Sąd nakazał pozwanemu opuścić lokal, bo darowizna nie dawała mu prawa do zamieszkania

Pozwem z 10 marca 2023 roku powódka Ł. O. (1) wniosła o nakazanie pozwanym M. T. (1) oraz Z. F. opróżnienie, opuszczenie i wydanie powódce (...) położonego w nieruchomości przy (...) w L., dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Sopocie, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...), a nadto o zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z należnymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa – 17 zł.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, że powódka jest wpisana w (...) jako jedyny właściciel przedmiotowej nieruchomości. Własność tej nieruchomości została przez powódkę nabyta w drodze sukcesji uniwersalnej po swojej matce – D. T. (2) co do udziału 1/4 we własności tej nieruchomości oraz w drodze umowy darowizny z 30 sierpnia 2008 roku zawartej w formie aktu notarialnego co do pozostałych udziałów we własności przedmiotowej nieruchomości, to jest co do 3/4 udziałów.

W ocenie powódki, § 4 umowy darowizny z 30 sierpnia 2008 roku o treści „wyraża zgodę na dożywotnie i nieodpłatne zamieszkiwanie przez zbywcę w przedmiotowym lokalu” dotyczył wyłącznie ojca powódki – D. T. (1), a nie brata powódki – pozwanego M. T. (1). Dla uniknięcia wątpliwości powódka udała się do notariusza i oświadczyła do protokołu sporządzonego w formie aktu notarialnego, że powyższa zgoda dotyczyła jej ojca, a nadto z daleko posuniętej ostrożności procesowej cofnęła zgodę na zamieszkiwanie M. T. (1) w spornej nieruchomości.

Powódka swoje roszczenie oparła o treść art. 222 k.c. Wskazała nadto, że żaden z pozwanych nie dysponuje tytułem prawnym do zamieszkiwania w lokalu. Między stronami nie została zawarta jakakolwiek umowa, a sami pozwani nie uiszczali jakichkolwiek opłat na rzecz powódki. Natomiast powódka wyraża chęć zamieszkiwania we własnym lokalu, co skutecznie uniemożliwiają jej pozwani zamieszkujący nieruchomość.

(pozew – k. 4-7)

W odpowiedzi na pozew pozwany ad. 1 M. T. (1) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kwoty 17 zł tytułem wydatku na uiszczenie opłaty skarbowej od złożonego dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa procesowego. Nadto, pozwany wniósł o rozważenie oddalenia powództwa w stosunku do pozwanego M. T. (1) na podstawie art. 148

1 § 1 k.p.c. jako oczywiście bezzasadnego.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew wskazano, że pozwanemu przysługuje skuteczne wobec powódki uprawnienie do korzystania z przedmiotowego lokalu. W ocenie pozwanego § 4 umowy darowizny z 30 sierpnia 2008 roku ustanowiono na jego rzecz prawo do dożywotniego i nieodpłatnego zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym przy (...) w L.. Pozwany wskazał, że dokonując wykładni oświadczenia woli ujętego w formie pisemnej należy kierować się przede wszystkim tekstem dokumentu. Natomiast z ogólnych reguł wykładni oświadczeń woli wynika, że dokonując rekonstrukcji zgodnego zamiaru stron należy bardziej kierować się ochroną zaufania odbiorcy oświadczenia woli, aniżeli ochroną nadawcy tego oświadczenia. Zdaniem pozwanego użyte w § 4 umowy darowizny z 30 sierpnia 2008 roku sformułowanie „zbywca” odnosi się zbiorczo do stron umowy. Ponadto w ocenie pozwanego sposób rozumienia powyższego postanowienia umownego powinien być interpretowany przez kontekst, w którym to oświadczenie zostało złożone. Pozwany wskazał, że samodzielnie zajmował się obojgiem rodziców stron aż do ich śmierci. Ponadto, przyczyną zawarcia umowy darowizny spornej nieruchomości było zagwarantowanie M. T. (1) prawa do dożywotniego i nieodpłatnego zamieszkiwania w ww. lokalu. W konsekwencji, w ocenie pozwanego przysługuje mu skuteczne względem powódki uprawnienie do władania rzeczą, zgodnie z treścią art. 222 § 1 k.c. Pozwany podniósł również zarzut naruszenia przez powódkę zasad współżycia społecznego, gdyż powódka dysponując prawem do innego lokalu mieszkalnego domaga się eksmisji pozwanego, który nie ma prawa do żadnego innego lokalu. Powódka łamie w ten sposób zobowiązania wobec pozwanego z tytułu jego wieloletniej opieki nad rodzicami stron, jak i wolę rodziców stron. Dlatego jej działania noszą znamiona nadużycia prawa.

(odpowiedź na pozew pozwanego B. T. – k. 43-46)

W odpowiedzi na pozew z 20 lipca 2023 roku pozwany ad. 2 Z. F. wniósł o oddalenie powództwa w całości, zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kwoty 17 złotych tytułem wydatku na uiszczenie opłaty skarbowej od złożonego dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa procesowego. Nadto, pozwany wniósł o rozważenie oddalenia powództwa w stosunku do niego na podstawie art. 148

1 § 1 k.p.c. jako oczywiście bezzasadnego.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew wskazano, że pozwany domaga się oddalenia powództwa w stosunku do niego, z uwagi na nieposiadanie w niniejszym postępowaniu legitymacji biernej. Pozwany podniósł zarzut, że nie zamieszkuje w przedmiotowej nieruchomości, a w konsekwencji nie włada rzeczą powódki, jak tego wymaga treść art. 222 § 1 k.c. Pozwany Z. F. dysponuje prawem do lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w F. i ten lokal jest jego miejscem zamieszkania i zameldowania.

(odpowiedź na pozew pozwanego Z. F. – k. 122-124)

Interwencję uboczną po stronie powodowej zgłosiła Gmina Miasta L. i na wypadek uwzględnienia powództwa wniosła o orzeczenie o braku uprawnienia pozwanych do otrzymania lokalu socjalnego oraz zasądzenie na rzecz interwenienta ubocznego Gminy Miasta L. kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

(interwencja uboczna – k. 300-300v)

Na rozprawie w dniu 21 marca 2024 roku pełnomocnik pozwanych zgłosił zarzut pozorności umowy darowizny z dnia 30 sierpnia 2007 roku.

(protokół rozprawy – k. 303, 304)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Na podstawie umowy z dnia 29 grudnia 1992 roku w przedmiocie sprzedaży lokalu i oddania gruntu w użytkowanie wieczyste małżonkowie D. T. (2) i D. T. (4) nabyli odrębną własność (...) przy (...) w L. wraz z udziałem w częściach wspólnych budynku i prawie użytkowania wieczystego gruntu na którym budynek jest posadowiony.

(dowód: umowa sprzedaży lokalu – k. 2-3v akt KW (...))

D. T. (2) zmarła w dniu 14 listopada 2006 roku w L..

Spadek po D. T. (2) na podstawie ustawy nabyli: mąż D. T. (4) w ¼ części, syn M. T. (3) w ¼ części, córka J. C. (2) w ¼ części i córka Ł. O. (2) w ¼ części.

(okoliczności niesporne, nadto dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Sopocie w sprawie I Ns 261/07 – k. 39 akt KW (...))

Pozwany M. T. (1) stale zamieszkuje w (...) położonym przy (...) w L. od ok. 2001 roku. M. T. (1) wprowadził się do powyższego lokalu w 2001 roku i mieszkał w nim z rodzicami D. i D. T., ponieważ utracił prawo do innego lokalu i został wraz z rodziną wyeksmitowany z dotychczas zajmowanej nieruchomości. Koszty utrzymania lokalu ponosili wówczas rodzice stron – D. i D. T. (3).

Po śmierci D. T. (3) w lokalu pozostał D. T. (1) wraz z synem M. T. (1). Ł. O. (1) zobowiązała się wpłacać na poczet kosztów utrzymania D. T. (1), w tym utrzymania lokalu, kwotę 1700 zł miesięcznie, z uwagi na to, że emerytura D. T. (1) nie pozwalała na pokrycie wszystkich kosztów utrzymania. W latach 2006-2008 powódka wpłacała kwotę 1700 zł miesięcznie na poczet utrzymania D. T. (1) (miała w tym celu otwarte stałe zlecenie w banku).

(

okoliczność niesporna, dowód: zeznania świadka J. C. (1) – k.185v-187, zeznania M. T. (2) – k.188-189, zeznania świadka Ł. T. – k. 189-190, zeznania świadka M. M. – k. 272-272v, zeznania świadka J. E. – k.273, zeznania świadka A. M. – k.275v-276v, zeznania świadka Z. T. – k. 281-282v; przesłuchanie powódki – k. 282v-286, 291-292; przesłuchanie pozwanego B. T. – k. 292-295v; k. 208–214v - lista operacji bankowych)

Lokal przy ulicy (...) w L. był w bardzo złym stanie technicznym i wymagał generalnego remontu. J. C. (1) i M. T. (1) namawiali Ł. O. (1), która pracowała zagranicą, w N., by sfinansowała remont lokalu.

J. C. (1) i M. T. (1) byli również zainteresowani uzyskaniem od siostry – Ł. O. (1) środków pieniężnych. Mąż J. C. (1) poważnie zachorował i potrzebowała ona środków na leczenie męża. M. T. (1) podejmował przedsięwzięcia biznesowe, wymagające zainwestowania kapitału.

Jednocześnie zarówno J. C. (1) jak i M. T. (1) posiadali zadłużenie z tytułu pożyczek u siostry - Ł. O. (1). Na dzień 17 sierpnia 2006 roku M. T. (1) posiadał wobec powódki zadłużenie z tytułu pożyczek na kwotę 14000 USD oraz 23 200 zł. Na dzień 13 sierpnia 2007 roku zadłużenie M. T. (1) wobec powódki wynosiło 124 000 zł. Natomiast zadłużenie J. C. (1) wobec powódki wynosiło wówczas ok. 150 000 zł. Ł. O. (1) pożyczała również pieniądze siostrzenicy M. R. (1) i bratankowi Z. T.. Sumy tych pożyczek były między rodzeństwem rozliczane z wzajemnych należności w sposób niesformalizowany.

Powódka, przebywając stale zagranicą, zlecała rodzeństwu również podjęcie w jej imieniu lub na jej rzecz jakichś prac w Polsce i z tego tytułu zwracała im poniesione wydatki lub przekazywała wynagrodzenie w zależności od ustaleń w danej sprawie. Ustalenia między rodzeństwem były dokonywane ustnie, często w rozmowach telefonicznych, na zasadzie wzajemnego zaufania.

Powódka uzgodniła z rodzeństwem - J. C. (1), M. T. (1) oraz z ojcem D. T. (1), że wyłoży środki na remont lokalu przy (...) w L., aby zapewnić ojcu lepsze warunki życia na starość, ale dopiero gdy będzie właścicielką tego lokalu. Wszystkie strony zgodnie ustaliły, że przeniesienie własności przysługujących w przedmiotowym lokalu udziałów na rzecz powódki nastąpi w drodze darowizny. Ł. O. (1) przebywała wówczas na stałe w N., nie mogła przyjechać do Polski, dlatego do zawarcia umowy darowizny w jej imieniu upoważniła swoją siostrzenicę M. R. (1).

