Kredyt we frankach z 2003 roku upadł przez klauzule denominacyjne. Apelacja banku oddalona

Wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 marca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie, zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 września 2022 r., sygn. akt I C 2824/20;

⚫

zasądził od strony pozwanej (...) (...) (...) Bank (...) S.A. w J. na rzecz powodów L. B., O. B. oraz J. B. solidarnie kwotę 89 357,39 zł (osiemdziesiąt dziewięć tysięcy trzysta pięćdziesiąt siedem złotych trzydzieści dziewięć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 24 marca 2020 r. do dnia zapłaty (punkt 1);

⚫

zasądził od strony pozwanej (...) (...) (...) Bank (...) S.A. w J. na rzecz powodów L. B., O. B. oraz J. B. solidarnie kwotę 6 417 zł (sześć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania (punkt 2).

Sąd Okręgowy ustalił że w dniu 6 stycznia 2003 r. została zawarta pomiędzy (...) (...)

(...) Bank (...) S.A., a J. B., T. B. i O. B. umowa kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny nr (...). Kwota kredytu została określona w umowie na 51.950,00 CHF z przeznaczeniem na finansowanie kosztów inwestycji polegającej na budowie lokalu mieszkalnego zlokalizowanego przy (...) w W.

Sąd Okręgowy uznał, że zawarte w umowie klauzule tworzące mechanizm denominacji są abuzywne. Usunięcie ich z zawartej umowy oznacza, że umowa ta jest nieważna, zaś wykreowany przez nią stosunek zobowiązaniowy nie istnieje. Świadczenia spełnione przez stronę powodową w wykonaniu tej umowy mają charakter świadczeń nienależnych i podlegają zwrotowi.

Odnośnie daty wymagalności roszczenia, Sąd Okręgowy uznał, że:

roszczenie powodów stało się wymagalne w dniu następnym po upływie 7-dniowego terminu wyznaczonego w wezwaniu do zapłaty, które doręczono pozwanemu w dniu 16 marca 2020 r.

Mając na uwadze powyższe, odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej na rzecz powodów kwoty Sąd zasądził więc od dnia 24 marca 2020 r. tj. zgodnie z żądaniem pozwu.

Pozwany zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1. art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 pr. Bank., polegacie na ich błędnej wykładni poprzez uznanie, że Umowa kredytu z dnia 6 stycznia 2003 r. oraz Umowa kredytu z 2 grudnia 2005 r. była nieważna od samego początku jako sprzeczna z naturą zobowiązania i z ustawą — prawem bankowym, ponieważ jej istotne postanowienia nie zostały dochowane, w tym przede wszystkim oznaczenie waluty i kwoty kredytu;

2. art. 353

1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 2 k.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż Umowa kredytu stanowi przekroczenie zasady swobody umów z uwagi na możliwość jednostronnego określania przez Pozwanego kursu waluty, co prowadzi do uznania Umowy za nieważną;

3. art. 385

1 § 1 1 § 3 k.c. oraz art. 385

2 k.c., polegające na ich błędnej wykładni skutkującej uznaniem, że postanowienia umowy kredytu wskazane w uzasadnieniu wyroku stanowią niedozwolone klauzule umowne, w szczególności wskutek błędnego uznania, że postanowienia te nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron, kształtują prawa i obowiązki Powodów w sposób sprzeczny dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interesy strony powodowej;

4. art. 385

1 § 1 k.c.:

i.

poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Sąd

meriti uznał, iż dla stwierdzenia abuzywności szeregu postanowień Umowy wystarczy ogólne stwierdzenie, że postanowienia te są abuzywne i ogólne wyjaśnienie, w jakich aspektach Sąd dopatruje się ich nieuczciwości, bez osobnego wytłumaczenia, z jakich przyczyn Sąd uznał określone postanowienie Umowy za spełniające łącznie obie przesłanki abuzywności, tj. przesłanki sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesu konsumenta;

ii.

poprzez jego błędną wykładnię polegającą na tym, że Sąd

meriti nieprawidłowo ustalił treść przesłanek sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesu konsumentów (Sąd zdaje się utożsamiać te przestanki) oraz przez jego błędne zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że zarówno postanowienia Umowy odnoszące się do spreadu walutowego, jak i ryzyka kursowego, są w całości bezskuteczne z uwagi na ich abuzywność;

5. art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. art. 405 k.c. oraz art. 411 pkt 2 k.c. i uznanie płaconych rat kredytu za świadczenie nienależne;

6. art. 370 k.c., poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu istnienia po Stronie Pozwanej długu względem Strony Powodowej o charakterze solidarnym;

7. art. 369 k.c. w związku z art. 98 § 1 k.p.c. zasądzając od Pozwanego na rzecz Powodów solidarnie zwrot kosztów procesu.

