Właścicielka nie zapłaci 102 tys. zł za nielegalny pobór prądu w wynajmowanym budynku

W pozwie z dnia 31 lipca 2024r. (k.51) (...) S.A. z siedzibą w R. reprezentowany przez adw. W. E. wniósł o zasądzenie od pozwanej M. A. kwoty 101.972,44 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 9 lutego 2024r. do dnia zapłaty wraz z kosztami postępowania według norm przepisanych. Uzasadniając swoje żądanie strona powodowa wskazała, że dochodzona kwota obejmuje należność z tytułu opłaty sankcyjnej ujętej w nocie księgowej nr (...) z dnia 25 stycznia 2024r. która została wystawiona dla M. A., w związku ze stwierdzonym w dniu 15 stycznia 2024r. nielegalnym poborem energii elektrycznej w nieruchomości pozwanej położonej w miejscowości (...) gm. C..

W odpowiedzi na pozew M. A. zażądała oddalenia powództwa w całości i zasądzenia zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. Zdaniem pozwanej skierowane do niej roszczenia jest niezasadne albowiem nie ponosi ona odpowiedzialności za kradzież energii elektrycznej dostarczanej do jej nieruchomości, gdyż nigdy nie dopuściła się takiego czynu. Według pozwanej stanowiący jej własność budynek położony w miejscowości C. nr (...) był przedmiotem najmu i w dacie kradzieży pozostawał we władaniu najemcy, który pozostaje domniemanym sprawcą kradzieży energii i przeciwko któremu Prokuratura Okręgowa w Białymstoku 2 Wydział do Spraw Przestępczości Gospodarczej prowadzi o ten czyn postępowanie karne o sygn. akt 3001-2.Ds.21.2021.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

M. A. wraz z mężem są właścicielami budynku kontenerowego położonego na nieogrodzonej posesji w miejscowości C. (...) gm. C. w którym znajduje się lokal użytkowy w przeszłości wykorzystywany na prowadzenie działalności handlowej. Po jej zakończeniu właściciele rozwiązali umowę o dostawę energii elektrycznej a zakład energetyczny zdemontował licznik energii. Jesienią 2023r. z M. A. i jej mężem skontaktował się M. N. (1) oferując wynajęcie nieużywanego i pustego budynku. Mężczyzna oświadczył, że potrzebuje go do przechowywania sprzętu budowalnego niezbędnego do realizowanej w pobliżu inwestycji. Pozwana, po uzgodnieniu warunków najmu wyraziła na powyższe zgodę i w celu zapewnienia dostawy do lokalu energii elektrycznej skontaktowała się z (...) SA. Z siedzibą w R..

Dowód: zeznania Ł. A. (ReCourt z 11.02.2025r. od 00:36:14 do 00:49:41); zeznania M. A. (ReCourt z 29.04.2025r. od 00:05:42 do 00:23:23);

W dniu 17 listopada 2023r. pomiędzy (...) S.A. z siedzibą w R. oraz M. A. doszło do zawarcia umowy kompleksowej sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usług dystrybucji dla konsumentów nr (...). Na jej podstawie (...) S.A. jako sprzedawca zobowiązał się dostarczać powódce jako odbiorcy energię elektryczną na potrzeby własne do Punktu Poboru (...) ((...)) zlokalizowanego C. nr (...). Układ pomiarowo – rozliczeniowy (licznik) miał zostać zainstalowany na zewnętrznej ścianie budynku (k.13), a odbiorca wyraził zgodę na to aby Operator (...) Dystrybucyjnego (OSD) tj. (...) S.A. udostępniał sprzedawcy wskazania układu pomiarowo – rozliczeniowego w celu prowadzenia rozliczeń sprzedanej energii (§ 3 ust. 3 umowy k.10).

Dowód: umowa kompleksowa z załącznikami (k.9-22);