W dniu 08 lipca 2007 roku Ł. O. (1) udzieliła M. R. (2) pełnomocnictwa notarialnego do występowania w jej imieniu i zajmowania się wszystkimi sprawa, formalnościami związanymi z jej majątkiem i jego administrowaniem, w tym do nabywania/zakupu gruntów, działek, ziemi i nieruchomości wskazanych przez mojego pełnomocnika na terytorium Polski.

(dowód: pełnomocnictwo dla M. R. z tłumaczeniem – k. 41-44 akta KW (...); faksy listów M. T. (1) – k. 112-114; k. 120 - pokwitowanie, zeznania J. C. (1) – k. 185v-187, przesłuchanie powódki – k. 282v-286, 291-292; zeznania M. R. (1) – k. 190-191)

W dniu 30 sierpnia 2007 roku przed notariuszem S. T., M. T. (3) oraz J. C. (2) darowali odpowiednio swojej córce i siostrze - Ł. O. (2) do jej majątku osobistego wolne od wszelkich obciążeń, zadłużeń, roszczeń i innych praw osób trzecich całe swoje udziały w stanowiącym odrębną nieruchomość lokalu przy ul. (...) w L., a M. R. (2) działająca w imieniu Ł. O. (3) darowiznę tę przyjęła. W § 4 umowy darowizny z 30 sierpnia 2007 roku zawarto następujące oświadczenie: „M. R. (2) działająca w imieniu Ł. O. (3) oświadcza, iż mocodawczyni jest już w posiadaniu przedmiotowego lokalu, a wszelkie ciężary i korzyści związane z nabytymi tym aktem prawami przechodzą na obdarowaną z dniem dzisiejszym, nadto oświadcza, że wyraża zgodę na dożywotnie i nieodpłatne zamieszkiwanie przez zbywcę w przedmiotowym lokalu”.

(dowód: umowa darowizny z 30 sierpnia 2007 roku – k. 25-28)

Intencją stron umowy darowizny z 30 sierpnia 2007 roku było zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych D. T. (1) – ojca pozostałych stron umowy. Powódka mieszkała na stałe w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, była rozwiedziona, miała troje częściowo małoletnich dzieci, dlatego obawiała się, że gdyby coś jej się stało, majątkiem po jej śmierci zarządzałby były mąż w imieniu dzieci. Żeby zabezpieczyć sytuację ojca – D. T. (1) na tę ewentualność, powódka chciała, by w umowie darowizny znalazł się zapis o tym, że D. T. (1) będzie mógł zamieszkiwać bez zmian w przedmiotowym lokalu dożywotnio. J. C. (1) w trakcie czynności notarialnej – zawarcia umowy darowizny z 30 sierpnia 2007 roku – podkreślała, że D. T. (1) ma otrzymać dożywotnie prawo zamieszkiwania w lokalu przy ulicy (...) w L.. Notariusz zadała pytanie D. T. (1), czy życzy sobie, żeby dożywotnio mógł mieszkać w lokalu numer (...) przy ulicy (...) w L.. W celu realizacji tych intencji stron w umowie darowizny zamieszczono postanowienie § 4, w którym obdarowana wyraziła zgodę na dożywotnie zamieszkiwanie zbywcy – domyślnie D. T. (1) - w przedmiotowym lokalu.

(dowód: zeznania świadka J. C. (1) – k.185v-187, zeznania świadka M. R. (1) – k.190-191, przesłuchanie Ł. O. (1) w charakterze strony – k. 282v-286, 291-292; list M. T. (1) – k. 115)

Po podpisaniu umowy darowizny powódka sfinansowała remont kapitalny lokalu przy ulicy (...) w L.. Na czas trwania remontu D. T. (1) i M. T. (1) przenieśli się do innego lokalu powódki w L.. Remont zorganizowała i nadzorowała z ramienia powódki jej siostrzenica M. R. (1). Mimo zakończenia prac remontowych, w lokalu nie uruchomiono ogrzewania i ciepłej wody. M. R. (1) nie poinformowała o tym powódki. Gdy powódka dowiedziała się o tym, że nie doprowadzono siły i nie można w lokalu uruchomić pieca, zwróciła się do M. R. (1) o przeprowadzenie tych prac, na które powódka przekazała środki finansowe. M. R. (1) w pisemnym oświadczeniu z dnia 30 lipca 2013 roku zobowiązała się do wykonania ogrzewania i podłączenia ciepłej wody oraz sfinansowania tych prac do dnia 30 listopada 2014 r.

(dowód: zeznania świadka Ł. T. – k. 189-190, przesłuchanie pozwanego Z. F. – k. 183v-185v, zeznania świadka M. R. (1) – k.190-191, zeznania światka Z. T. – k. 281-282v, zeznania Ł. O. (1) słuchanej w charakterze strony – k. 282v-286, 291-292; oświadczenie M. R. (1) – k. 256)

Powódka Ł. O. (1) ustaliła z rodzeństwem w 2007 roku, że przeleje na rzecz każdego z nich po 200 000 zł z tytułu spłaty przyszłych zobowiązań związanych z rozliczeniem spadku po obojgu rodzicach i dokonaną na jej rzecz darowizną udziałów w mieszkaniu przy ul. (...) w L.. Z sumy 200 000 zł powódka w ustaleniu z rodzeństwem potrąciła kwotę zadłużenia brata i siostry. Tym samym do spłaty na rzecz J. C. (1) powódka miała ostatecznie ok. 40-50 000 zł, a do spłaty na rzecz M. T. (1) – 76 000 zł.

W ramach tej spłaty powódka Ł. O. (1) przelała w dniu 16 sierpnia 2007 roku zgodnie z dyspozycją M. T. (1) kwotę 10 000 USD na rachunek N. B..

Powódka spłaciła należności na rzecz rodzeństwa z tego tytułu w kilku transzach w 2007 roku.

Na rzecz M. T. (1) powódka dokonała z tego tytułu przelewem następujące płatności:

- kwoty 26000 zł w dniu 21 sierpnia 2007 roku

- kwoty 9000 zł w dniu 27 września 2007 roku

- kwoty 10 000 zł dniu 04 października 2007 roku

- kwoty 10 000 zł w dniu 10 października 2007 roku

- kwoty 20 000 zł w dniu 22 października 2007 roku.

(dowód: k. 185v-187 – zeznania J. C. (1); przesłuchanie Ł. O. (1) – k. – k. 282v-286, 291-292; listy M. T. (1) – k. 115, 116, 246,

potwierdzenie przelewu - k. 114a; lista transakcji bankowych - k. 210-210v)

Pozwany M. T. (1) do śmierci ojca stron – D. T. (1) stale zamieszkiwał z nim w lokalu w L. przy ul. (...) i opiekował się ojcem. D. T. (1) był osobą z orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności od 2011 roku i wymagał stałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Po pogrzebie ojca – powódka Ł. O. (1) spotkała się z rodzeństwem J. C. (1) i M. T. (1) w lokalu na (...) w L. i powiedziała pozwanemu, że powinien się z lokalu wyprowadzić. M. T. (1) wskazał, że jest w trudnej sytuacji, spłaca zadłużenie. W związku z tym powódka ustaliła z nim, że może nadal mieszkać w lokalu dopóki ona nie wróci na stałe do Polski, pod warunkiem, że będzie uiszczał koszty utrzymania tego lokalu. Od tej pory pozwany M. T. (1) przy wsparciu finansowym swojej córki M. T. (2) regulował opłaty czynszowe i eksploatacyjne za przedmiotowy lokal.

W marcu 2018 roku powódka wróciła na stałe do Polski. Kilka miesięcy wcześniej prosiła telefonicznie pozwanego M. T. (1), aby opuścił mieszkanie na N., bo będzie chciała w nim zamieszkać. Pozwany M. T. (1) nie zastosował się do jej prośby.

(

dowód: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności - k. 57; decyzja – k. 58; przesłuchanie Z. F. w charakterze strony – k. 183v-185v, zeznania świadka Ł. T. – k. 189-190, zeznania świadka M. T. (2) – k. 188-189, zeznania świadka S. J. k. 274-276, zeznania świadka A. M. – k.275v-276v, zeznania światka Z. T. – k. 281-282v; przesłuchanie Ł. O. (1) – k. 282v-286,291-292 przesłuchanie M. T. (1) - ; potwierdzenie płatności czynszu – k. 69-100v, zaświadczenie o realizacji wybranych transakcji - k. 106-106v)

Pismem z dnia 5 grudnia 2017 roku pełnomocnik powódki wezwał pozwanego M. T. (1) do opuszczenia lokalu przy ul. (...) w L. w terminie do dnia 28 lutego 2018 roku pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego.

Pozwany M. T. (1) nie zastosował się do tego wezwania, powołując się na uprawnienie do dożywotniego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu wynikające z aktu notarialnego i przyrzeczenia powódki z listopada 2005 roku.

(dowód: przesłuchanie powódki Ł. O. (1) – k. 282v-286 , wezwanie do opuszczenia lokalu – k. 53; pismo pozwanego ad. 1 z 16 grudnia 2017 roku - k. 55)

Powódka 6 grudnia 2022 roku oświadczyła do protokołu przed notariuszem S. A. (rep. A nr (...)), że zgoda na dożywotnie i nieodpłatne zamieszkiwanie w darowanym (...) przy (...) w L., o której mowa w treści § 4 umowy darowizny w formie aktu notarialnego rep. A nr (...) przed notariuszem S. M. w Kancelarii notarialnej w L. przy Al. (...) dotyczyła zbywcy w osobie ojca powódki – D. T. (4).

Dla uniknięcia jakichkolwiek wątpliwości związanych z treścią § 4 w/w umowy darowizny Ponadto, powódka oświadczyła, iż nie było jej celem ustanowienie i nie ustanawiała na rzecz M. T. (3) jakiegokolwiek ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości, w szczególności służebności mieszkania.

Z daleko posuniętej ostrożności prawnej powódka oświadczyła, że cofa zgodę na zamieszkiwanie M. T. (3) w (...) numer (...) położonym przy ul. (...) w L..

(dowód: protokół z 6 grudnia 2022 roku – k. 17-17v)

Pismem z 14 grudnia 2022 roku pozwana wezwała pozwanego M. T. (1) do opuszczenia i opróżnienia lokalu przy ulicy (...) w L. w terminie 14 dni pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego.

(dowód: wezwanie do dobrowolnego opuszczenia lokalu – k.16-16v, dowód doręczenia – k. 20-21)

W odpowiedzi na wezwanie M. T. (1) pismem z dnia 16 lutego 2023 roku wskazał, że przysługuje mu tytuł prawny do zajmowania lokalu przy ulicy (...) w L. na mocy § 4 umowy darowizny z dnia 30 sierpnia 2007 roku. Nadto, pozwany M. T. (1) oświadczył, że odwołuje dokonaną na rzecz Ł. O. (3) darowiznę objętą aktem notarialnym z dnia 30 sierpnia 2007 roku, Repertorium A nr (...), z powodu rażącej niewdzięczności jakiej dopuściła się obdarowana wobec niego. Pozwany wskazał, że wezwanie go do opróżnienia lokalu pomimo iż jest on osobą chorą, w podeszłym wieku, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, narusza obowiązki rodzinne i godzi w normy moralne. Powyższe zachowanie powódki pozwany ad. 1 uznał za przejaw rażącej niewdzięczności. Pozwany wezwał jednocześnie powódkę do stawiennictwa w dniu 13 marca 2023 roku o godzinie 10:00 do kancelarii notarialnej notariusz B. M. w celu złożenia oświadczenia o powrotnym przeniesieniu własności udziału w nieruchomości.

