Kredytobiorca sam wybrał spłatę w złotych. Sąd oddalił pozew o nieważność umowy

Powód P. L. wniósł o ustalenie że umowa o kredyt mieszkaniowy (...) -(...) z dnia17.06.2009 roku jest nieważna i o zasądzenie od pozwanego (...) w W. kwoty 31.655,99 zł oraz 35.546,66 CHF tytułem zwrotu świadczenia nienależnego wraz ze wskazanymi odsetkami. Powód zgłosił również żądanie ewentualne o ustalenie ,ze postanowienia zawarte w par.1ust.1 CSU oraz w par.1 ust.2,ust.3, par.13 ust.2 i par.15 ust.7pkt 3 są bezskuteczne i tym samym nie wiążą powoda i o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kwoty 34.411,36 zł tytułem zwrotu świadczenia nienależnego. Uzasadniając żądanie główne powód powołał się na nieważność umowy. Uzasadniając żądanie ewentualne powoływał się na abuzywność zapisów umownych. Kwestia omyłkowej numeracji roszczeń została wyjaśniona na rozprawie (k.263)

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości(k.122). Zaprzeczył aby umowa zawierała klauzule abuzywne, a co do roszczenia głównego zaprzeczył aby umowa była nieważna.

Sąd ustalił co następuje:

W dniu 17.06.2009 r. powód i poprzednik prawny pozwanego zawarli umowę kredytu hipotecznego (...)-(...)(k.33, też165) Umowa miała Część Szczególna Umowy CSU oraz Część Ogólna Umowy COU. Na mocy umowy pozwany zobowiązał się do postawienia do dyspozycji pozwanego kwoty 86.364,74 CHF z przeznaczeniem na sfinansowanie budowy domu mieszkalnego w K.. Kredyt mógł być wypłacony w walucie polskiej (par.13 ust.1 COU). W tym wypadku stosowano do przeliczenia kurs kupna waluty obcej obowiązujący u pozwanego w dniu wypłaty środków (§ 13 ust. 2 COU umowy). Odsetki od kredytu pobierane były w walucie kredytu czyli CHF wedle zmiennej stopy procentowej ustalanej przy użyciu stawki LIBOR (§ 2 ust.2 pkt 3COU umowy). Spłata zobowiązania powoda następowała w drodze potrącania przez pozwanego swoich wierzytelności z tytułu udzielonego kredytu z rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego w walucie polskiej, przy czym przeliczenie następowało wedle obowiązującego u pozwanego w dniu spłaty raty kursu sprzedaży waluty (§ 15 ust. 7 pkt 3 umowy)z tym, że umowa w powołanej części zezwalała także na spłatę w CHF. Z wniosku kredytowego do umowy wynika, że powód została poinformowany o ryzyku zmiany kursów waluty i jego wpływie na wysokość zadłużenia i wysokość rat kredytu (k. 131, k.160)

Powód przeprowadził rozeznanie w zakresie istniejących na rynku ofert kredytowych różnych banków, był u pośrednika. Udał się do (...) SA. Formalności związane z załatwieniem kredytu załatwiał w placówce banku. Odbył w tym celu dwa spotkania w Banku.