W dniu 29 listopada 2023r. (k.32) u odbiorcy, w miejscu ogólnie dostępnym na ścianie budynku został zainstalowany układ pomiarowo – rozliczeniowy (licznik energii 3 fazowy) o nr. (...). Napowietrzne przyłącze energetyczne zostało doprowadzone do Rozłącznika Izolacyjnego Bezpiecznikowego (rozdzielni RBK) zamontowanego na ścianie budynku i wyposażonego w oplombowane zabezpieczenie przedlicznikowe a następnie połączone z układem pomiarowo – rozliczeniowym (licznikiem energii) zlokalizowanym poniżej rozdzielni RBK. Zarówno dolna część instalacji obejmująca licznik energii jak i górna obejmująca rozdzielnię RBK z zabezpieczeniem zlokalizowane były w szafce elektrycznej, przy czym dostęp do każdej z wydzielonych części odbywał się oddzielnie - poprzez dedykowane drzwiczki zamykane na klucz. Dla odbiorcy dostępna była jedynie część dolna szafki w której znajdował się licznik energii do której pozwana otrzymała klucz. Ta część instalacji (od licznika) stanowi bowiem własność odbiorcy. Część górna szafki obejmująca rozdzielnię RBK z zabezpieczeniem była zamknięta i dostępna jedynie dla pracowników Operatora Systemu Dystrybucyjnego (powoda), którzy posiadali do niej klucz. Osoby postronne w tym odbiorca nie miały do niej dostępu. Część przyłącza do licznika, stanowi bowiem element systemu dystrybucji energii elektrycznej Operatora Systemu Dystrybucyjnego (tu: powoda) i pozostaje jego własnością (art. 49 § 1 kc).

Dowód: potwierdzenie zgłoszenia umowy do OSD (k.15); decyzja o dokonaniu korekty danych pomiarowych (k.31-32); protokół kontroli nr (...) (k.24-25); zeznania Ł. A. (ReCourt z 11.02.2025r. od 00:36:14 do 00:49:41); zeznania L. X. (ReCourt z 11.02.2025r. od 00:07:14 do 00:24:59); zeznania J. V. (ReCourt z 11.02.2025r. od 00:24:59 do 00:36:14);

W dniu 1 grudnia 2023r. pozwana po uzgodnieniu szczegółów najmu przekazała M. N. (1) klucze do lokalu/budynku w miejscowości (...), który od tego momentu stał się jego wyłącznym użytkownikiem. Strony uzgodniły, że umowę w formie pisemnej sfinalizują w późniejszym czasie.

Dowód: zeznania Ł. A. (ReCourt z 11.02.2025r. od 00:36:14 do 00:49:41); zeznania M. A. (ReCourt z 29.04.2025r. od 00:05:42 do 00:23:23); umowa najmu (k.59-60);

W dniu 15 stycznia 2024r. upoważnieni pracownicy powoda (...) S.A. – X. N. i J. V. udali się na posesję pozwanej M. A. w celu skontrolowania działania modułu transmisji danych licznika energii elektrycznej. Po otwarciu drzwiczek do dolnej części szafki i odłączeniu zasilania od licznika energii zauważyli, że w budynku nadal pracują urządzenia elektryczne (wentylatory) co było możliwe tylko w przypadku nielegalnego poboru energii elektrycznej. W celu zweryfikowania swoich podejrzeń postanowili dostać się do rozdzielni RBK znajdującej się w górnej części szafki. Niestety okazało się wówczas, że górna część obudowy zamknięta jest na kłódkę do której nie pasowały klucze posiadane przez nich klucze. W efekcie na miejsce wezwany został trzeci pracownik – L. X., który wspólnie z J. V. miał przeprowadzić kontrolę w zakresie nielegalnego poboru energii elektrycznej. Po przecięciu kłódki, otwarciu drzwiczek szafki prowadzących do rozdzielni RBK z zabezpieczeniem i zdjęciu obudowy (maskownicy) pracownicy powoda zauważyli brak plomb na zabezpieczeniu przedlicznikowym wewnętrznej linii zasilającej (WZL). Następnie ujawnili nielegalne przyłącze energii elektrycznej (NPEE) wykonane na zaciskach przed zabezpieczeniem przedlicznikowym połączone z oddzielną linią energetyczną zasilającą budynek. Tak wykonane przyłącze umożliwiało pobór energii elektrycznej z pominięciem układu pomiarowo - rozliczeniowego. NPEE zostało zlokalizowane w rozdzielni RBK w części szafki elektrycznej niedostępnej dla odbiorcy i osób postronnych. Po ujawnieniu nielegalnego przyłącza na miejsce została wezwana Policja i Straż Pożarna a także mąż pozwanej. Po przybyciu Policji i Straży Pożarnej sforsowano drzwi do budynku ujawniając 30 sztuk serwerów komputerowych o mocy 1600 W każdy. Serwery te stanowiły własność M. N. (1). Obciążenia stwierdzone na poszczególnych fazach NPEE wynosiły odpowiednio: dla L1 76,3A, dla L2 76,2A i dla L3 70,6A. Licznik energii elektrycznej został zdemontowany podobnie jak obudowa zabezpieczenia przedlicznikowego wraz z miejscem podpięcia NPEE. Napowietrzne przyłącze zostało rozmostkowane na słupie.