W dniu 13 marca 2023 roku powódka nie stawiła się na to wezwanie do knacelarii notarialnej. W protokole objętym aktem notarialnym z 13 marca 2023 roku, repertorium A (...), zastępca notarialny J. Ś. stwierdziła

w § 2 pkt 1, że M. T. (3) okazał pismo zawierające odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności wraz z wezwaniem do stawiennictwa w tutejszej kancelarii z dnia 16 lutego 2023 roku oraz zwrotne potwierdzenie odbioru (nr nadawczy ((...)) listu skierowanego do Ł. O. (1), z którego wynika, że list ten został odebrany w dniu 17 lutego 2023 roku.

(dowód: pismo z 16 lutego 2023 roku – k. 49-50v, akt notarialny z 13 marca 2023 roku – k. 51-52)

Aktualnie w dziale II (...) numer (...) jako jedyny właściciel (...) położonego przy (...) w L. wpisana jest powódka Ł. O. (2). Dział III i IV powyższej księgi wieczystej jest wolny od wpisów.

(dowód: wydruk z elektronicznej księgi wieczystej – k. 11-15)

Pozwany M. T. (1) był poszkodowany w napadzie rabunkowym w 2000 roku, po którym leczy się neurologicznie. Później przeszedł dwa ciężkie zawały mięśnia sercowego. Od tego czasu pozostaje pod stałą opieką przychodni rodzinnej oraz przychodni specjalistycznych. Pozwany choruje na nadciśnienie, zażywa na stałe leki. Od 2022 roku u pozwanego prowadzony jest monitoring guza na tarczycy. Pozwany M. T. (1) nie ma orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie korzysta z pomocy społecznej.

(dowód: zaświadczenie lekarza specjalisty medycyny rodzinnej – k. 68, zeznania świadka M. T. (2) – k. 188-189, zeznania świadka Ł. T. – k. 189-190, przesłuchanie Z. F. w charakterze strony – k. 183v-185v, przesłuchanie M. T. (1) w charakterze strony k. 291-295v)

W okresie od 25 czerwca 1998 roku do 30 czerwca 2000 roku pozwany M. T. (1) był zatrudniony na stanowisku dyrektora w spółce (...) sp. z o.o. Pozwany był redaktorem „Komunikatów Pracownicy (...)!” – oficjalnego pisma Zakładowego Komitetu Założycielskiego (...) Samorządu Związku Zawodowych (...) przy Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...) w F. na dzień 22 października 1980 roku. Pozwany otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 3067,70 zł brutto. Ustalenie wysokości powyższego świadczenia nastąpiło przez uwzględnienie okresów składkowych i nieskładkowych w łącznym wymiarze 31 lat i 5 miesięcy.

(

dowód: zaświadczenie z 29 sierpnia 2013 roku k. - 172, zaświadczenie z 22 października 1980 roku – k. 173, decyzja o przeliczeniu emerytury i podstawy wymiaru z dnia 19 października 2021 roku – k. 171)

Pozwanemu Z. F. przysługuje spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu mieszkalnego numer (...) położonego przy ulicy (...) w F.. Pozwany ad. 2 jest członkiem Lokatorsko-(...) w F. i jest zameldowany w wyżej wymienionym lokalu. Na dzień 12 maja 2023 roku nie posiadał zadłużenia z tytułu opłat za używanie przedmiotowego lokalu – bez rozliczenia wody, centralnego ogrzewania oraz energii elektrycznej. Pozwany dokonuje systematycznych opłat z tytułu mediów dotyczących przedmiotowego lokalu.

(

dowód: pismo z 30 czerwca 2016 roku – k. 125, zaświadczenie o zameldowaniu – k. 126, pismo z 23 września 2022 roku – k. 127, zaświadczenie z 12 maja 2023 roku – k. 128, potwierdzenia wpłat wraz z fakturami – k. 129-139)

Pozwany Z. F. ma 67 lat, pracuje jako marynarz, stale mieszka w F. przy ulicy (...). Większość czasu w roku pozwany spędza na morzu. Kiedy przebywa na lądzie, często przebywa w lokalu numer (...) przy ulicy (...) w L., ponieważ opiekuje się kuzynem – pozwanym M. T. (1). Jednocześnie pozwani często przebywają w lokalu należącym do Z. F., z uwagi na fakt, że w lokalu w L. nie ma ciepłej wody oraz ogrzewania. Zdarza się, że pozwany Z. F. nocuje w lokalu numer (...) przy ulicy (...) w L.. Z. F. wyjeżdżając do pracy na kilka miesięcy zostawia samochód przy ulicy (...) ze względów bezpieczeństwa. Z. F. nie posiada kluczy do lokalu przy ulicy (...) w L., nie ponosi kosztów związanych z eksploatacją tego lokalu, nie uiszcza opłat eksploatacyjnych związanych z tym lokalem. Pozwany, kiedy nocuje w lokalu ma ze sobą rzeczy osobiste.

(dowód: przesłuchanie Z. F. w charakterze strony – k. 183v-185v, zeznania świadka G. L. – k. 187v-188, zeznania świadka M. T. (2) – k. 188-189, zeznania świadka Ł. T. – k. 189-190, zeznania A. L. – k. 73-274, zeznania świadka S. J. – k. 274-275, zeznania świadka U. G. – k. 275v, zeznania światka Z. T. – k. 281-282v; przesłuchanie M. T. (1) w charakterze strony k. 291-295v)

Sąd zważył, co następuje:

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym w szczególności wypisów aktów notarialnych, wydruku z elektronicznej księgi wieczystej numer (...), potwierdzeń realizacji przelewów z tytułu opłat eksploatacyjnych przedmiotowej nieruchomości oraz nieruchomości położonej przy ulicy (...) w F., zaświadczeń ze spółdzielni mieszkaniowej, zaświadczeń z zakładów pracy M. T. (1), decyzji w przedmiocie przeliczenia emerytury, zaświadczenia lekarskiego i korespondencji stron. Autentyczność ani wiarygodność powyższych dokumentów nie była kwestionowana przez strony. Spór stron dotyczył oceny ważności umowy darowizny i interpretacji jej postanowienia zawartego w § 4, ale fakt zawarcia umowy darowizny był poza sporem.

Sąd dał wiarę zeznaniom świadek J. C. (1) w zakresie okoliczności zawarcia umowy darowizny z dnia 30 sierpnia 2007 roku, celu zawarcia tej umowy, woli wszystkich stron, by umożliwić dożywotnie zamieszkiwanie D. T. (1) w przedmiotowym lokalu, faktu sprawowania przez M. T. (1) oraz świadka opieki nad rodzicami, a także relacji rodzinnych i rozliczeń finansowych między świadkiem i M. T. (1) a powódką. Zeznania świadka były w tym zakresie szczere, spontaniczne, dość szczegółowe, a nadto znalazły potwierdzenie w zeznania powódki, zeznaniach M. R. (1), jak i dokumentach w postaci umowy darowizny, pełnomocnictwa dla M. R. (1) ora listami M. T. (1) wysłanymi faksem do powódki (co do faktu ustalenia kwoty spłaty na 200 000 zł i rozliczenia tej spłaty z pożyczkami zaciągniętymi u powódki). Sąd zważył, że świadek relacjonowała fakty, zdarzenia znane jej bezpośrednio. Opisywała je swoimi słowami, spontanicznie, z tego co pamiętała. Świadek nie pamiętała wszystkich szczegółów, mylnie podała również, że posiada dokumenty potwierdzające rozliczenie spłaty przez powódkę kwoty 200 000 zł i dokumenty podatkowe z tym związane, jednak w ocenie Sądu nie podważało to wiarygodności zeznań świadka w pozostałym zakresie. Sąd wziął pod uwagę, że relacje między stronami obejmowały długi okres czasu, wiele nie zawsze sformalizowanych transakcji, pożyczek, rozliczeń kosztów utrzymania rodziców, spłat, zleceń. W związku z tym zapomnienie niektórych szczegółów pojedynczej transakcji, dokumentów z nią związanych jest w racji ilości zdarzeń i odległości czasowej zrozumiałe i naturalne. Sąd zważył, że J. C. (1) zeznała, że sąsiedzi na (...) mówili jej, ze Z. F. mieszka w lokalu nr (...) wspólnie z M. T. (1). Ponieważ zeznania świadka w tym zakresie miały charakter pośredni, a nadto stały w sprzeczności z wiarygodnymi zeznaniami świadka G. L., M. T. (2) oraz zeznaniami pozwanych, Sąd uznał, że na ich podstawie nie można ustalić, że pozwany Z. F. zamieszkuje w lokalu na N. i włada tym lokalem. U. świadek J. C. (1) była w tym zakresie zdawkowa i pośrednia. W tej części zeznania świadek J. C. (1) nie mogły stanowić podstawy stanowczych ustaleń faktycznych Sądu.

Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka G. L. co do zamieszkiwania przez Z. F. w mieszkaniu przy ulicy (...) w F.. Zeznania te Sąd ocenił jako szczere, spontaniczne, szczegółowe. Były one zbieżne z zeznaniami pozwanego Z. F., świadek M. T. (2) oraz pozwanego M. T. (1). Sąd zważył, że świadek był obcy dla stron, nie był zainteresowany w żaden sposób wynikiem tego postępowania. Jego zeznania miały charakter obiektywny. Dlatego na ich podstawie Sąd ustalił, że pozwany F. swoje centrum życiowe i miejsce zamieszkania ma w lokalu w F. przy ul. (...).

Sąd dał również wiarę w przeważającym zakresie zeznaniom świadek M. T. (2), które były rzeczowe, konkretne, wyczerpujące i szczere. Świadek wyraźnie wskazywała okoliczności, które są jej znane bezpośrednio i je szczegółowo relacjonowała. Zeznania świadka znalazły również potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie: co do faktu zamieszkiwania Z. F. w lokalu w F. – w zeznania świadka G. L. i pozwanego M. T. (1), co do relacji łączącej pozwanych, okoliczności zamieszkania M. T. (1) w lokalu przy ulicy (...) w L., stanu zdrowia M. T. (1) – w zeznaniach pozwanych, zaświadczeniu lekarskim, co do faktu uiszczania przez świadka opłat za utrzymanie lokalu przy ul. (...) – w dokumentach bankowych, potwierdzeniach przelewów i zestawieniu transakcji. W zakresie, w jakim świadek relacjonowała, w jaki sposób rozumie postanowienie § 4 umowy darowizny z 30 sierpnia 2007 roku, jej zeznania miały charakter opinii, a nie twierdzeń o znanych jej faktach (np. okolicznościach ustalenia treści tego postanowienia, celu jego wprowadzenia do umowy). Dlatego w tym zakresie zeznania tego świadka nie stanowiły podstawy ustaleń faktycznych Sądu. W pozostałym zakresie zeznania świadka nie dotyczyły okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd dał wiarę w przeważającym zakresie zeznaniom świadek Ł. T. co do faktu zamieszkiwania pozwanego M. T. (1) w nieruchomości – lokalu numer (...) przy ulicy (...) w L., stanu zdrowia pozwanego M. T. (1), miejsca zamieszkania pozwanego Z. F., a także co do tego, że świadek nie była obecna przy ustaleniach dotyczących zawarcia umowy darowizny z 30 sierpnia 2007 roku. W tym zakresie zeznania świadka były szczere, logiczne oraz korespondowały z zeznaniami pozwanych oraz z zeznaniami świadka M. T. (2). Sąd nie dał wiary zeznaniom świadka dotyczących intencji stron i celu umowy darowizny z 30 sierpnia 2007 roku oraz warunków wynikających z jej treści. W powyższym zakresie Sąd miał na względzie, że jak wskazała sama świadek – nie była ona obecna przy zawieraniu tej umowy, ani przy ustaleniach jej dotyczących. Natomiast interpretacja postanowień tej umowy dokonana przez świadka nie mogła stanowić podstawy ustaleń faktycznych Sądu w tym zakresie.

