Gmina spadkobierca zapłaci bankowi 153 tys. zł, ale tylko do wartości spadku

Powód (...) Bank (...) S.A. w E. w pozwie z dnia 26 sierpnia 2025 r. wniósł o zasądzenie od Gminy A. kwoty 153.216,56 zł.

Na uzasadnienie żądania wskazał, że pozwana Gmina, jako spadkobierca przymusowy S. E. (1), jest zobowiązana do zapłaty zadłużenia wynikającego z umowy kredytu zaciągniętego przez S. E. (1).

W odpowiedzi na pozew pełnomocnik pozwanej wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. Na wypadek uwzględnienia powództwa wniósł o wpisanie w orzeczeniu kończącym postępowanie zastrzeżenia, że pozwana ma prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności do wysokości stanu czynnego spadku po zmarłym S. E. (1). Jednocześnie pozwany podnosił nieudowodnienie roszczenia co do zasady i wysokości, przedwczesność oraz brak wymagalności roszczenia i jego przedawnienie (k. 53-55).

Niniejsze powództwo zostało poprzedzone pozwem o zapłatę w elektronicznym postępowaniu upominawczym w sprawie VI Nc-e (...), w którym Sąd Rejonowy Lublin - Zachód w Lublinie w dniu 28 kwietnia 2025 r. wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, w którym nakazano pozwanej Gminie A. w ciągu dwóch tygodni od doręczenia nakazu zapłaty zapłaciła powodowi kwotę 154.761,48 zł. Wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu i utraty mocy nakazu zapłaty z dnia 28 kwietnia 2025 r. postępowanie umorzono w całości.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 29 lipca 2020 roku S. E. (1) jako przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą (biuro rachunkowe) zawarł z Bankiem (...) Bank (...) S.A w E. umowę o kredyt nieodnawialny nr (...), na podstawie której Bank udzielił kredytu w kwocie 136.500,00 zł na okres 84 miesięcy z przeznaczeniem na zakupy związane z bieżąca działalnością jego firmy.

/dowód: umowa – k.12-13/

Powód uruchomił na rzecz kredytobiorcy kwotę kredytu, a kredytobiorca przystąpił do realizacji zawartej umowy poprzez dokonywanie wpłat na poczet spłaty zaciągniętego kredytu.

/dowód: historia rachunku bankowego k. 17-24/

S. E. (2) zmarł dnia 16 października 2021 r.

/okoliczność niesporna/

Postanowieniem z dnia 28.09.2023 r. Sąd Rejonowy w Opocznie w sprawie sygn. akt I Ns 311/22 orzekł, że spadek po nim na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyła w całości Gmina A..

/dowód: odpis postanowienia k.14/

Z uwagi na nie wywiązywanie się przez pozwaną Gminę A. jako spadkobiercy po zmarłym S. E. (1) z warunków umowy kredytu, pismem z dnia 24 września 2024 roku, powód wezwał stronę pozwaną do zapłaty długu w trybie art. 75c ustawy Prawo bankowe, a następnie pismem z dnia 4.12.2024 r. wypowiedział umowę. Pismem z dnia 10.02.2025 r. powodowy Bank wezwał pozwaną Gminę do dobrowolnego uiszczenia kwoty 154.761,48 zł jako zaległości z tytułu umowy kredytu udzielonego S. E. (1) – w terminie 7 dni.

/dowód; historia rachunku bankowego k. 17-24, ostateczne wezwanie do zapłaty k. 25-26, wypowiedzenie k. 27-28, wezwanie przedprocesowe k. 30/

W dniu 31 stycznia 2024 r. Gmina A. wystąpiła do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Opocznie Bartłomieja Sobczaka z wnioskiem o sporządzenie spisu inwentarza po zmarłym S. E. (1), o czym poinformowała powoda.

W dniu 19 grudnia 2025 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Opocznie Bartłomiej (...) zawiadomił, że spis inwentarza zostanie sporządzony w dniu 26 stycznia 2026 r.

