Chory psychicznie pozwany musi spłacić pożyczkę, sąd nie uznał umowy za nieważną

Powód (...) Bank (...) S.A. z siedzibą we B. wystąpił przeciwko R. P. (2) z żądaniem zapłaty kwoty 7527,70 zł z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od kwoty 6950,93 zł od dnia 25 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty. Powód wniósł również o zaliczenie kwoty wpisu uiszczonego w elektronicznym postępowaniu upominawczym w kwocie 125 zł w sprawie Nc-(...) i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych w kwocie 520,69 zł.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, że pozwany w dniu 08 listopada 2016 r. zawarł z powodem umowę pożyczki gotówkowej na kwotę 15718,20 zł. Pozwany zobowiązał się do spłaty pożyczki w 60 miesięcznych ratach w wysokości 310,97 zł począwszy od 15 grudnia 2016 roku. Pozwany spłacał pożyczkę z opóźnieniem a od 25 lutego 2020 roku całkowicie zaprzestał spłat. Powód wielokrotnie wzywał pozwanego do zapłaty zaległości pisemnie i telefonicznie, w tym pismem z dnia 26 sierpnia 2020 roku wezwał pozwanego do zapłaty zaległości w terminie 14 dni od otrzymania wezwania, informując jednocześnie, że w tym samym terminie może on złożyć wniosek o restrukturyzację zadłużenia. Wezwanie pozostało bezskuteczne. Dlatego powód wypowiedział umowę pożyczki w dniu 19 października 2020 roku. Na kwotę objętą pozwem składają się: niespłacony kapitał w kwocie 6950,93 zł, odsetki w kwocie 576,77 zł na dzień 24 stycznia 2021 roku naliczone od dnia 15 marca 2020 roku, dalsze odsetki umowne w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od kwoty 6950,93 zł od dnia 25 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty.

Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych przez pozwanego w sprzeciwie od nakazu zapłaty wydanego w elektronicznym postępowaniu upominawczym, powód wskazał, że kwestionuje zarzut braku świadomości pozwanego w dacie zawarcia umowy pożyczki. Przystąpienie pozwanego do spłaty rat, późniejsze kontakty pozwanego z bankiem wskazują na skuteczność i ważność zawartej umowy. Na dowód czego powód przedstawił pisma pozwanego, w treści których pozwany świadomy konsekwencji zawartej umowy składa wniosek o prolongatę i składa oświadczenie o rezygnacji z ubezpieczenia.

(pozew – k. 4-7)

Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym w dniu 12 sierpnia 2021 roku w sprawie I Nc 541/21 żądanie pozwu uwzględniono w całości.

(nakaz zapłaty - k. 30)

Powyższy nakaz zapłaty został zaskarżony przez pozwanego R. P. (1) w całości sprzeciwem. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu oraz o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu.

Pozwany przyznał, że zawarł z powodem umowę pożyczki gotówkowej, że wypłacono mu umówiony kapitał pożyczki i że pożyczka została przez niego częściowo spłacona. Zgłosił zarzut nieważności tej czynności prawnej. Wskazał, że jest osobą chorą na chorobę afektywną dwubiegunową, rozpoznaną u niego w grudniu 2016 roku. To ta choroba miała bezpośredni wpływ na zaciągnięcie przez niego zobowiązań w 2016 roku, odczuwał wówczas wyraźne objawy choroby i działał pod wpływem alkoholu.

Pozwany powołał się na opinię biegłego sądowego z zakresu psychiatrii dr M. U. wydaną w sprawie (...), w której biegły stwierdził, że: „pozwany R. P. (1) z powodu ostrej psychozy (fazy maniakalnej w przebiegu (...)), pogłębionej organicznym bezkrytycyzmem – w dniach 18 sierpnia 2016 roku oraz 06 lipca 2016 roku – nie był zdolny ani do świadomego ani do swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli”. Pozwany wskazał, że taki sam stan zdrowia utrzymywał się w jego przypadku w listopadzie 2016 roku.

Pozwany zarzucił również, że powód nie wykazał należycie wysokości kwoty dochodzonej pozwem, zgłosił zarzut sprzeczności roszczenia z zasadami współżycia społecznego, braku podstawy prawnej dla żądanych odsetek i prowizji oraz zarzut niezbadania zdolności kredytowej pozwanego.

(sprzeciw – k. 32-33)

Postanowieniem z dnia 28 października 2021 roku dla R. P. (1) ustanowiono pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata

(postanowienie – k. 48)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 08 listopada 2016 r. pozwany R. P. (1) podpisał umowę nr (...) z (...) Bank (...) S.A. we B. w placówce w banku w I.. Na wniosek pozwanego jako pożyczkobiorcy bank udzielił mu pożyczki gotówkowej w kwocie 15781,20 zł na okres od dnia 08 listopada 2016 roku do dnia 16 listopada 2021 roku włącznie.