Sąd uznał za częściowo wiarygodne zeznania świadek M. R. (1). Sąd zważył, że mimo iż świadek brała bezpośredni udział w zawarciu umowy darowizny z 30 sierpnia 2007 roku i w rozmowach rodzinnych między Ł. O. (1), J. C. (1) i M. T. (1), to w czasie przesłuchania świadek nie pamiętała wielu okoliczności, deprecjonowała swoją rolę w tych ustaleniach i czynnościach, powoływała się na niewiedzę. Zeznania świadka były częściowo pozbawione waloru stanowczości i szczegółowości. Z uwagi na upływ czasu, powagę sytuacji składania zeznań w Sądzie, było zrozumiałe, że świadek starała się zeznać co do faktów, które dobrze i dokładnie pamięta. Nie można również wykluczyć, że podświadomie świadek dążyła do umniejszenia swojej roli jako pełnomocnika powódki przy zawarciu umowy darowizny (z zeznań świadka wynika, że ona tylko stawiła się u notariusza zamiast powódki i podpisała akt notarialny, a w żaden sposób nie wpływała na jego treść), aby uniknąć zarzutów do wykonywania przez nią funkcji pełnomocnika. Sąd zważył, że w tym zakresie, w którym zeznania świadka były stanowcze, konkretne i zbieżne z pozostałym materiałem dowodowym, zasługiwały one na wiarę, tj.: co do woli D. T. (1) do darowania powódce przysługującego mu udziału w lokalu przy (...), woli powódki i D. T. (1) do zabezpieczenia w umowie darowizny prawa do dożywotniego zamieszkiwania przez D. T. (1) w tym lokalu, dokonania spłaty na rzecz J. C. (1) z tytułu rozliczenia spadku po rodzicach i dokonanej darowizny poprzez zapłatę przez powódkę kwoty 200 000 zł z potrąceniem sum pożyczek udzielonych J. C. (1).

Sąd dał wiarę zeznaniom świadka M. M. co do faktu zamieszkiwania M. T. (1) w przedmiotowym lokalu oraz co do opieki sprawowanej przez pozwanego nad ojcem. Zeznania te są spójne z zeznaniami Ł. T., M. T. (2) oraz pozwanego M. T. (1). Sąd nie uwzględnił zeznań świadek M. M., w jakim wskazała ona, że M. T. (1) przysługuje prawo dożywotniego zamieszkiwania w (...) przy (...) w L., albowiem świadek nie była osobiście obecna przy zawieraniu umowy darowizny z 30 sierpnia 2007 roku, ani nie znała okoliczności jej przygotowania, jej celu, zgodnego zamiaru stron przy jej zawieraniu. Świadek wypowiadała włącznie swoją opinię co do interpretacji postanowień umownych okazanych jej przez pozwanego M. T. (1). W tym zakresie zeznania świadek M. nie mogły stanowić podstawy ustaleń faktycznych Sądu.

Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka J. E.. Zeznania świadka dotyczyły okoliczności już udowodnionej i niespornej, tj. faktu zamieszkiwania M. T. (1) w przedmiotowym lokalu.

Sąd dał wiarę zeznaniom świadków A. L., U. L. oraz A. M. co do faktu zamieszkiwania M. T. (1) w przedmiotowym lokalu, częstych wizyt w tym mieszkaniu pozwanego Z. F., sprawowania stałej opieki nad D. T. (1) przez M. T. (1). Zeznania te były wzajemnie zbieżne, a nadto korespondowały z zeznaniami pozwanych oraz świadków Ł. T. i M. T. (2). Sąd nie uwzględnił zeznań świadka U. L. co do faktu zamieszkiwania Z. F. w (...) przy (...) w L.. Sąd wziął bowiem pod uwagę, że taki wniosek świadek ten wyprowadzał z faktu, iż pozwany Z. F. cyklicznie pozostawiał samochód obok miejsca zamieszkania M. T. (1). Okolicznością niesporną jest, iż pozwany Z. F. pracuje zawodowo jako marynarz, okresowo przebywa na morzu. Z zeznań pozwanych wynika, że w czasie gdy Z. F. wypływał w rejs, użyczał samochodu M. T. (1), albo zostawiał go pod lokalem zajmowanym przez M. T. (1) ze względów bezpieczeństwa. Z samego faktu parkowania pojazdu pana F. przed budynkiem (...) w L. nie można więc wysnuć pewnego wniosku, że w tym czasie pan F. w tym lokalu przebywał. Świadek nie przedstawił żadnych innych obserwacji, które uzasadniałyby przyjęcie, że pozwany Z. F. zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Fakt, że często w nim przebywa nie jest równoznaczny z posiadaniem tam stałego miejsca zamieszkania. Nie kwestionując szczerości wypowiedzi świadka, Sąd uznał, że obserwacje świadka nie były wystarczające do wysnucia wniosku o zamieszkiwaniu Z. F. w lokalu przy ul. (...) w L..

Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka S. J. co do fakru sprawowania przez M. T. (1) opieki nad swoim ojcem – D. T. (1), zamieszkiwania M. T. (1) w przedmiotowym lokalu oraz co do faktu zamieszkiwania Z. F. w F.. Zeznania świadka w powyższym zakresie są zgodne z zeznaniami pozwanych, zeznaniami Ł. T., M. T. (2), G. L., U. G.. Analogicznie jak w przypadku świadek M. M. Sąd nie uwzględnił zeznań świadka S. J. co do tego, by M. T. (1) przysługiwało prawo do dożywotniego zamieszkiwania (...) przy ulicy (...) w L.. W tym zakresie zeznania świadka mają charakter pośredni, świadek uzyskał tę informację od M. T. (1) i nie mógł mieć samodzielnej bezpośredniej wiedzy co do okoliczności zawarcia umowy darowizny z 30 sierpnia 2007 roku oraz celu i skutków prawnych zawartych w niej postanowień.

Sąd dał wiarę zeznaniom świadka U. G. dotyczących miejsca zamieszkania pozwanego Z. F., bowiem znalazły one potwierdzenie w zeznaniach pozwanych, Ł. T., M. T. (2), S. J., G. L..

Sąd uwzględnił zeznania Z. K. co do częstej obecności Z. F. w miejscu zamieszkania M. T. (1). Zeznania te korespondowały z obszernym materiałem dowodowym w postaci zeznań świadków zamieszkałych przy ulicy (...) w L., jak również z zeznaniami samych pozwanych. W pozostałym zakresie świadek nie przedstawił faktów mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Sąd dał wiarę zeznaniom świadka Z. T. niemal w całości, w szczególności co do faktu zamieszkiwania M. T. (1) w przedmiotowym lokalu, opieki sprawowanej nad D. T. (1) przez M. T. (1), stanu technicznego lokalu numer (...) przy ulicy (...) w L., stanu zdrowia M. T. (1), braku posiadania przez M. T. (1) prawa do innego lokalu mieszkalnego oraz co do faktu mieszkania przez Z. F. w F.. W ocenie Sądu zeznania świadka były szczere. Świadek rzeczowo odpowiadał na zadane pytania, jasno komunikował okoliczności, których nie pamięta, natomiast całokształt złożonych zeznań pozbawiony był emocjonalnego stosunku do stron i do przedmiotu sprawy. Ponadto, zeznania świadka korespondowały z zeznaniami M. i Ł. T., M. R. (1) oraz pozwanych. Sąd zważył, że świadek zeznał, że M. T. (1) ma w lokalu przy (...) zagwarantowane dożywotnie zamieszkiwanie. Jest to ocena świadka dokonana na podstawie okazanej mu umowy, konsultacji z ojcem – M. T. (1) i prawnikiem. Zeznania świadka nie pozwoliły na ustalenie zamiaru stron i celu postanowienia § 4 umowy darowizny udziałów w przedmiotowym lokalu, a jedynie na ustalenie jak aktualnie pozwany M. T. (1) ten zapis interpretuje.

Sąd w przeważającej części dał wiarę zeznaniom powódki Ł. O. (1) słuchanej w charakterze strony, z tym zastrzeżeniem, że częściowo zeznania powódki wykraczały poza okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, dotyczyły pobocznych wątków w relacjach stron, które Sąd pominął w ustaleniach faktycznych (np. sprawa działki przekazanej powódce przez rodziców na której miał stanąć pensjonat, sprawa zlecania prac pozwanemu (...) T., rozliczenia z tytułu nadzoru nad adaptacją strychu na M. między powódką a pozwany B. T.). W pierwszej kolejności Sąd uwzględnił zeznania powódki co do okoliczności zawarcia umowy darowizny i celu umowy darowizny z dnia 30 sierpnia 2007 roku. Powódka zeznała, że była to inicjatywa J. C. (1) i M. T. (1), że powódka zgodziła się na przeprowadzenie remontu generalnego w mieszkaniu rodziców, ale pod warunkiem, że nakłady poczyni gdy mieszkanie będzie należało do niej. Powódka wskazała, że strony ustaliły formę umowy darowizny i miały wolę zawarcia takiej umowy, z tym zastrzeżeniem, że powódce zależało na zapewnieniu w umowie uprawnienia dla ojca – D. T. (1) do dożywotniego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. W tym zakresie zeznania powódki znalazły potwierdzenie w zeznaniach J. C. (1) i M. R. (1), tj. osób bezpośrednio uczestniczących w zawieraniu umowy darowizny. Zamiar zapewnienia jedynie D. T. (1) możliwości dożywotniego zamieszkiwania w lokalu przy Dębowej w L. został potwierdzony przez powódkę w oświadczeniach złożonych jednostronnie przed notariuszem do protokołu w terminie późniejszym. Wynika on jednak również z zeznań świadek M. R., która zeznała, że powódka martwiła się, że jej dzieci nie mają bliskiej relacji z jej ojcem, a ich dziadkiem, i że w razie śmierci powódki, nie wiadomo jak się wobec dziadka zachowają. Powyższe wskazuje na tok rozumowania powódki i przyczyny zabiegania przez nią o zapis dotyczący zamieszkiwania w lokalu przy ul. (...) w L. dożywotnio dla jej ojca. Dodatkowo fakt zabezpieczenia dożywotniego zamieszkiwania w lokalu jedynie dla ojca powódki - D. T. (1) w umowie darowizny potwierdza w liście M. T. (1), używając sformułowania: (...)TATA (...) W (...) ZAPISANE DOŻYWOCIE! A JA (...), (...)” (k. 115). W dalszej kolejności Sąd dał wiarę zeznaniom powódki co do wieloletnich przepływów finansowych mających miejsce pomiędzy powódką a jej rodziną, to jest bratem M. T. (1), siostrą – J. C. (1) oraz ojcem – D. T. (1) i siostrzenicą M. R. (1). W szczególności Sąd uwzględnił, że znaczna część z przekazywanych środków miała charakter bezzwrotny i w istocie stanowiła darowiznę od powódki na rzecz wyżej wymienionych. Powyższe znalazło potwierdzenie w dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania w postaci wyciągu z rachunku bankowego powódki, zeznaniach J. C. (1), M. R. (1) i częściowo pozwanego B. T.. Szczegółowe rozliczenia różnych wspólnych przedsięwzięć, pożyczek, kosztów utrzymania ojca stron, itp. nie były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i Sąd nie dokonywał w tym zakresie precyzyjnych ustaleń faktycznych. Natomiast Sąd ustalił, że między powódką a rodzeństwem były liczne przepływy finansowe, że wynikały one z zawieranych w sposób odformalizowany umów pożyczek, zlecenia, ustaleń co do kosztów utrzymania ojca stron, rozliczeń za środki przekazane dzieciom stron. Powyższe ustalenie uwiarygodniło zeznania powódki, J. C. (1) i M. R. (1) co do faktu dokonania przez powódkę spłaty w kwocie po 200 000 zł na rzecz każdego z rodzeństwa w 2007 roku z potrąceniem wzajemnych wierzytelności powódki o zwrot pożyczek. Fakt spłaty i rozliczenia jej z pożyczkami potwierdza również pokwitowanie B. T. (k. 120), list B. T. (zatytułowany „Prawda ile mi się należy kasy od Uli (jeżeli mieszkanie na N. ma być w całości jej)” - k. 116) oraz treść listu B. T. zatyt. „G. o opiece nad tatą…” (k. 246). Z wszystkich powyższych dowodów i zeznań powódki wynika, że spłata obejmowała przyszłe roszczenia B. T. i J. C. w stosunku do powódki z tytułu działu spadku po rodzicach stron. Spłata miała miejsce na życzenie rodzeństwa powódki jeszcze za życia ojca stron, dlatego miała charakter rozliczenia przyszłych roszczeń, związanych z tym, że wskutek darowizny jedyny składnika majątku spadkowego po rodzicach przeszedł na rzecz powódki.

