Ubezpieczyciel dopłaci 1762,80 zł za najem auta zastępczego, koszty podstawienia nie zostały zasądzone

W pozwie wniesionym 30 grudnia 2025 r. powód (...) S.R.O. z siedzibą w U. domagał się zasądzenia od pozwanego (...) Towarzystwa (...) S.A. z siedzibą w H. kwoty 2.520,48 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od 9 września 2025 r. do dnia zapłaty, a nadto zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w następstwie zdarzenia drogowego z 8 lipca 2022 r. uszkodzeniu uległ samochód osobowy marki W. (...), nr rej. (...), stanowiący własność F. J.. Sprawca zdarzenia był objęty ochroną ubezpieczeniową udzielaną przez pozwanego w ramach obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. W przeprowadzonym postępowaniu likwidacyjnym pozwany przyznał z tytułu zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego odszkodowanie w łącznej wysokości 1.632,00 zł brutto, uznając za zasadny okres najmu wynoszący 17 dni oraz dobową stawkę najmu w wysokości 96,00 zł brutto. Zdaniem powoda wypłacone świadczenie nie rekompensowało w całości wydatków pozostających w związku z najmem pojazdu zastępczego. Pozwany odmówił ponadto zwrotu kosztów podstawienia pojazdu zastępczego do miejsca zamieszkania poszkodowanej oraz jego odbioru po zakończeniu najmu.

Powód podał, że na dochodzoną pozwem kwotę 2.520,48 zł składają się kwota 1.762,80 zł z tytułu dalszych kosztów najmu pojazdu zastępczego oraz kwota 757,68 zł z tytułu niepokrytych kosztów podstawienia i odbioru pojazdu zastępczego, obejmująca dwie należności po 378,84 zł każda. Dochodzona wierzytelność stanowi różnicę pomiędzy łączną wartością kosztów najmu, podstawienia i odbioru pojazdu, wynoszącą 4.152,48 zł brutto, a odszkodowaniem wypłaconym przez pozwanego w wysokości 1 632,00 zł brutto.

Legitymację czynną do dochodzenia opisanej wierzytelności powód wywodził z umów przelewu wierzytelności.

Nakazem zapłaty wydanym 27 stycznia 2026 r. w postępowaniu upominawczym, w sprawie o sygn. akt I Nc 78/26, Sąd Rejonowy w Kaliszu uwzględnił powództwo w całości oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania.

Pozwany (...) Towarzystwo (...) S.A. z siedzibą w H. wniósł sprzeciw od powyższego nakazu zapłaty, zaskarżając go w całości. Domagał się oddalenia powództwa oraz zasądzenia od powoda na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu sprzeciwu pozwany zakwestionował zasadność roszczenia w zakresie przekraczającym kwotę wypłaconą w postępowaniu likwidacyjnym. Podważył zarówno przyjęty przez powoda okres najmu pojazdu zastępczego i wysokość zastosowanej stawki dobowej, jak i zasadność obciążenia go kosztami podstawienia oraz odbioru pojazdu zastępczego.

W odpowiedzi na sprzeciw powód podtrzymał dotychczasowe stanowisko procesowe oraz żądanie pozwu w całości.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny.

F. J. jest właścicielką samochodu osobowego marki W. (...), nr rej. (...).

W dniu 8 lipca 2022 r. doszło do zdarzenia drogowego, w następstwie którego należący do poszkodowanej pojazd został uszkodzony. Do zdarzenia doprowadził inny uczestnik ruchu, który swoim zachowaniem stworzył stan zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

Po zdarzeniu samochód marki W. (...), nr rej. (...), nie był zdatny do dalszej jazdy.

(okoliczności bezsporne)

W związku z uszkodzeniem pojazdu poszkodowana F. J. zawarła 9 lipca 2022 r. z (...) Sp. z o.o. z siedzibą we A. umowę najmu pojazdu zastępczego marki I. (...), nr rej. (...).

Poszkodowana oświadczyła, że w chwili powstania szkody, poza uszkodzonym samochodem, nie dysponowała żadnym innym pojazdem, który mogłaby wykorzystywać w celu zaspokajania bieżących i uzasadnionych potrzeb osobistych, rodzinnych oraz zawodowych.

Dobową stawkę najmu pojazdu zastępczego ustalono na kwotę 120,00 zł netto, odpowiadającą kwocie 147,60 zł brutto. Poszkodowana korzystała z pojazdu zastępczego przez 23 doby, tj. od 9 lipca 2022 r. do 1 sierpnia 2022 r.