Pożyczkobiorca upoważnił bank do porania z kwoty udzielonej pożyczki prowizji za udzielenie pożyczki w kwocie 1668,00 zł oraz kosztów finansowania składki ubezpieczeniowej w kwocie 2050,20 zł. Na podstawie umowy pożyczki do swojej dyspozycji po potrąceniu w/w kosztów pozwany otrzymał kwotę 12000 zł. Pozwany zobowiązał się spłacić pożyczkę razem z należnymi odsetkami w 60 równych ratach kapitałowo-odsetkowych w wysokości po 310,97 zł, płatnych do 15-go dnia każdego miesiąca na zasadach i warunkach określonych w umowie. Pożyczka miała być przeznaczona na dowolny cel konsumpcyjny. Oprocentowanie nominalne pożyczki ustalono w umowie na 6,90% w stosunku rocznym i pozostawało ono stałe w okresie obowiązywania umowy. W umowie zastrzeżono, że w przypadku opóźnienia w spłacie pożyczki bank naliczy odsetki od zadłużenia przeterminowanego w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetek maksymalnych za opóźnienie określonych w art. 481 k.c.).

Zabezpieczeniem należności banku wynikających z umowy pożyczki jest prawo do świadczenia ubezpieczeniowego w ramach Pakietu Podstawowego obejmującego ryzyko zgonu oraz całkowitej niezdolności pożyczkobiorcy do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji (§ 1 pkt 19 umowy). W umowie pożyczki zastrzeżono, że w przypadku wygaśnięcia powyższego zabezpieczenia oprocentowanie pożyczki ulegnie podwyższeniu o 9%.

(dowód: umowa pożyczki – k. 11-12v, harmonogram spłaty – k. 20-20v)

W dacie zawierania umowy pozwany R. P. (1) pobierał emeryturę w kwocie 1255,52 zł netto oraz wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia zawartej z Zespołem (...) w Ł. w kwocie 1000,70 zł miesięcznie netto. Takie źródła dochodu wskazał w oświadczeniu pożyczkobiorcy załączonym do wniosku o pożyczkę.

(dowód: oświadczenie pożyczkobiorcy – k. 13)

Równocześnie z wnioskiem o zawarcie umowy pożyczki pozwany złożył wniosek o zawarcie Umowy Indywidualnego Ubezpieczenia Pożyczkobiorcy (...) S.A. w ramach Pakietu Podstawowego jako zabezpieczenia umowy pożyczki zawartej z powodem i zobowiązał się do zapłaty składki w kwocie 2050,20 zł z tytułu ubezpieczenia od ryzyk objętych pakietem przez cały okres trwania umowy.

(dowód: k. 14-17 – wniosek o zawarcie umowy ubezpieczenia, oświadczenie o wyborze uposażonego, informacja o OWU)

Pismem z dnia 15 października 2019 roku pozwany R. P. (1) złożył wobec powoda wniosek o 3-miesięczną prolongatę spłaty rat kredytu w wysokości 310 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że chwilowo ze względów zdrowotnych nie pracuje i utrzymuje się wyłącznie z emerytury w kwocie 1370 zł oraz że we wrześniu otrzymał od miasta I. propozycję zasiedlenia lokalu socjalnego (bo jest osobą bezdomną) i jego wydatki znacznie wzrosły. Pozwany wskazał, że po zagospodarowaniu się w nowym miejscu powróci do aktywności zawodowej i od stycznia 2020 roku bez problemu będzie wywiązywał się ze zobowiązań kredytowych.

(dowód: wniosek – k. 18)

Pismem z dnia 30 października 2019 roku pozwany R. P. (1) złożył oświadczenie o rezygnacji z ubezpieczenia do umowy kredytu nr (...) z dnia 08.11.2016 r., wskazując, że jest ubezpieczony w innym towarzystwie ubezpieczeniowym i prosząc o zwrot składki ubezpieczeniowej.

(dowód: oświadczenie – k. 19)

Pismem z dnia 26 sierpnia 2020 roku powód wezwał pozwanego do uregulowania zaległości w spłacie rat pożyczki nr (...) z dnia 08.11.2016 r. w terminie 14 dni roboczych od daty doręczenia wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy pożyczki. W wezwaniu wskazano na wymagalną należność w kwocie 1939,57 zł. Jednocześnie pouczono pozwanego o możliwości zgłoszenia w terminie 14 dni roboczych od otrzymania wezwania pisemnego wniosku o restrukturyzację zadłużenia.

(dowód: wezwanie - k. 22, potwierdzenie odbioru – k. 23)

Pismem z dnia 19 października 2020 roku powód wypowiedział umowę pożyczki gotówkowej nr (...) z dnia 08 listopada 2016 roku w całości z 30-dniowym okresem wypowiedzenia. W wypowiedzeniu umowy wskazano, że zaległość na dzień wypowiedzenia umowy wynosi 7345,11 zł, w tym z tytułu kapitału – 6950,93 zł. Oświadczenie o wypowiedzeniu doręczono pozwanemu w dniu 30 października 2020 roku.

