił. Wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, składa o tym oświadczenie nie później niż przy zgłoszeniu wierzytelności (art. 96 p.u.). Skarżący nie zakwestionował spełnienia przesłanki potrącenia,

o jakiej mowa w art. 93 ust. 1 p.u. Okolicznością między stronami niesporną jest także zachowanie przez pozwanych terminu z art. 96 p.u.

Kwestię sporną stanowi jedynie ocena skutków złożonego przez pozwanych oświadczenia o potrąceniu, t.j. czy skutkowało ono umorzeniem dochodzonej przez powoda wierzytelności.

Stanowisko apelacji uzależniające skuteczność dokonanego przez pozwanych potrącenia od uprzedniego uznania przysługującej im wierzytelności z tytułu tego, co świadczyli wykonując nieważną umowę, nie zasługuje na aprobatę. Tego rodzaju wymóg nie wynika z żadnego przepisu prawa upadłościowego, a jego przyjęcie prowadziłoby do nieuprawnionego ograniczenia instytucji potrącenia, wbrew jednoznacznej treści art. 93 p.u. Stanowisko apelującego pozostaje również w sprzeczności z art. 467

1

p.u., który wprost stanowi, że ogłoszenie upadłości nie narusza prawa wierzyciela do potrącenia, o ile potrącenie jest dopuszczalne według prawa właściwego dla wierzytelności upadłego. Przepis ten pełni funkcję gwarancyjną i potwierdza, że instytucja potrącenia zachowuje swoją skuteczność także w realiach postępowania upadłościowego. Odnośnie do przepisów Prawa upadłościowego istota wzajemnych potrąceń wierzytelności została uregulowana w art. 93–96 p.u.

Należy wskazać, że instytucja potrącenia w postępowaniu upadłościowym stanowi jeden ze sposobów zaspokojenia wierzytelności, za którą upadły odpowiada osobiście, tj. całym swoim majątkiem. Bez wątpienia zaspokojenie roszczenia wierzyciela w drodze potrącenia stanowi jego przywilej w porównaniu z sytuacją innych wierzycieli, którzy nie mogą skorzystać z tej postaci zaspokojenia. Dopuszczalność potrącenia stanowi bowiem odstępstwo od zasad rządzących zaspokajaniem wierzytelności w drodze podziału funduszy masy upadłości, tj. zasady pierwszeństwa i proporcjonalności, czy też podziału sum uzyskanych ze zbycia przedmiotów obciążonych rzeczowo. Możliwość potrącenia, a co za tym idzie – uzyskanie zaspokojenia wierzytelności z pominięciem innych wierzycieli uzasadnia się względami słuszności jego wyłączenie prowadziłoby bowiem do tego, że wierzyciel upadłego sam musiałby spełnić swoje świadczenie, uzyskując w zamian możliwość ograniczonego zaspokojenia własnej wierzytelności z funduszy masy upadłości. Zaspokojenie wierzyciela upadłego przez potrącenie prowadzi także do przyspieszenia i uproszczenia postępowania upadłościowego, a zarazem ograniczenia jego kosztów (tak: Sąd Najwyższy w uchwale 7 s.

z 4 września 2013 r., III CZP 26/130, vide: także : wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2021r., I CSKP10/21).

W literaturze również zauważono, że nie byłoby słuszne – w przypadku istnienia wierzytelności wzajemnych – żądać, by wierzyciel, a jednocześnie dłużnik upadłego miał spełniać w całości swe świadczenie, a za ekwiwalent uzyskiwał prawo do zaspokojenia swej wierzytelności na równi z innymi wierzycielami upadłego (por. A. Torbus,

Glosa do wyroku SN z 20.02.1997 r., I CKN 3/97, PS 1998/3, s. 91). Jak słusznie przyjęto w doktrynie omawiającej problematykę potrącenia na tle dawnego Prawa upadłościowego, potrącenie dokonywane

w toku postępowania upadłościowego, mające charakter potrącenia ustawowego, dla swej skuteczności musi spełniać – co do zasady – wszystkie przesłanki określone w bezwzględnie obowiązujących przepisach Kodeksu cywilnego i pociąga za sobą – w zasadzie – skutki tam przewidziane (M. Pyziak-Szafnicka,

Potrącenie w prawie cywilnym, Kraków 2002, s. 291;

I. Dukiel,

Zgłoszenie i ustalenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, Pr. Spółek 1998/11, s. 36).