Wynajmujący określił koszt najmu pojazdu zastępczego na łączną kwotę 2.760,00 zł netto, tj. 3 394,80 zł brutto, stanowiącą iloczyn 23 dób najmu oraz stawki w wysokości 120,00 zł netto, odpowiadającej kwocie 147,60 zł brutto za dobę.

Umowa przewidywała ponadto odrębną odpłatność za podstawienie pojazdu zastępczego do miejsca zamieszkania poszkodowanej oraz jego odbiór po zakończeniu najmu. Z tego tytułu wynajmujący naliczył kwotę 308,00 zł netto, tj. 378,84 zł brutto, za podstawienie pojazdu oraz kwotę 308,00 zł netto, tj. 378,84 zł brutto, za jego odbiór.

Łączna wysokość należności wynikających z umowy najmu oraz usług dodatkowych została określona na kwotę 3.376,00 zł netto, tj. 4.152,48 zł brutto.

(umowa najmu pojazdu zastępczego – k. 14–15; protokół zdawczo-odbiorczy – k. 16; oświadczenia – k. 17–18; faktura – k. 19)

Sprawca zdarzenia był objęty ochroną ubezpieczeniową udzielaną przez pozwane (...) Towarzystwo (...) S.A. z siedzibą w H. na podstawie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych.

Szkoda została zgłoszona pozwanemu w celu przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego i ustalenia świadczenia należnego w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej ubezpieczyciela sprawcy zdarzenia. Postępowanie likwidacyjne zostało zarejestrowane pod numerem (...).

W toku postępowania likwidacyjnego pozwany uznał za zasadny okres najmu pojazdu zastępczego wynoszący 17 dni oraz przyjął dobową stawkę najmu w wysokości 96,00 zł brutto. Na tej podstawie ustalił należne odszkodowanie z tytułu kosztów najmu pojazdu zastępczego na kwotę 1 632,00 zł brutto.

Decyzją z 9 sierpnia 2022 r. pozwany przyznał odszkodowanie z tytułu kosztów najmu pojazdu zastępczego w wysokości 1 632,00 zł brutto, odmawiając pokrycia pozostałej części należności, w tym kosztów podstawienia i odbioru pojazdu zastępczego.

(decyzja pozwanego – k. 20–21)

Wierzytelność obejmująca roszczenie o zwrot dalszych kosztów najmu pojazdu zastępczego oraz kosztów jego podstawienia i odbioru, dochodzona w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej pozwanego z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, była przedmiotem kolejnych czynności przelewu. Na podstawie zawartych umów wierzytelność przysługująca pierwotnie poszkodowanej F. J. została ostatecznie przeniesiona na powoda (...) S.R.O. z siedzibą w U..

(umowa przeniesienia wierzytelności – k. 22; umowa powierniczego przelewu wierzytelności – k. 23–24)

Sąd Rejonowy zważył, co następuje.

Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

Na wstępie należało wskazać, że stosownie do art. 436 § 1 k.c. odpowiedzialność przewidzianą w art. 435 k.c. ponosi samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. W razie zderzenia się mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił przyrody wzajemne roszczenia ich posiadaczy podlegają jednak ocenie na zasadach ogólnych, a zatem na podstawie art. 436 § 2 k.c. w zw. z art. 415 k.c.

W niniejszej sprawie odpowiedzialność sprawcy zdarzenia, a w konsekwencji odpowiedzialność gwarancyjna pozwanego, nie były co do zasady sporne. Pozwany przejął odpowiedzialność za skutki zdarzenia i wypłacił część świadczenia z tytułu kosztów najmu pojazdu zastępczego, kwestionując jedynie dalszy zakres dochodzonego odszkodowania.

Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 367 ze zm.) z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są zobowiązani do naprawienia szkody wyrządzonej w związku z ruchem tego pojazdu, będącej następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia. Stosownie zaś do art. 36 ust. 1 zdanie pierwsze tej ustawy odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie ubezpieczenia sumy gwarancyjnej. Przepisy art. 83 ust. 3 i nast. powołanej ustawy, odnoszące się do działalności organu odszkodowawczego w związku ze zdarzeniami transgranicznymi, nie znajdowały natomiast zastosowania do krajowego zdarzenia komunikacyjnego stanowiącego podstawę niniejszego sporu.

Przywołane regulacje stanowią wyraz dążenia ustawodawcy do zapewnienia możliwie szerokiego zakresu ochrony ubezpieczeniowej zarówno ubezpieczonemu sprawcy szkody, chronionemu przed osobistym ponoszeniem ekonomicznych następstw odpowiedzialności cywilnej, jak i poszkodowanemu, któremu ma zostać zapewniona pełna kompensacja szkody przez zakład ubezpieczeń. Odpowiedzialność ubezpieczyciela ma jednak charakter akcesoryjny i jest wyznaczana zakresem odpowiedzialności cywilnej sprawcy szkody.