Umowa zawarta między stronami sporządzona została przy użyciu wzorca stosowanego przez pozwanego ale jej treść nie była tożsama ze wzorcem. Obowiązujący u pozwanego wzorzec –opisany w ogólnych warunkach udzielania przez (...) kredytu mieszkaniowego k.180- miał charakter dokumentu wewnętrznego i był niejako podstawą do formułowania umów zawieranych indywidualnie z klientami banku. W umowie zawarto dwie możliwości spłaty kredytu : w złotych, w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej lub w walucie , w jakiej kredyt jest denominowany. Zaznaczyć należy, ze to ostatnie postanowienie umowy—par.15 ust7pkt 2 litera b) ( k. 174 akt)- wchodziło w życie mocą umownych ustaleń od 1 lipca 2009 roku, zatem po kilkunastu dniach od zawarcia umowy, ale termin spłaty pierwszych należności z umowy przypadał w dniu 5 lipca 2009 roku a zatem już po wskazanej dacie .Podkreślić zatem należy, że już od początku spłacania umowy kredytobiorca miał możliwość dokonywania spłat w CHF. W Banku istniał możliwość negocjowania kursu do wypłaty kredytu. Klientów , którzy wyrazili wolę negocjowania kursu do wypłaty przekierowywano do Departamentu Skarbu. Wówczas przy wypłacie kredytu nie stosowano kursu kupna CHF z tabeli kursów banku, ale kurs indywidualnie ustalony z dealerami walutowymi .Inicjatywa negocjacji musiała jednak wyjść od klienta(k. 134) Praktyką pozwanego było, iż postanowienia umowy co do rodzaju waluty kredytu i sposobu jego spłaty były indywidualnie negocjowane z klientami. Klientom każdorazowo przedstawiono propozycje kredytu złotowego ( oświadczenie klienta w końcowej części pkt 7 wniosku o kredyt mieszkaniowy k. 160) i informowano go o ryzyku kursowym na wypadek zaciągnięcia kredytu powiązanego z inną walutą( początek pkt 7 w/w wniosku k.160).

Powód jest nauczycielem wychowania fizycznego; działkę budowlaną kupił od Gminy K., robotnikom na budowie domu płacił w złotych, potrzebował zatem złotych. Powód korzystał z usług kantorów i miał świadomość czym się rożni kurs kupna od kursu sprzedaży(zeznania powoda na rozprawie –k.398).

Opisany stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane wyżej dowody w postaci dokumentów, a w części również o przesłuchanie powoda na rozprawie w dniu 19.07.2022 r. k. 398 i nast. Powód w wielu miejscach zeznawał nielogicznie i wyraźnie starał się umniejszyć fakt, że nie dołożył należytej staranności przy zawieraniu umowy kredytowej, a skutki swoich zaniedbań próbuje przerzucić na pozwanego. W świetle całokształtu ustalonych okoliczności niewiarygodne jest twierdzenie powoda, że nie miał wiedzy czym są kursy waluty -opisane w umowie- i że różnią się one w zależności od dokonywania czynności kupna lub sprzedaży. Wiedza ta jest powszechna we współczesnym społeczeństwie, a powód zważywszy na poziom wykształcenia nie może być uznany za osobę skrajnie nieporadną i nieprzystosowaną społecznie. Powód powołuje się na zaufanie jakie miał do pracowników pozwanego(to bardzo stabilna waluta, frank jest stabilny) we wszystkich kwestiach, w których szczegółowe zeznanie mogłoby odnieść dla niego niekorzystny skutek; powód w trakcie przesłuchania unikał odpowiedzi czy i jaką wiedzę miał na temat tego: czy wiedział, ze w przypadku wzrostu kursu franka saldo wyrażone w złotych również wzrasta( pierwsze pytania pełnomocnika pozwanej k.399) .Na pytanie odnośnie możliwości spłaty kredytu bezpośrednio we franku powód zeznał ,ze dowiedział się o tym dopiero z mediów(ostatnia odpowiedź) podczas gdy w przypadku powoda wynikał to wprost z podpisanej umowy. To powoduje, że zeznania powoda co do przebiegu czynności związanych z zawarciem umowy, udzielonych mu informacji i pouczeń są niewiarygodne. Dowód z zeznań świadka pominięto, gdyż mimo podjętych starań (k.375)świadek nie stawił się, nie podejmując wezwań, a dalsze procedowanie w tym zakresie zmierzałoby jedynie do przedłużenia postępowania.

Sąd zważył co następuje:

Sporna umowa jest umową o kredyt denominowany do CHF w rozumieniu art. 69 ust 2 pkt 4a i ust 3 ustawy prawo bankowe. Istotą umów denominowanych do waluty obcej jest wyrażenie kwoty zobowiązania w walucie obcej i jej następcze przeliczenie na złote polskie (lub inną walutę). Analiza treści spornej umowy i okoliczności towarzyszących jej zawarciu wskazuje jednak w ocenie Sądu, iż przeliczenie wartości kredytu na złote polskie nie było elementem przedmiotowo istotnym umowy. Świadczenia stron od początku mogły być wykonane w CHF, przy czym w przypadku wypłaty kapitału waluta wypłaty wiązała się z warunkami związanymi z celem kredytowania- kredytobiorca ,który zawarł umowę kredytu w walucie CHF potrzebował dla swych kontrahentów złotych. To powód faktycznie zdecydował o wypłacie środków kredytu w PLN na rachunek przez niego wskazany na sfinansowanie zobowiązań zaciągniętych w kraju. Zarówno cele kredytowania jak i numer rachunku bankowego, na które środki przelano zostały z powodem indywidualnie uzgodnione i oczywistym jest, że nie mogły zostać powodowi narzucone przez pozwanego.