Dowód: upoważnienie do kontroli (k.23); protokół kontroli (k.24-25); zlecenie OT (k.26); decyzja o dokonaniu korekty danych pomiarowych (k.31-32); zeznania Ł. A. (ReCourt z 11.02.2025r. od 00:36:14 do 00:49:41); zeznania L. X. (ReCourt z 11.02.2025r. od 00:07:14 do 00:24:59); zeznania J. V. (ReCourt z 11.02.2025r. od 00:24:59 do 00:36:14);

W dniu 29 stycznia 2024r. M. N. (1) i M. A. zawarli umowę najmu lokalu położonego w (...) w formie pisemnej przyjmując moc obowiązującą od dnia 1 grudnia 2023r. Zgodnie z umową M. N. (1) uzyskał prawo do wyłącznego korzystania z 4 pomieszczeń budynku a także współkorzystania z parkingu i podwórza. Najemca zobowiązał się do zapłaty czynszu w wysokości 1.100 zł miesięcznie oraz pokrywania opłat eksploatacyjnych w tym energii elektrycznej poczynając od dnia 1 grudnia 2023r. Bez zgody wynajmującego najemca nie mógł dokonywać przebudowy lokalu, prac remontowych i adaptacyjnych.

Dowód: umowa najmu (k.59-60);

W związku ze stwierdzonym w nieruchomości pozwanej nielegalnym poborem energii elektrycznej Prokuratura Regionalna w Białymstoku wszczęła postępowanie karne i obecnie prowadzi je pod sygn. (...). W toku śledztwa M. N. (1) postawiono zarzut kradzieży energii elektrycznej na szkodę (...) S.A. tj. popełnienia czynu z art. 287 § 5 kk. M. N. przesłuchany w charakterze podejrzanego nie przyznał się do zarzucanego mu czynu. Postępowanie karne toczy się nadal.

Dowód: informacja z prokuratury (k.98-100v); postanowienie o postawieniu zarzutów (k.101-101v); protokół przesłuchania podejrzanego (k.102-104); protokół przesłuchania świadka M. A. (k.105-106);

W związku ze stwierdzonym nielegalnym poborem energii elektrycznej w nieruchomości M. A., powód w dniu 25 stycznia 2024r. wystawił dla pozwanej notę księgową nr (...) na kwotę 101.972,44 zł z terminem płatności przypadającym na dzień 8 lutego 2024r. Rachunek ten obejmował opłatę sankcyjną obliczoną zgodnie z taryfą opłat dla grupy C11 dla szacowanego zużycia energii elektrycznej w ilości 53.829 kWh w okresie 47 dni tj. pomiędzy 29 listopada 2023r. (datą montażu licznika) a 15 stycznia 2024r.

Dowód: decyzja o dokonaniu korekty danych pomiarowych (k.31-32); nota księgowa (k.42);

W piśmie z dnia 25 stycznia 2024r. powód wezwał pozwaną do zapłaty kwoty wynikającej z noty księgowej. Pozwana odmówiła zadość wezwaniu.

Dowód: wezwanie do zapłaty (k.33-34); odpowiedź na wezwanie (k.35-40);

Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy nieosobowy materiał dowodowy w postaci dokumentów prywatnych i urzędowych, których wiarygodność, wobec braku dowodów przeciwnych, nie budzi zdaniem sądu żadnych wątpliwości. Oceniając osobowe źródła dowodowe Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawdziwości zeznań powoda. Zeznania te w kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy są spójne z nieosobowym materiałem dowodowym i logiczne.