Podstawę odpowiedzialności pozwanego stanowił również art. 822 § 1 i 4 k.c. Zgodnie z tymi przepisami przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłaty określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony, zaś uprawniony do odszkodowania może dochodzić roszczenia bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń. Świadczenie ubezpieczyciela jest świadczeniem pieniężnym, a jego wysokość podlega ustaleniu według zasad cywilnego prawa odszkodowawczego, w szczególności art. 361–363 k.c.

Legitymacja czynna powoda wynikała z kolejnych umów przelewu wierzytelności.

Stosownie do art. 361 § 1 k.c. zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność jedynie za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. W granicach określonych przez ten związek naprawienie szkody obejmuje, zgodnie z art. 361 § 2 k.c., straty poniesione przez poszkodowanego oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono. Pojęcie normalnych następstw nie ogranicza się do skutków występujących bezpośrednio po zdarzeniu, lecz obejmuje również dalsze uszczerbki, jeżeli w zwykłym porządku rzeczy stanowią typowy rezultat określonego zdarzenia – por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 20 maja 2015 r., I ACa 968/14, opubl. LEX nr 1770850; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 8 kwietnia 2015 r., I ACa 959/14, opubl. LEX nr 1667508; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 4 listopada 2014 r., VI ACa 68/14, opubl. LEX nr 1624064; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 28 października 2014 r., I ACa 824/14, opubl. LEX nr 1554766; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 13 lutego 2014 r., I ACa 785/13, opubl. LEX nr 1469375.

W judykaturze utrwalony jest pogląd, że odpowiedzialność ubezpieczyciela z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych obejmuje celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego – por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11, opubl. OSNC 2012, nr 3, poz. 28; Legalis; uchwała Sądu Najwyższego z 22 listopada 2013 r., III CZP 76/13, opubl. OSNC 2014, nr 9, poz. 85; Legalis. Pogląd ten pozostaje zgodny z ogólniejszą zasadą, że odszkodowanie powinno obejmować koszty konieczne do usunięcia następstw uszkodzenia pojazdu, o ile nie prowadzi to do zwiększenia majątku poszkodowanego ponad stan istniejący przed zdarzeniem – por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2012 r., III CZP 80/11, opubl. OSNC 2012, nr 10, poz. 112; postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2012 r., III CZP 85/11, opubl. OSNC 2013, nr 3, poz. 37.

Utrata możliwości korzystania z pojazdu wskutek jego uszkodzenia stanowi negatywne następstwo majątkowe zdarzenia komunikacyjnego. Sama niemożność używania rzeczy nie jest jednak w każdym przypadku samodzielną szkodą pieniężną. Szkodę stanowią koszty poniesione w celu uzyskania możliwości czasowego korzystania z pojazdu zastępczego albo wymagalne zobowiązanie do ich poniesienia – por. wyroki Sądu Najwyższego: z 26 listopada 2002 r., V CKN 1397/00, opubl. Legalis; z 2 lipca 2004 r., II CK 412/03, opubl. Legalis; z 8 września 2004 r., IV CK 672/03, opubl. Legalis; z 5 listopada 2004 r., II CK 494/03, opubl. BSN 2005, nr 3, poz. 11; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11, opubl. OSNC 2012, nr 3, poz. 28; Legalis; uchwała Sądu Najwyższego z 13 marca 2020 r., III CZP 63/19, opubl. OSNC 2020, nr 11, poz. 96; BSN 2020, nr 3–4, s. 8.

Powyższe nie oznacza jednak, że odpowiedzialność pozwanego obejmowała każdy koszt ujęty w umowie lub na fakturze wystawionej przez wynajmującego. Zasada pełnej kompensacji nie jest równoznaczna z obowiązkiem refundacji wszelkich wydatków pozostających w jakimkolwiek związku faktycznym ze zdarzeniem komunikacyjnym. Ochroną odszkodowawczą objęte są wyłącznie koszty konieczne, celowe i ekonomicznie uzasadnione, pozwalające na wyeliminowanie negatywnych następstw szkody, których nie można było usunąć w inny, racjonalnie dostępny sposób, z zachowaniem rozsądnej proporcji pomiędzy korzyścią wierzyciela a obciążeniem dłużnika – por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11, opubl. OSNC 2012, nr 3, poz. 28; uchwała Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2017 r., III CZP 20/17, opubl. OSNC 2018, nr 6, poz. 56; Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2023 r., II CNPP 5/22, opubl. Legalis nr 2972560.