W dalszej kolejności Sąd dał wiarę powódce co do faktu zamieszkiwania M. T. (1) w należącym do powódki (...) położonym przy ulicy (...) w L., która to okoliczność w niniejszej sprawie jest bezsporna i potwierdzona w zasadzie przez wszystkich świadków przesłuchiwanych w toku postępowania dowodowego. Ponadto, Sąd uwzględnił zeznania powódki w zakresie, w jakim wskazała ona, że do czasu śmierci D. T. (1), powódka uznawała, że M. T. (1) mieszkał w jej lokalu za zgodą ojca stron i powódka to respektowała, ale po śmierci ojca powódka dążyła do uzyskania władztwa nad lokalem i podejmowała próby doprowadzenia do opróżnienia lokalu przez pozwanego M. T. (1). Tę okoliczność potwierdzają zeznania Z. T., J. C. (1), M. R. (1), M. T. (2), Ł. T. i wezwania pełnomocników powódki o opróżnienie lokalu przez M. T. (1). Sąd ustalił na podstawie powyższych dowodów, w tym zeznań powódki, że po śmierci D. T. (1), powódka ostatecznie zgodziła się na zamieszkiwania pozwanego ad. 1 w lokalu, wymagając ponoszenia kosztów utrzymania lokalu, ale zapowiedziała, że po powrocie jej na stałe do Polski będzie chciała zamieszkać w tym lokalu i pozwany ad. 1 będzie musiał ten lokal opuścić i powódka starała się ten zamiar zrealizować.

Sąd nie uwzględnił zeznań powódki dotyczących faktu zamieszkiwania przez Z. F. w przedmiotowym lokalu. Powódka wnioskuje w tym zakresie z własnych obserwacji polegających na kilkukrotnym spotkaniu pozwanego w spornym lokalu, a nadto na podstawie przekazanych informacji w tym zakresie przez siostrę powódki – J. C. (1). Powyższe nie mogło zostać uwzględnione, albowiem Sąd oparł się w zakresie ustalenia powyższego faktu na podstawie zeznań bezpośrednich świadków, którzy na co dzień spotykali pozwanych w nieruchomości na ulicy (...), a także na podstawie dokumentacji zgromadzonej w sprawie w postaci zaświadczenia ze spółdzielni, potwierdzeń dokumentujących dokonywanie opłat tytułem opłat eksploatacyjnych nieruchomości położonej przy ulicy (...) w F..

Sąd uznał za wiarygodny dowód z przesłuchania pozwanego ad. 2 - Z. F. słuchanego w charakterze strony co do faktu jego zamieszkiwania w lokalu w F., jego relacji z M. T. (1), zamieszkiwania przez M. T. (1) w lokalu przy ulicy (...) w L., cyklicznego przebywania pozwanego ad. 2 w lokalu przy ulicy (...) w L., nieposiadaniu kluczy do przedmiotowego lokalu, pomocy jaką świadczy M. T. (1) w codziennym funkcjonowaniu, posiadaniu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w F. oraz wykonywanej pracy i związanej z tym częstej absencji w miejscu zamieszkania. W tym zakresie zeznania pozwanego Z. F. znalazły potwierdzenie w dokumentach w postaci: zaświadczenia ze spółdzielni, potwierdzeń realizacji przelewów z tytułu opłat eksploatacyjnych mieszkania w F. oraz w zeznaniach świadków G. L., M. T. (2) oraz w treści przesłuchania pozwanego ad. 1. Sąd uznał zeznania pozwanego Z. F. za niewiarygodne w zakresie twierdzeń pozwanego co do okoliczności zawarcia umowy darowizny z dnia 30 sierpnia 2007 roku, albowiem pozwany nie był stroną tej umowy, nie był obecny przy zawarciu przedmiotowej umowy, a jego wiedza w tym zakresie miała charakter pośredni, obejmowała wyłącznie informacje przekazane mu przez pozwanego M. T. (1). Pozwani pozostają w bliskiej relacji, troszczą się o siebie nawzajem, zatem pozwany ad. 2 mógł bezkrytycznie przyjmować i przekazywać relacje pozwanego ad. 1 co do ustaleń między nim a powódką i okoliczności zawarcia umowy darowizny. Zeznania pozwanego ad. 2 w tym zakresie pozwalały jedynie na odtworzenie tego, co o tych faktach mówił pozwany ad. 1, a nie tego jak te okoliczności w rzeczywistości wyglądały.

Sąd uwzględnił zeznania pozwanego M. T. (1) w zakresie, w jakim znalazły one potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Sąd uwzględnił zeznania pozwanego ad. 1 co do faktu zamieszkiwania w spornym lokalu od 2001 roku, opieki nad rodzicami aż do ich śmierci, bo w tym zakresie zeznania pozwanego były w zasadzie niesporne. Sąd uznał zeznania pozwanego M. T. (1) także co do faktu, iż Z. F. nie mieszka na ul. (...) w L. oraz relacji między pozwanymi, zakresu udzielanej sobie wzajemnie pomocy. W tym zakresie zeznania pozwanego korespondują z zeznaniami Z. F., świadków G. L., U. T., B. T., (...). T., S. J., U. G.. Sąd nie uwzględnił zeznań M. T. (1) w zakresie w jakim wskazał on, że warunkiem podpisania przez niego umowy darowizny było zapewnienie mu zamieszkania w lokalu oraz że cel umowy darowizny na rzecz powódki był taki, żeby wszyscy darczyńcy mieli prawo dożywotniego zamieszkania w tym lokalu. W tej części zeznania pozwanego stoją w sprzeczności z wyraźną treścią aktu notarialnego z dnia 30 sierpnia 2007 roku (§4 odnosi się do jednej osoby zbywcy, na którego dożywotnie zamieszkanie powódka wyraziła zgodę), z zeznaniami świadków J. C. (1) i M. R. (1), jak również z pisemnymi oświadczeniami samego pozwanego M. T. (1) do powódki (list k. 115). Sąd uznał, że pozwany przyjął odmienną od pozostałych stron umowy interpretację postanowienia § 4 umowy po wezwaniu go do opuszczenia lokalu i jest to przejaw jego taktyki w tym sporze. Sąd nie dał wiary zeznaniom pozwanego ad. 1, iż nie zaciągał u powódki pożyczek, a w pokwitowaniu wymienił wynagrodzenia za pracę które wykonywał na rzecz powódki. Pozwany wprost zaprzecza własnemu wyraźnemu, jasnemu oświadczeniu pisemnemu. Zresztą fakt zaciągnięcia zobowiązań pożyczkowych i rozliczeniach z powódką pozwany potwierdził w kilku innych listach do powódki (k. 112, 113, 120, 246). Sąd pominął przy ustalaniu stanu faktycznego zeznania pozwanego ad. 1 co do przedsięwzięć realizowanych na rzecz powódki, bowiem zeznania pozwanego w tej części były hasłowe, ogólnikowe, jak również nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Sąd nie uwzględnił zeznań pozwanego ad. 1, że powódka zobowiązała się do przekazania na jego rzecz „swojej” 1/3 części mieszkania po rodzicach w rozmowie z mamą stron. W tym zakresie zeznania pozwanego ad.1 miały charakter pośredni, relacjonował to, co mu miała przekazać jego mama. Nadto z tej relacji wynika co najwyżej, że powódka rozmawiała o takim pomyśle z mamą, natomiast takiej deklaracji nie można uznać za oświadczenie woli nakierowane na wywołanie skutków prawnych, zaciągnięcia zobowiązania. Dlatego w tej części zeznania pozwanego ad. 1 de facto nie były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie uwzględnił zeznań pozwanego ad. 1, iż przelewy kwot w łącznej sumie 75000 zł z rachunku bankowego powódki na jego rzecz nie były związane ze spłatą, ale stanowiły wynagrodzenie za jakieś prace wykonane na rzecz powódki. Pozwany nie był w stanie wskazać jakiejkolwiek pracy, z którą te płatności miałyby być związane. Jego zeznania były więc gołosłowne w tej części. Sąd uwzględnił zeznania pozwanego M. T. (1) co do jego aktualnego stanu zdrowia, stanu majątkowego, sytuacji życiowej, bowiem w tym zakresie jego zeznania znajdują potwierdzenie w zeznaniach Ł. T., M. T. (2), Z. T., zaświadczeniu lekarskim o stanie jego zdrowia, decyzji ZUS o przyznaniu prawa do emerytury.

W świetle tak ocenionego materiału dowodowego Sąd uznał żądanie pozwu skierowane przeciwko pozwanemu M. T. (1) za zasadne, natomiast żądanie pozwu skierowane przeciwko Z. F. za niezasługujące na uwzględnienie.

