Osoba prywatna kontra Skarb Państwa o zapłatę, 85 tys. zł. Powództwo oddalone

G. Ł. wniosła o zasądzenie od Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu F.-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji 85 000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 28 stycznia 2025 r. do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Wskazała, że dochodzi zadośćuczynienia za wydanie decyzji z 28.07.2017 r., co stanowiło zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powódka pobierała rentę rodzinną jako wdowa po V. Ł. (funkcjonariuszu służb PRL), której wysokość wynosiła 3 360,59 zł brutto (bezsporne). Utrzymywała się z tej renty, nie miała innych źródeł dochodu po tym, jak zrezygnowała z pracy po operacji kręgosłupa (przesłuchanie powódki k. 96v).

W kwietniu 2017 r. powódka przeszła udar niedokrwienny mózgu. Ponadto cierpi na migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy i otyłość (dokumentacja medyczna z 2019 r. i 2025 r. k. 25-27).

Decyzją Dyrektora Zakładu F.-Rentowego MSWiA z 28.07.2017 r. obniżono powódce wysokość renty rodzinnej do 1 747,19 zł brutto (ok. 1 450 zł netto) tj. przeciętnej renty rodzinnej wypłacanej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – na podstawie art. 24a w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Decyzja oparta była o informację o przebiegu służby z IPN wydaną na podstawie art. 13a-13b ustawy zaopatrzeniowej (bezsporne, nadto dokumenty w aktach sprawy).

Po obniżce renty niezmiennie uczęszczała na rehabilitację, która była zapewniana w ramach ubezpieczenia zdrowotnego. Poprosiła lekarzy o zmianę niektórych leków na tańsze zamienniki (zeznania powódki k. 96v).

10.12.2018 r. powódka zawarła umowę pożyczki z Bankiem (...) S.A. na 7 500 zł na 2 lata na cele konsumpcyjne (pierwsze dwie strony umowy k. 28).

26.08.2019 r. powódka zawarła umowę o kredyt konsolidacyjny, wówczas kwota jej zadłużenia wynosiła 12 036,43 zł (pierwsza strona umowy k. 29).

Na skutek odwołania powódki, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 15.11.2023 r. (XIII 1U 18365/18) przywrócono powódce pierwotną wysokość renty rodzinnej, która została ustalona decyzją Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA z 2.12.2024 r. Wypłacono też różnicę w świadczeniach za cały wcześniejszy okres (bezsporne).

Sąd oparł się na okolicznościach bezspornych, zgromadzonych w sprawie dokumentach i częściowo na zeznaniach powódki.

Zeznania powódki były jednak niewystarczające, żeby wykazać związek przyczynowy między udarem a wykonywaniem władzy publicznej. Po pierwsze, pozew oparty był na twierdzeniu o szkodzie na osobie wynikłej ze zgodnego wykonywania władzy publicznej przez Dyrektora Zakładu (...)-Rentowego MSWiA, tymczasem ten akt wykonywania władzy publicznej miał miejsce w przypadku powódki ponad 3 miesiące po udarze. Po drugie i niezależnie od tego, wykazanie związku przyczynowego wymagałoby zasięgnięcia opinii biegłego lekarza. Co więcej, żeby biegły lekarz mógł sporządzić opinię, powódka musiałaby złożyć dokumentację medyczną, a nie ograniczyć się do dwóch dokumentów. Konieczne bowiem byłoby przeanalizowanie stanu zdrowia powódki przed zarzucanymi aktami władztwa publicznego, z którymi powódka łączy pogorszenie jej stanu zdrowia.

Zeznania powódki nie były też wystarczające do wykazania związku przyczynowego między pogorszeniem się jej relacji ze znajomymi a wykonywaniem władzy publicznej. Co kluczowe, Dyrektor Zakładu (...)-Rentowego MSWiA nie upublicznił wydanej decyzji o obniżeniu renty powódce. To od powódki zależało, czy i jaką część informacji na temat swojego męża i swojej sytuacji przekaże znajomym. Tymczasem niechęć części społeczeństwa do funkcjonariuszy służb PRL (np. Milicja Obywatelska, Służba Bezpieczeństwa) jest zjawiskiem obecnym w Polsce od kilkudziesięciu lat. To, że antagonizm ten mimo upływu lat od transformacji ustrojowej nie ustaje, nie jest dziełem Dyrektora Zakładu (...)-Rentowego MSWiA tylko biorących udział w dyskursie publicznym publicystów, historyków i nade wszystko polityków, i to niezależnie od tego, czy akurat mają wpływ na obsadę organów administracji państwowej. Jest to zresztą naturalna konsekwencja życia w społeczeństwie demokratycznym, gdzie można mieć takie oceny i je wyrażać.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Powódka, zakreślając granice powództwa, nie wywodziła go z bezprawia w sprawowaniu władzy publicznej, przeciwnie, jako podstawę prawną powództwa wskazała art. 417

2 k.c., wyraźnie przyznając, że wykonywanie władzy publicznej nie było bezprawne, tylko zgodne z prawem.