/dowód: wniosek o sporządzenie spisu inwentarza k. 57 i zawiadomienie o terminie sporządzenia spisu inwentarza k.58/

W dniu 7 kwietnia 2025 r. powodowy Bank sporządził wyciąg z własnych ksiąg (...) stwierdzający zadłużenie pozwanego jako spadkobiercy S. E. (1) z tytułu umowy kredytu nr (...) z dnia 29.07.2020 r. na kwotę 154.761,48 zł, na które składały się: niespłacony kapitał w kwocie 117.489,28 zł, odsetki umowne w kwocie 35.727,28 zł, koszty w kwocie 1.544,92 zł

/dowód: wyciąg z ksiąg bankowych – k. 15/

Podstawę ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie stanowiły wskazane powyżej dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, ich walor dowodowy nie był zasadniczo kwestionowany przez stronę pozwaną.

Wbrew zarzutowi pozwanego powód przedłożył dokumenty wykazujące wysokość zadłużenia, a mianowicie umowę kredytu, wypowiedzenie umowy, wyciąg z ksiąg rachunkowych, szczegółowe rozliczenie kredytu.

Wprawdzie wyciąg z ksiąg banku wobec uchylenia art. 95 k.c. prawa bankowego będącego następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 marca 2011 r., P 7/09 nie ma wprawdzie mocy dokumentu urzędowego w postępowaniu cywilnym (art. 95 ust. 1 a) ustawy Prawo Bankowe), nie mniej kwalifikacja taka nie pozbawia tego dokumentu mocy dowodowej i wiarygodności. Ma on moc dowodową dokumentu prywatnego, którego wprawdzie nie dotyczy domniemanie z art. 245 k.p.c., jednakże zgodnie z utrwalonym orzecznictwem dowód z dokumentu prywatnego może być podstawą ustaleń faktycznych, jest samodzielnym środkiem dowodowym, którego moc sąd ocenia według zasad określonych w art. 233 § 1 k.p.c. , to jest podlega on ocenie sądu na podstawie wszechstronnego rozważenia całego materiału dowodowego

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 27 lipca 2010 r., II CSK 119/10, LEX nr 603161, z dnia 13 grudnia 2013 r. ,III CSK 66/13, LEX nr1463871,, z dnia 12 września 2014 r., I CSK 634/13, LEX nr 1504324).

W swej istocie wyciąg z ksiąg rachunkowych zawiera złożone w szczególnej formie oświadczenie wiedzy uprawnionych osób, dotyczące danych zaksięgowanych w księgach rachunkowych banku. Prowadzenie zaś tych ostatnich poddane jest zarówno regulacji ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2343) oraz rozporządzenia Min. Finansów z dnia 1 października 2010 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości banków (Dz.U. z 2013 r., poz. 329), jak i ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 298).

Zaprzeczenie prawdziwości dokumentów, w tym nawet prywatnych, ale sporządzonych przez podmiot profesjonalnie zajmujący się udzielaniem oraz obsługą pożyczek i kredytów nie może polegać na samej negacji istnienia lub wysokości długu, jeśli z pozostałych dowodów przedłożonych przez stronę powodową wynika fakt zawarcia umowy, jej wysokość i ustalone przez strony warunku spłaty, a także wykaz i sposób naliczenia niespłaconego kredytu i odsetek (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15.10.2018 r., I AGa 117/18, wyroki Sądu Apelacyjnego w Łodzi: z dnia 6.09.2018 r. I AGa 178/18 i z dnia 9 czerwca 2016 r., I ACa (...)15).

Zatem w świetle dowodów zaoferowanych przez stronę powodową, w szczególności umowy kredytu, wyciągu z ksiąg rachunkowych oraz rozliczenia umowy uznać trzeba za udowodnione, że w dacie wystawienia wyciągu z ksiąg bankowych dług pozwanego w stosunku do banku wynosił kwotę tam wskazaną. Fakty zatem zawarte w treści powyższego dowodu Sąd Okręgowy miał obowiązek uznać za ustalone i to na pozwanym ciążył obowiązek wykazania, że treść tego dokumentu nie jest zgodna z prawdziwym stanem rzeczy (art. 252 k.p.c.).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo było zasadne, a jego podstawę prawną stanowił art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (tekst jednolity – Dz.U. z 2026 r., poz. 38). Zgodnie z tym przepisem przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Kredytobiorca S. E. (1) zawarł z powodem umowę, na podstawie której udzielono mu kredytu. Zawarta w aktach sprawy historia rachunku bankowego nie pozostawia wątpliwości, że powód uruchomił na rzecz kredytobiorcę kwotę kredytu, a kredytobiorca przystąpił do realizacji zawartej umowy poprzez dokonywanie wpłat na poczet spłaty zaciągniętego kredytu. Gdyby strony nie zawarły umowy i gdyby powód nie uruchomił kwoty kredytu, kredytobiorca nie dokonywałby wpłat na poczet zaciągniętego zobowiązania.