Co do zobowiązania kredytobiorcy, to powód na mocy zawartej umowy mógł wybrać spłatę w złotych lub w CHF(par.15 COU). Powód wykonując umowę miał zatem do wyboru w zasadzie wszystkie istniejące możliwości i mógł wybierać walutę na potrzeby regulowania swojego zobowiązania. Wybór waluty w jakiej następowała spłata rat był zatem przedmiotem indywidualnego uzgodnienia między stronami, a powód wybierając spłatę w walucie innej niż ta, w której zobowiązanie było wyrażone zdecydował się na spłatę w złotych polskich przy wykorzystaniu kursów tabelarycznych stosowanych przez pozwanego z dnia spłaty, co w praktyce oznaczało, że zdecydował się korzystać z usługi kantorowej świadczonej przez powoda. Powód mógł wybrać spłatę w CHF, a wtedy w ogóle nie dochodziłoby do jakiegokolwiek przeliczenia wpłat. W przypadku spłat rat kapitałowo-odsetkowych powód wybierał zatem pomiędzy rozwiązaniem gwarantującym jej przeliczenie franka po cenie rynkowej tj. spłatę bezpośrednio w CHF, co wiąże się z koniecznością samodzielnego nabywania waluty na rynku, a opcją wygodniejszą (choć prawdopodobnie droższą) jaką jest skorzystanie z opisanej wyżej usługi kantorowej banku. Powód świadomie zdecydował się na nabywanie franka w Banku, w miejsce poszukiwania i nabywania go na rynku celem spłaty zobowiązania zaciągniętego u pozwanego i wyrażonego w CHF.

Oczywistym jest, że w każdym wypadku możliwość negocjowania warunków umowy ograniczona jest ofertą banku, a prawo konsumenta do indywidualnego uzgadniania postanowień umownych doznaje ograniczenia interesami banku, który wszak jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą ukierunkowaną na osiąganie zysków. Obowiązkiem banku jako podmiotu profesjonalnie działającego w obrocie jest natomiast działanie w taki sposób aby nie doprowadzało ono do rażącego naruszenia interesów konsumenta. W zakresie sposobu spłaty umowa przewidywała w zasadzie wszystkie dostępne możliwości, co przesądza o tym, że dokonanie ustaleń umownych spełniało przesłanki indywidualnego uzgodnienia warunków umownych.

Sąd nie podzielił prezentowanych przez stronę powodową zarzutów co do sprzeczności umowy z prawem lub zasadami współżycia społecznego (art. 58 k.c.). Należy zwrócić uwagę na przepis art. 358

1 § 2 k.c. Przepis ten nie zawiera żadnej normy narzucającej stronom obowiązek stosowania jednego miernika wartości za podstawę wszelkich obliczeń jakie będą stosowane na gruncie wykonywania umowy. Na gruncie niniejszej sprawy każda ze stron zobowiązana jest do świadczenia pieniężnego i nie ma przeszkód aby każda świadczyła w innej walucie czy też świadczenie każdej ze stron obliczane było wedle innego miernika wartości o ile strony tak postanowią. Założenia przeciwne byłyby oczywistym ograniczeniem swobody umów wyrażonej w art. 353