Zgodnie z art. 417

2 k.c. w takiej sytuacji, gdy okoliczności wskazują, że wymagają tego względy słuszności, można żądać zadośćuczynienia w razie wyrządzenia szkody na osobie zgodnym z prawem wykonywaniem władzy publicznej.

Tym samym podstawową przesłanką, którą musiałaby wykazać powódka, było wyrządzenie jej szkody przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej, innymi słowy, związek przyczynowy między aktem władztwa publicznego a szkodą na osobie powódki. Na ogólnych zasadach (art. 6 k.c.) na powódce spoczywał ciężar dowodu.

Powódka ciężarowi temu nie sprostała. Nie wykazała przede wszystkim, że akt władztwa publicznego Dyrektora Zakładu (...)-Rentowego MSWiA spowodował pogorszenie jej stanu zdrowia, nie zaoferowała celem wykazania tej okoliczności żadnego dowodu, a brak podstaw do czynienia takiego domniemania albo poczynienia takich ustaleń na podstawie jej zeznań (art. 278 § 1 k.p.c.). Udaru doznała kilka miesięcy wcześniej, nie wiadomo, jaki był jej wcześniejszy stan zdrowia (brak dokumentów), a po obniżeniu renty kontynuowała rehabilitację bez zmian (

powódka zaprzeczyła twierdzeniu podanemu przez jej pełnomocnika w pozwie o „konieczności rezygnacji z lecenia z powodu braku pieniędzy” k. 80v, 96v), jedynie zamieniła leki na tańsze zamienniki z pomocą lekarza. Brak podstaw, żeby ze zmiany leku na tańszy zamiennik domniemywać pogorszenie stanu zdrowia, szczególnie że zamienniki są co do zasady oparte na tej samej substancji czynnej.

Nie zasługuje też na uwzględnienie stanowisko powódki, że akt władztwa Dyrektora Zakładu (...)-Rentowego MSWiA naruszył jej dobre imię. Jak wskazano, organ nie upublicznił decyzji kierowanej do powódki, to od powódki zależało, czy i komu przekaże jaką informację z zakresu swojej sfery prywatności (autonomii informacyjnej). Nie od aktu władztwa Dyrektora Zakładu (...)-Rentowego MSWiA (a nawet i nie od aktu władztwa Sejmu, Senatu i Prezydenta RP biorących udział w procesie legislacyjnym) zależała i zależy niechęć części społeczeństwa polskiego do funkcjonariuszy dawnych służb PRL i ich rodzin.

Nie znajduje też usprawiedliwienia stanowisko, że przez obniżenie renty do przeciętnej renty rodzinnej wypłacanej przez ZUS naruszono godność powódki jako człowieka. Gdyby bowiem zgodzić się z powódką, trzeba by konsekwentnie twierdzić, że władze publiczne naruszają godność połowy rencistów pobierających takie świadczenia.

Wreszcie, nie stanowi „szkody na osobie” ukształtowanie procedury administracyjnej z naruszeniem standardów konstytucyjnych. Podobnie sam stres, przy braku wykazania jego konkretnego i istotnego wpływu na zdrowie, nie stanowi naruszenia dobra osobistego.

Natomiast poniesione przez powódkę koszty w związku z koniecznością zaciągnięcia pożyczek tudzież strata wynikła z naliczenia wyższych danin publicznych od wyrównania niż byłyby naliczone, gdyby regularnie wypłacana była powódce renta w pierwotnej wysokości, stanowić mogą szkodę majątkową, która nie podlega kompensacji zadośćuczynieniem (którego dochodziła powódka) tylko odszkodowaniem.

Mając na uwadze powyższe, sąd oddalił powództwo. Zgodnie z art. 102 k.p.c. nie obciążył jednak powódki obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów procesu, mając na uwadze, że zachodzi w sprawie szczególnie uzasadniony wypadek, mianowicie na skutek władztwa publicznego pozwanego powódka poniosła rzeczywistą szkodę majątkową (koszt pożyczki, zwiększone daniny publiczne) oraz czasowo jej standard życia był znacznie obniżony, ponadto zmuszona była bronić swoich racji (skutecznie) w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych, a wygrana przed tym sądem i subiektywne poczucie zasadności roszczenia mogły ją skłonić do wytoczenia niniejszego powództwa.