Na tej podstawie pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od Powodów na rzecz Pozwanego zwrotu kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od pozwanego na swoja rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Rozpoznając sprawę w granicach zaskarżenia Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

1. Niezasadna jest apelacja pozwanego.

2. Wbrew wywodom skarżącego sama teoretyczna możliwość negocjowania przez konsumenta postanowień zawartej umowy nie oznacza, że postanowienia te były przedmiotem indywidualnych negocjacji i tym samym wyłączona jest możliwość badania ich abuzywności. Zgodnie z art. 385

1 k.c. za indywidualnie negocjowane należy uznać tylko takie postanowienia umowy, które zostały zaproponowane przez konsumenta albo były przedmiotem rzeczywistych negocjacji, choćby negocjacje te nie doprowadziły do zmiany postanowienia zaproponowanego przez przedsiębiorcę. Zasadnie sąd okręgowy uznał, że sytuacja taka nie miała miejsca w tej sprawie. Również pozwany nie twierdzi, że umowa była faktycznie negocjowana. Jego twierdzeniu i złożone wnioski dowodowe, w tym wniosek o przesłuchanie świadka, zmierzają do wykazania jedynie, że powodowie miała możliwość negocjowania niektórych klauzul zawartych w umowie.

3. O braku indywidualnego uzgodnienia zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych świadczy przede wszystkim sam sposób zawarcia umowy, której treść oparta była o stosowany przez poprzednika prawnego pozwanego wzorzec. W istocie taki sposób zawierania umowy w zasadniczy sposób ogranicza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego. Ponownie wskazać należy że w świetle art. 385

1 k.c. sama możliwość prowadzenia negocjacji co do określonych klauzul, nie oznacza, że klauzule te zostały indywidualnie uzgodnione.

4. Zważywszy, że strona pozwana nie podważyła w ogóle ustaleń sądu pierwszej instancji oraz uznając te ustalenia za prawidłowe, sąd apelacyjny opiera na nich swoje dalsze wywody w tej sprawie.

5. Zawarte w art. 385

(

1) k.c. zastrzeżenie, aby postanowienia umowy określające główne świadczenia stron sformułowane zostały w sposób jednoznaczny, ma swoje źródło w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, który nakazuje, aby postanowienia umowne „zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem” oraz w art. 5 dyrektywy 93/13, który ten sam warunek nakłada na postanowienia umowne przedstawione konsumentowi na piśmie. Wymóg przejrzystości postanowień umowy należy rozumieć w ten sposób, że umowa powinna przedstawiać w sposób jasny konkretne działanie mechanizmu, do którego odnoszą się dane postanowienia, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych postanowieniach umowy, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (wyrok TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16 Andriciuc p. Banca Românească, pkt 45). Tak rozumiana transparentność postanowień tworzących mechanizm denominacji nie została w tej sprawie zachowana. Sam brak określenia w umowie jasnych reguł odnoszących się do przeliczenia kwoty kredytu i rat kapitałowo - odsetkowych w stosunku do kursu franka szwajcarskiego nie spełnia warunków jednoznaczności i kompletności. Proste odesłanie w tym zakresie do tabel kursowych banku niczego w tym zakresie nie wyjaśnia, ani nie precyzuje.

10. W wypadku umowy, takiej jak zawarta przez powodów, a więc umowy złotowej pożyczki waloryzowanej kursem CHF, rażące naruszenie interesów konsumenta polega przede wszystkim na obciążeniu konsumenta nieograniczonym ryzykiem kursowym. Zawarty w takiej umowie mechanizm denominacji zakłada bowiem ze swej istoty istnienie nieograniczonego w istocie ryzyka zmiany kursu waluty. Ryzyko to, w przypadku deprecjacji waluty krajowej w stosunku do waluty denominacji (waloryzacji) kredytu, w sposób nieograniczony obciąża kredytobiorcę. Ryzyko to jest szczególnie wysokie zważywszy na wieloletni okres trwania tego typu umów. Mając przy tym na uwadze, że zawarta przez powodów umowa kredytu denominowanego do waluty obcej należy do umów złożonych i skomplikowanych, co w szczególności dotyczy wbudowanych w tę umowę mechanizmów waloryzacji, wymóg należytego poinformowania konsumenta o prawnych konsekwencjach tej umowy i związanych z nią potencjalnych ryzyk jest szczególnie istotny.