(dowód: wypowiedzenie umowy kredytu – k. 21, potwierdzenie odbioru – k. 21)

W księgach (...) S.A. z siedzibą we B. R. P. (1) widnieje jako osoba posiadająca wymagalne zadłużenie z umowy pożyczki gotówkowej nr (...) z dnia 08.11.2016 r. Na dzień 24 stycznia 2021 roku zadłużenie to wynosiło 7527,70 zł i obejmowało: niespłacony kapitał w kwocie 6950,93 zł, odsetki za okres od dnia 08 listopada 2016 roku do dnia wystawienia wyciągu w kwocie 576,77 zł (odsetki umowne naliczone do dnia rozwiązania umowy w kwocie 2801,99 zł, odsetki karne za opóźnienie naliczone od dnia rozwiązania umowy w kwocie 230,05 zł, pomniejszone o odsetki spłacone przez pozwanego w kwocie 2455,27 zł).

(dowód: wyciąg z ksiąg banku k. 25-26)

W 2016 r. R. P. (1) był bezdomny, znalazł pracę na umowę zlecenie w charakterze stróża i w związku z charakterem tej pracy, mógł mieszkać w pomieszczeniu służbowym. Przeprowadził remont pomieszczenia służbowego, w którym mieszkał, na własny koszt. W lipcu i sierpniu 2016 roku pozwany zaciągnął zobowiązania kredytowe w (...) S.A. w B.. Koleżanka, która nie miała zdolności kredytowej, poprosiła go o wzięcie kredytu na siebie i udostępnienie jej pieniędzy. Pozwany się na to zgodził. Starał się uzyskać w powodowym banku kredyt na 30 000 zł, ale nie uzyskał na to zgody banku. Bank powoda zaoferował mu pożyczkę ograniczoną do kwoty 12 000 zł. Uzyskaną pożyczkę pozwany przekazał w całości koleżance.

Pozwany spłacał pożyczkę terminowo do lutego 2019 roku. Po tej dacie pozwany dokonywał wpłat nieregularnie do maja 2020 roku, po czym zaprzestał spłat. Łącznie na poczet spłaty pożyczki pozwany wpłacił na rzecz powoda kwotę 11228,85 zł.

R. P. (1) zaprzestał spłaty zobowiązania, gdy stracił pracę i pogorszyła się jego sytuacja finansowa w czasie lockdownu związanego z pandemią T.-19. Obecnie R. P. (1) mieszka w lokalu gminnym, utrzymuje się z emerytury.

(dowód: zeznania świadka U. R. – k. 82-83, 85, zeznania pozwanego R. P. (1) k 83-84, 85)

Pozwany R. P. (1) leczył się psychiatrycznie od 2010 roku, początkowo z powodu zdiagnozowanego zespołu zależności alkoholowej, później także z powodu rezydualnych zaburzeń afektywnych (F10.7). Był z tego powodu hospitalizowany w listopadzie 2010 r., w dniach 24-30 listopada 2011 roku, 25-28 stycznia 2011 roku. W styczniu 2012 roku hospitalizowany z powodu epizodu depresyjnego umiarkowanego. W czasie hospitalizacji w dniach 25-29 lutego 2012 roku stwierdzono u niego cyklotymię, (...), osobowość o cechach nieprawidłowych.

W dniach 30.12.2016 r. – 09.01.2017 r. pozwany przebywał w szpitalu psychiatrycznym na oddziale detoksykacyjnym po wielotygodniowym ciągu picia. Następnie trafił na oddział ogólny psychiatryczny, gdzie przebywał do 01 lutego 2017 r. po zakończeniu leczenia detoksykacyjnego z powodu utrzymujących się zaburzeń nastroju. Został wypisany z rozpoznaniem zaburzeń afektywnych dwubiegunowych – epizod mieszany.

W dniach 14-24 marca 2018 roku pozwany był ponownie hospitalizowany z powodu alkoholowego zespołu abstynencyjnego, epizodu depresyjnego umiarkowanego w przebiegu (...). W dniach 24 marca – 10 czerwca 2018 roku pozwany był przeniesiony na oddział psychiatryczny z powodu utrzymujących się zaburzeń emocji, gdzie stwierdzono u niego epizod depresyjny umiarkowany/ciężki.

Pozwany R. P. (1) ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności z dnia 14 lipca 2016 roku – przyczyna niepełnosprawności 02-P.