Z powyższymi kryteriami łączy się powinność zapobiegania zwiększeniu szkody i podejmowania przez poszkodowanego rozsądnych działań prowadzących do ograniczenia jej rozmiaru. Obowiązek ten nie może być jednak rozumiany jako nakaz poszukiwania oferty bezwzględnie najtańszej, rezygnowania z uzasadnionych potrzeb albo podejmowania działań nadzwyczajnych, wymagających nieproporcjonalnego wysiłku, czasu lub wiedzy specjalistycznej. Poszkodowany powinien natomiast korzystać z rozwiązań racjonalnie dostępnych, niewymagających ponadprzeciętnych starań i pozwalających uniknąć generowania wydatków niewspółmiernych do chronionej potrzeby.

W piśmiennictwie wskazuje się, że art. 826 § 1 k.c. stanowi rozwinięcie obowiązku współdziałania wierzyciela z dłużnikiem, uregulowanego w art. 354 § 2 k.c., i ma w tym zakresie charakter regulacji szczególnej – por. H. Ciepła, w: G. Bieniek (red.),

Komentarz do Kodeksu cywilnego, 2011, t. II, art. 826, Nb 1. Odmiennie zagadnienie to ujmuje M. Krajewski, wskazując na charakter obowiązków wierzycielskich, których podstawą jest samodzielna regulacja ubezpieczeniowa – por. M. Krajewski,

Umowa, 2016, art. 826, Nb 1. Różnica ta nie zmienia jednak praktycznego wniosku, że chodzi o zastosowanie środków dostępnych w konkretnych okolicznościach, a więc jak ujmuje to H. Ciepła środków nietrudnych do zdobycia i osiągalnych w danej sytuacji, nie zaś działań nadzwyczajnych – por. H. Ciepła, w: G. Bieniek (red.),

Komentarz do Kodeksu cywilnego, 2011, t. II, art. 826, Nb 2; M. Krajewski,

Umowa, 2016, art. 826, Nb 3.

W odniesieniu do ubezpieczeń obowiązkowych art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z 22 maja 2003 r. nakłada na osobę uczestniczącą w zdarzeniu obowiązek zapobieżenia, w miarę możliwości, zwiększeniu się szkody, natomiast art. 17 tej ustawy samodzielnie reguluje następstwa niewykonania tego obowiązku. W piśmiennictwie wskazuje się zatem, że regulacja art. 16 i 17 ustawy ma w tym zakresie charakter szczególny wobec art. 826 k.c. – por. D. Fuchs, „Uprawnienia poszkodowanego w ubezpieczeniu OC po nowelizacji przepisów kodeksu cywilnego o umowie ubezpieczenia”, (...) 2009, nr 2, s. 7–8.

Niedopełnienie obowiązku wynikającego z art. 826 § 1 k.c. prowadzi do ograniczenia odpowiedzialności ubezpieczyciela tylko wówczas, gdy nastąpiło umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa i pozostawało przyczyną zwiększenia szkody. Uregulowanie odmienne, mniej korzystne dla ubezpieczającego lub ubezpieczonego, jest niedopuszczalne – por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 września 2001 r., I CKN 31/99, opubl. Legalis; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 8 grudnia 2017 r., I ACa 738/17, opubl. Legalis; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 6 listopada 1992 r., I ACr 457/92, opubl. OSA 1993, nr 3, poz. 20. Ciężar wykazania kwalifikowanego zachowania prowadzącego do zwiększenia szkody obciąża w takim przypadku ubezpieczyciela.

Z tego względu należało odróżnić dwie płaszczyzny oceny.

Pierwszą było ustalenie, czy poszczególny wydatek w ogóle stanowi szkodę w rozumieniu art. 361 § 1 i 2 k.c., a więc czy był konieczny, celowy, ekonomicznie uzasadniony i pozostawał w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem. Udowodnienie tych okoliczności, jako faktów konstytutywnych dla dochodzonego roszczenia, obciążało powoda na podstawie art. 6 k.c. w zw. z art. 232 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.). Drugą płaszczyzną było ewentualne ograniczenie odpowiedzialności za szkodę, której istnienie i wysokość zostały już wykazane, z uwagi na zawinione zachowanie poszkodowanego prowadzące do jej zwiększenia. Dopiero na tej płaszczyźnie aktualizują się przesłanki art. 362 k.c. i art. 17 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, wraz z ciężarem wykazania przez pozwanego faktów uzasadniających ograniczenie odpowiedzialności.