Podstawą prawną powództwa względem obu pozwanych był art. 222 § 1 k.c., zgodnie z którym właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. W uproszczeniu przyjmuje się, że żądanie windykacyjne przysługuje nieposiadającemu właścicielowi wobec posiadającego nie-właściciela. Celem roszczenia windykacyjnego jest przywrócenie stanu zgodnego z prawem, to jest sytuacji, w której właściciel rzeczy odzyska władztwo nad przedmiotem swojej własności. Legitymacja czynna materialnoprawna przysługuje właścicielowi rzeczy. Roszczenie wydobywcze powinno zostać skierowane przeciwko tej osobie, która faktycznie włada rzeczą właściciela. Zgodnie z art. 316 § 1 k.c., decydującym momentem dla oceny istnienia po stronie pozwanej legitymacji biernej, podobnie zresztą jak dla oceny legitymacji czynnej, jest chwila zamknięcia rozprawy przed wyrokowaniem (tak wyrok Sądu Najwyższego z 27.11.2014 r., IV CSK 135/14, LEX nr 1628951).

W ocenie Sądu pozwany Z. F. nie był w niniejszej sprawie legitymowanym biernie, albowiem nie był osobą, która faktycznie władała nieruchomością powódki. Pozwany nie przebywa w przedmiotowym lokalu przy ul. (...) w L. na stałe, nie posiada w nim swoich rzeczy świadczących o zamiarze stałego zamieszkania – odzieży, mebli, dokumentów osobistych. Z ustaleń Sądu wynikało, że pozwany F. nie posiadał kluczy do lokalu, nie zajmował się utrzymaniem lokalu, nie uiszczał bieżących opłat czynszowych oraz eksploatacyjnych, ani w nich nie partycypował. Pozwany rzeczywiście często przebywa w przedmiotowej nieruchomości, sporadycznie tam nocuje, ale jako gość M. T. (1) i za jego przyzwoleniem. Pomiędzy pozwanymi istnieje bliska relacja związana z wzajemną pomocą i troską, pozwani nawzajem się regularnie odwiedzają, wspólnie przygotowują posiłki raz w lokalu jednego z nich, raz drugiego. Natomiast centrum życiowe każdego z pozwanych koncentruje się w innym miejscu. Pozwany Z. F. stale zamieszkuje w przysługującym mu lokalu w F. przy ul. (...), natomiast pozwany M. T. (1) stale zamieszkuje w lokalu przy ul. (...) w L.. Pozwanemu Z. F. przysługuje spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu mieszkalnego przy ulicy (...) w F., za który to lokal pozwany uiszczał bieżące opłaty i trzymał tam swoje rzeczy osobiste, a także przebywał tam z intencją stałego pobytu. Istnienia legitymacji biernej po stronie pozwanego Z. F. nie uzasadnia również fakt, że pozwany w trakcie wyjazdów zawodowych pozostawiał swój samochód na parkingu na ulicy (...) w L.. Pozwany pozostawiał swój samochód pod opieką M. T. (1), użyczając mu ten samochód na czas swojej nieobecności.

Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności Sąd uznał, że pozwany Z. F. nie władał faktycznie lokalem mieszkalnym przy (...) w L. i w konsekwencji nie był legitymowany biernie w niniejszej sprawie. Stąd żądanie eksmisyjne w stosunku do pozwanego Z. F. Sąd oddalił na podstawie art. 221 § 1 k.c. a contrario w zw. z art. 6 k.c.

Analizując zasadność roszczenia eksmisyjnego w stosunku do pozwanego M. T. (1), Sąd zważył, że poza sporem był fakt, iż pozwany M. T. (1) zamieszkiwał i zamieszkuje w lokalu numer (...) położonego przy (...) w L..

Powódka stała na stanowisku, że pozwany M. T. (1) zajmuje przedmiotowy lokal bez jakiegokolwiek tytułu prawnego. Pozwany M. T. (1) twierdził, iż przysługuje mu uprawnienie do dożywotniego zamieszkiwania w lokalu na podstawie § 4 umowy darowizny z dnia 30 sierpnia 2007 roku. W toku procesu zgłosił również zarzut nieważności umowy darowizny z dnia 30 sierpnia 2007 roku jako czynności pozornej. W konsekwencji tytuł prawny do posiadania lokalu pozwany M. T. (1) wywodził z faktu, iż przysługuje mu w dalszym ciągu udział we współwłasności przedmiotowego lokalu.

Sąd zważył, że powódka Ł. O. (1) jest aktualnie ujawniona w księdze wieczystej prowadzonej dla lokalu przy (...) w L. w dziale II jako wyłączny właściciel nieruchomości. Nieruchomość ta nie jest obciążona żadnymi prawami ani ciężarami na rzecz osób trzecich. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147, z późn. zm., cyt. dalej jako u.k.w.h.), domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Powyższe domniemanie wskazuje na istnienie prawa podmiotowego wpisanego w księdze wieczystej, jak i na to, iż prawo jawne z księgi wieczystej przysługuje konkretnej osobie ujawnionej w księdze (

K. (...)

(red. serii),

U. M.

(red. tomu), Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz. Wyd. 6, Warszawa 2022, uwagi do art. 3). Domniemanie z art. 3 u.k.w.h. ma charakter wzruszalny, to znaczy, że może być ono obalone, w szczególności w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, ale także m.in. w procesie o wydanie nieruchomości (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z 6.12.2000 r., w sprawie III CKN 179/99 oraz w wyroku Sądu Najwyższego z 30.5.2000 r., w sprawie IV CKN 28/00, Legalis). W związku z powyższym pozwany był uprawniony do zgłoszenia zarzutu pozorności umowy darowizny w tym procesie w celu wykazania, że powódka nie jest wyłączną właścicielką lokalu przy ul. (...) w L., a Sąd był zobowiązany do rozważenia merytorycznego tego zarzutu.

Zgodnie z art. 83 § 1 k.c., nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.

Jak wskazuje B. T.: „

Pozorność polega na ujawnionej i zaakceptowanej przez adresata oświadczenia woli różnicy między treścią oświadczenia a wolą wywołania określonych skutków prawnych. Konstytutywnym elementem pozorności jest, poza brakiem woli wywołania skutków prawnych, także wiedza i zgoda obu stron czynności, że oświadczenie woli złożone zostało "dla pozoru" (tak SN w wyr. 11.5.2016 r., I CSK 326/15, Legalis). Dodatkowo adresat musi nie tylko wiedzieć o braku woli, ale także pozorność złożonego oświadczenia akceptować. Jak stwierdził SN: "brak zamiaru wywołania skutków prawnych został przejawiony wobec drugiej strony tej czynności otwarcie, tak że miała ona pełną świadomość co do pozorności złożonego wobec niej oświadczenia woli i co do rzeczywistej woli jej kontrahenta i w pełni się z tym zgadza" (wyr. SN z 25.2.1998 r., II CKN 816/97, Legalis)” (K. Osajda (red. serii),

W. Borysiak (red. tomu), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 32, Warszawa 2024, uwagi do art. 83 k.c.).

Pozwany kwestionował ważność umowy darowizny z dnia 30 sierpnia 2007 roku, wskazując, że strony umowy darowizny miały zamiar dokonać inną czynność prawną zbliżoną do umowy o dział spadku, w każdym razie czynność odpłatną, zatem darowizna miała charakter pozorny.

W ocenie Sądu zarzut pozwanego nie zasługiwał na uwzględnienie.

Z ustaleń Sądu wynika, że do zawarcia umowy darowizny doszło na skutek ustnych i telefonicznych uzgodnień stron. J. C. (1), M. T. (1) nakłaniali powódkę Ł. O. (1) do sfinansowania remontu lokalu zamieszkiwanego przez ojca stron – D. T. (1). Powódka wyraziła zgodę na sfinansowanie takiego remontu, ale pod warunkiem, że mieszkanie zostanie przepisane na nią. D. T. (1) chciał przenieść przysługujący mu udział w prawie własności lokalu na córkę Ł. O. (1) w drodze darowizny. Nie domagał się żadnego świadczenia w zamian. Jego celem i zamiarem było wyłącznie przeniesienie przysługującego mu udziału we współwłasności przedmiotowej nieruchomości na rzecz córki – Ł. O. (1) pod tytułem darmym. Materiał dowodowy nie pozwala w żadnym razie na przypisanie D. T. (1) i Ł. O. (1) zamiaru wywołania innych skutków prawnych niż rzeczywiście ujawniono w treści umowy darowizny zawartej między nimi. Oświadczenie D. T. (1) nie było więc złożone dla pozoru. Podobnie oświadczenie złożone w imieniu Ł. O. (1) o przyjęciu darowizny od D. O. w pełni odpowiadało rzeczywistej woli i zamiarowi powódki, a więc również nie miało pozornego charakteru.

W ocenie Sądu podobnie należy ocenić oświadczenia woli J. C. (1) i M. T. (1). Sąd zważył, że J. C. (1) i M. T. (1) łączyło z powódką wiele różnych stosunków prawnych. Powódka udzielała im na przestrzeni wielu lat pożyczek, zlecała prowadzenie swoich interesów lub spraw w Polsce, za ich pośrednictwem przekazywała środki na utrzymanie ojca, na sfinansowanie remontu. Wszystkie te umowy były zawierane w formie ustnej, w sposób niesformalizowany, na zasadzie zaufania z uwagi na bliskie więzy rodzinne stron. Powódka z rodzeństwem co jakiś czas robiła rozliczenie wzajemnych należności, jakieś podsumowanie i ustalała z nimi warunki spłaty zobowiązań lub sposób zadysponowania środków. W okresie gdy powódka ustalała z rodzeństwem warunki nabycia lokalu przy (...) w L., J. C. (1) i M. T. (1) mieli wobec niej zadłużenie z tytułu różnych pożyczek (M. C. w kwocie ok 150 000 zł, B. T. – 124 000 zł), ale mieli dalsze potrzeby finansowe. M. C. z powodu poważnej choroby męża potrzebowała dodatkowych środków pieniężnych na jego leczenie. B. T. potrzebował kapitału na rozpoczynane przedsięwzięcie biznesowe. Dlatego zwrócili się do powódki o przekazanie środków pieniężnych. Powódka ustaliła z rodzeństwem, że może się z nimi niejako z góry rozliczyć z tytułu podziału spadku po rodzicach (mimo że ojciec stron jeszcze żył). Własność lokalu przy ul(...) w L. wyczerpywała majątek rodziców powódki, J. C. (1) oraz M. T. (1). Na skutek planowanej darowizny udziałów w lokalu na rzecz powódki doszłoby do sytuacji, w której majątek rodziców przeszedłby w całości na powódkę. Powódka zobowiązała się więc do spłaty przyszłych roszczeń rodzeństwa z tytułu działu spadku po rodzicach (przyszłych, bo ojciec stron jeszcze żył) z góry, ustalając wysokość spłaty na kwotę 200 000 zł na rzecz każdego z rodzeństwa. Jednocześnie powódka ustaliła z bratem i siostrą, że spłatę skompensuje z zadłużeniem rodzeństwa wobec niej z tytułu pożyczek. Strony nie ustalały dokładnie terminu spłaty. Powódka dokonywała ją stopniowo w kilku transzach w ciągu 2007 roku. Zarówno J. C. (1) w swoich zeznaniach, jak i M. T. (1) w swoich listach przesyłanych faksem do powódki – potwierdzili fakt uzyskania spłaty.