Nie odnosi również zamierzonego przez pozwaną skutku kwestionowanie skuteczności zawarcia umowy wobec niepewności, czy podpisały ją w imieniu Banku osoby do tego upoważniane. Zgodnie z art. 103 § 1 i 2 k.c. jeżeli zawierający umowę jako pełnomocnik nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres, ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta. Druga strona może wyznaczyć osobie, w której imieniu umowa została zawarta, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.

W świetle tego przepisu kwestia istnienia lub braku należytego umocowania pełnomocnika powoda do zawarcia umowy pożyczki nie powoduje nieważności umowy. Ważność umowy zawartej przez osobę występującą jako pełnomocnik, ale niemającą umocowania lub działającą poza zakresem umocowania, zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta. Nie jest zatem bezwzględnie nieważna, lecz jest dotknięta sankcją bezskuteczności zawieszonej - jej ważność jest uzależniona od potwierdzenia przez uprawnioną osobę. Osobą uprawnioną do potwierdzenia takiej umowy jest osoba, w której imieniu działał tzw. rzekomy pełnomocnik. Zatem ważność umowy z powołaniem się na brak umocowania lub przekroczenie granic umocowania przez pełnomocnika może kwestionować osoba, w której imieniu działał rzekomy pełnomocnik. Osoba, która zawarła umowę z rzekomym pełnomocnikiem, nie może na tej podstawie kwestionować ważności umowy. Wszak jej oświadczenie woli jest wiążące i powinna oczekiwać na potwierdzenie umowy przez drugą stronę, czyli wykorzystać możliwość z art. 103 § 2 k.c. a nie powoływać się na nieważność umowy.

Powód również nie kwestionował czynności podjętych przez swojego pełnomocnika, udostępnił poprzednikowi prawnemu pozwanej umówioną kwotę kredytu, a poprzednik prawny pozwanej spłacał kredyt zgodnie z ustalonym harmonogramem. Obie strony umowy kredytu uznawały zatem ważność tej umowy i przystąpiły do jej wykonania. Pozwany – mimo powołania się na brak odpowiedniego umocowania osoby podpisanej pod umową – nie wykazał, aby wzywał powoda do potwierdzenia przedmiotowej umowy w wyznaczonym mu w tym celu terminie. Co więcej, w ocenie Sądu strona powodowa swoim postępowaniem, w szczególności poprzez przystąpienie do wykonania umowy, a następnie wniesienie pozwu w niniejszej sprawie w celu dochodzenia roszczenia z niej wynikającego, w sposób dorozumiany (a zatem wystarczający, gdyż art. 103 § 1 k.c. nie przewiduje szczególnej formy potwierdzenia czynności pełnomocnika) potwierdziła fakt związania umową.

W związku z śmiercią kredytobiorcy i nabyciem spadku przez pozwaną roszczenie z umowy kredytu służy przeciwko pozwanej. Pozwana bowiem odziedziczyła po kredytobiorcy obowiązek zaspokojenia powyższego roszczenia (art. 922 § 1 i art. 924 k.c.) jako dług spadkowy. A ponieważ pozwana nabyła spadek po kredytobiorcy z dobrodziejstwem inwentarza, ponosi odpowiedzialność za zapłatę długu spadkowego tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 zd. 1 k.p.c.). Dlatego też Sąd na podstawie art. 319 k.p.c zastrzegł pozwanej prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.06.1977 r., II CRN 102/77, LEX nr 7959).

