Bank nie odzyska kapitału, a kredytobiorcy dostaną od banku 23 636 zł z odsetkami

Powód Bank (...) SA z siedzibą w N. w pozwie przeciwko pozwanym E. F. i S. F. domagał się zasądzenia: 139.746 zł tytułem zwrotu kapitału oddanego pozwanym do dyspozycji na mocy umowy kredytu (...) nr (...) z dnia 03.11.2004 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23.12.2024 r.

Uzasadnił, że w sytuacji gdy umowa kredytu jest nieważna przysługuje mu roszczenie o zwrot udzielonego kapitału co znajduje uzasadnienie w orzecznictwie TSUE i SN.

W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwa głównego i wytoczyli powództwo wzajemne domagając się ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu i zasądzenia kwoty 23.636,99 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 30.11.2024r. do dnia zapłaty. Złożyli zarzut potrącenia wzajemnej wierzytelności z tytułu spłaty rat w kwocie 163.382,55zł.

W uzasadnieniu przyznali zawarcie umowy, zarzucili abuzywność postanowień umownych, co powoduje nieważność umowy. Oświadczyli, że domagają się zapłaty jedynie części przysługującego im roszczenia z uwagi na kontynuowanie wpłacania (z zastrzeżeniem zwrotu) rat kredytu co miesiąc.

USTALENIA FAKTYCZNE

W dniu 03.11.2004 r. strony zawarły umowę kredytu (...) denominowanego do waluty CHF nr (...)

(...) - na kwotę 51.540 CHF, na okres do 01.11.2034 r., oprocentowany stawką LIBOR. Celem kredytowania było sfinansowanie części kosztów inwestycji mieszkaniowej realizowanej na nieruchomości w T. - W., na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych w tym spłatę wcześniej zaciągniętego kredytu budowlano - hipotecznego.

Umowa została sporządzona na podstawie wzorca banku, wskazano w niej min. że kwota kredytu na finansowanie zobowiązań w kraju zostanie wypłacona w walucie polskiej, według kursu kupna dewiz obowiązującego w (...) (wg aktualnej Tabeli kursów) w dniu realizacji zlecenia płatniczego

(§5ust2pkt2 i ust4k-16v).

Spłata nastąpi w miesięcznych ratach malejących w drodze potrącania przez bank z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego kredytobiorców, potrącanie środków z rachunku w walucie polskiej następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty raty w walucie wymienialnej wg obowiązującego w (...) SA w dniu wymagalności kursu sprzedaży dla dewiz (aktualnej Tabeli kursów)

[umowa §12ust2, §13pkt1i7 k-18].

Umowa odwoływała się do bankowej tabeli kursów również w §21ust1i2 dotyczącym przeliczeń kursowych w przypadku nadpłaty bądź niedopłaty po spłaceniu ostatniej raty, a także w §18pkt1i2 dotyczącym spłaty zadłużenia przeterminowanego i odsetek w walucie innej niż PLN

(§18pkt1i2, §21ust1i2 umowy k-18v-19).

Zgodnie z §4 ust1pkt1 umowy warunkiem wypłaty kredytu było ustanowienie przejściowego (tj. do casu ustanowienia hipoteki) zabezpieczenia kredytu w postaci ubezpieczenia kredytu w Towarzystwie (...) SA (k-16v).

Wypłata kredytu nastąpiła w dwóch transzach

[zaświadczenie banku k-21].

Wszystkie formalności zostały przeprowadzone w oddziale banku. Pozwani główni byli od dłuższego czasu klientami, mieli prowadzony rachunek. Samodzielnie zapoznali się z ofertą banku. Mieli zaciągnięty kredyt na sfinansowanie budowy domu w (...). Oferta (...) była korzystniejsza i pozwalała na zrefinansowanie wcześniejszego kredytu. Zostali zapewnieni o stabilności waluty obcej. Nie poinformowano ich o ryzyku kursowym, przedstawiono jedyni symulację wysokości raty kredytowej, nie poinformowano, że bank samodzielnie ustala kursy waluty obcej.

Nie przedstawiono również informacji, że w tym czasie w banku obowiązywał już „

regulamin zawierania i wykonywania umów o przeprowadzenie natychmiastowych transakcji wymiany walut w (...)

” umożliwiający negocjację kursu wypłaty kredytu.

Poinformowano powodów, że otrzymają kredyt w złotówkach i będą spłacali w złotówkach, następnie umowę podpisano

[zeznania powoda S. F. k-203, powódki E. F. k-203-204 ]

Pozwani główni- powodowie wzajemni do dnia 13.11.2024 r. spłacili bankowi łącznie 163 382,55 zł.

[zaświadczenie banku zestawienie spłaty kredytu/pożyczki od 03.11.2004 r. do 13.11.2024 r. k – 85-91].

Pismem z dnia 18.11.2024 r. złożyli reklamację, powołując się na nieważność umowy i domagając się zwrotu uiszczonych rat

[k-93-94].

Pismem z dnia 10.12.2024 r. bank odmówił uwzględnienia żądania

[k-98-99].

Pismem z dnia 27.12.2024 r. złożyli zarzut potrącenia ww. kwoty ze wzajemnym roszczeniem banku o zwrot kapitału

[oświadczenie k-101].

Stan faktyczny ustalono w oparciu o powołane wyżej dowody.

ROZWAŻANIA PRAWNE

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy kredyty denominowane do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353

1 kc.