W ocenie Sądu taki układ ustaleń i przepływów finansowych między stronami nie świadczy o tym, że w dniu 30 sierpnia 2007 roku J. C. (1) i M. T. (1) złożyli oświadczenie o darowaniu swoich udziałów na rzecz siostry Ł. O. (1) dla pozoru, tj. że nie mieli zamiaru wywołać skutku prawnego w postaci przeniesienia przysługujących im udziałów we współwłasności nieruchomości lokalowej pod tytułem darmym. Strony uzgodniły, że zawrą umowę darowizny i taką umowę zawarły, mając na celu przeniesienie praw do lokalu na rzecz powódki. Ustalona między stronami „spłata” nie dotyczyła obowiązku zapłaty ekwiwalentu za przeniesiony przez każde z rodzeństwa na powódkę udział we współwłasności lokalu. (...) miała stanowić rozliczenie przyszłych roszczeń z tytułu rozliczenia spadku, które powstałyby między rodzeństwem po śmierci D. T. (1). Zatem strony umowy darowizny nie zawarły umowy pod tytułem darmym dla pozoru, w celu ukrycia innej odpłatnej czynności prawnej. Niezależnie od umowy darowizny powódka zawarła z rodzeństwem porozumienie co do przyszłych roszczeń z tytułu rozliczenia praw do spadku po rodzicach i to porozumienie zrealizowała. W związku z tym w ocenie Sądu umowa darowizny także w zakresie oświadczeń woli M. T. (1) i J. C. (1) była ważna, nie miała charakteru pozornego, zmierzała do wywołania skutków prawnych w umowie tej wyraźnie określonych.

W konsekwencji w toku procesu nie doszło do skutecznego obalenia domniemania, że prawo własności lokalu przy ul. Dębowej 3/5 w L. ujawnione w księdze wieczystej przysługuje wyłącznie powódce.

Pozwany M. T. (1) w toku procesu powoływał się na fakt odwołania darowizny wykonanej na rzecz Ł. O. (1) z powodu rażącej niewdzięczności powódki wobec niego. Sąd podzielił pogląd strony powodowej, że odwołanie darowizny było w tym wypadku nieskuteczne. Zgodnie z art. 899 § 3 k.c., darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Oświadczenie pozwanego M. T. (1) o odwołaniu darowizny zostało zawarte w piśmie z dnia 16 lutego 2023 roku, a jako powód odwołania darowizny wskazano wezwanie pozwanego do opuszczenia lokalu przy ul. (...) w L., które miało miejsce w 2017 roku. Z tych względów odwołanie darowizny jako dokonane po upływie rocznego terminu zawitego było bezskuteczne.

Nadto, Sąd zważył, że odwołanie darowizny nieruchomości (udziału we współwłasności nieruchomości) nie wywołuje samo przez się skutku rzeczowego. W konsekwencji na skutek odwołania darowizny, nawet gdyby było ono skuteczne i zasadne, pozwany M. T. (1) nie odzyskałby automatycznie udziału we współwłasności lokalu. Z materiału dowodowego nie wynika, by toczyło się między stronami postępowanie sądowe o nakazanie powódce złożenia oświadczenia woli o powrotnym przeniesieniu udziału we współwłasności nieruchomości lokalowej. Zatem samo złożenie przez pozwanego ad. 1 oświadczenia o odwołaniu darowizny nie spowodowało przywrócenia uprawnienia pozwanego ad. 1 do posiadania i korzystania z rzeczy, skutecznego wobec powódki.

Pozwany M. T. (1) powoływał się również na uprawnienie do dożywotniego nieodpłatnego zamieszkiwania w lokalu na podstawie § 4 umowy darowizny z dnia 30 sierpnia 2007 roku. Wykładnia postanowienia § 4 umowy darowizny była między stronami sporna. Powyższe postanowienie umowne obejmuje oświadczenie M. R. (1), działającej w imieniu powódki, że „wyraża zgodę na dożywotnie i nieodpłatne zamieszkiwanie przez zbywcę w przedmiotowym lokalu”. Pozwany ad. 1 twierdzi, że postanowienie to przyznaje prawo podmiotowe do zamieszkania w przedmiotowym lokalu na rzecz wszystkich darczyńców wymienionych w umowie, tj. D. T. (1), J. C. (1) i jego samego. Powódka stoi na stanowisku, że postanowienie to miało na celu zapewnienie jedynie D. T. (1) możliwości dożywotniego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu.

W myśl art. 65 §§ 1 i 2 k.c., oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że

„reguły wykładni oświadczeń woli stron, wynikające z art. 65 k.c. odnoszą się także do umów zawartych w formie aktu notarialnego i dla określenia zgodnej woli stron wymagają przede wszystkim analizy tekstu całej umowy, a nie jedynie jej wybranego fragmentu” (wyrok Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2008 r., IV CSK 416/07, LEX nr 371413). W konsekwencji, w przedmiotowej sprawie zbadania wymagała pełna treść zawartej między stronami umowy darowizny. Wykładnia postanowień umowy winna opierać się w pierwszej kolejności powinna na badaniu rzeczywistej woli stron, ich zamiaru i celu umowy. Ustalenie zamiaru stron i celu umowy wymaga uwzględnienia kontekstu sytuacyjnego, tj. okoliczności towarzyszących, które tworzą tło dla wyrażonego oświadczenia woli (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 10 czerwca 2015 r., VI ACa 37/15, LEX nr 1798745).

Analizując postanowienie § 4 umowy darowizny, Sąd wziął pod uwagę jego dosłowne brzmienie. Zawierało ono zgodę powódki na dożywotnie nieodpłatne zamieszkiwanie przez „zbywcę” w lokalu. Użycie liczby pojedynczej: „zbywcę” wskazuje na to, iż chodziło tylko o jednego z darczyńców, a nie o wszystkich. Umowa została sporządzona w formie aktu notarialnego i postanowienia umowne były formułowane przez notariusza w celu odzwierciedlenia woli stron. Wprawdzie postanowienie to nie zawiera wskazania imiennego osoby uprawnionej z tytułu tego zapisu, ale użyta liczba pojedyncza w odniesieniu do osoby uprawnionej wydaje się nie być przypadkowa. W szczególności biorąc pod uwagę, iż to notariusz czuwał nad sformułowaniami zawartymi w treści aktu. Ze zgodnych zeznań świadków J. C. (1), M. R. (1) i powódki Ł. O. (1) wynikało, że zamiarem stron było zapewnienie możliwości dożywotniego zamieszkiwania D. T. (1) w przedmiotowym lokalu. Postanowienie § 4 umowy miało ten zamiar stron i cel umowy realizować. Powódka i M. R. (1) przytaczały zbliżoną logiczną argumentację, że powódce zależało na takim zabezpieczeniu sytuacji mieszkaniowej ojca – D. T. (1), na wypadek gdyby jej jako właścicielce lokalu coś się stało i zarząd jej majątkiem objęłyby dzieci lub jej były mąż. Dzieci powódki, ani tym bardziej jej były mąż, nie mieli bliskich relacji z ojcem powódki i mogliby nie uszanować jej woli zapewnienia ojcu godnego miejsca zamieszkania dożywotnio. Cały kontekst zawarcia tej umowy wskazuje na to, iż strony działały z intencją zabezpieczenia interesów życiowych D. T. (1). Umowa darowizny doszła do skutku, żeby powódka zorganizowała i sfinansowała remont lokalu, w którym D. T. (1) miał dożywotnio mieszkać. Stąd logiczny jest wniosek, że sformułowanie „zbywca” użyte w § 4 przedmiotowej umowy należy interpretować w ten sposób, że dotyczy wyłącznie D. T. (1). Za powyższym wnioskiem przemawia również fakt, iż to D. T. (1) stale zamieszkiwał w tym lokalu, który do czasu śmierci jego żony – D. T. (3), stanowił ich wspólną własność. Natomiast M. T. (1) mieszkał w przedmiotowej nieruchomości od 2001 roku, to jest od czasu, w którym utracił prawo zamieszkiwania dotychczasowego lokalu. W konsekwencji, do czasu śmierci D. T. (6) nie był właścicielem lokalu przy ulicy (...), a także nie posiadał innego prawa rzeczowego do tej nieruchomości. W pewnym uproszczeniu można przyjać, że po śmierci D. T. (3) pozwany w drodze sukcesji uniwersalnej nabył udział wynoszący ¼ we współwłasności przedmiotowej nieruchomości. W ocenie Sądu, zasady doświadczenia życiowego nakazywały przyjęcie, że pozostałe strony umowy (poza D. T. (1)) ustanawiając prawo dożywotniego zamieszkiwania przedmiotowej nieruchomości miały na celu zabezpieczenia sytuacji mieszkaniowej ojca stron - D. T. (1) – dotychczasowego właściciela mieszkania. Wymieniony był osobą w podeszłym wieku, niesamodzielną, cierpiącą na dolegliwości zdrowotne. Taką interpretację potwierdza fakt ustalony na podstawie zeznań M. R. (1), że w trakcie czynności notarialnej z 30 sierpnia 2007 roku notariusz zwracała się do D. T. (5) z pytaniem, czy życzy sobie, żeby tam dożywotnio mieszkać, natomiast nie zwracała się z tożsamym pytaniem do pozwanego M. T. (1). Sąd wziął również pod uwagę, że w 2007 roku J. C. (1) w przedmiotowym lokalu nie mieszkała, nie była zainteresowana zamieszkiwaniem w lokalu po rodzicach. Ustalenia stron przy umowie darowizny w ogóle nie poruszały kwestii zamieszkiwania J. C. (1) czy M. T. (1) w przedmiotowym lokalu. W tym kontekście brak jest podstaw do uznania, że słowo „zbywca” użyte w § 4 umowy odnosiło się do wszystkich darczyńców, w tym J. C. (1), która nie wyrażała woli uzyskania zgody na dożywotnie zamieszkiwania w lokalu po rodzicach. Sąd uznał, że brak jest w tym kontekście argumentów i okoliczności przemawiających za odmiennym wnioskiem, zgodnie z którym to M. T. (1) miał być beneficjentem ustanowionego uprawnienia. Sąd zważył również, że z listu M. T. (1) z k. 115 wynika, że pozwany ad. 1 analogicznie interpretował postanowienie umowy darowizny. Pozwany zapisał bowiem: „TATA (...) W KSIĘDZE (...) DOŻYWOCIE! A JA (...) NA (...), (...)”. Pozwany wyraźnie wskazywał na rozróżnienie sytuacji swojej i ojca. Wskazywał na uprawnienie do dożywotniego zamieszkiwania przyznane ojcu, a swoje uprawnienie wywodził z faktu niedokonania rozliczeń z powódką. W konsekwencji pozwanemu ad. 1 nie przysługuje na podstawie § 4 umowy darowizny z dnia 30 sierpnia 2007 roku żadne uprawnienie skuteczne w stosunku do powódki do zajmowania lokalu przy ul. (...) w L..