(dowód: dokumentacja medyczna – k. 123-148)

W sprawie I (...) Sądu Rejonowego w Sopocie dopuszczono dowód z opinii pisemnej biegłego sądowego z zakresu psychiatrii dr n.med. J. T. dot. pozwanego R. P. (1). Biegły J. T. we wnioskach opinii stwierdził: „Uważam, że nie ma psychopatologicznych podstaw do stwierdzenia, że w chwili zawarcia umowy pożyczki z powodem (...) Bankiem w dniu 18.08.2016 r. u pozwanego R. P. (1) występowały nasilone objawy zaburzeń psychicznych z powodu których miał on zniesioną zdolność świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. W szczególności nie znajduję podstaw do stwierdzenia aby w tym czasie występowały u niego nasilone objawy choroby afektywnej dwubiegunowej, upicia alkoholem lub nasilone objawy abstynencyjne”.

W sprawie (...) Sądu Rejonowego w Sopocie dopuszczono również dowód z opinii pisemnej biegłego sądowego z zakresu psychiatrii dr.n.med. M. U.. Biegły ten sporządził opinię, w której stwierdził, że: „R. P. (1) jest osobą przewlekle chorą psychicznie, u której obserwuje się współchrobowość trzech procesów patologicznych w zakresie psychiki. Podstawową jednostkę chorobową determinującą jego zachowanie i losy życiowe, była choroba afektywna dwubiegunowa. To, że została ona właściwie rozpoznana dopiero w roku 2017, nie jest niczym dziwnym. Rozpoznawana w roku 2012 „cyklotynia”, była już tą sama chorobą. Już w roku 1995 miał epizod maniakalny. Jednak nie została ona właściwie oceniona, z braku rzetelnych informacji obiektywnych. W tej chorobie wywiad od osoby bliskiej często jest kluczowy dla właściwiej diagnozy. W fazach maniakalnych chory prawie nigdy nie ma dość krytycyzmu, by szukać pomocy. Jego wielokrotne pobyty w szpitalach psychiatrycznych, ograniczały się do problemu alkoholowego i były nie na tyle obszerne i szczegółowe, by rozpoznać CHAD. Stąd brak obiektywnej i pełnej dokumentacji pozwanego z wcześniejszych lat leczenia, zawsze nieregularnego. W manii pozwany popełniał nieracjonalne decyzje i nadużywał alkoholu, stąd wziął się jego przewlekły alkoholizm, który dodatkowo pogłębiał jego bezkrytycyzm i doprowadził do współistnienia organicznych zaburzeń osobowości. Zespół metaboliczny z hipercholesterolemią, sprzyja rozwojowi miażdżycy i organicznej dysfunkcji mózgu. W sumie dało to obraz mieszany- przeplatająca się fazować CHAD, głęboki i stały bezkrytycyzm „organiczny” i uzależnienie od alkoholu. Nałóg alkoholowy ((...)) jest dobrze udokumentowany. W roku 2016 pozwany znajdował się w fazie manii. Przestał przyjmować leki i grał rolę „bogacza". Z tego okresu brak wpisów lekarskich. Wykonywał nieracjonalne inwestycje, nie reagował na krytyczne uwagi znajomych, miał zawyżoną samoocenę. Dopiero w 2018r. włączono lit, który jest lekiem pierwszego rzutu w przypadku (...) typu I. Kolejny epizod maniakalny (faza) udokumentowany jest z roku 2019r. W roku 2016 zawarł pożyczkę z (...) Bankiem, ulegając optymistycznej interpretacji jego zdolności kredytowej i zdolności przekonywania banku. Mając trwale uszkodzony krytycyzm, w stanie manii bardzo łatwo podjął pochopną decyzję. Nieprawidłową osobowość zauważył lekarz już w 2012r.

Pozwany R. P. (1) z powodu ostrej psychozy (fazy maniakalnej w przebiegu (...)), pogłębionej organicznym bezkrytycyzmem - w dniach 18 sierpnia 2016r. oraz 06 lipca 2016r. - nie był zdolny ani do świadomego ani do swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia swojej woli.”

(dowód: opinia biegłego sądowego J. T. – k. 147-152v akt I C 326/18 Sądu Rejonowego w Sopocie; opinia biegłego sądowego M. U. k. 249-262 akt I C 326/18 Sądu Rejonowego w Sopocie)

U pozwanego R. P. (1) występuje uzależnienie od alkoholu oraz choroba afektywna dwubiegunowa. W okresie około dnia zawarcia umowy pożyczki z dnia 08 listopada 2016 roku pozwany najprawdopodobniej był w ciągu alkoholowym, który zakończył hospitalizacją w dniu 30 grudnia 2016 roku.

W dniu zawarcia umowy pożyczki z 8 listopada 2016 roku opiniowany R. P. (1) nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji lub wyrażenie woli.

(dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu psychiatrii P. H. – 149 - 154; opinia biegłej sądowej z zakresu psychiatrii I. wraz ustną opinią uzupełniającą – k. 203-210, 252-254)

Sąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie przedłożonych do akt dokumentów, zeznań świadka U. R., opinii sądowo – psychiatrycznych sporządzonych w odniesieniu do pozwanego w sprawach I C 326/18 tut. Sądu, opinii biegłych sądowych z zakresu psychiatrii sporządzonych w niniejszej sprawie, tj. P. H. i I..