Przepisy prawa upadłościowego, nie ustanawiając odrębnej regulacji potrącenia

w stosunku do art. 498-505 k.c., jedynie modyfikują przesłanki skorzystania z tej instytucji. Ogłoszenie upadłości likwidacyjnej dłużnika, a zarazem wierzyciela potrącającego, nie niweczy uzyskanej przez niego możliwości złożenia oświadczenia o potrąceniu, jeżeli stan potrącalności nastąpił przed dniem ogłoszenia upadłości.

Jak podkreślono w uchwale 7 s. Sądu Najwyższego z 4 września 2013 r., III CZP 26/13

potrącenie przewidziane w przepisach prawa upadłościowego jest rodzajem potrącenia uregulowanego w przepisach kodeksu cywilnego (art. 498-505), dokonywanego za pomocą oświadczenia woli wierzyciela, złożonego wierzycielowi wzajemnemu, w wyniku którego dochodzi do umorzenia obu wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c.). Jest to więc oświadczenie woli prawokształtujące. Ze względu na skutek określony w art. 498 § 2 k.c., potrącenie spełnia funkcję egzekucyjną, gdyż potrącający zaspokaja się

z tego, co powinien świadczyć swojemu wierzycielowi. Poza tym potrącenie spełnia funkcję zapłaty, gdyż zwalnia dłużnika od realnego spełnienia świadczenia wierzycielowi. Oświadczenie o potrąceniu ma charakter definitywny, gdyż w razie istnienia określonych ustawowo przesłanek pozytywnych oraz braku przesłanek negatywnych, prowadzi do umorzenia wierzytelności objętych potrąceniem. Oświadczenie o potrąceniu staje się skuteczne z chwilą dojścia do adresata - wierzyciela, a zarazem dłużnika potrącającego - przy czym, jak stanowi art. 499 zdanie drugie k.c., ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe, czyli od chwili kiedy zaistniał stan potrącalności wierzytelności. Z tą też chwilą wierzyciel uzyskuje możliwość złożenia skutecznego oświadczenia o potrąceniu wierzytelności.

Zgodnie z art. 93 ust. 1 p.u. potrącenie wierzytelności upadłego z wierzytelnością wierzyciela jest dopuszczalne, jeżeli obie wierzytelności istniały w dniu ogłoszenia upadłości. W stosunku do stanu poprzedzającego ogłoszenie upadłości, przepisy prawa upadłościowego poszerzają możliwość skorzystania z potrącenia przez to, że według art. 93 ust. 1 in fine p.u. potrącenie jest dopuszczalne, chociażby termin wymagalności jednej z wierzytelności jeszcze nie nastąpił.

Jak wynika z pkt 2 obwieszczenia nr (...) z dnia 20 lipca 2023 r.

w przedmiocie ogłoszenia upadłości (...) Bank, wierzyciele upadłego chcący dochodzić swoich wierzytelności zostali wezwani do zgłoszenia wierzytelności syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe, w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze.

W niniejszej sprawie kredytobiorcy, jako wierzyciele, złożyli oświadczenie o potrąceniu wierzytelności w piśmie z dnia 18 sierpnia 2023 r., a także razem z samym zgłoszeniem wierzytelności - Syndykowi poprzez system teleinformatyczny, co także nastąpiło w dniu 18 sierpnia 2023 r. Dopełnili zatem warunków określonych w art. 236 p.u. Podany

w obwieszczeniu 30-dniowy termin upływał z dniem 21 sierpnia 2023 r. i został zachowany. Pozwani jako wierzyciele powoda dokonali zatem skutecznego zgłoszenia wierzytelności

w podanym terminie, a także złożyli skuteczne oświadczenie o potrąceniu przysługującej im wierzytelności.

