Powódka uniknie egzekucji 88 tys. zł dzięki skutecznemu potrąceniu wierzytelności

W pozwie z 5 marca 2025 roku D. Ł. domagała się pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w postaci Postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach I Wydział Cywilny z dnia 25 maja 2018 roku, sygn. akt I Ns 27/16 zaopatrzonego w klauzulę wykonalności przez Sąd Rejonowy w Kielcach w całości co do punktu VI w zakresie zasądzającym od D. Ł. na rzecz K. Ł. kwotę 88 023,08 zł tytułem zwrotu nakładów poczynionych z majątku osobistego K. Ł. na majątek wspólny oraz zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kosztów procesu według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazała, że w maju 2022 roku wszczęła egzekucję przeciwko K. Ł. o kwotę 37 064,02 zł. Należność ta wynikała z dokonanych potrąceń przez D. Ł. zgodnie z wydanym orzeczeniem Sądu Rejonowego dot. podziału majątku wspólnego małżonków. K. Ł. również wytoczył egzekucję komorniczą przeciwko D. Ł.. Zgodnie z wydanym postanowieniem Sądu Rejonowego w Kielcach, ostatecznie na rzecz D. Ł. zasądzono od K. Ł. kwotę 126 050,55 zł, a na rzecz K. Ł. od D. Ł. kwotę 88 956,53 zł. Powódka wnosząc wniosek o wszczęcie egzekucji dokonała potrącenia ww. kwoty należnej od niej dla K. Ł. kierując w dniu 23 lipca 2024 roku stosowne oświadczenie. Pomimo dokonanego potrącenia K. Ł. wytoczył egzekucję komorniczą przeciwko D. Ł.. Jednocześnie w pozwie D. Ł. zawarła wniosek o udzielenie zabezpieczenia. (k. 2-4)

Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2025 roku Sąd Rejonowy w Kielcach udzielił zabezpieczenia poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego o sygn. akt 14/24 prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kielcach Adama Łozowskiego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania Sądu Rejonowego w Kielcach w sprawie o sygn. akt I C 327/25. (k. 25)

W odpowiedzi na pozew K. Ł. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Podniósł, że z tytułu wykonawczego – postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach I Wydział Cywilny z dnia 25 maja 2018 roku, sygn. akt I Ns 27/16 wynika, że powódka posiadała wierzytelność względem pozwanego w kwocie 126 050,55 zł, zaś pozwany posiadał wierzytelność względem powódki w kwocie 88 986,53 zł. W dniu 25 maja 2018 roku we C. zostało zorganizowane spotkanie w ramach którego powód przekazał powódce kwotę 37 064 zł. Pomimo uregulowania należności w kwocie 37 064,02 zł powódka w 2022 roku złożyła wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego domagając się wyegzekwowania przedmiotowej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami. Wobec nierespektowania przez powódkę dokonanej wpłaty, pozwany w 2024 roku również złożył wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Pozwany wskazał, że o oświadczeniu potrącenia dowiedział się dopiero po doręczeniu mu odpisu pozwu. (k. 83-86)

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

Postanowieniem z dnia 25 maja 2018 r. Sąd Rejonowy w Kielcach w sprawie sygn. akt I Ns 27/16:

- ustalił, że w skład majątku wspólnego byłych małżonków D. Ł. i K. Ł. wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo do (...), położonego w budynku mieszkalnym przy (...) w Ł., składające się z trzech pokoi, kuchni, łazienki, wc i przedpokoju o powierzchni 61,44 m2, dla którego nie ma urządzonej księgi wieczystej (pkt I);

-w ramach podziału majątku wspólnego byłych małżonków D. Ł. i K. Ł. opisane wyżej prawo do lokalu mieszkalnego przyznał na rzecz K. Ł. (pkt II);

- zasądził od K. Ł. na rzecz D. Ł. kwotę 94.835,55 złotych tytułem spłaty, płatną w dwóch ratach: pierwsza w kwocie 50.000 złotych płatną w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia, a druga w kwocie 44.835,55 złotych płatną w terminie 12 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat (pkt III);

- ustalił, że udziały w majątku wspólnym D. Ł. i K. Ł. są równe (pkt IV);

- ustalił wartość majątku wspólnego podlegającego podziałowi na kwotę 189.671,10 złotych (pkt V);