Autentyczność i wiarygodność dokumentów dołączonych do akt nie była kwestionowana przez żadną ze stron ani nie budziła wątpliwości Sądu. Sąd zważył, że pozwany przyznał fakt zawarcia umowy pożyczki oraz fakt jej częściowej spłaty, co potwierdza wiarygodność dokumentów dołączonych do pozwu, jak i tabelarycznego zestawienia wpłat pozwanego przedstawionego w treści pozwu.

Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka U. R. co do okoliczności sposobu funkcjonowania pozwanego, podejmowanych przez niego decyzji, jego aktualnej sytuacji życiowej. Sąd nie miał podstaw, by kwestionować szczerość i wiarygodność zeznań świadka. Sąd zważył jednak, że nie były one na tyle szczegółowe, aby ustalić, w jakich konkretnie datach miały miejsce np. nieracjonalne decyzje zakupowe pozwanego. Zeznania świadka nie pozwoliły więc na precyzyjne ustalenie stanu i funkcjonowania pozwanego w dacie zaciągnięcia pożyczki w powodowym banku w dniu 8 listopada 2016 r.

Sąd uznał za wiarygodne zeznania pozwanego R. P. (1) co do okoliczności zawarcia umowy pożyczki z powodem, jej przeznaczenia dla znajomej, częściowej spłaty, jak i jego aktualnej sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej. Zeznania pozwanego były rzeczowe, jasne i zbieżne z pozostałym materiałem dowodowym.

Z uwagi na to, iż pozwany kwestionował ważność umowy pożyczki stanowiącej podstawę żądania powoda Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii P. H., a następnie I.. Sąd uznał za wiarygodne obie opinie, bowiem ich wnioski były zbieżne, tj. obaj biegli wykluczyli, by w dacie zawarcia umowy z dnia 8 listopada 2016 roku pozwany działał w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Sąd zważył, że opinia biegłego P. H. była dość lakoniczna, nie odnosiła się szczegółowo do całości dokumentacji medycznej dotyczącej leczenia pozwanego ani do innych opinii sądowo psychiatrycznych wydanych w stosunku do pozwanego w sprawach I C 326/18 oraz i C 328/18 tut. Sądu. Jednak z uwagi na to, iż wnioski tej opinii znalazły potwierdzenie w opinii biegłej I., Sąd uznał ją za wiarygodną. Opinia biegłej sądowej I. zasługiwała na wiarę z następujących powodów. Po pierwsze, została sporządzona w oparciu o całokształt dostępnej dokumentacji medycznej udostępnionej przez strony, całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz po przeanalizowaniu przez biegłą innych opinii sądowo-psychiatrycznych wydanych w niniejszej sprawie oraz sprawach I C 326/18 i I C 328/18 Sądu Rejonowego w Sopocie. Biegła miała więc możliwość dokonania pogłębionej analizy stanu zdrowia i funkcjonowania pozwanego w oparciu o inne badania i opinie biegłych z zakresu psychiatrii. Biegła sformułowała wnioski opinii w sposób jasny, zrozumiały, komunikatywny. Przedstawiła też w sposób logiczny i spójny proces rozumowania, który doprowadził ją do wniosku, że mimo choroby psychicznej oraz zespołu zależności alkoholowej pozwany w dacie zawierania umowy pożyczki z 8 listopada 2016 roku nie był w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Biegła wskazała, że sam fakt choroby psychicznej nie powoduje automatycznie wyłączenia świadomości i swobody u opiniowanego w sferze woli i decyzji. Opisała przebieg choroby afektywnej dwubiegunowej i wskazała, że krótko po zawarciu umowy pożyczki z 8 listopada 2016 roku pozwany trafił do szpitala psychiatrycznego najpierw na oddział detoksykacji, a następnie na oddział psychiatryczny z miernie nasilonymi objawami mieszanymi w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej. Kierowany był do szpitala z objawami depresyjnymi, nieosiągającymi stanu psychozy, który mógłby wpłynąć na zdolność do świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia woli. Powyższe prowadziło do wniosku, że w dacie zawierania umowy pożyczki stan psychiczny pozwanego nie wyłączał jego zdolności do podejmowania decyzji ani wyrażenia woli. Powyższe rozumowanie jest logiczne i przekonywające. Biegła I. N. rozwinęła je dodatkowo w ustnej opinii uzupełniającej, wskazując, że stan chorobowy pozwanego bywa zmienny. Ale z dokumentacji medycznej leczenia pozwanego z okresu najbliższego do daty wzięcia umowy pożyczki wynika, że objawy choroby występowały u niego w miernym nasileniu. Stąd wniosek biegłej, że jakieś objawy czyli złożony napęd, wyskokowatość nastroju występowały u pozwanego, ale nie były one w takim stopniu nasilone, by wyłączały jego zdolność do podjęcia decyzji o wzięciu pożyczki. Biegła wskazywała również na racjonalność zachowania pozwanego, fakt, iż zaciągnął on pożyczkę z przeznaczeniem dla osoby znajomej, rozumiał konsekwencje faktu zawarcia umowy, wykonywał umowę przez okres ponad 3 lat i zaprzestał ją wykonywać w okresie lockdownu w związku z utratą pracy. Pozwany co do faktu zawarcia umowy pożyczki działał planowo, racjonalnie, podobnie w sposób przemyślany, świadomy podjął decyzję o zaprzestaniu spłaty. Biegła odwołała się również do historii leczenia pozwanego, która wskazuje, że pozwany trafiał do szpitala w okresach jesienno-zimowych, gdzie z reguły występuje nasilenie objawów depresyjnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej. W przypadku zaburzeń depresyjnych nie występują te objawy związane z postrzeganiem swojej siły, które występują w fazie manii w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej. Biegła wskazała, że w fazie depresyjnej tylko stan psychozy uzasadniałby wniosek o wyłączeniu świadomości i swobody osoby chorej, a w historii leczenia pozwanego takiego stanu psychozy nie odnotowano. Dlatego w ocenie bieglej mimo iż z powodu choroby psychicznej pozwany mógł mieć nieznacznie ograniczoną możliwość oceny swojej sytuacji i mógł być bardziej podatny na czynniki zewnętrzne, to było ograniczenie nieznaczne, które nie znosiło całkowicie swobody i świadomości podjęcia decyzji. W ocenie Sądu powyższe rozumowanie bieglej było przekonywające. Nie sprowadzało się do wydania oceny biegłej, końcowego wniosku. Biegła rzeczowo argumentowała, uzasadniając swoje wnioski i odnosząc się do materiału dowodowego w postaci badania pozwanego i dokumentacji jego leczenia.

