Zarzut potrącenia za utrzymanie ojca nie uchronił córki i zięcia przed zwrotem 96 tys. zł

Powód P. P.

25.06.2020 r. pozwał S. B. i M. P. solidarnie o zwrot 96 000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1.01.2019r. Jego należność została bowiem wpłacona na ich konto (czyli córki powoda i jej ówczesnego męża) i powód godził się, by użyli jej dla własnych celów, zanim mu ją zwrócą.

Powód zmarł w toku sprawy i postępowanie zostało podjęte z

M. P. (1) jako następcą prawnym, gdyż wszyscy spadkobiercy, w tym M. P. (2) scedowali na nią sporną wierzytelność w całości.

Pozwana nie negowała obowiązku zwrotu dochodzonej kwoty, lecz wniosła o możność spłaty w ratach, ale finalnie na koniec postępowania odstąpiła od tego wniosku.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, negując legitymację M. P. (1) oraz twierdząc, że sporna kwota została rozliczona poprzez świadczenia na rzecz zmarłego powoda. Zamieszkiwał on bowiem u pozwanych i był przez nich utrzymywany, jak i uzyskał środki na budowę domku na działce ogrodniczej, gdzie mógłby pomieszkiwać (vide obliczenia kwot do potrącenia – k. 296).

Sąd ustalił, co następuje:

P. P. (2) to ojciec M. P. (2), która do września 2019 r. pozostawał w związku małżeńskim ze S. B..

P. P. zamieszkiwał u nich od 2005 r., korzystając z tej możliwości, że zajmowali się usługami w zakresie wynajmu kwater i udostępniali mu wolne miejsce, jak i utrzymywali, gdyż nie miał regularnych dochodów dopóki nie zaczął uzyskiwać świadczenia emerytalnego. P. P. pomagał przy ich działalności, zwł. że pozwany miał swoją stałą prace, a działalność i prowadzenie domu spoczywały głównie na pozwanej. Ta sytuacja życiowa P. P. wyniknęła z potrzeby wsparcia go, gdyż nadużywał alkoholu i przez to nie zapewniał sobie sam utrzymania. W uzgodnieniu jego zamieszkania u pozwanych uczestniczyła z tego względu także jego żona M. P. (1).

18.01.2016 r. żona powoda – M. P. (1) przelała sporną kwotę po sprzedaży mieszkania, stanowiącego współwłasność jej i powoda – na konto M. P. (2), która przekazał je na wspólne konto pozwanych. Wykorzystali ją na własne cele.

W tym czasie doszło jednak do kryzysu ich związku zakończonego rozwodem, co przełożyły się także na spór o rozliczenie należności P. P..

P. P. pismem z 25.10.2018 r. wypowiedział umowę pożyczki w zakresie ww. kwoty z okresem 6-tygodniowym, wskazując, że tak określa wyżej opisane fakty wpłaty środków dla niego przez M. P. (1) na konto pozwanych ( doręczenie nastąpiło 30.10.2018 r. i 13.11.2018 r.).

fakty przyznane (jak i zob. dokumenty z kont – k. 7-12, 108-127, wypowiedzenie – k. 13 z dowodami doręczenia – k. 14-18)

P. P., gdy mieszkał u pozwanych, pomagał w działalności hotelowej, dorabiał też sobie pracami dorywczymi. W czasie, gdy pokoje były wynajmowane, zanim doszło do zmiany obiektu, miał do zamieszkiwania pomieszczenie przy pralni.