Powinność minimalizacji szkody pozostawała natomiast istotnym kryterium oceny celowości i ekonomicznego uzasadnienia wydatku. Nie mogą bowiem zostać uznane za konieczne koszty, które nie służyły usunięciu negatywnego następstwa w postaci utraty możliwości korzystania z pojazdu albo gdy następstwo to mogło zostać wyeliminowane, bez naruszenia godnych ochrony interesów poszkodowanego, w inny, mniej uciążliwy dla dłużnika sposób – por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 października 2022 r., II CSKP 524/22, opubl. Legalis nr 2907848; wyrok Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2023 r., II CNPP 5/22, opubl. Legalis nr 2972560; postanowienie Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2025 r., I CNP 13/24, opubl. Legalis nr 3237151.

Przechodząc do rozkładu ciężaru dowodu, należało wskazać, że zgodnie z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne. Procesowym dopełnieniem tej normy jest art. 232 zdanie pierwsze k.p.c., nakładający na strony obowiązek wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Artykuł 6 k.c. jest normą decyzyjną określającą, którą stronę obciążają ujemne następstwa nieudowodnienia określonego faktu, natomiast art. 232 k.p.c. ustanawia procesowy mechanizm realizacji tego ciężaru. Istota ciężaru dowodu sprowadza się do ryzyka poniesienia przez stronę niekorzystnych skutków braku aktywności dowodowej. Jeżeli strona nie wykaże faktów, z których wywodzi skutki prawne, jej twierdzenia co do zasady nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia – por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 28 sierpnia 2014 r., I ACa 286/14, opubl. LEX nr 1511625.

Rozkład ciężaru dowodu nie ma jednak charakteru jednokierunkowego. Powód powinien wykazać fakty uzasadniające powstanie i wysokość dochodzonej wierzytelności, pozwany zaś fakty tamujące, niweczące albo ograniczające roszczenie, jeżeli z takich okoliczności wywodzi dla siebie korzystne skutki prawne. Nie jest rzeczą Sądu prowadzenie dochodzenia w celu poszukiwania za stronę dowodów potwierdzających jej stanowisko ani zastępowanie profesjonalnych pełnomocników w realizacji obowiązków procesowych.

Moc dowodowa umowy, faktury, oświadczeń oraz decyzji ubezpieczyciela podlegała ocenie stosownie do art. 245 k.p.c. Dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła zawarte w nim oświadczenie. Nie korzysta natomiast z domniemania prawdziwości materialnej jego treści. Decyzja pozwanego z 9 sierpnia 2022 r. dowodziła zatem tego, że pozwany przyjął w postępowaniu likwidacyjnym okres 17 dni i stawkę 96,00 zł brutto, nie dowodziła jednak sama przez się, że właśnie taki okres i taka stawka odpowiadały rzeczywiście uzasadnionemu zakresowi szkody.

Znaczenie procesowe miało również to, że pozwany, mimo zobowiązania Sądu, nie przedłożył kompletnych akt postępowania likwidacyjnego ani dokumentów pozwalających odtworzyć podstawę przyjęcia 17-dniowego okresu najmu i stawki 96,00 zł brutto. Zgodnie z art. 248 § 1 k.p.c. każdy obowiązany jest przedstawić na zarządzenie Sądu dokument znajdujący się w jego posiadaniu, stanowiący dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Stosownie zaś do art. 233 § 2 k.p.c. Sąd ocenia, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu Sądu. Przepis ten nakazuje dokonać oceny zaniechania strony według kryteriów wszechstronnego rozważenia materiału procesowego, przewidzianych w art. 233 § 1 k.p.c.

W realiach niniejszej sprawy nie było podstaw do zakwestionowania samej potrzeby najmu pojazdu zastępczego. Samochód marki W. (...), nr rej. (...), wskutek zdarzenia z 8 lipca 2022 r. nie był zdatny do dalszej jazdy. Poszkodowana nie dysponowała innym pojazdem, którym mogłaby zaspokajać bieżące i uzasadnione potrzeby osobiste, rodzinne oraz zawodowe. Pozwany uznał zresztą co do zasady celowość najmu i wypłacił z tego tytułu odszkodowanie za 17 dni. Spór dotyczył zatem nie samego prawa do pojazdu zastępczego, lecz uzasadnionego okresu najmu, wysokości stawki dobowej oraz dodatkowych kosztów podstawienia i odbioru pojazdu.

Powód wykazał, że poszkodowana faktycznie korzystała z pojazdu zastępczego od 9 lipca 2022 r. do 1 sierpnia 2022 r., a więc przez 23 doby. Wynikało to z umowy najmu, protokołu zdawczo-odbiorczego oraz faktury. W połączeniu z bezsporną niezdatnością uszkodzonego pojazdu do jazdy i brakiem innego samochodu, którym poszkodowana mogłaby zaspokajać swoje usprawiedliwione potrzeby, dokumenty te stanowiły wystarczającą podstawę do przyjęcia, że najem trwał przez okres pozostający w związku ze skutkami zdarzenia.