1 k.c. Chybione też są wywody pozwanego co oznaczenia kwoty udzielonego kredytu(s.10 pozwu, , k.7 verte). Cechą kredytów denominowanych (inaczej niż indeksowanych) jest ich wyrażenie w walucie, do której nastąpiła denominacja. Wbrew twierdzeniom powódki kwota kredytu była znana i jednoznacznie określona od chwili zawarcia umowy i wynosiła 86.364,74 CHF.W tym miejscu należy stwierdzić mając na uwadze art. 65 kc ,że wyrażenie z par. 1 ust.1 CSU jest nieprecyzyjne, a rozumiane dosłownie byłoby absurdalne: kredyt udzielony w złotych…jednak nie więcej niż 250.000 złotych. Tak rozumiana umowa nie mogłaby w ogóle być faktycznie wykonywana, a przecież przez lata wykonywana była. Fraza „jednak nie więcej niż”( zawierająca w sobie jako desygnat także wartość „zero”) musi być powiązana z przelicznikiem świadczenia, a nie jego przedmiotem( przedmiotem umowy nie może być wartość nieokreślona, w skrajnej sytuacji zerowa) ; w tej sytuacji słowo „udzielony” winno być rozumiane jako „wypłacany”. Jedyną logiczną wykładnią tego zapisu jest przyjęcie iż jest to kredyt denominowany w kwocie 86.364,74 CHF. Kwota ta stanowiła ona jednocześnie kapitał zadłużenia, który nie podlegał i nie podlega żadnym zmianom poza tymi, które wynikają ze spłaty rat. Okoliczność, że po przeliczeniu na złotówki jest to kwota wyższa niż w chwili zawierania umowy jest skutkiem niezależnych od pozwanego zamian kursowych, a negatywne konsekwencje tych zmian rekompensowane są częściowo spadkiem oprocentowania wynikającym z zastosowania stawki LIBOR.

Indywidualne uzgodnienie warunków umownych( w tym wyżej wskazanej precyzyjnie określonej kwoty we frankach) udzielenie powodowi informacji na temat ryzyka związanego ze zmianą kursu waluty, a także udzielenie informacji co do sposobów przeliczania waluty powoduje, że postanowień umownych dotyczących tych kwestii nie można uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Przyjęte przez strony rozwiązania nie stanowią nadużycia dominującej pozycji pozwanego, a są wyrazem zgodnej woli stron. Powódka dokonał wyboru kredytu denominowanego do CHF spośród innych możliwości przedstawianych mu wpierw przez pośrednika a potem w ramach oferty pozwanego Banku. Wybór ten motywowany był prawdopodobnie korzystną wysokością raty i a także nieuzasadnionym przekonaniem powoda co do ograniczonej możliwości zmiany kursu franka. Wyboru tego powód dokonał po uzyskaniu od pracowników Banku informacji pozwalających mu na ocenę skutków tej decyzji i pouczeniu o ryzyku związanym z zaciąganiem długoterminowych zobowiązań w walucie innej niż pobierane dochody. Zawarcie kredytu denominowanego do CHF objęte było zatem wolą powoda bo właśnie to odniesienie gwarantowało niższą ratę kredytu, a to z uwagi na zastosowanie do oprocentowania stawki referencyjnej LIBOR. Żadne okoliczności sprawy nie wskazują aby powód została nakłoniony do zawarcia umowy kredytu denominowanego poprzez jakiekolwiek nierzetelne praktyki banku. Powód posiadając informacje dotyczące ryzyka związanego z zawarciem umowy o kredyt denominowany do innej waluty miał obowiązek dochowania należytej staranności przy zawieraniu umowy i rozważenia konsekwencji wynikających z zaciągnięcia zobowiązania o określonej treści. Obowiązek informacyjny jaki spoczywa na bankach w ramach zawierania umów z konsumentami nie zwalnia tych ostatnich z obowiązku działania z należytą starannością. Wyniki postępowania dowodowego wskazują, że umowa zawarta została przez powoda bez wystarczającej analizy dostępnych na rynku ofert i bez rozważenia skutków prawnych i finansowych zaciągnięcia tak wysokiego i długotrwałego zobowiązania, do czego powód w ramach działania z należytą starannością była zobowiązana. Okoliczność, że obecnie powód uznaje, że dokonany przez nią wybór co do rodzaju umowy i sposobu jej spłaty nie był korzystny, nie ma wpływu na ważność umowy.

