Kredyt hipoteczny indeksowany do franka z 2007 roku. Sąd ustalił jego nieważność

Treść orzeczenia około 10 minut czytania

Sygn. akt I C 1450/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 kwietnia 2025 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:

SSO Wojciech Hajduk

Protokolant:

Sandra Conrad

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2025 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa D. C., B. B. (1)

przeciwko (...) Spółce Akcyjnie z siedzibą w W.

o ustalenie

1. ustala, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 sierpnia 2007 roku, zawarta pomiędzy powodami D. C. i B. B. (1) (wcześniej C.) (...) w K. jest nieważna;

2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 6.400 złotych (

sześć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku.

SSO Wojciech Hajduk

Sygn. akt IC 1450/23 UZASADNIENIE

Powodowie B. C. i D. C. w pozwie przeciwko (...) SA w W. w upadłości M. K. domagali się ustalenia nieważności umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 sierpnia 2007r.

Uzasadnili, że zawarli umowę o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej CHF na kwotę 191.140,55 zł na okres 360 miesięcy, oprocentowany zmienną stawką LIBOR 3m. Kwota kredytu została wyrażona w złotówkach, wskazano równowartość w CHF na datę sporządzenia umowy, jednakże rzeczywista wartość miała zostać określona przy wypłacie kredytu. Wypłata kredytu i spłata rat następowała w złotych według kursu ustalonego przez bank w Tabeli kursów banku. Bank w sposób dowolny ustalał kursy walut, nie poinformowano powodów w sposób rzetelny i wyczerpujący o ryzyku kursowym, zapewniono o stabilności waluty CHF.

Zarzucili abuzywność §1ust1, §6ust1, §10ust3, §14ust3 umowy, które zawierały mechanizm indeksacyjny. Wg powodów umowa nie tylko nie określa wysokości kredytu w złotych polskich, ale także nie precyzuje mechanizmu dokonania przeliczenia, co daje bankowi możliwość jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania co powoduje, że jest sprzeczna z art. 353

1kc i 358

1

kc. Podnieśli, iż stosunek umowny został tak ukształtowany, że ryzyko walutowe zostało przerzucone w całości na konsumenta i w tym zakresie naruszono obowiązek informacyjny banku. Powoduje to nieważność umowy i uzasadnia żądanie ustalenia nieważności.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów na swoją rzecz. Zaprzeczył, aby umowa zawierała klauzule niedozwolone lub aby była nieważna. Zaprzeczył również, aby bank naruszył spoczywający na nim obowiązek informacyjny i aby miał możliwość dowolnego kształtowania wysokości kursów waluty, a umowa była sprzeczna z dobrymi obyczajami oraz zasadami współżycia społecznego. Zaprzeczył także, aby powodowie nie zostali należycie poinformowani o zasadach funkcjonowania kredytu i związanym z nim ryzykiem, ani aby nie mieli wpływu na wybór rodzaju kredytu i treść umowy.

USTALENIA FAKTYCZNE

W dniu 22 sierpnia 2007 r. powodowie jako konsumenci zawarli z poprzednikiem prawnym upadłego (...) w K. – (...) w Ł. umowę o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej CHF nr (...) na kwotę 191.140,55 zł na okres 360 miesięcy, oprocentowany zmienną stawką LIBOR. Celem umowy było pokrycie części kosztów remontu i spłatę kredytów i pożyczki

[§1ust 1-10, §2 ust 1 umowy k-39-39v]. Umowa została sporządzona na podstawie wzorca banku, wskazano w niej, że bank udziela kredytu w wysokości 191.140,55 zł indeksowanego kursem CHF, przy założeniu, że uruchomiono całość w dacie sporządzenia umowy, równowartość kredytu wynosiłaby 83.032,38 CHF, rzeczywista równowartość zostanie określona po wypłacie ostatniej transzy kredytu

[§1ust1 umowy k-39]. W §1 ust 1 umowy wskazano, że kredytobiorcy oświadczają, że są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i akceptują to ryzyko. Wypłata kredytu będzie przeliczana na walutę, do której indeksowany jest kredyt wg kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów

[§9ust 2 umowy k- 41]. Spłata będzie dokonywana w złotych, a wysokość zobowiązania będzie ustalana jako równowartość spłaty wyrażonej w CHF po jej przeliczeniu wg kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej Tabeli Kursów walut dla kredytów dewizowych i indeksowanych kursem walut obcych”

[§10 ust 3 umowy k-41v]. Umowa odwoływała się do tabel kursów w §20 ust 3, które dotyczyły przewalutowania kredytu

[k-43v].