11. Wbrew zarzutom skarżącego podzielić należy stanowisko sądu okręgowego, że bank nie wyjaśnił należycie konsumentowi funkcjonowania mechanizmu denominacji i związanego z nim ryzyka. Konsument powinien zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu, denominowaną do waluty obcej, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia. Przedsiębiorca musi przedstawić możliwe zmiany kursów wymiany walut i ryzyko związane z zawarciem takiej umowy uwzględniając okres, na który umowa jest zawierana. Informacje te powinny umożliwić przeciętnemu konsumentowi nie tylko zrozumienie, że w zależności od zmian kursu wymiany zmiana parytetu pomiędzy walutą rozliczeniową a walutą spłaty może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, lecz również pozwolić zrozumieć rzeczywiste ryzyko, na które narażony jest on w trakcie całego okresu obowiązywania umowy w razie znacznej deprecjacji waluty, w której zaciągnął zobowiązanie, względem waluty rozliczeniowej. W orzecznictwie TSUE wskazano, że w wypadku umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, narażającej konsumenta na ryzyko kursowe, nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że relacja między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie stabilna przez cały okres obowiązywania tej umowy. Jest tak w szczególności wówczas, gdy konsument nie został powiadomiony przez przedsiębiorcę o kontekście gospodarczym mogącym wpłynąć na zmiany kursów wymiany walut, tak że konsument nie miał możliwości konkretnego zrozumienia potencjalnie poważnych konsekwencji dla jego sytuacji finansowej, które mogą wyniknąć z zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej (zob. m.in. wyrok TSUE z 10 czerwca 2021 r., BNP Paribas Personal Finance, sprawy połączone od C 776/19 do C 782/19). Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymaga szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Bank wystawia bowiem konsumenta na nieograniczone i długotrwałe ryzyko kursowe. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznaczny i zrozumiały, tak aby unaocznić konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, a także: wyroki SN z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18).

12. Tak rozumiany przedkontraktowy obowiązek informacyjny nie został przez bank zrealizowany. Wprowadzenie do umowy kredytu złożonego i ryzykowanego mechanizmu denominacji, bez należytego wyjaśnienia przed zawarciem umowy istoty tego mechanizmu i związanych z nim ryzyk przesądza o działaniu banku wbrew dobrym obyczajom i skutkuje rażącym naruszeniem interesów konsumenta. Przesądza tym samym o abuzywności klauzul umownych tworzących ten mechanizm. Konsument zawierając taką umowę ponosi nieograniczone ryzyko wahań kursowych związanych z deprecjacją złotego lub wzrostem wartości waluty obcej. Zważywszy przy tym na okres, na który zawarta została umowa w niniejszej sprawie, ryzyko to ma charakter długotrwały i rozłożony w czasie.

13. Wbrew zarzutom pozwanego nie można uznać, że bank należycie wypełnił obowiązek informacyjny ogólnie jedynie informując powodów o ryzyku kursowym, zgodnie z treścią pouczeń zawartych w dokumentach złożonych w tej sprawy.

14. Zawarte w umowie klauzule waloryzacyjne są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes konsumenta również z tego powodu, że ich treść kreuje po stronie banku uprawnienie do jednostronnego ustalania wysokości kursów przeliczeniowych, a tym samym umożliwia bankowi jednostronne ustalanie wysokości świadczenia kredytobiorcy. Takie ujęcie abuzywności jest obecnie szeroko akceptowane w orzecznictwie. (zob. spośród wielu wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z 19 września 2018 r., I CNP 39/17, z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18).

15. Z powyższych względów zawarte w apelacji pozwanego zarzuty kwestionujące abuzywność klauzul tworzących mechanizm denominacji są niezasadne.

16. Uznając abuzywność zawartych w umowie klauzul waloryzacyjnych podzielić należy stanowisko sądu okręgowego, że ich usunięcie z umowy skutkuje upadkiem całej umowy.