Gdy pozwani skonfliktowali się, powstał też problem zamieszkiwania P. P. (2). Pozwany nie godził się, by zamieszkiwał on w kolejnym obiekcie hotelowym, utrudniał mu to.

dowód: zeznania J. B. – k. 202-203, M. B. – k. 203v-204, P. N. – k. 314v-315

28.05.2019 r. P. P. (2) potwierdził otrzymanie do pozwanego 1000 zł.

dowód: oświadczenie – k. 383

Od września 2016 r. do dnia śmierci P. P. otrzymywał emeryturę po ok. 2000 zł (uprawnienie nabył od sierpnia 2016 r.).

dowód: wydruk z konta P. P. z ZUS k. 129-131, informacja z ZUS – k. 176

Na P. P. (2) została nabyta działka na ogródkach działkowych ze środków pozwanych. Budował na niej domek (po 2015 r.), w którym można zamieszkiwać (czasowo korzystał tak z niego), a wykańczany był jeszcze po jego śmierci.

dowód: zeznania J. B. – k. 202-203, M. B. – k. 203v-204, P. N. – k. 314v-315, pozwanych – k. 421-422 (+transkrypcja)

21.06.2019 r. P. P. (2) zawarł umowę z M. P. (3) przeniesienia praw i obowiązków z umowy dzierżawy działki i jej urządzenia. Tytuł do działki miał od 2010 r.

dowód: umowa – k. 134-136, informacja z (...) k. 158

P. P. zmarł 17.10.2020 r. Spadek po nim na podstawie ustawy - postanowieniem sądu prawomocnym z 22..09.2021 r. - nabyła żona M. P. (1) oraz dzieci: M. P. (2), E. K. i T. P. – po ¼ części każde z nich.

fakty przyznane (jak i zob. akt zgonu – k. 55, postanowienie spadkowe – k. 67)

14.10.2021 r. spadkobiercy zawarli umowę o dział spadku i zdecydowali, że sporną wierzytelność w całości nabywa M. P. (1) bez obowiązku spłaty.

dowód: umowa – k. 68-70

W toku niniejszego postępowania spadkobiercy potwierdzili wolę podziału spadku jak w umowie.

bezsporne

Sąd uwzględnił powództwo,

gdyż okoliczności sprawy nie świadczyły, że poprzez sporną kwotę doszło do rozliczenia stron, w tym by nastąpiła spłata poprzez potrącenie ze świadczeniami na rzecz zmarłego powoda (art. 498 i n. kc).

Pozwany zaprzeczył, że doszło do zawarcia umowy pożyczki. Jest to jednak tylko kwestia oceny prawnej spornego stosunku stron, która nie rzutuje na rozstrzygnięcie wobec przyczyny rozstrzygnięcia. Bezsporne było bowiem, że środki P. P. trafiły na konto pozwanych bez podstawy prawnej, więc powinni mu je przekazać, lecz to nie nastąpiło. Jeżeli doszło do sformalizowania ustaleń stron co do podstawy korzystania z tych środków poprzez oświadczenia stanowiące umowę pożyczki, to wobec jej wypowiedzenia – zwrot powinien nastąpić po wskazanym w pozwie wypowiedzeniu. Jeżeli rozmowy stron nie były na tyle skonkretyzowane, by stwierdzić, że doszło do umowy pożyczki, to wypowiedzenie to było jednoznacznym wezwaniem do zwrotu należności.

W przypadku umowy pożyczki (art. 720 i n. kc), gdy termin zwrotu nie jest określony to zgodnie z art. 723 kc obowiązek zwrotu powstaje 6 tygodni po wypowiedzeniu.

Podstawą zwrotu środków uzyskanych bez podstawy – jest art. 410 kc w zw. z art. 455 kc dookreślającym obowiązek zwrotu po wezwaniu. Pismo w sprawie zwrotu nastąpiło w przeciągu ok. 2 lat, zatem nie ma potrzeby analizowania zagadnienia upływu terminu.

Wobec przytoczonych podstaw zwrotu, z czego druga pochłania pierwszą, zbędna jest analiza, czy doszło do zawarcia umowy pożyczki. Istotne natomiast jest, że nie zostało wykazane, że ustalono (art. 60, 65 kc), że wpłacone środki mają uregulować nakłady na utrzymanie P. P. (2), jak i by skutecznie można było zgłosić odrębne roszczenie o rozliczenie takich nakładów poprzez zarzut potrącenia. Zauważyć też można, że samą wysokość tych wydatków należałoby także wykazać, a nie poprzestać na ogólnikowo zgłoszonych kwotach.