Istnienie wierzytelności pozwanych z tytułu zwrotu nienależnego świadczenia znajduje potwierdzenie w prawomocnym wyroku sądu, którego moc wiążąca odnosi się także do postępowania upadłościowego. Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z 9 października 2025 r.,

I ACa (...)25 oddalił bowiem apelację Syndyka od wyroku częściowego Sądu Okręgowego w Łodzi z 9 stycznia 2025 r., I C 169/24 ustalającego, że umowa kredytowa jest nieważna. Zgodnie z art. 365 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej,

a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca określona

w powołanym przepisie wyraża także prawomocność materialną w aspekcie pozytywnym, obejmującą nie tylko orzeczenia merytoryczne, lecz także postanowienia w kwestiach formalnych. Związanie stron, sądów, innych organów państwowych i innych organów administracji publicznej (ewentualnie innych podmiotów) oznacza obowiązek respektowania zawartej w orzeczeniu sądu skonkretyzowanej, indywidualnej normy prawnej. Ma ono znaczenie prejudycjalne przy rozstrzyganiu spraw przez inne sądy, organy państwowe i inne organy administracji publicznej.

W świetle ustalonych w sprawie okoliczności, zważywszy na treść art. 365 k.p.c., nie można przyjąć, że skuteczność potrącenia zależała od zamieszczenia wierzytelności pozwanych na liście wierzytelności. W zakresie uznania wierzytelności pozwanych syndykowi ani sędziemu komisarzowi nie przysługuje bowiem swoboda decyzyjna.

W doktrynie panuje zgoda co do tego, że odmowa uznania potrącenia na liście wierzytelności nie ma powagi rzeczy osądzonej i wierzyciel może skorzystać z zarzutu potrącenia w razie wytoczenia powództwa przez syndyka (M. Allerhand,

Prawo upadłościowe.

Komentarz, s. 138; M. Godlewska [w:] S. Gurgul,

Prawo upadłościowe i układowe. Komentarz, Warszawa 2003, s. 229 i n.; (...). (...) [w:] A. (...), F. Zedler,

Prawo upadłościowe..., 2010, s. 253 i n.). Jeżeli zatem syndyk wytoczy powództwo przeciwko wierzycielowi jako dłużnikowi upadłego o zapłatę należności, wierzyciel może w toku postępowania podnieść zarzut potrącenia, o ile zgłosił swą wierzytelność i złożył oświadczenie o potrąceniu najpóźniej przy zgłoszeniu wierzytelności (P. (...),

Ochrona osób trzecich postępowaniu upadłościowym… s. 100).

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 p.u. należy wskazać, że po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte

i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Warunek ten został spełniony, przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte i jest prowadzone przez Syndyka masy upadłości (...) S.A. w upadłości. Dyspozycja art. 145 ust. 1 p.u. wyraźnie mówi o tym, że postępowanie sądowe w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności.

W przedmiotowej sprawie natomiast postępowanie nie toczy się przeciwko upadłemu lub Syndykowi, a z jego inicjatywy. Dlatego zarzut naruszenia art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 p.u. także okazał się chybiony.

W wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2025 r., C-396/24, G., jednoznacznie wskazano, że: „roszczenie banku o zwrot kapitału, choć co do zasady istnieje, nie może być oceniane w oderwaniu od kwot już faktycznie zwróconych przez konsumenta. Dochodzenie przez bank zwrotu pełnej kwoty kapitału stanowiłoby naruszenie zasady równowagi kontraktowej oraz skuteczności dyrektywy 93/13/EWG, prowadząc do bezpodstawnego uprzywilejowania przedsiębiorcy”. Wyrok ten wzmacnia stanowisko konsumenta w zakresie potrącenia, wskazując, że bank nie może domagać się zwrotu całości kapitału, jeśli otrzymał już częściowe spłaty, zaś skuteczne potrącenie oznacza, że wierzytelność banku wygasa w zakresie objętym potrąceniem — a zatem po stronie konsumenta brak jest dalszego zobowiązania do zapłaty.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że skutecznie dokonane przez pozwanych potrącenie doprowadziło do ostatecznego rozliczenia stron z tytułu udzielonego na mocy umowy kredytu hipotecznego kapitału kredytu. W konsekwencji, wierzytelność banku z tytułu zwrotu wypłaconego kapitału wygasła w całości, a strona pozwana nie jest już zobowiązana do zapłaty na rzecz banku jakiejkolwiek kwoty z tego tytułu.

W świetle ustalonych w sprawie okoliczności oraz zważywszy na przedstawioną powyżej argumentację, zarzut naruszenia naruszenie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 96 p.u., art. 245 p.u. i art. 236 p.u. poprzez jego niezastosowanie, okazał się chybiony.

Z tych względów należało oddalić apelację na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach procesu za drugą instancję orzeczono na podstawie art. 98 §1 i §1

1 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U.2023.1964).

P. A.