Sąd zważył co następuje:

Powództwo podlega oddaleniu w całości. Zgodnie z treścią art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz.U.2024.266.tj), w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii przedsiębiorstwo energetyczne może pobrać od odbiorcy a w przypadku, gdy pobór paliw lub energii nastąpił bez zawarcia umowy, może pobierać od osoby lub osób nielegalnie pobierających paliwa lub energię opłatę w wysokości określonej w taryfie, chyba że nielegalne pobieranie paliw lub energii wynikało z wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą odbiorca nie ponosi odpowiedzialności albo dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych. Nielegalne pobieranie paliwa lub energii to pobieranie paliw lub energii bez zawarcia umowy, z całkowitym albo częściowym pominięciem układu pomiarowo-rozliczeniowego lub poprzez ingerencję w ten układ mającą wpływ na zafałszowanie pomiarów dokonywanych przez układ pomiarowo-rozliczeniowy (art. 3 ust. 18 pr. energ.). Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa opłata za nielegalnie pobraną energię ma charakter cywilnoprawny i odszkodowawczy (por. uchwała SN z dnia 10 grudnia 2009 roku w sprawie III CZP 107/09 i jej uzasadnienie LEX 531131). Opłata ta nie stanowi zatem kary ustawowej, którą przedsiębiorstwo energetyczne może wymierzyć odbiorcy na podstawie art. 485 kc w zw. z art. 484 § 1 kc w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy o dostawę energii elektrycznej.

Możliwość pobrania na podstawie art. 57 ust. 1 pr. energ. przez przedsiębiorstwo energetyczne tzw. opłaty sankcyjnej nie oznacza, że może być ona pobrana w całkowitym oderwaniu od zasad odpowiedzialności cywilnej za czyny niedozwolone. W szczególności, nie kreuje po stronie odbiorcy zobowiązania do jej uiszczenia, w każdym przypadku gdy do kradzieży energii dochodzi w nieruchomości, do której energia dostarczana jest na podstawie umowy łączącej go z przedsiębiorstwem energetycznym. Zobowiązanie do uiszczenia opłaty sanacyjnej wynika z faktu popełnienia czynu bezprawnego (deliktu) o którym mowa w art. 3 ust. 18 pr. energ. Przy czym w orzecznictwie podnosi się, że sformułowanie przepisu art. 57 ust. 1 ustawy wskazuje, iż pobierający nielegalnie energię odpowiada na zasadzie ryzyka, niezależnie od swego zawinienia, a uwolnić się od zapłaty zryczałtowanej opłaty może tylko w przypadku wykazania, że pobór ten wynikał z wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Ustalenie nielegalnego poboru energii nie wymaga badania winy sprawcy w znaczeniu subiektywnym (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2018r. w sprawie VIIAGa 531/18, Wyrok SA w Łodzi z dnia 9 grudnia 2015r. w sprawie IACa 824/15).

Ustawodawca dając przedsiębiorstwu energetycznemu możliwość alternatywnego naliczenia opłaty sanacyjnej lub dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych miał na uwadze fakt, że precyzyjne ustalenie wysokości szkody tj. ilości nielegalnie pobranej energii jest częstokroć niemożliwe. Dlatego, też wykazanie przez przedsiębiorstwo energetyczne faktu wyrządzenia mu szkody choćby w minimalnym zakresie (a nie jedynie potencjalnej możliwości jej zaistnienia por. uchwała SN z dnia 10 grudnia 2009 roku w sprawie III CZP 107/09 i jej uzasadnienie LEX 531131) upoważnia do naliczenia opłaty sanacyjnej w normatywnej wysokości, nawet jeśli przekracza ona rozmiar udowodnionej szkody.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że pozwana M. A. nie jest osobą która dopuściła się kradzieży energii elektrycznej na szkodę (...) SA. z siedzibą w R.. Nielegalnego poboru energii elektrycznej z pominięciem licznika dokonał w ocenie sądu M. N. (1). Po pierwsze był on jedyną osobą, która poczynając od dnia 1 grudnia 2023r. w sposób wyłączny korzystała z nieruchomości M. A. położonej w miejscowości (...). Tymczasem licznik energii elektrycznej został zainstalowany zaledwie dwa dni wcześniej bo w dniu 29 listopada 2023r. Nielegalnie pobierana energia elektryczna zasilała serwery stanowiące własność M. N. (2), które zostały tam zainstalowane po 1 grudnia 2023r. M. A. nie miała więc żadnego interesu faktycznego aby pobierać energię elektryczną z pominięciem układu pomiarowo – rozliczeniowego albowiem w chwili przekazania lokalu M. N. (2) pozostawał on całkowicie pusty i nie był od dłuższego czasu użytkowany. Jedyną osobą, która faktycznie odnosiła korzyść z nielegalnego poboru energii elektrycznej był najemca, który zgodnie z umową najmu był wobec pozwanej zobowiązany do pokrywania kosztów zużywanej energii elektrycznej i który biorąc pod uwagę moc zainstalowanych urządzeń komputerowych, dzięki zasilaniu ich energią z pominięciem układu pomiarowo – rozliczeniowego mógł w sposób ekonomicznie odczuwalny zaoszczędzić potencjalnych wydatków. Tak więc należy uznać, że nielegalny pobór energii elektrycznej nie został dokonany z winy odbiorcy lecz wyłącznej winy osoby trzeciej w rozumieniu art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne.