W ocenie sądu postępowanie dowodowe nie potwierdziło, że przebieg sytuacji związanej z zamieszkaniem P. P. u pozwanych prowadzi do stwierdzenia, że stał się on ich dłużnikiem w znaczeniu cywilnoprawnym. Jego zamieszkanie było wynikiem ustaleń rodzinnych bez aspektu odpłatności, było dość skromne, a przy tym P. P. „odpłacał” się pomocą, co wobec działalności pozwanych dawało taką możliwość. Jednocześnie nie było ustaleń, że wydatki na budowę na działce podlegają potrąceniu ze sporną kwotą, jak i nie została wykazana ich wysokość (art. 60, 65 kc 6 kc). Nadto skoro sam pozwany przekazał P. P. dodatkową kwotę 1000 zł, to oznacza to, że nie P. P. był dłużnikiem, skoro – jak wskazywał także poprzez nagrania rozmowy z P. P. – były rozmowy o rozliczeniu. Treść tych rozmów tylko potwierdza widoczny w sprawie spór, jak rozliczyć sporne środki i brak ustaleń w tym zakresie. Dlatego zbędna jest ocena wiarygodności tego dowodu (także w zakresie formalnej wiarygodności co do spójności tego dokumentu elektronicznego), skoro nagranie było prowadzone bez wiedzy P. P., co umożliwiało sterowanie rozmową.

W sprawie przede wszystkim zwracał uwagę brak ustaleń, które w następstwie strony uzupełniały przedstawieniem własnej oceny sytuacji, a pozwany nadto stosując w widoczny sposób zabiegi z zakresu obstrukcji procesowej. Dlatego zbędna jest poszerzona analiza materiału dowodowego, skoro dowody tylko potwierdzają brak ustaleń co do rozliczenia (art. 60, 65 kc), a jednocześnie sąd nie stwierdził, by zachodziły podstawy do rozliczenia (zwłaszcza, że – jak wspomniano - zgoda na zamieszkiwanie P. P. (2) była udzielona nieodpłatnie, a nie było późniejszych ustaleń, by jednak się rozliczyć). Przy tym generalnie wiedzę w sprawie miały same strony, gdyż świadkowie byli tylko osobami postronnie obserwującymi, nie byli bezpośrednio zorientowani w ustaleniach stron i stąd też ich zeznania często były tylko subiektywnymi ocenami.

Wobec specyfiki procesowej tego sporu - sąd w stanie faktycznym wskazał na niektóre fakty w obrębie zgłoszonych zarzutów, tylko po to by przedstawić, że nie są wystarczające do wykazania twierdzeń pozwanego. Nie zmieniłby tego także wyciąg z konta, którym pozwany chciał podważyć przelewy z konta P. P. na konto pozwanej opisane jako zapłata za materiały.

Zupełnym nieporozumieniem były zarzuty ( i wnioski dowodowe) co do legitymacji M. P. (1), skoro prawomocnie został ustalony krąg następców prawnych (art. 922 § 1 kc), a każdy z nich potwierdził, że ona jest główną beneficjentką (por. też art. 209 kc).

Fakt, że pozwana nie rozliczyła się bezpośrednio z powódką przy okazji działu spadku, nie podważa jej stanowiska w sprawie, jak i nie wpływa na zakres spornej należności. Dział spadku służy bowiem rozliczeniu całej masy spadkowej, a zatem spór dotyczący przedmiotu tej masy nie będący sporem z zakresu działu spadku, ale niejako zewnętrznym – mógł być przedmiotem osobnej sprawy. I stąd też adekwatna jest solidarna odpowiedzialność pozwanych, którzy stali się dłużnikami w związku z obowiązkiem zwrotu środków pozyskanych w czasie małżeństwa (art. 370 kc).

O odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 ust. 1 i 2 kc, mając na uwadze pismo z wezwaniem do zwrotu spornych środków.

O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 i 1

1 w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przy uwzględnieniu § 2 pkt. 6 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych..