Kredyt hipoteczny zamieniony na franki w 2008 r. Sąd uznał umowę za nieważną

Treść orzeczenia około 19 minut czytania

Sygn. akt:I C 1513/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 maja 2023 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:

SSO Wojciech Hajduk

po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2023 roku w Gliwicach

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa A. G., K. G.

przeciwko (...) z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę

1. ustala, że umowa kredytu (...) z dnia 15 grudnia 2006r. nr (...) zawarta pomiędzy (...) w W. i powodami A. G. i K. G. jest nieważna od dnia 13.08.2008r,

2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów jako wierzycieli solidarnych kwotę 51.293,60zł (pięćdziesiąt jeden tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt trzy złote 60/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 maja 2023r

3. w pozostałym zakresie powództwo oddala

4. zasądza od pozwanego na rzecz powodów jako wierzycieli solidarnych kwotę 11.800zł (jedenaście tysięcy osiemset złotych) kosztów postępowania

SSO Wojciech Hajduk

IC 1513/22 UZASADNIENIE

Powodowie K. G. i A. G. w pozwie przeciwko pozwanemu (...) w W. domagali się

-ustalenia nieważności umowy kredytu (...) nr (...) z dnia 15.12.2006r

-zasądzenia łącznie na rzecz powodów kwoty 51.293,60zł wraz z ustawowym odsetkami za opóźnienie od 15.06.2022r.

Ewentualnie

-ustalenie, że aneks nr (...) do umowy z dnia 13.08.2008 jest nieważny

-zasądzenie kwoty 323.591,06zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 15.06.2022r.

Ewentualnie

-zasądzenia kwoty 148.377,60zł

Uzasadnili, że w dniu 15.12.2006 zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) w W. umowę o kredyt hipoteczny na kwotę 300.000zł zł na okres 300 miesięcy. W dniu 13.08.2008r. zawarli aneks, którym przekształcono umowę w kredyt denominowany (waloryzowany) do CHF. W aneksie wskazano, że kwota pozostająca do spłaty 300.000zł zostanie przeliczona zgodnie z kursem kupna franków szwajcarskich wg Tabeli Kursów obowiązującej w Banku w dniu zawarcia aneksu. W tym czasie kredyt był już w całości wypłacony. Spłata kredytu miała następować w PLN, przy zastosowaniu kursu sprzedaży CHF w dniu płatności każdej raty wg kursów ustalanego przez bank w Tabeli Kursów Banku z posiadanego w banku rachunku. Umowa (aneks), ani regulamin udzielania kredytów hipotecznych nie zawierały żadnych postanowień dotyczących ustalania kursów przez pozwany bank. Nie ustalono żadnych obiektywnych mierników lub warunków ustalania kursów walut, pozostawiając całkowitą dowolność kredytodawcy. Pozwany przeliczył kwotę kredytu na walutę szwajcarską po ustalonym przez siebie kursie franka szwajcarskiego. Zarzucili abuzywność postanowień umownych §2pkt2, i §9 ust2 umowy w wersji zmienionej aneksem nr(...), którym zmieniono kredyt na walutowy. W ocenie powodów pomimo zmiany §2ust 1 jego brzmienie nie pozwala na przyjęcie, że jest to kredyt walutowy lecz złotowy. Nie określono wysokości salda lecz odwołano się do kursu z 13.08.2008r., tym samym pozostała waluta PLN. Narusza to art. 69 ust. 1 i 2 pkt 3 prawa bankowego poprzez brak określenia kwoty i waluty kredytu. Umowa nie tylko nie określa wysokości kredytu, ale także nie precyzuje mechanizmu dokonania przeliczenia, co daje bankowi możliwość jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania co powoduje, że jest sprzeczna z art. 353

(

1)kc i 358

(

1) kc. Stosunek umowny został tak ukształtowany, że ryzyko walutowe zostało przerzucone w całości na konsumenta i w tym zakresie naruszono obowiązek informacyjny banku. Powoduje to nieważność umowy i uzasadnia żądanie ustalenia nieważności oraz zasądzenie nienależnie spełnionego świadczenia. W sytuacji gdyby Sąd uznał, że umowa jest ważna żądają zasądzenia różnicy pomiędzy uiszczonymi kwotami, a należnymi przy pominięciu niedozwolonych klauzul umownych. Żądana kwota stanowi sumę spłaconych rat kredytowych ponad wypłaconą kwotę kredytu.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Zaprzeczył, aby umowa była nieważna i aby umowa zawierała klauzule abuzywne. Pozew ma na celu podważenie umowy sprzecznie z rolą i funkcją indywidualnej kontroli postanowień umownych, które zostały indywidualnie uzgodnione. Powodowie nie mają interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy. Roszczenie jest przedawnione. Na wypadek uwzględnienia żądania złożył zarzut potrącenia i zatrzymania kwoty 300.000zł udzielonego kredytu i 96.438,75zł tytułem wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.

USTALENIA FAKTYCZNE

W dniu 15.12.2006r powodowie jako konsumenci zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) w W. umowę o złotówkowy kredyt hipoteczny (...) nr (...) na kwotę 300.000zł zł na okres 300 miesięcy, spłacany w 276 ratach począwszy od 2.09.2009r., oprocentowany zmienną stawką. Celem kredytu było sfinansowanie budowy domu jednorodzinnego. Wskazano w niej min. że uruchomienie nastąpi w transzach 22.12.2006r., 31.03.2007r., 30.06.2007r., i 22.12.2007r..

W dniach 2.01.2007r., 14.02.2007r., 6.06.2007r., 16.08.2007r., i 24.06.2007r. strony zawarły 5 aneksów do umowy, w których kolejno zmieniono brzmienie: §10ust 3 umowy dotyczący zabezpieczenia przejściowego do czasu uprawomocnienia się hipoteki (aneks nr(...) k-35), §4ust 1 dotyczącego wypłaty transz (aneks nr (...) k-36-37); §4ust 1 dotyczącego wypłaty transz (aneks nr (...) k-38-39); §2 ust 1 zmieniając okres wykorzystania kredytu i okres karencji oraz §4ust 1 dotyczącego wypłaty transz (aneks nr (...) k-40-41); §2 ust 1 wydłużając okres spłaty na 340 miesięcy §9ust 1i2 dotyczącego wydłużenia ostatecznego terminu spłaty odsetek (aneks nr (...) k-42-43).

W dniu 13.08.2008r. strony zawarły aneks nr (...) do umowy, w którym nadano nowe brzmienie §2 i przekształcono umowę w kredyt denominowany (waloryzowany) do CHF. W aneksie wskazano, że kwota pozostająca do spłaty 300.000zł zostanie przeliczona zgodnie z kursem kupna dewiz dla CHF wg Tabeli Kursów obowiązującej w Banku w dniu zawarcia aneksu 13.08.2008r. 1CHF= 1,9718zł co daje kwotę kapitału 152.145,25CHF. Nadano również nowe brzmienie §9ust 2 i 6 umowy gdzie określono, że wysokość rat zostanie określona w CHF.

W §9 ust2 umowy w nowym brzmieniu określono, że kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu z odsetkami w 340 miesięcznych ratach od 30.09.2008r. Wysokość rat jest wyrażona w CHF. Spłata rat dokonywana jest po uprzednim przeliczeniu wg kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą Kursów” obowiązującą w dniu spłaty. Wysokość rat; kapitałowo-odsetkowych w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez Kredytobiorcę kredytu. W §9ust6 umowy w nowym brzmieniu określono Kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty odsetek w każdym miesiącu okresu, o którym mowa w ust. 4 w ostatnim dniu każdego miesiąca, z zastrzeżeniem ust.5., przy czym od dnia zawarcia Aneks nr (...) tj., od dnia 3.08.2008 r. wysokość należnych odsetek określona jest w CHF. Splata należnych odsetek dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów obowiązującą w banku w dniu spłaty. Wysokość należnych odsetek w złotych zależy od wysokości kursu dewiz dla CHF obowiązującego w Banku w dniu spłaty.