Pozwany nie wskazał natomiast, jakie konkretne zdarzenie miało zakończyć uzasadniony okres najmu po upływie 17 dni. Nie podał, czy w tej dacie naprawa pojazdu została albo mogła zostać zakończona, czy samochód został przywrócony do stanu umożliwiającego bezpieczne korzystanie, ani które sześć dni objętych fakturą miało pozostawać poza technologicznie i organizacyjnie uzasadnionym okresem likwidacji szkody. Nie przedstawił harmonogramu naprawy, dokumentów oględzin, kalkulacji technologicznego czasu naprawy, informacji o zamówieniu i dostępności części, korespondencji z warsztatem ani opinii wymagającej wiadomości specjalnych.

W szczególności pozwany nie przedłożył, mimo zobowiązania Sądu, dokumentacji akt szkodowych. Zaniechanie to uniemożliwiło weryfikację przesłanek przyjętych przez pozwanego w postępowaniu likwidacyjnym. W tych okolicznościach nie było podstaw, aby samo jednostronne stanowisko wyrażone w decyzji ubezpieczeniowej uznać za dowód, że sześć ostatnich dni rzeczywistego najmu pozostawało zbędnych.

Wyrażona w art. 6 k.c. reguła ciężaru dowodu nie mogła prowadzić do przyjęcia, że powód powinien wykazywać nieistnienie każdej hipotetycznej przyczyny skrócenia okresu najmu wskazywanej przez pozwanego. Powód wykazał faktyczne korzystanie z pojazdu przez 23 doby, niezdatność pojazdu własnego do jazdy oraz brak samochodu alternatywnego. Jeżeli pozwany twierdził, że skutki szkody mogły zostać usunięte już po 17 dniach, to powinien wykazać okoliczności niweczące roszczenie za dalsze sześć dni. Temu obowiązkowi nie sprostał – por. wyrok. Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2023 r., II CNPP 5/22, opubl. Legalis nr 2972560.

W konsekwencji Sąd uznał za pozostający w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem cały okres 23 dni najmu pojazdu zastępczego.

Brak było również podstaw do ograniczenia dobowej stawki najmu do kwoty 96,00 zł brutto. Powód wykazał treść zobowiązania poszkodowanej przez przedstawienie umowy najmu i faktury, w których stawkę określono na 120,00 zł netto, tj. 147,60 zł brutto za dobę. Pozwany nie przedstawił natomiast dowodu, że stawka ta była rażąco wygórowana, oczywiście nieuzasadniona albo wykraczała poza poziom cen właściwy dla porównywalnej usługi. Nie przedłożył cenników, zestawienia stawek, opinii biegłego ani danych o warunkach rynku lokalnego.

Pozwany nie wykazał również, że przed rozpoczęciem albo w toku najmu złożył poszkodowanej konkretną i rzeczywiście dostępną propozycję zorganizowania pojazdu zastępczego w stawce 96,00 zł brutto. Dla wykazania skutecznego przedstawienia propozycji nie wystarcza ogólna informacja o stawce przyjmowanej przez zakład ubezpieczeń. Oferta w rozumieniu art. 66 § 1 k.c. powinna określać istotne warunki przyszłej umowy, w tym co najmniej klasę i stan pojazdu, termin i miejsce jego udostępnienia, warunki zwrotu, ewentualny obowiązek zapłaty kaucji oraz inne ograniczenia mogące mieć znaczenie dla poszkodowanego.

W uchwale z 24 sierpnia 2017 r., III CZP 20/17, opubl. OSNC 2018 nr 6, poz. 56, str. 8 Sąd Najwyższy wskazał, że wydatki przekraczające koszty zaproponowanego przez ubezpieczyciela pojazdu zastępczego podlegają refundacji, jeżeli ich poniesienie było celowe i ekonomicznie uzasadnione. Warunkiem zastosowania tej reguły jest jednak wykazanie, że ubezpieczyciel rzeczywiście przedstawił propozycję najmu odpowiadającą uzasadnionym potrzebom poszkodowanego. Jeżeli istotne warunki proponowanego najmu są równorzędne, drobne niedogodności niemajątkowe i techniczne nie usprawiedliwiają wyboru wariantu istotnie droższego. Poszkodowany zachowuje swobodę wyboru kontrahenta, lecz w razie odrzucenia realnej i równorzędnej oferty może zostać obciążony ekonomicznym ciężarem nadwyżki. W niniejszej sprawie pozwany nie udowodnił jednak przesłanki wyjściowej, a mianowicie złożenia takiej propozycji. Jeżeli ubezpieczyciel proponuje pojazd równorzędny pod istotnymi względami, zapewniając pełne pokrycie kosztów jego udostępnienia, a poszkodowany wybiera rozwiązanie droższe, nadwyżka podlega kompensacji tylko po wykazaniu szczególnych racji. Wymóg wykazania takich racji aktualizuje się jednak dopiero po udowodnieniu przez ubezpieczyciela, że propozycja została rzeczywiście złożona, była dostępna i uwzględniała godne ochrony interesy poszkodowanego – por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2025 r., I CNP 13/24, opubl. Legalis nr 3237151, uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 8 maja 2024 r., III CZP 142/22, opubl. Biuletyn SN 2024, nr 5.