Nietrafne są także zarzuty powoda, uzasadniające żądanie ewentualne, a dotyczące abuzywności klauzul przeliczeniowych dotyczących wypłaty kwoty kredytu w PLN przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłaconej kwoty z CHF według kursu kupna walut dla CHF ustalanego przez pozwanego i przy jednoczesnym przeliczaniu wpłat pozwanej po odmiennym kursie sprzedaży CHF ustalanego przez pozwanego w dniu spłaty.

Istotę klauzul niedozwolonych określa przepis art. 385

1 § 1 k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Art. 385

1 § 3 precyzuje, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał żadnego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.

Z kolei zgodnie z art. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich warunki umowy, które nie były indywidualnie uzgadniane mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikająca z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeżeli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Zgodnie z art. 4 ust 2 dyrektywy ocenia nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.

Dokonując oceny spornej umowy należy zauważyć, że ustalenia umowne polegające na wyrażeniu kwoty kredytu we franku szwajcarskim stanowi postanowienie określające główne świadczenia stron. Zostały one sformułowane jednoznacznie( 86 364,74 CHF), a tym samym nie mogą być uznane za klauzule niedozwolone (art. 385

1 § 1 zd. 2 k.c., art. 4 ust 2 dyrektywy).

Umowa jest umową denominowaną do CHF, co oznacza, że wysokość świadczeń stron od początku była wyrażona w CHF i nie uległa żadnym zmianom (inaczej niż przy umowach indeksowanych, gdzie wysokość zobowiązania wyrażona jest w PLN, a następnie odniesiona do kursu CHF, co może powodować wątpliwości co do wysokości zobowiązania). Powód domagał się zapłaty tytułem zwrotu nienależycie zdaniem powoda pobranych przez pozwanego rat kapitałowo odsetkowych wynikających z umowy, w wysokości wyższej niż wynikałoby to z umowy po usunięciu klauzul abuzywnych. Przedmiotem badania Sądu pod kątem abuzywności klauzul umownych były zatem te wskazane przez powoda postanowienia umowy .Postanowienia te zostały już szczegółowo ocenione i nie mogą zostać uznane za abuzywne z uwagi na to, że zostały indywidualnie z powodem uzgodnione. Gdyba pierwsza z omawianych klauzul nie była indywidualnie uzgodniona, już w pierwszych miesiącach realizacji umowy ujawniłyby się sprzeczności w jej rozumieniu przez strony, co nie miało miejsca. Zeznanie powoda, że miał świadomość ,że „przewalutowanie będzie po średnim kursie NBP”(k.399 in fine) świadczy nie tylko o tym, że pracownik Banku jednak wyjaśnił kwestię kursów i powód to zrozumiał, ale także o tym ,że powód wiedział ,że w Banku obowiązuje Tabela kursów – a jedynie myślał ,że jest to Tabela NBP. Abstrahując od rozważań jak szeroko można rozumieć pojęcie ” Tabeli” powołanej w ostatniej klauzuli ,której abuzywność zarzucono w pozwie- zeznania powoda świadczą o indywidualnym uzgadnianiu zapisów umowy, skoro powód nie miał problemów ze sposobem realizacji swego zobowiązania.

Nawet gdyby uznać omawiane postanowienia za abuzywne to w dacie zawarcia umowy istniał już przepis dyspozytywny pozwalający uzupełnić luki w umowie a to art. 385 par.2 kc . W realiach sprawy korzystanie z tabeli kursów Banku przy spłacie kredytu było jednak prawem a nie obowiązkiem kredytobiorcy.

W omawianej sytuacji Sąd nie dopatrzył się zatem ustalenia nieważności umowy , a co za tym idzie nie znalazł podstaw do orzeczenia o zwrocie świadczenia nienależnego w wykonaniu nieważnej umowy (art. 410 § 1 i 2 k.c.).

Nie znajdując także podstaw do uznania postanowień umowy za niedozwolone Sąd uznał, że umowa z dnia 18 stycznia 2008 r. jest dla stron wiążąca w całości i nie ma podstaw do rozliczeń pieniężnych wskazanych w żądaniu ewentualnym.

Powyższe skutkowało oddaleniem powództwa głównego i ewentualnego w całości .

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 98 k.p.c.

SSO Tadeusz Trojanowski.