Powód jako wierzyciel nie ma, wbrew sugestiom pozwanej, obowiązku wstrzymania dochodzenia zapłaty wymagalnych należności do czasu złożenia przez pozwaną wykazu inwentarza lub wniosku o sporządzenie spisu inwentarza. Tego rodzaju sytuacja mogłaby pozbawić wierzyciela należytej ochrony, prowadząc choćby do przedawnienia roszczenia na skutek celowej zwłoki dłużnika w złożeniu stosownego wniosku. Interes pozwanej jest bowiem w przypadku przedmiotowego powództwa należycie chroniony poprzez wspomniane ograniczenia wynikające z art. 1031 § 2 k.c. oraz 319 k.p.c. Kwestia, czy długi spadkowe przekraczają stan czynny spadku wobec jego nabycia z dobrodziejstwem inwentarza, nie podlega badaniu w ramach postępowania rozpoznawczego. Ograniczenie odpowiedzialności dłużnika - spadkobiercy może być zastrzeżone w wyroku (art. 319 k.p.c.) bądź w klauzuli wykonalności nadanej przeciwko spadkobiercy (art. 792 k.p.c.). Artykuł 319 k.p.c., uprawnia sąd do ograniczenia w sentencji wyroku zakresu odpowiedzialności dłużnika za dług spadkowy do wartości stanu czynnego spadku (przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza z art. 1031 § 2 k.c.), ale nie daje podstawy do oddalenia powództwa wytoczonego przez wierzyciela spadkodawcy na tej podstawie, że zmarły nie pozostawił spadku. Ustalenie, czy istnieje spadek (majątek) pozwalający na zaspokojenie przypadającej od dłużnika należności, należy do postępowania egzekucyjnego. (tak S.A. w W. w wyroku z dnia 07.03.2013 roku, sygn akt V ACa 1007/12).

Chybiony jest również zarzut, że roszczenie jest przedawnione.

Zgodnie z art. 117 k.c.– z wyłączeniem sytuacji szczególnych – wszelkie roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia (art. 117 § 2 k.c.).

W myśl art. 118 k.c. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - 3 lata. Zgodnie z art. 123 § 1 ust. 1 i ust. 2 k.c. bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia bądź też przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

Roszczenie banku o zwrot kredytu ma związek z prowadzeniem działalności gospodarczej, a zatem przedawnienie wynosi 3 lata.

Termin przedawnienia zaczyna biec od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 § 1 k.c.).

Roszczenie dochodzone pozwem stało się wymagalne w związku z wypowiedzeniem umowy kredytu. Umowa została wypowiedziana pismem z dnia 4.12.2024 r. ze skutkiem na dzień 3.02.2025 r. Zatem z chwilą dojścia do skutku wypowiedzenia umowy całość zadłużenia z tytułu zawartej umowy postawiona została w stan natychmiastowej wymagalności i tę datę uznać należy jako datę początkową biegu terminu przedawnienia. Powód przerwał bieg terminu przedawnienia wytaczając pozew o zapłatę w Elektronicznym Postępowaniu Upominawczym w dniu 9.04.2025 roku. Tym samym uznać należy, że roszczenie powoda nie uległo przedawnieniu.

Odpowiadając na podnoszony przez pozwanego zarzut przedwczesności powództwa wskazać należy , że przedwczesność powództwa występuję, gdy roszczenie powoda nie stało się wymagalne. Nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie powód wypełnił procedurę upominawczą poprzedzającą wypowiedzenie umowy, jak również z uwagi na zachowanie ustawowych terminów wynikających z art. 75c ustawy prawo bankowe, który chroni kredytobiorców mających problemy ze spłatą zobowiązań. M.in. zobowiązując bank, aby przed wypowiedzeniem umowy kredytu (np. z powodu zaległości) najpierw wezwał klienta do zapłaty i umożliwił mu restrukturyzację zadłużenia. Złożone przez powoda w niniejszej sprawie wypowiedzenie umowy było skuteczne i prawnie wiążące, a co za tym idzie powództwu nic można przypisać miana przedwczesnego z uwagi na termin wymagalności roszczenia. Nie ulega również wątpliwości, że przedwczesność powództwa może być związana jedynie z brakiem wymagalności roszczenia, a nie brakiem podjęcia próby pozasądowego rozwiązania sporu, które pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na wymagalność roszczenia, a tym samym na jego przedwczesność. Z tych wszystkich względów podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedwczesności powództwa należy uznać za całkowicie bezzasadny, zwłaszcza, że powód przedłożył wezwanie do zapłaty przed skierowaniem sprawy do postępowania sądowego, jednak nie dostał konkretnej obietnicy spłaty od strony pozwanej.

O kosztach procesu Sąd orzekł na zasadzie określonej w art. 98 § 1 i § 3 k.p.c.

Ponieważ pozwana przegrała sprawę, zobowiązana jest do zwrotu kosztów procesu. Na koszty te złożyły się: 5.726,00zł – tytułem opłaty od pozwu oraz kwota 1.935 zł uiszczone na etapie elektronicznego postępowania upominawczego, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 5.400 zł oraz zwrot wydatku na opłatę skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł.

Sędzia SO Ewa Tomczyk