17. Nie można podzielić koncepcji odmiennych zawierających propozycje zastąpienia abuzywnych klauzul przeliczeniowych jakimś innym mechanizmem odwołującym się do kursu rynkowego, czy średniego kursu NBP. Wskazać należy, że na stworzenie takiego mechanizmu nie zdecydował się ustawodawca polski, zaś tworzenie takiego mechanizmu w drodze stosowania ogólnych zasad prawa lub stosowania pewnych przepisów przez analogię uznać należy za niedopuszczalne w świetle reguł ochrony konsumenta wynikających z orzecznictwa TSUE. Wśród wielu wypowiedzi TSUE w tym zakresie wystarczy wskazać na wywody zawarte w wyroku z 16 marca 2023 r. w sprawie C- 6/22. Niezależnie od tego podnieść należy, że substytuowanie przeliczeniowych klauzul abuzywnych nie zapewnia realizacji zamierzonego w tej sprawie celu ochrony konsumenta, którym jest wyeliminowanie nałożonego na konsumenta nieograniczonego ryzyka kursowego.

18. Nie można również podzielić koncepcji proponujących proste usunięcie klauzul przeliczeniowych i dalsze rozliczanie umowy z pominięciem całego mechanizmu indeksacji – bądź jako kredytu złotowego, bądź kredytu walutowego. Zastosowanie tych koncepcji skutkowałoby wykreowaniem całkowicie nowego stosunku prawnego o odmiennej istocie i innym charakterze. Pozostaje to w sprzeczności z modelem ochrony konsumenta wynikającym z prawa unijnego, a w konsekwencji prawa polskiego.

19. Uznanie upadku całej umowy, jako konsekwencji abuzywności postanowień waloryzacyjnych nie narusza zasady proporcjonalności. Zasada proporcjonalności zawiera trzy dyrektywy składowe – dyrektywę przydatności, nakazującą zastosowanie spośród możliwych środków najbardziej przydatnego, dyrektywę konieczności, zgodnie z którą spośród kilku równorzędnych środków służących realizacji zakładanego celu należy wybrać środek najmniej dolegliwy oraz dyrektywę proporcjonalności sensu stricte. Zważywszy na cel przyznanej w tej sprawie ochrony zmierzający do wyeliminowania nałożonego na konsumenta nieograniczonego ryzyka kursowego, skutek w postaci upadku całej umowy stanowi środek przydatny, konieczny i proporcjonalny. Zamierzonego celu ochrony nie spełnia natomiast rozwiązanie zmierzające do zastąpienia abuzywnych klauzul denominacyjnych postanowieniami przewidującymi dokonanie przeliczenia wartości franka szwajcarskiego według średniego kursu rynkowego.

20. Z powyższych względów niezasadne są zawarte w apelacji pozwanego zarzuty kwestionujące wyprowadzony przez sąd okręgowy skutek stwierdzonej abuzywności.

21. Uznanie upadku całej umowy skutkuje uznaniem świadczeń spełnionych przez powódkę za świadczenia nienależne i obowiązkiem ich zwrotu, zgodnie z art. 410 k.c. Wskazać należy, że w świetle art. 410 § 1 k.c. samo spełnienie świadczenia nienależnego wypełnia przesłankę zubożenia po stronie solvensa, a uzyskanie tego świadczenia przez accipiensa - przesłankę jego wzbogacenia (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20 oraz uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 i wskazane tam dalsze orzecznictwo). Nie można podzielić zarzutu skarżącego opartego na treści art. 409 k.c. Proponując konsumentowi zawarcie umowy zawierającej postanowienia abuzywne przedsiębiorca - bank od początku powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczeń uzyskanych od konsumenta na podstawie tej wadliwej umowy. Stosowanie tego przepisu w okolicznościach niniejszej sprawy nie znajduje więc żadnego uzasadnienia.

W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia podniesionych przez pozwanego zarzutów naruszenia prawa procesowego i materialnego.

Dlatego Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji na mocy art. 385 k.p.c.

O kosztach o kosztach postępowania apelacyjnego pomiędzy stronami orzeczono jak w pkt 2 sentencji według zasady odpowiedzialności za wynik postępowania określonej w art. 98 § 1 k.p.c., w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a co do wysokości odnośnie zwrotu kosztów zastępstwa, zgodnie z stawkami określonym w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 05.11.2015 r. poz. 1804; zm. Dz.U. z 12.10.2016 r. poz. 1667).