W §11 umowy w nowym brzmieniu stwierdzono, że w związku z zaciągnięciem kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej kredytobiorca oświadcza, że został poinformowany o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut oraz rozumie wynikające z tego konsekwencje (aneks nr (...) k-44-45). W tym czasie kredyt był już w całości wypłacony.

Wszystkie formalności zostały przeprowadzone w oddziale banku. Powodowie potrzebowali pieniędzy na budowę domu. W 2008r. raty kredytu wzrosły na skutek podwyższenia oprocentowania. Powodowie skontaktowali się z pracownikiem wyznaczonym do obsługi ich umowy. Umówili się na spotkanie. Wskazali, że raty kredytu wzrosły, stały się dolegliwe dla budżetu domowego. Pracownik zaproponował przekształcenie kredytu w waloryzowany do CHF. Stwierdził że będzie to najkorzystniejsze rozwiązanie. Poinformował, że wahania kursowe mogą mieć wpływ na wysokość raty, lecz waluta CHF jest stabilna. Nie poinformował, że bank stosuje dwa samodzielnie ustalane kursy. Ustalono, że ilość rat i okres spłaty pozostają bez zmian. Nie poinformowano powodów, o możliwości spłaty rat w walucie kredytu. Wskazano, że będą potrącane z konta złotówkowego, tego samego co dotychczas. W trakcie kolejnego spotkania powodowie zapoznali się z przygotowanym aneksem nr (...) z 13.08.2008r i go podpisali. Spłata kredytu następowała poprzez obciążanie rachunku złotówkowego prowadzonego w Banku

[zeznania powoda A. G. k-220-221, zeznania powódki K. G. k-221-222; §9pkt4 umowy k-27v]. Do wytoczenia powództwa spłacili łącznie 147.382,22zł

[okoliczność przyznana k-94v]. Powodowie od początku małżeństwa pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej. Powód jest lekarzem. W 2008/2009 zarejestrował działalność gospodarczą, wskazując dla celów informacyjnych, adres pod którym mieszkał. Działalność była wykonywana w szpitalu i w przychodni.

Powyższy stan faktyczny ustalono przede wszystkim w oparciu o powołane wyżej dokumenty, a także częściowo i zeznania powodów, którzy jednak na skutek upływu czasu nie pamiętali dokładnie szczegółów przebiegu spotkań z doradcą kredytowym. Zeznania M. M. mają dla sprawy drugorzędne znaczenie. Nie miała kontaktu z powodami, nie brała udziału przy sporządzaniu aneksu nr 6 umowy. Zeznania dotyczyły min. obowiązków doradców bankowych w zakresie udzielania klientom informacji i pouczeń, w okresie gdy zawierana była umowa, mechanizmów finansowych, w oderwaniu od konkretnej sytuacji powoda, sposobu przedstawienia oferty i okoliczności zawarcia umowy.

Dołączona do akt opinia prawna dr hab. I. W. nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, przedstawia interpretację prawną i poglądy autorki na temat przepisów dot kredytów denominowanych i indeksowanych

[ekspertyza prawna k-120-144].

ROZWAŻANIA PRAWNE

Okoliczność, że pozwany jest następcą prawnym (...) w W. pozostaje poza sporem, została przyznana przez pozwanego. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy o kredyt indeksowany i denominowany do waluty obcej były, w czasie zawarcia aneksu nr (...) do umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353

(

1 )kc. W umowie zmienionej aneksem nr (...) kwota kredytu została określona w CHF (152.145,25CHF).. Tym samym sporna umowa kredytu jest umową denominowaną.

Analiza umowy przez pryzmat art. 385

1 §1kc prowadzi do wniosku, że zmiana jej treści aneksem nr (...) tj od dnia 13.08.2008r. doprowadziła do rażącego naruszenia interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków.