Jednocześnie, zdaniem sądu, w okolicznościach sprawy nie sposób uznać aby M. A. ponosiła odpowiedzialność za działania M. N. (1). Po pierwsze podstaw tej odpowiedzialności nie sposób wywieźć z przepisów regulujących deliktową odpowiedzialność za czyny osób trzecich. M. N. (1) nie był bowiem ani podwładnym pozwanej (art. 430 kc) ani też osobą nad którą z mocy ustawy lub umowy obowiązana była sprawować nadzór (art. 427 kc). Mężczyzna nie działał także na zlecenie pozwanej co uzasadniałoby przyjęcie jej winy w wyborze (art. 429 kc). Po drugie, zdaniem sądu, brak podstaw do przypisania pozwanej odpowiedzialności za skutki działań M. N. (1) jako osoby, która za jej zgodą korzystała z nieruchomości i znajdującej się tam instalacji elektrycznej. Nie negując w tym miejscu faktu, że właściciel nieruchomości może w pewnych sytuacjach odpowiadać za szkodę powstałą wskutek korzystania z nieruchomości za jego zgodą przez osoby trzecie, w szczególności najemcę, należy zauważyć, że w okolicznościach sprawy takie korzystanie nie miało miejsca. Zarówno pozwana jak i M. N. (1) a także inne osoby nieuprawnione (za wyjątkiem pracowników powoda) nie miały bowiem prawa dostępu do skrzynki elektrycznej w części obejmującej rozdzielnię RBK z zabezpieczeniem przedlicznikowym. Pozwana jako końcowy odbiorca energii nie otrzymała do tej części skrzynki elektrycznej kluczyka. Część przyłącza elektrycznego do licznika, stanowi bowiem element systemu dystrybucji energii elektrycznej Operatora Systemu Dystrybucyjnego (tu: powoda) i pozostaje z mocy art. 49 § 1 kc jego własnością. W konsekwencji, w ramach władztwa do korzystania z nieruchomości przekazanego najemcy przez wynajmującą nie mieściło się prawo dostępu do tej części skrzynki elektrycznej w której wykonano nielegalne przyłącze (NPEE) ani prawo dostępu do tej części przyłącza (przed licznikiem) w którym NPEE wykonano, które po myśli art. 49 § 1 kc stanowiło własność powoda. Pozwana sama takiego prawa nie miała a zatem nie mogła go przekazać najemcy zgodnie z zasadą

I. plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet. Tymczasem, jak ustalono NPEE zostało wykonane w tej części nieruchomości (skrzynce elektrycznej zawierającej rozdzielnię RBK) co do której wyłączny dostęp został przez właścicielkę przekazany OSD albowiem to ten podmiot był właścicielem znajdujących się tam części instalacji elektrycznych. Tak więc nielegalne przyłącze zostało wykonane przez M. N. (1) (osobiście lub na jego zlecenie) na instalacji stanowiącej własność powoda jako OSD poza wynikającym z umowy najmu zakresem korzystania z nieruchomości tj. w tej części nieruchomości co do której pozwana władztwa najemcy nie przekazała. W tych okolicznościach nie sposób uznać aby miała ona ponosić odpowiedzialność za działania najemcy podjęte poza zakresem władztwa nad rzeczą przekazanego mu w ramach umowy najmu. Ostatecznie więc sąd uznał, że nielegalny pobór energii elektrycznej nastąpił z winy osoby trzeciej za którą odbiorca nie ponosi odpowiedzialności w rozumieniu art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne. Z tych względów sąd oddalił powództwo orzekając jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach procesu należnych stronie pozwanej Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 98 k.p.c. uznając, że powód który przegrał spór w 100 % zobowiązany jest zwrócić w całości poniesione przez pozwaną koszty procesu tj. 5417 zł w tym: opłata od pełnomocnictwa 17 zł, koszty zastępstwa prawnego obliczone od ustalonej przez sąd wartości przedmiotu sporu – 5.400 zł na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 19 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Ponadto stosownie do art. 98 § 1

1 k.p.c. Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.