Na marginesie należy wskazać, że w przywołanym zapisie listu pozwany zarzucał powódce niezapłacenie jego 1/3 części mieszkania. Pozwany powoływał się na ustną deklarację powódki wyrażoną wobec mamy stron, że za opiekę nad rodzicami powódka przeniesie na pozwanego ad. 1 przysługujący jej udział w lokalu po rodzicach; w związku z tym pozwany ad. 1 uważał, że jeden udział wynoszący 1/3 w prawie do lokalu przysługiwał mu w ramach spadku po rodzicach, a drugi udział wynoszący 1/3 w tym prawie powódka winna mu przekazać za opiekę. Jednak pozwany ad. 1 nie wykazał, by powódka zaciągnęła wobec niego jakieś zobowiązanie do rozliczenia jeszcze jednego udziału wynoszącego 1/3 we współwłasności lokalu. Nawet gdyby przyjąć twierdzenia pozwanego ad. 1 za prawdziwe, to obietnica czy deklaracja złożona przez powódkę nie wobec pozwanego, a wobec matki obu stron nie może być uznana za oświadczenie woli nakierowane na wywołanie skutku prawnego w postaci zobowiązania do przeniesienia udziału we współwłasności nieruchomości (abstrahując od braków formalnych) lub spłaty jego równowartości. To mogła być co najwyżej deklaracja, plan, zamierzenie powódki zrelacjonowane mamie. Z tego tytułu nie przysługuje pozwanemu ad. 1 żadne skuteczne uprawnienie tamujące roszczenie windykacyjne powódki.

Sąd zważył dalej, że postanowienie § 4 umowy darowizny, formułowane przez notariusza, nie wyrażało woli ustanowienia prawa podmiotowego na rzecz D. T. (1), w szczególności służebności osobistej mieszkania, ani prawa dożywocia. Wyraźnie posłużono się sformułowaniem, że obdarowana wyraża zgodę na zamieszkiwanie przez zbywcę w lokalu. Takie sformułowanie nie zawiera treści uprawnienia D. T. (1), a więc nie może takiego prawa stworzyć. Postanowienie to potwierdza jedynie zgodę na zamieszkiwanie dożywotnie nieodpłatne w przedmiotowym lokalu. Zgoda taka może ze swej istoty być odwołana, cofnięta. W konsekwencji gdyby przyjąć, iż zgoda zawarta w § 4 umowy darowizny dotyczyły również pozwanego M. T. (1), to najpóźniej w dacie wniesienia pozwu w niniejszej sprawie, zgoda na zamieszkiwanie pozwanego ad. 1 w przedmiotowym lokalu została cofnięta i pozwanemu nie przysługuje żadne uprawnienie do zajmowania lokalu przy ul. (...) w L. skuteczne wobec powódki.

Sąd zważył, że z zeznań powódki wynikało, że po śmierci ojca stron – D. T. (1), ustaliła ona z pozwanym M. T. (1), że będzie mógł on zamieszkiwać dalej w lokalu na N. do czasu powrotu powódki na stałe do Polski, a następnie będzie musiał lokal opuścić. Powódka postawiła warunek, że pozwany ma ponosić koszty utrzymania lokalu. W ocenie Sądu powyższe ustalenia między powódką a pozwanym ad. 1 stanowiły umowę użyczenia lokalu do czasu powrotu powódki do Polski na stałe. Z chwilą powrotu powódki do Polski termin umowy użyczenia upłynął i stosunek użyczenia uległ rozwiązaniu. Najpóźniej od dnia wezwania pozwanego ad. 1 przez powódkę do opuszczenia i opróżnienia lokalu powódka wyraziła wolę rozwiązania stosunku użyczenia. Od tego czasu pozwany zajmuje ten lokal bez tytułu prawnego.

Sumując, w toku procesu powódka wykazała, że przysługuje jej prawo własności lokalu przy ul. (...) w L.. Pozwany M. T. (1) nie wykazał zaś, by przysługiwało mu skuteczne wobec powódki uprawnienie do zajmowania przedmiotowego lokalu. Z tych względów na podstawie art. 222 § 1 k.c. Sąd nakazał pozwanemu M. T. (1) opróżnienie, opuszczenie i wydanie powódce lokalu mieszkalnego położonego w nieruchomości przy ulicy (...) w L., objętego księgą wieczystą o numerze (...).

Sąd ustalił, że pozwany M. T. (1) po śmierci D. T. (1) zajmował przedmiotowy lokal początkowo za zgodą powódki, na podstawie dorozumianej umowy użyczenia, a więc miał tytuł prawny do lokalu do momentu gdy powódka wezwała go do opróżnienia lokalu, definitywnie wypowiadając użyczenie. Zatem M. T. (1) ma status lokatora w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 725, zw. dalej: „u.o.p.l.”). Na podstawie art. 14 ust. 1 u.o.p.l. Sąd był obowiązany do rozstrzygnięcia o uprawnieniu pozwanego M. T. (1) do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu albo braku takiego uprawnienia. Stosownie do treści art. 14 ust. 3 u.o.p.l., Sąd, badając z urzędu, czy zachodzą przesłanki zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, orzeka o uprawnieniu osób, o których mowa w ust. 1, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania przez nie z lokalu oraz ich szczególną sytuację materialną i rodzinną. Natomiast ust. 4 przywołanego artykułu przewiduje względnie obligatoryjne przesłanki istnienia uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do orzeczenia o istnieniu uprawnienia pozwanego M. T. (1) do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu. Sąd wziął pod uwagę, że pozwany dotychczas prawidłowo korzystał z przeznaczenia zajmowanego lokalu. Jednakże, w ocenie Sądu sytuacja materialna i rodzinna pozwanego nie uzasadnia ustalenia, że przysługuje mu uprawnienie do zawarcia umowy najmu socjalnego. Pozwany uzyskuje stały dochód w postaci emerytury w wysokości 3067,70 zł brutto. Nadto, pozwany nie ma na utrzymaniu małoletnich dzieci. Natomiast sytuacja rodzinna pozwanego nie jawi się jako niekorzystna, albowiem pozwany posiada trójkę dorosłych dzieci wykonujących pracę zarobkową i utrzymujących się samodzielnie, a nadto wspomagających pozwanego finansowo. Jednocześnie w ocenie Sądu brak jest przeciwskazań do starania się przez pozwanego o uzyskanie prawa do lokalu z gminnego zasobu mieszkaniowego w normalnym trybie. Sąd zważył także, że w sprawie nie zaktualizowały się przesłanki, o których mowa w art. 14 ust. 4 u.o.p.l. W szczególności stan zdrowotny pozwanego nie wskazuje, aby był on obłożnie chory w rozumieniu przywołanego przepisu. Pozwany jest osobą samodzielną, aktywną, zaradną. Brak jest podstaw do uznania, że wymaga on szczególnej pomocy w zabezpieczeniu potrzeb mieszkaniowych. Dlatego Sąd orzekł o braku uprawnienia pozwanego M. T. (1) do uzyskania najmu lokalu socjalnego.

Sąd uznał za bezzasadny zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez powódkę i stwierdził brak podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 5 k.c. Pozwany uzasadniał zarzut tym, że powódka dysponując prawem do innego lokalu mieszkalnego domaga się eksmisji pozwanego, który nie ma prawa do żadnego innego lokalu. Powódka łamie w ten sposób zobowiązania wobec pozwanego z tytułu jego wieloletniej opieki nad rodzicami stron, jak i wolę rodziców stron. Dlatego jej działania noszą znamiona nadużycia prawa. Sąd zważył, że powódka od chwili zawarcia umowy darowizny w 2007 roku znosiła zamieszkiwanie w jej lokalu przez pozwanego ad. 1, do czasu śmierci ojca stron D. T. (1), respektując w tym zakresie wolę ojca, który chciał by M. T. (1) z nim mieszkał w tym lokalu, a po śmierci ojca – użyczając pozwanemu lokal do czasu powrotu powódki na stałe do Polski. Wracając do Polski na stałe powódka uprzedziła brata o tym fakcie, dała mu czas na znalezienie innego lokalu, a gdy nie zastosował się do wezwań do opuszczenia lokalu zwlekała do 2023 roku z wystąpieniem wobec brata na drogę sądową. Postawa powódki wobec pozwanego ad. 1 cechowała się więc wielkodusznością i cierpliwością. W ocenie Sądu nie ma podstaw, by zarzucić powódce działanie nielojalne, łamiące zobowiązania rodzinne. Fakt, iż powódka dysponuje majątkiem, w tym innymi lokalami mieszkalnymi, a pozwanemu nie przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego, sam przez się nie uzasadnia wniosku, że żądanie eksmisyjne narusza zasady współżycia społecznego. Pozwany jest osobą samodzielną, dysponuje dochodem z tytułu emerytury w kwocie ok. 3000 zł netto, może liczyć na wsparcie swoich dzieci, w tym także finansowe. W sytuacji opuszczenia lokalu przy ul. (...) pozwany M. T. (1) ma warunki i środki, by zorganizować sobie inne miejsce zamieszkania. Dlatego zarzut nadużycia prawa podmiotowego, bazujący głównie na wskazaniu dysproporcji majątkowej między powódką a pozwanym, nie zasługiwał na uwzględnienie. Dodatkowo Sąd wziął pod uwagę, że zarzut nadużycia prawa podmiotowego na podstawie art. 5 k.c., co do zasady nie może tamować roszczenia windykacyjnego, ze względu na charakter bezwzględny prawa własności oraz jego gwarantowaną konstytucyjnie ochronę. Pozwany nie wykazał żadnych nadzwyczajnych wyjątkowych okoliczności, które uzasadniałyby ograniczenie ochrony prawa własności przysługującego powódce.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.

Z uwagi na uwzględnienie powództwa w części dotyczącej pozwanego M. T. (1), powinien on zwrócić powódce poniesione przez nią koszty procesu. Pozwany niewątpliwie jest stroną przegrywającą proces względem powódki. Na koszty procesu poniesione przez powódkę składała się opłata od pozwu w kwocie 200 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika powoda będącego radcą prawnym w wysokości 480 zł. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego powódki Sąd ustalił na podstawie § 7 pkt 1 w zw. z § 17 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) jako dwukrotność stawki minimalnej dla sprawy o opróżnienie lokalu mieszkalnego. Sąd wziął pod uwagę, iż sprawa miała charakter skomplikowany pod względem faktycznym i prawnym, wymagała w związku z tym znacznego nakładu pracy ze strony pełnomocnika w celu przygotowania pozwu, dalszych pism procesowych w sprawie oraz obecności na kilku terminach rozpraw. Łącznie Sąd zasądził od pozwanego M. T. (1) na rzecz powódki Ł. O. (1) kwotę 697 zł z tytułu zwrotu kosztów procesu.

Wobec oddalenia powództwa eksmisyjnego w stosunku do pozwanego Z. F. Sąd obciążył powódkę kosztami zastępstwa procesowego pozwanego ad. 2. Na koszty procesu poniesione przez pozwanego składała się opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego będącego adwokatem. Ustalając wysokość kosztów zastępstwa procesowego pozwanego ad. 2 Sąd uwzględnił również dwukrotną stawkę minimalną określoną w § 7 pkt 1 w zw. z § 17 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.), tj. łącznie sumę 480 zł. Ustalając koszty zastępstwa pełnomocnika pozwanego w wysokości podwójnej stawki minimalnej, Sąd uwzględnił złożoność dowodową i prawną sprawy, znaczny nakład pracy pełnomocnika pozwanego, obecność osobistą na wszystkich rozprawach, znaczne przyczynienie się do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Łącznie na rzecz pozwanego Z. F. Sąd zasądził od powódki Ł. O. (1) kwotę 497 zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Od zasądzonych kwot tytułem zwrotu kosztów procesu Sąd zasądził nadto odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty na podstawie art. 98 § 1

1 k.p.c.