- zasądził od D. Ł. na rzecz K. Ł. kwotę 88.023,08 złotych tytułem zwrotu nakładów poczynionych z majątku osobistego K. Ł. na majątek wspólny (pkt VI);

- zasądził od K. Ł. na rzecz D. Ł. kwotę 31.215 złotych tytułem nakładów poczynionych z majątku osobistego D. Ł. na majątek wspólny (pkt VII);

- uwzględniając skargę o wznowienie postępowania w sprawie (...): 1. uchylił wyrok zaoczny z dnia 28 maja 2010 roku, 2. zasądził od D. Ł. na rzecz K. Ł. kwotę 963,45 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 10 marca 2010r. do dnia zapłaty, 3. oddalił powództwo w pozostałej części, 4. uchylił wyrok zaoczny z dnia 9 lipca 2010 roku i oddalił powództwo w tym zakresie (pkt VIII);

- nakazał pobrać od D. Ł. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach kwotę 1 443,16 złotych tytułem kosztów sądowych (pkt IX);

- przyznał adwokatowi K. D. kwotę 8.856 złotych (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć), w tym podatek Vat, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu uczestnikowi K. Ł., którą wypłacić z sum Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Kielcach (pkt X).

Orzeczenie jest prawomocne.

Dowód:

postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach I Wydział Cywilny z dnia 25 maja 2018 roku, sygn. akt I Ns 27/16 (k. 6-7)

W piśmie z dnia 23 lipca 2024 roku D. Ł. oświadczyła, że:

- zgodnie z postanowieniem z postanowieniem Sądu Rejonowego w Kielcach I Wydział Cywilny z dnia 25 maja 2018 roku, sygn. akt I Ns 27/16 o podział majątku wspólnego przysługuje jej roszczenie o zapłatę należności 94 835,55 zł tytułem spłaty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat oraz roszczenie o zapłatę należności w kwocie 31 215 zł z tytułu nakładów poczynionych z majątku osobistego D. Ł. na majątek wspólny;

- zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Kielcach I Wydział Cywilny z dnia 25 maja 2018 roku, sygn. akt I Ns 27/16 o podział majątku wspólnego przysługuje K. Ł. roszczenie o zapłatę należności 88 023.08 zł tytułem zwrotu nakładów poczynionych z majątku osobistego K. Ł. na majątek wspólny;

- ww. wierzytelności są jednorodzajowe, wymagalne i nadają się do potrącenia.

Wobec powyższych okoliczności powódka w dalszej kolejności w imieniu własnym oświadczyła, że dokonuje na podstawie 498 k.c. i nast. potrącenia przysługującej jej kwoty 94 835,55 zł z tytułu spłaty z kwotą 88 023,07 zł (przysługującą K. Ł.) z tytułu zwrotu nakładów poczynionych z majątku osobistego K. Ł. na majątek wspólnych.

Oświadczenie zostało doręczone pozwanemu K. Ł. w dniu 29 lipca 2024 roku.

Dowód:

oświadczenie o potrąceniu wierzytelności (k. 15), potwierdzenie nadania-doręczenia (k. 160)

K. Ł. posiada kopię pierwszej strony postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 25 maja 2018 roku wydanego w sprawie o sygn. akt I Ns 27/16, która to kopia obejmuje również umieszczoną adnotację o treści: „C. Rozliczenie sprawy niniejszej w dacie postanowienia, tzn. bez odsetek. Stawili się: D., K. w obecności X. wszyscy Ł. i następnie rozliczono: D.: + 94.835,55 zł, K.: 88.023,08 zł, - D.: + 31.215,00 zł, K.: + 963,45 zł = D.: 37.064,02 zł i ta kwota zostaje wypłacona w tym momencie D. gotówka w zgodzie”. Pod pismem maszynowym umieszczono własnoręczną adnotację o treści: „od mamy X. Ł. 44/6

”.

Dowód:

kopia postanowienia z adnotacją k. 51

K. Ł. nie dokonał rozliczenia z D. Ł. w sposób wskazany w adnotacji umieszczonej na kopii postanowienia z dnia 25 maja 2018 roku.

D. Ł. nie otrzymała od K. Ł. żadnych pieniędzy z tytułu rozliczenia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

Po 25 maja 2018 roku D. Ł. nie widziała się z K. Ł. we C.. D. Ł. nie dysponuje odpisem postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 25 maja 2018 roku sygn. akt I Ns 27/16 wraz z oryginałem adnotacji.