Wszystkie formalności związane z zawarciem umowy łącznie z jej podpisaniem zostały przeprowadzone przez pośrednika kredytowego, do którego trafili z polecenia znajomych. Spotykali się z pośrednikiem w jego biurze i innych umówionych miejscach. Przedstawił im ofertę kredytu indeksowanego do CHF jako najkorzystniejszą. Powodowie nie wiedzieli czy mogą negocjować warunki umowy, nie zostali o tym poinformowani. Nie poinformowano ich, że spłata kredytu może nastąpić w CHF, Nie przekazano im szczegółowej informacji o długoterminowym, poważnym ryzyku kursowym i wpływie wahań kursowych na wysokość kapitału do spłaty i raty kredytowej, np. nie przedstawiono symulacji obrazujących takie zmiany. Nie wiedzieli, że bank samodzielnie ustala kursy walut obcych. Z umową zapoznali się pobieżnie przed jej podpisaniem. Powódka była zatrudniona w szpitalu jako technik elektroradiologii. Dodatkowo prowadziła działalność gospodarczą w zakresie wykonywania zdjęć rentgenowskich w szpitalu, poza godzinami pracy. Działalność nie była powiązana z umową kredytu

[zeznania powoda k-214-215, zeznania powódki k-215].

Od dnia zawarcia umowy do dnia 5.10.2023 r. powodowie tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych uiścili na rzecz pozwanego łączną kwotę 255.996,14 zł. spłata kredytu następowała wyłącznie w walucie polskiej

[zaświadczenie banku z dnia 5.10.2023 r. k-58-60].

W 2005r. małżeństwo powodów zostało rozwiązane przez rozwód. W dniu 29.03.2025 powódka przyjęła nazwisko B., po nowym mężu

[okoliczności niesporne].

Dnia 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, Wydział XVIII Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych, ogłosił upadłość (...) z siedzibą w W..

(fakt notoryjny wynikający z obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych nr (...), sygn. akt WA1M/GU/188/2023).

Powyższych ustaleń dokonano w oparciu o powołane dokumenty i zeznania powodów.

ROZWAŻANIA PRAWNE

Rozważania sądu zacząć należy od podkreślenia, że wbrew zarzutom pozwanego powodowie mają interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w ustaleniu, że nie istnieje umowny stosunek prawny, wobec nieważności umowy kredytu. Takie ustalenie może chronić przed dalszymi nieuzasadnionymi roszczeniami pozwanego wywodzonymi z zapisów tej umowy i trwałe usunąć wiążący strony wieloletni stosunek prawny, jak również uzyskać zwolnienie od obciążenia hipotecznego. Interes istnieje pomimo ogłoszenia upadłości (...) a powództwo o ustalenie nieważności umowy kredytu nie dotyczy masy upadłości i jest dopuszczalne w czasie trwającego postępowania upadłościowego ( uchwała Sądu najwyższego z dnia 19 września 2024 roku IIICZP 5/24 .)

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy o kredyty indeksowane do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353

1 kc. Analiza spornej umowy kredytu przez pryzmat art. 385

1 §1kc prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art. 385

1 §1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia umowne, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez pozwanych postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron (

essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385

1 §1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego (

§1ust1,

§9ust2, §10ust3, §14ust3 oraz 20ust3 umowy) zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową.

Umowa kredytowa uzależnia warunki waloryzacji świadczenia od kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów" obowiązującej w banku. Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron, na skutek której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku. Jest to nie do zaakceptowania w świetle art. 385

1kc. Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów pozwanych jako konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Należy wskazać, że nie jest wystarczające określenie w umowie, że kredytobiorca jest świadomy ryzyka kursowego i akceptuje je (§1ust. 1 umowy). Bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby płynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia dla konsumenta w przypadku dewaluacji waluty. Okoliczności te nie miały miejsca. Powodowie nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione. Argumentacja pozwanego odwołując się do faktycznego stosowania kursów nie odbiegających w wysokości od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych, ocena jest niezależna od sposobu wykonywania umowy.

Powoduje to, że umowa stron nie wiąże. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy.

Powodowie poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 16.04.2025. o obowiązkach i możliwych negatywnych dla nich konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385

1 §1kc żądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 189kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na okres 360 miesięcy, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, gwarantuje im pewność swojej sytuacji prawnej na przyszłość, a stanowisko pozwanego potwierdza, że rozstrzygnięcia żądania o zapłatę nie daje takiej pewności.

W związku z powyższym a mocy art. 189kpc w pkt 1 ustalono, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 sierpnia 2007r., zawarta pomiędzy powodami (...) w K. jest nieważna.

W pkt 2 na zasadzie art. 98 kpc zasądzono koszty postępowania opłatę od pozwu i wynagrodzenie pełnomocnika wg minimalnej stawki..

Hasła tematyczne: Powództwo o ustalenie