Opinia biegłej I. N. była kwestionowana przez stronę pozwaną, przede wszystkim ze względu na to, iż w stosunku do pozwanego R. P. (1) wydano w toku postępowań cywilnych przed tutejszym Sądem kilka rozbieżnych opinii sądowo-psychiatrycznych. Pełnomocnik pozwanego powoływał się na opinię biegłego sądowego dr.n.med. M. U. ze sprawy I C 326/18, w której stwierdzono, że z uwagi na występowanie u pozwanego zespołu zależności alkoholowej, choroby afektywnej dwubiegunowej, organicznych zaburzeń osobowości i bezkrytycyzmu, pozwany w dacie zawierania umów kredytu w lipcu i sierpniu 2016 roku był w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Przedmiotowa opinia była uznana za wiarygodną i stanowiła podstawę rozstrzygnięcia w sprawie I C 326/18.

Sąd zważył, że fakt wydania przez biegłych z zakresu psychiatrii M. U. (IC 326/18) opinii wskazującej na brak świadomości i swobody w podjęciu decyzji i wyrażeniu woli przy zawieraniu umów kredytowych nie podważa sam przez się trafności i prawidłowości opinii biegłej sądowej I.. Po pierwsze, opinia biegłego M. U. odnosiła się do stanu psychicznego pozwanego R. P. (1) w lipcu/sierpniu 2016 roku. Tymczasem biegła I. N. oceniała stan psychiczny pozwanego w dacie zawierania umowy pożyczki z powodem w dniu 8 listopada 2016 roku. Wnioski opinii mogły być wiec różne z uwagi na to, iż stan psychiczny pozwanego w analizowanych przez biegłych okresach mógł być różny. Jest to uzasadnione zwłaszcza ze względu na falowy przebieg choroby afektywnej dwubiegunowej. Jak wyjaśniła biegła I. N., najczęściej objawy maniakalne i hipomaniakalne przypadają na okres wiosenno-letni, a w okresie jesienno-zimowym występują raczej objawy depresyjne i maniakalne. Biegły M. U. wskazywał na występowanie u pozwanego objawów euforii, charakterystycznych dla fazy maniakalnej/hipomaniakalnej choroby afektywnej dwubiegunowej (bazując w tym zakresie głównie na zeznaniach świadków i pozwanego). Natomiast w dacie analizowanej przez biegłą I. N. pozwany był najprawdopodobniej w ciągu alkoholowym, zakończonym leczeniem detoksykacyjnym i psychiatrycznym od dnia 30 grudnia 2016 roku, z zaobserwowanymi zaburzeniami depresyjnymi o miernym nasileniu. Stan psychiczny pozwanego analizowany przez biegłą I. N. był więc odmienny od stanu analizowanego przez biegłego U., co mogło prowadzić do odmiennych wniosków. Sąd zważył również, że biegła I. N. odmiennie niż w/w biegły M. U. nie stwierdziła u pozwanego organicznych zaburzeń osobowości i bezkrytycyzmu. Biegła wyjaśniła, że żeby rozpoznać organiczne zaburzenia osobowości powinno się odbyć badanie psychologiczne, które miałby na celu ocenić, czy doszło do przewlekłych zmian w układzie nerwowym. Z kolei do stwierdzenia organicznego bezkrytycyzmu powinny być wykonane badania obrazowe mózgowia i badanie psychologiczne. Biegła nie dysponowała takimi badaniami i dlatego nie postawiła takiego rozpoznania. Natomiast wskazała, że z uwagi na wiek pozwanego, chorobę alkoholową, choroby somatyczne, w mózgowiu dochodzi do pewnych zmian, uszkodzeń, ale skutkują one zaburzeniami, które nie mają wpływu na ocenę w tej sprawie, np. zwiększają drażliwość opiniowanego, zmieniają charakter albo prowadzą do nasilenia cech wyjściowych charakteru opiniowanego, a nie potęgują objawów jego choroby. W ocenie Sądu powyższe wyjaśnienia biegłej były przekonywające, merytoryczne, odnosiły się do specjalistycznej wiedzy biegłej z zakresu psychiatrii. Dlatego w ocenie Sądu opinia biegłej I. jako wiarygodna mogła stanowić podstawę ustaleń faktycznych Sądu co do stanu psychicznego pozwanego w dacie zawierania umowy pożyczki z 8 listopada 2016 r.

W ocenie Sądu zbędne było konfrontowanie opinii I. z opinią biegłego M. U., czy dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej biegłego M. U. wydanej do sprawy I C 326/18. Biegły M. U. oceniał stan psychiczny pozwanego na inny moment, co mogło uzasadniać odmienne wnioski opinii tego biegłego i biegłej I.. Nadto ocena stanu psychicznego pozwanego na dzień 8 listopada 2016 roku opierała się na wnioskowaniu przede wszystkim ze stanu pozwanego przy przyjęciu do szpitala psychiatrycznego w grudniu 2016 roku, podczas gdy w okresie analizowanym przez biegłego M. U. pozwany nie był hospitalizowany, więc ustalenie zachowania, funkcjonowania pozwanego opierało się na zeznaniach świadków i samego pozwanego. Biegli mieli więc inne podstawy w materiale dowodowym do oceny stanu psychicznego pozwanego w analizowanym momencie. Stąd wnioski obu opinii mogły być inne. Dlatego wniosek pełnomocnika pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej biegłego M. U. Sąd oddalił na podstawie art. 235

2 § 1 pkt 5 k.p.c. jako zmierzający do przedłużenia postępowania.

W świetle tak ustalonego stanu faktycznego i tak ocenionego materiału dowodowego powództwo zasługiwało na uwzględnienie jedynie w części.

Powód wywodził roszczenie z umowy pożyczki nr (...) zawartej przez strony.

Zgodnie z treścią przepisu art. 720 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Zgodnie natomiast z przepisem art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim w brzmieniu obowiązującym na datę zawarcia umowy pożyczki, przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550 złotych albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Zgodnie z przepisem ust. 2 za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki.

Fakt zawarcia umowy pożyczki był między stronami bezsporny, pozwany przyznał, iż podpisał taką umowę, otrzymał na własność środki wskazane w umowie – tj. 12000 zł oraz że spłacał pożyczkę do czasu lockdownu. Fakt wykonania zobowiązania pożyczkodawcy był niesporny. Fakt częściowego wykonania zobowiązania pożyczkobiorcy również był poza sporem. Z zestawienia wpłat wskazanego w pozwie wynika, że pozwany zaprzestał całkowicie spłaty pożyczki od maja 2020 roku, a więc tak jak wskazywał pozwany w okresie lockdownu. Pozwany nie kwestionował również wysokości części zobowiązania pozostałego do spłaty. Wynika ono również z wyciągu z ksiąg rachunkowych banku i jest zgodne z niekwestionowanym zestawienie wpłat i salda zadłużenia przedstawionych w treści pozwu.

Wierzytelność powoda wobec pozwanego Sąd ustalił na podstawie zestawienia zawartego w pozwie oraz wyciągu z ksiąg bankowych i ustalił, że zaległość ta wynosiła 7527,70 zł, na co składały się kwoty:

- 6950,93 zł tytułem należności głównej;

- 576,77 zł kwota odsetek wymagalnych na dzień sporządzenia wyciągu z ksiąg banku tj. 24 stycznia 2021 roku (suma odsetek umownych 2801,99 zł oraz suma odsetek karnych 230,05 zł pomniejszona o wpłaty 2455,27 zł).