Skoro zatem pozwany nie wykazał ani rynkowej nieadekwatności stawki 147,60 zł brutto, ani przedstawienia realnej i równorzędnej propozycji najmu w stawce 96,00 zł brutto, brak było podstaw do redukcji wynikającego z umowy kosztu dobowego. Sama wewnętrznie przyjęta przez ubezpieczyciela stawka refundacyjna nie mogła jednostronnie wyznaczać granic szkody.

Odmiennie należało ocenić roszczenie o zwrot kosztów podstawienia i odbioru pojazdu zastępczego w łącznej wysokości 757,68 zł. Koszty te, mimo funkcjonalnego związku z zawarciem i wykonaniem umowy najmu, nie stanowią elementu czynszu

sensu stricto ani koniecznego następstwa każdego przypadku czasowego pozbawienia poszkodowanego możliwości korzystania z własnego pojazdu. Ich kwalifikacja jako szkody wymagała zatem samodzielnego zbadania na płaszczyźnie adekwatnego związku przyczynowego, celowości, konieczności oraz ekonomicznego uzasadnienia konkretnego wydatku.

Fakt, że umowa przewidywała opłatę w wysokości 308,00 zł netto, tj. 378,84 zł brutto, za każdą z czynności, a następnie należności te zostały ujęte na fakturze, wykazywał istnienie umownej podstawy obciążenia poszkodowanej. Nie przesądzał jednak, że ekonomiczny ciężar tych usług pozostawał normalnym następstwem zdarzenia komunikacyjnego i powinien zostać przeniesiony na pozwanego. Umowa stron nie może samodzielnie rozszerzać ustawowego zakresu odpowiedzialności odszkodowawczej osoby trzeciej.

To na powodzie, stosownie do art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c., spoczywał ciężar wykazania, że odpłatne podstawienie pojazdu do miejsca zamieszkania poszkodowanej oraz jego późniejszy odpłatny odbiór były w okolicznościach sprawy obiektywnie potrzebne, a ich koszt pozostawał w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem. Powód obowiązkowi temu nie sprostał.

Nie wykazano przede wszystkim odległości pomiędzy bazą albo miejscem wydania pojazdu przez (...) Sp. z o.o. z siedzibą we A. a miejscem zamieszkania poszkodowanej. Nie przedstawiono trasy przejazdu, liczby rzeczywiście pokonanych kilometrów ani sposobu kalkulacji kwot po 308,00 zł netto za każdą z czynności. Nie wiadomo zatem, czy opłaty ustalono na podstawie stawki kilometrowej, ryczałtu, czasu pracy kierowcy, kosztu paliwa czy innych mierzalnych składników.

Powód nie wykazał również, aby poszkodowana nie mogła uzyskać odpowiedniego pojazdu zastępczego w miejscu swojego zamieszkania albo w jego rozsądnej bliskości. Nie przedstawiono informacji o dostępności pojazdów na rynku lokalnym, zapytań kierowanych do innych wypożyczalni ani dowodów wskazujących, że wybór przedsiębiorcy mającego siedzibę we A. był podyktowany szczególnymi potrzebami poszkodowanej. Nie wykazano też, aby poszkodowana z przyczyn zdrowotnych, komunikacyjnych, rodzinnych albo zawodowych nie mogła samodzielnie odebrać i zwrócić pojazdu w bliżej położonym punkcie.

Nie wystarczało w tym zakresie samo powołanie się na wygodę poszkodowanej albo kompleksowy charakter usługi oferowanej przez wynajmującego. Wygoda może uzasadniać wybór określonego kontrahenta, lecz nie przesądza sama przez się, że wszystkie dodatkowe koszty tego wyboru powinny obciążać sprawcę szkody albo jego ubezpieczyciela. Ocena odszkodowawcza wymagała wykazania, że odpłatne dostarczenie i odbiór były konieczne do przywrócenia poszkodowanej możliwości korzystania ze środka transportu, a nie stanowiły wyłącznie elementu modelu organizacyjnego przedsiębiorstwa wynajmującego.