Analiza spornej umowy kredytu przez pryzmat art. 385

1 §1kc prowadzi do wniosku, że nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art. 385

1 §1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron.

Powodowie wzajemni w pierwszej kolejności zarzucił, że zawarte w umowie, klauzule ryzyka walutowego (klauzule ustalania kursu wymiany) są abuzywne. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające

główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię

art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art.

dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm denominacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron (

essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385

1 §1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową.

Umowa kredytowa w § 5 ust. 3 i 4, § 13 ust. 7, § 18 pkt 1 i 2 oraz § 21 ust. 1 i 2 zastrzega warunki ustalania kursu waluty do przeliczenia świadczenia do kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów”. Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Co prawda kwota udzielonego kredytu została wyrażona w CHF i tym samym została określona jednoznacznie. Jednakże na skutek tego, że bank jednostronnie narzucił wypłatę kredytu w PLN wg ustalonego przez siebie kursu oraz przede wszystkim spłatę kredytu w ratach po przeliczeniu ich na PLN, wg ustalanego przez siebie kursu, powodowie nie znali i nie mogli ustalić wysokości głównego świadczenia, które mają spłacić ani wysokości raty. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron. Powodowie jako konsumenci, na podstawie treści umowy, w chwili jej zawarcia, nie byli w stanie oszacować całości kwoty, którą będą musieli spłacić w przyszłości, a o poziomie zadłużenia ratalnego [wysokości raty], dowiadywali się dopiero w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku. Jest to nie do zaakceptowania, w tym zakresie umowa kształtuje jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco narusza ich interesy w rozumieniu

art. 385

1

kc. Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów pozwanych -powodów wzajemnych jako konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Należy wskazać również, że nie jest wystarczające określenie we wniosku kredytowym, że powodowie „poniosą ryzyko zmiany kursów walutowych

”. Bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumenta. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahania kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty. Pouczenie takie nie miało miejsca. Pozwani – powodowie wzajemni nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione. Argumentacja Banku odwołująca się do faktycznego stosowania kursów nie odbiegających od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Ocena jest niezależna od sposobu wykonywania umowy. Powoduje to, że umowa stron nie wiąże. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy.

Pozwani – powodowie wzajemni poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 01.04.2026 r. o obowiązkach i możliwych negatywnych konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385

1 §1kc żądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 189kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie pozwani – powodowie wzajemni mają interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na 360 miesięcy, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, niezależnie od żądania zapłaty tytułem wzbogacenia, gwarantuje pewność swojej sytuacji prawnej na przyszłość. Samo żądanie zapłaty nie gwarantowałoby takiej pewności prawnej. Do rozliczeń stron zastosowanie znajdą przepisy

art. 405-411k.c. regulujące bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie z art. 405kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe zwrotu jej wartości. Obowiązkiem stron umowy kredytu jest wzajemne zwrócenie świadczeń. Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Powodowie wzajemni domagali się zasądzenia kwoty 23.636,99 zł ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 30.11.2024 r. składając w pozwie wzajemnym zarzut potrącenia wzajemnej wierzytelności z tytułu uiszczonych bankowi nienależnych rat w łącznej kwocie 163,382,55 zł (art. 498§1kc). Zarzut jest skuteczny został złożony przez pełnomocnika, który był umocowany do jego złożenia

[pełnomocnictwa k-66, 102]. Pismem z dnia 18.11.2024r. złożyli reklamację kwestionując ważność umowy i domagając się zwrotu uiszczonych rat, więc należy uznać, że ich roszczenie było wymagalne.

W związku z powyższym:

w pkt 1 oddalono powództwo główne wobec skutecznie złożonego zarzutu potrącenia i wzajemnego umorzenia się wierzytelności do wysokości żądanej kwoty przez bank,

w pkt 2 na zasadzie art. 98kpc zasądzono od powoda głównego na rzecz pozwanych głównych- powodów wzajemnych kwotę 5.400zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego,

w pkt 3 na mocy art. 189kpc w pkt 1 ustalono, że stosunek prawny z umowy umowa kredytu (...) (...) nr (...)-(...) z dnia 03.11.2004 r. pomiędzy stronami – nie istnieje na skutek nieważności umowy,

w pkt 4 na zasadzie art. 405kc uwzględniono żądanie zapłaty z powództwa wzajemnego tj 23.636,99 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30.11.2024 r. do dnia zapłaty. O odsetkach orzeczono na zasadzie art. 481kc zgodnie z żądaniem. Bank odebrał wezwanie do zwrotu nienależnego świadczenia 22.11.2024 r. Zdaniem sądu, po 7 dniach od tego dnia bank jest w zwłoce z zapłatą wyżej wymienionej kwoty.

w pkt5 na zasadzie art. 98 kpc zasądzono od powoda głównego na rzecz powodów wzajemnych kwotę 4.600 zł tytułem kosztów procesu. Ich wniosek o zasądzenie podwójnych kosztów zastępstwa procesowego nie zasługiwał na uwzględnienie. W ocenie sądu, niniejsze postępowanie nie wykroczyło poza typowe ramy spraw dotyczących kredytów frankowych i nie wiązało się z nadzwyczajnym nakładem pracy pełnomocnika, co uzasadniałby podwyższenie stawki wynagrodzenia.

SSO Wojciech Hajduk