Zgodnie z art. 385

1 §1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

W pierwszym rzędzie należy zastanowić się czy doszło do indywidualnego uzgodnienia postanowień aneksu zmieniającego charakter kredytu.

Denominacja została wprowadzona do umowy na wniosek powodów, co jednoznacznie wynika z treści aneksu. Umowa w 2006r. w chwili jej podpisania miała charakter złotowy, powodowie po dwóch latach jej obowiązywania wnieśli o jej przekształcenie w umowę kredytu denominowanego, tzn o przeliczenie kwoty kredytu wg waluty CHF i określenie jej w CHF. Chcieli skorzystać z niższego oprocentowania. Mogłoby to sugerować indywidualne uzgodnienie postanowień umownych. Jednakże aneks przygotował bank, zamieścił w nim postanowienia zaczerpnięte z wzorca umownego, odpowiadające treści, nie podlegającym negocjacjom (...)w (...). Powodom nie uświadomiono, że mogą negocjować te warunki, zostali wezwani do podpisania aneksu. Treść aneksu pokazano im w dniu podpisania. Sytuacja taka nie różni się praktycznie od sytuacji konsumenta starającego się o kredyt. Nie można więc mówić o indywidualnym uzgodnieniu postanowień umownych.

Tym samym należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia.

Powodowie zarzucili, że zawarte w umowie w brzmieniu nadanym aneksem nr (...) z dnia 13.08.2008r. klauzule ryzyka walutowego są abuzywne. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające

główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art. 385

(

1) § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron (

essentialia negotii).

Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385

1 §1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego

[§2ust1 i §9ust2i6 umowy określonej brzmieniem aneksu nr (...)] zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową. Klauzula dotycząca przeliczenia świadczenia wypłaconego powodom na walutę CHF została określona precyzyjnie, szczegółowo wskazywała wysokość kursu CHF oraz wysokość ustalonego do spłaty kapitału. Została więc określona prawidłowo.

Jednakże postanowienia umowne zastrzegające warunki denominacji raty, pozostawiono do kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów obowiązującej w banku." Prawo Banku do ustalania kursu waluty w zakresie przeliczania spłacanych rat nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczenia głównego (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron. Powodowie jako konsumenci, na podstawie treści umowy, w chwili jej przekształcenia, nie byli w stanie oszacować całości kwoty, którą będą musieli spłacić w przyszłości w PLN. Jest to nie do zaakceptowania, w tym zakresie umowa kształtuje ich prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco narusza ich interesy w rozumieniu art. 385

1kc. Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów powodów jako konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego.

Bank naruszył również obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów o ryzyku walutowym. Należy wskazać również, że nie jest wystarczające określenie w §11 pkt 4 i 5 umowy w brzmieniu nadanym aneksem nr (...), że „

został poinformowany przez bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut i rozumie wynikające z tego konsekwencje” [k-45]. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty, co nie miało miejsca. Ogólna świadomość konsumenta o wahaniach kursowych walut obcych jest niewystarczająca. Powodowie nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione, podpisali umowę przygotowaną zgodnie z wzorcem banku, a pracownik banku zapewniał o atrakcyjności kredytu. Stanowisko, że przyjęcie przez konsumenta propozycji banku oznacza rezygnację z pertraktacji i akceptację umowy, a jej podpisanie jest równoznaczne z indywidualnym uzgodnieniem postanowień umownych, nie zasługuje na uwzględnienie.

Art. 385

(

1) § 3 k.c. stanowi, że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Przez rzeczywisty wpływ należy rozumieć realną możliwość oddziaływania na treść postanowień umownych. Okoliczność, iż konsument znał treść danego postanowienia i nawet rozumiał je, nie może przesądzać o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Uzgodnionymi indywidualnie są tylko takie klauzule umowne, na których treść istotnie mógł on w praktyce oddziaływać. W niniejszej sprawie powodowie nie mieli realnego wpływu na ewentualną zmianę klauzul proponowanych przez przedsiębiorcę nawet nie zdawali sobie z tego sprawy. Przyjęli ofertę jako najkorzystniejszą, podpisali przygotowaną przez bank umowę. O braku indywidualnych negocjacji postanowień umownych świadczy również, że klauzule denominacyjne zostały zawarte w dokumencie, który nie podlega indywidualnym uzgodnieniom, a ponadto może być w każdej chwili zmieniony przez pozwanego czyli w §5ust4 i §6ust5pkt1 Ogólnych Warunków Kredytowania w (...)w (...), na które powołuje się umowa w §2 określonym aneksem nr (...) [aneks nr (...) k-44 i OWKM k-50-51]. Argumentacja pozwanego odwołująca się do faktycznego stosowania kursów nieodbiegających od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Ocena abuzywności postanowień umownych jest niezależna od sposobu wykonywania umowy.

Powyższe okoliczności powodują, że umowa na skutek nadania jej brzmienia aneksem z 13.08.2008r. tzn. od dnia jej przekształcenia w denominowaną, nie wiąże. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy.

Należy wskazać, że §2 umowy w nowym brzmieniu wskazano, że kredyt pozostający do spłaty w wysokości 300.000zł przekształca się w denominowany (waloryzowany) w walucie CHF z dniem zawarcia aneksu [k-44]. Tym samym abuzywność postanowień umownych pojawiła się z tą datą. Jednakże nie można mówić o nieważności samego aneksu, lecz o nieważności całej umowy, od tej daty. Nieważność aneksu miałaby miejsce wtedy gdyby z jakiejś przyczyny samo jego zawarcie było nieważne (tzn. oświadczenia woli były nieważne). Sytuacja taka nie ma miejsca. Strony zmieniły nim skutecznie treść umowy, a klauzula denominacyjna naruszająca prawa powodów jako konsumentów jest jedynie niewielkim fragmentem jego treści i nie powoduje bezwzględnej nieważności umowy. Strony w §2umowy, w jej nowym brzmieniu, odniosły się do całej umowy od początku jej funkcjonowania, zastrzegając jedynie, że dotychczas spłacone raty będą rozliczone w pierwotnie określony sposób (sprzed aneksu), a pozostający do spłaty kredyt przekształca się w waloryzowany od dnia zawarcia aneksu. Tym samym mamy do czynienia z oceną nieważności całej umowy, a okoliczność, że wynika to z aneksu z 2008r. nie ma znaczenia.

Oceny konsumenckiego charakteru umowy nie zmienia okoliczność, że powód w 2008/2009r zarejestrował w kredytowanej nieruchomości działalność gospodarczą. Wykonywał ją w szpitalu i w przychodni. Ocena charakteru umowy następuje na chwilę jej zawarcia.

Powodowie poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 26.04.2023r. o obowiązkach i możliwych negatywnych dla nich konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385

1 §1kc żądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 189kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powód ma interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na 340 miesięcy, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, niezależnie od żądania zapłaty tytułem wzbogacenia, gwarantuje pewność sytuacji prawnej na przyszłość. Samo żądanie zapłaty nie gwarantowałoby takiej pewności prawnej. Do rozliczeń stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405-411k.c. regulujące bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie z art. 405kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe zwrotu jej wartości. Obowiązkiem stron umowy kredytu jest wzajemne zwrócenie świadczeń. Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Powodowie domagali się zasądzenia kwoty 51.293,60zł.

Żądanie zapłaty obejmuje część świadczeń uiszczonych przez powodów przed wytoczeniem procesu i jest uzasadnione (tzn świadczenia spłacone ponad wypłaconą kwotę kapitału) .

Pozwany złożył zarzut potrącenia: wypłaconego świadczenia tytułem kredytu oraz wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału, a także zarzut zatrzymania.

Zarzuty potrącenia oraz zatrzymania nie zostały skutecznie zgłoszone. Mają charakter materialnoprawny i żeby odniosły procesowy skutek muszą zostać zgłoszone przez odpowiednio (materialnoprawnie) umocowaną osobę bezpośrednio powodowi bądź jego pełnomocnikowi, o ile ten posiada umocowanie do przyjęcia oświadczenia o charakterze materialnoprawnym i dokonywania czynności o charakterze materialnoprawnym. Pełnomocnik pozwanego był umocowany do złożenia takiego oświadczenia

[pełnomocnictwa k-113-115]. Całkowita bezskuteczność umowy kredytu staje się trwała (definitywna) wtedy, gdy należycie poinformowany o niedozwolonym charakterze postanowienia (bez którego umowa nie może wiązać) i jego konsekwencjach konsument nie wyraził świadomej i wolnej zgody na postanowienie, a jeżeli utrzymanie umowy jest możliwe po jej uzupełnieniu - sprzeciwił się temu uzupełnieniu [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Tym samym o wymagalności można mówić od momentu złożenia ww. oświadczeń. Na etapie odpowiedzi na pozew powództwo w zakresie żądania zapłaty nie było jeszcze wymagalne, lecz stało się po złożeniu na rozprawie 26.04.2023r. oświadczenia przez powodów, że nie chcą utrzymania umowy w mocy. Po tym oświadczeniu, pełnomocnik pozwanego nie ponowił zarzutów. Nie doszło więc do zapoznania się z nimi przez powodów.

Zgłoszenie ich w piśmie zawierającym końcowe stanowisko jest nieskuteczne, bowiem doręczono je pełnomocnikowi powodów, co nie doprowadziło do zapoznania się z nimi przez samych powodów.

Na marginesie można wskazać, że gdyby zarzut potrącenia został skutecznie zgłoszony wyczerpałby całą żądaną kwotę. Powodom przeliczono na CHF kwotę 300.000zł, którą otrzymali, zaś domagali się 51.293,60zł. Pozwany przedstawił do potrącenia w pierwszej kolejności kwotę 300.000zł wypłaconego kapitału. Tym samym wierzytelności umorzyłyby się do wysokości wierzytelności powodów dochodzonej pozwem (art. 498§2kc). W takim przypadku zupełnie zbędne jest odnoszenie się do zarzutu potrącenia kwoty z tytułu korzystania z udzielonego kapitału.

Na zasadzie art. 235

2 §1 pkt 2 kpc pominięto dowody z opinii biegłych z zakresu rachunkowości finansowej oraz bankowości, wobec ustalenia nieważności umowy dowód stał się bezprzedmiotowy.

W związku z powyższym na zasadzie na zasadzie art. 15zzs

(

2 )ustawy z 2.03.2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych zamknięto rozprawę na posiedzeniu niejawnym i w pkt1 wyroku na mocy art. 189kpc w pkt 1 ustalono, że umowa z dnia 15 grudnia 2006r. nr (...) zawarta pomiędzy (...) w W. i powodami jest nieważna od dnia 13.08.2008r, w pkt 2 uwzględniono żądanie zapłaty w zakresie kwoty głównej. O odsetkach orzeczono na zasadzie art. 481kc, zasądzono je od dnia wyrokowania. Całkowita bezskuteczność umowy kredytu staje się trwała (definitywna) wtedy, gdy należycie poinformowany o niedozwolonym charakterze postanowienia (bez którego umowa nie może wiązać) i jego konsekwencjach konsument nie wyraził świadomej i wolnej zgody na postanowienie, a jeżeli utrzymanie umowy jest możliwe po jej uzupełnieniu - sprzeciwił się temu uzupełnieniu [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Powoda poinformowano na rozprawie 14.04.2021r. Tym samym odsetki należą się od wyrokowania, w pkt 3 w pozostałym zakresie powództwo główne oddalono w tym co do ważności umowy w okresie od dnia jej zawarcia do 13.08.2008r. oraz co do odsetek ponad orzeczone w pkt 2, w pkt 4 na zasadzie art. 100kpc zasądzono opłatę w wysokości 1000zł i koszty zastępstwa procesowego wg minimalnej stawki.

Hasła tematyczne: Bezpodstawne wzbogacenie, Powództwo o ustalenie