Lokalizacja przedsiębiorstwa, rozmieszczenie jego floty, liczba baz, sposób wydawania pojazdów oraz przyjęty model logistyczny należą co do zasady do sfery organizacyjnej przedsiębiorcy. Koszt przemieszczenia pojazdu z odległej bazy nie staje się automatycznie normalnym następstwem kolizji tylko dlatego, że przedsiębiorca zdecydował się obsłużyć klienta zamieszkałego poza zwykłym obszarem prowadzonej działalności. Przerzucenie tego kosztu na ubezpieczyciela wymaga wykazania, że wybór takiego rozwiązania był usprawiedliwiony interesem poszkodowanej i brakiem rozsądnie dostępnej alternatywy.

Według przedstawionej przez stronę powodową treści faktury z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr (...) (

k. 19) wynajmowany pojazd został podstawiony z punktu oddalonego o 154 km od miejsca zamieszkania poszkodowanej, a łączna opłata za podstawienie i odbiór wynosiła 757,68 zł. Nie można zatem mechanicznie przyjmować, iż każdy koszt transportu pojazdu do miejsca wskazanego przez poszkodowanego stanowi normalne następstwo kolizji. To strona dochodząca należności powinna wykazać związek konkretnego wydatku ze zdarzeniem oraz przyczyny, dla których poszkodowany nie mógł skorzystać z wypożyczalni położonej bliżej jego miejsca zamieszkania. Brak jest podstaw do przerzucania na ubezpieczyciela ciężaru wykazywania niecelowości kosztu, dopóki powód nie udowodni, że koszt ten w ogóle stanowił element szkody. Jednocześnie przy bezgotówkowym modelu najmu koszty te powinny być uwzględnione w stawce najmu, a powód nie wykazał ich odrębnej konieczności, a ponadto nie przedstawiono żadnego dowodu, z którego wynikałaby konieczność dostarczenia i odebrania pojazdu od poszkodowanej.

Obowiązek minimalizacji szkody nie nakładał na poszkodowaną obowiązku wyboru najtańszej wypożyczalni ani poszukiwania pojazdu za pomocą nadzwyczajnych starań.

Wymaganie sprawdzenia, czy odpowiedni pojazd można uzyskać w miejscu zamieszkania albo w jego rozsądnej bliskości, bez odrębnej odpłatności za transport, nie stanowi jednak ciężaru nadmiernego. Jest to działanie zwykłe, racjonalne i możliwe do podjęcia bez naruszenia usprawiedliwionych interesów poszkodowanego.

W konsekwencji, wobec niewykazania odległości, sposobu kalkulacji opłat, braku lokalnej alternatywy, niemożności osobistego odbioru i zwrotu pojazdu ani jakiejkolwiek szczególnej potrzeby uzasadniającej odpłatne dostarczenie i odbiór, koszty w łącznej wysokości 757,68 zł nie mogły zostać uznane za normalne, konieczne i ekonomicznie uzasadnione następstwo zdarzenia z 8 lipca 2022 r.

Bezkrytyczne przyjęcie stanowiska powoda prowadziłoby do nieuzasadnionego rozszerzenia odpowiedzialności gwarancyjnej pozwanego. Pozwalałoby bowiem przedsiębiorcy działającemu w dowolnie odległym miejscu przerzucić na ubezpieczyciela koszt transportu własnego składnika majątkowego, niezależnie od istnienia lokalnych alternatyw i rzeczywistych potrzeb poszkodowanego. O granicach szkody decydowałby wówczas nie normalny skutek zdarzenia, lecz jednostronnie przyjęty model organizacyjny przedsiębiorcy.

Reasumując, uzasadniony koszt samego najmu pojazdu zastępczego wynosił 3.394,80 zł brutto, stanowiąc iloczyn 23 dób najmu i stawki 147,60 zł brutto za dobę. Pozwany wypłacił z tego tytułu 1.632,00 zł brutto, do zapłaty pozostawała zatem kwota 1.762,80 zł brutto.

O roszczeniu ubocznym orzeczono w oparciu o treść art. 481 § 1 i 2 – 2

4 k.c., przy uwzględnieniu art. 817 k.c. i art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz. U. z 2025 poz. 367).

O kosztach procesu, w tym kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 – 1

1 i 3 k.p.c. i art. 100 k.p.c. i w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2026.215 – t.j.) oraz w oparciu o treść art. 13 ust. 1 pkt 3 i art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2025.1228 – t.j. ze zm.) i art. 1 ust. 1 pkt 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (Dz. U. 2025.1154 – t.j. ze zm.).

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji wyroku.

sędzia Michał Włodarek