Strona pozwana zgłosiła zarzut nieważności oświadczenia woli złożonego przez pozwanego z uwagi na znajdowanie się przez pozwaną w stanie uniemożliwiającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Jednak w ocenie Sądu także ten zarzut był nieskuteczny. Zgodnie z art. 82 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. W orzecznictwie stan wyłączający świadomość rozumiany jest jako brak rozeznania, niemożność rozumienia zachowań własnych i cudzych, niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania, natomiast stan wyłączający swobodę ma miejsce w przypadku występowania niemożliwego do przełamania wewnętrznego przymusu postąpienia w określony sposób (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 18 maja 2016 r. w sprawie V CSK 578/15). Wyłączenie świadomości lub swobody będzie miało miejsce w szczególności w przypadku choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innego rodzaju zaburzenia czynności psychicznych, np. alkoholizm, narkomania. Ocena przesłanek zastosowania art. 82 k.c. powinna być dokonana poprzez odniesienie do momentu dokonania czynności prawnej pytania, czy w konkretnej sytuacji składający oświadczenie woli działał ze zrozumieniem znaczenia swojego postępowania. Chodzić tu będzie o dokonanie oceny ex post dotyczącej problematyki: umiejętności rozeznania, możności zrozumienia posunięć własnych i drugiej strony czynności prawnej, zdawania sobie sprawy ze znaczenia własnego postępowania, przy czym niejednokrotnie ocena ta będzie musiała odwoływać się do stopnia prawdopodobieństwa (tak wyrok Sądu Najwyższego z 17 czerwca 1969 r., w sprawie II CR 165/69).

Sąd zważył, że stan psychiczny pozwanego był analizowany wielokrotnie przez różnych biegłych w różnym okresie, w niniejszej sprawie i w sprawie I C 326/(...), a wnioski co do oceny zdolności do świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia woli przez pozwanego były w tych opiniach rozbieżne. Jednak Sąd w niniejszej sprawie przeprowadził dowód z dwóch opinii sądowo-psychiatrycznych, by ocenić stan świadomości i swobody powoda przy zawieraniu umowy pożyczki z dnia 8 listopada 2016 roku. Zarówno opinia biegłego P. H., jak i I. (...) potwierdziły, że mimo iż pozwany choruje na chorobę afektywną dwubiegunową i zespół zależności alkoholowej, to w dacie zawierania umowy pożyczki nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Przebieg jego choroby nie miał wpływu na podjęcie decyzji o pożyczce i zawarcie umowy. Jak wskazano wyżej Sąd nie znalazł podstaw, by odmówić tym opiniom wiarygodności, w szczególności opinii I. (...), szczegółowo uzasadnionej i uzupełnionej ustną opinią uzupełniającą. Nie było podstaw do podważenia tych opinii z tego powodu, że w innej sprawie inny biegły, analizując inny moment zaciągnięcia zobowiązania przez pozwanego w innym banku doszedł do odmiennych wniosków niż biegli P. H. i I. N.. Dlatego Sąd uznał, że nie było podstaw do stwierdzenia nieważności czynności prawnej zawartej przez strony w trybie art. 82 k.c.

Pozwany nie przedstawił żadnych innych skutecznych zarzutów wobec żądania pozwu, dlatego Sąd na mocy art. 720 k.c. zasądził od pozwanego na rzecz powoda całą kwotę dochodzoną pozwem, tj. 7527,70 zł. Od zasądzonej kwoty zaległego kapitału tj. 6950,93 zł Sąd zasądził odsetki maksymalne za opóźnienie za okres od dnia następnego po sporządzeniu wyciągu z ksiąg bankowych, tj. od dnia 25 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty na podstawie § 1 pkt 15 umowy pożyczki łączącej strony.

Ponieważ pozwany był reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata U. N., który złożył wniosek o przyznanie mu zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone, Sąd zasądził na rzecz pełnomocnika pozwanego kwotę 4428 zł brutto na podstawie § 8 pkt 5, § 2, § 4 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążania pozwanego kosztami procesu strony powodowej. Sąd wziął pod uwagę, że pozwany jest osobą po kryzysie bezdomności, mieszka w lokalu socjalnym, utrzymuje się jedynie z niewielkiej emerytury, cierpi na chorobę afektywną dwubiegunową i choroby somatyczne. Sytuacja materialna pozwanego nie pozwala mu na poczynienie jakichkolwiek oszczędności i pozwany nie jest w stanie bez uszczerbku dla swej egzystencji ponieść wydatków z tytułu zwrotu kosztów procesu na rzecz powoda.

Z uwagi na to, iż powód wygrał proces, nie było podstaw do obciążenia go kosztami sądowymi w zakresie wydatków poczynionych na wynagrodzenie biegłych w tej sprawie. Sytuacja pozwanego uniemożliwia ściągnięcie ich od niego. Dlatego Sad postanowił przejąć te koszty na rachunek Skarbu Państwa.