Dowód:

zeznania świadka Z. P. (k. 162-163), zeznania powódki D. Ł. (k. 163-164), częściowe zeznania pozwanego K. Ł. (k. 164-165)

D. Ł. w dniu 10 maja 2022 roku na podstawie tytułu wykonawczego w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 25 maja 2018 roku wydanego w sprawie o sygn. akt I Ns 27/16 złożyła do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kielcach Adama (...) wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko K. Ł.. W przedmiotowym wniosku D. Ł. zwróciła się o wszczęcie egzekucji celem wyegzekwowania kwoty 37 064,02 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Sprawa został zarejestrowana pod sygnaturą Km 142/22. Na poczet wyegzekwowania roszczenia Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Kielcach Adam Łozowski dokonał zajęcia dochodu K. Ł..

W 2024 roku K. Ł. złożył wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko D. Ł. na podstawie tytułu wykonawczego w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 25 maja 2018 roku wydanego w sprawie o sygn. akt I Ns 27/16 przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kielcach Adama Łozowskiego o sygn. akt Km 14/24

/okoliczności bezsporne, a nadto: karty rozliczeniowe dot. wierzyciela D. Ł. (k.8-9v.), karty rozliczeniowe dot. wierzyciela K. Ł. (k. 10-12)/

Pomiędzy stronami niniejszego postępowania toczyła się już sprawa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności wniesiona przez K. Ł. przeciwko D. Ł. dotycząca punktu VII postanowienia z dnia 25 maja 2018 roku wydanego w sprawie I Ns 27/16 w której wyrokiem z dnia 28 czerwca 2023 roku Sąd Rejonowy w Kielcach oddalił powództwo K. Ł. (I C (...) SR w Kielcach).

Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd oparł się na dowodach z dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy oraz aktach ww. postępowań, których treść, forma oraz wiarygodność nie budziły wątpliwości Sądu.

Sąd ustalił stan faktyczny również na podstawie zeznań powódki D. Ł.. Zeznania te był spójne, rzetelne i logiczne.

Odnośnie kopii dokumentu – odpisu pierwszej strony postanowienia z dnia 25 maja 2018 roku z naniesioną adnotacją o rozliczeniu (kopia tego dokumentu została poświadczona za zgodność z oryginałem przez reprezentującego powoda pełnomocnika profesjonalnego pomimo, że z treści pozwu wynikało, iż powód oryginałem takiego dokumentu nie dysponuje) wskazać w pierwszej kolejności należy, iż żadna ze stron nie dysponuje oryginałem tego dokumentu, zaś pozwana kwestionowała jego prawdziwość. Pozwany wskazał, że fragment „od mamy” X. Ł. został napisany przez jego matkę. Zwrócić też należy uwagę, na treść przedstawionej kopii z adnotacją z której wynika, że rozliczenie sprawy (I Ns 27/16) miało nastąpić w dacie postanowienia, co zdaniem Sądu jest niemożliwie, a ostatecznie okoliczność ta nie była potwierdzana przez stronę powodową ani przez świadka.

Pozwany nie przedstawił żadnego dokumentu podpisanego przez pozwaną, które potwierdzałoby fakt dokonania rozliczenia wzajemnych należności wynikających z postanowienia tut. Sądu z dnia 25 maja 2018 roku (w tym w zakresie dotyczącym punktu VII postanowienia), pozwana konsekwentnie zaprzeczała zaistnieniu takiego zdarzenia, w tym w ramach dowodu z przesłuchania stron, zaś twierdzenia i zeznania powoda w tym zakresie uznać należy za niewiarygodne, o czym mowa w dalszej części uzasadnienia.

Sąd nie dał wiary natomiast zeznaniom pozwanego K. Ł. oceniając je jako niewiarygodne i nie znajdujące potwierdzenia w pozostałym zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 840 § 1 k.p.c. dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli:

1) przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście;

2) po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zgłoszenie tego zarzutu w sprawie było z mocy ustawy niedopuszczalne, a także na zarzucie potrącenia;

3) małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787, wykaże, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz także zarzuty, których jego małżonek wcześniej nie mógł podnieść.

Powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego stanowi środek prawny przyznany dłużnikowi, zmierzający do zwalczenia tytułu wykonawczego w całości, w części albo do jego ograniczenia Powództwo to jest powództwem o ukształtowanie prawa, ponieważ dłużnik za jego pośrednictwem zmierza do stworzenia lub zmiany już istniejącego stanu prawnego przez mający zapaść wyrok sądu. Powództwo jest kierowane wobec tytułu wykonawczego, zaś wykonalność jest cechą orzeczenia zasądzającego świadczenie. O tym, kiedy można domagać się pozbawienia wykonalności, a kiedy ograniczenia wykonalności, decydują okoliczności, na których dłużnik opiera swoje powództwo. Jeżeli zatem powód twierdzi, że zdarzenie, które powołuje, spowodowało wygaśnięcie zobowiązania w całości, może żądać pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w całości. Jeżeli zaś twierdzi, że zobowiązanie wygasło w części (np. przez częściowe spełnienie świadczenia), może domagać się pozbawienia wykonalności w odpowiedniej części. Natomiast żądanie ograniczenia wykonalności dotyczyć może wypadków udzielenia dłużnikowi przez wierzyciela zwłoki w spełnieniu świadczenia albo niemożliwości wykonania zobowiązania przez pewien okres.

W doktrynie i orzecznictwie nie budzi żadnej wątpliwości, że do zdarzeń, wskutek których zobowiązanie wygasło na gruncie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., zalicza się m.in.: wykonanie zobowiązania (art. 450 k.c.), wydanie wyroku na korzyść jednego z dłużników solidarnych w następstwie uwzględnienia zarzutu wspólnego dla wszystkich dłużników (art. 375 § 2 k.c.), świadczenie zamiast spełnienia (art. 453 k.c.), niemożliwość świadczenia wskutek okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności (art. 475 k.c.), potrącenie (art. 498 k.c.), odnowienie (art. 506), zwolnienie dłużnika z długu przez wierzyciela (art. 508 k.c.). Chodzi przy tym o te zdarzenia, które nastąpiły po powstaniu tytułu egzekucyjnego bądź po zamknięciu rozprawy w wypadku orzeczenia sądowego i spowodowały, że przymusowe egzekwowanie obowiązku dłużnika utraciło sens i nie ma już podstaw do dalszego chronienia interesów wierzyciela. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i doktrynie na tle stanu prawnego obowiązującego przed dniem 8 września 2016 r. utrwalony był pogląd, że objęcie wierzytelności postępowaniem sądowym nie wyklucza jej skutecznego potrącenia w jakiejkolwiek fazie tego postępowania, jednak gdy następuje to po powstaniu tytułu wykonawczego, wówczas oświadczenie o potrąceniu może być podnoszone w ramach powództwa z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. (por. uchwała SN z 30 lipca 1974 r., III CZP 44/74, OSNCP 1975 Nr 5, poz. 78). Powyższe stanowisko wynika z trafnego założenia, że dopuszczalność potrącenia w świetle materialnoprawnego uregulowania tej instytucji nie jest - poza przedawnieniem - czasowo ograniczona, a wskutek potrącenia następuje wzajemne umorzenie obu wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej.

W okolicznościach niniejszej sprawy D. Ł. dokonała potrącenia a kwoty 94 835,55 zł z tytułu spłaty z kwotą 88 023,07 zł z tytułu zwrotu nakładów poczynionych z majątku osobistego K. Ł. na majątek wspólny. Oświadczenie o potrąceniu zostało skutecznie doręczone pozwanemu w dniu 29 lipca 2024 roku. Pozwany nie zdołał wykazać, aby doręczenie tego oświadczenia nie nastąpiło lub było nieskuteczne, wobec czego brak jest podstaw do kwestionowania skuteczności dokonanego potrącenia.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wykazał natomiast żeby pozwany uiścił na rzecz powódki jakąkolwiek kwotę na poczet należności wynikających z postanowienia z dnia 25 maja 2018 roku. Z obdarzonych przez sąd walorem wiarygodności zeznań powódki wynika, że pozwany nie uiścił na jej rzecz jakiejkolwiek należności zasądzonych postanowieniem Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 25 maja 2018 roku. Pozwany natomiast nie przedłożył żadnych wiarygodnych dowodów, że uiścił na rzecz powódki dobrowolnie jakiekolwiek kwoty na poczet należności wynikających z postanowienia z dnia 25 maja 2018 roku.

Mając na uwadze powyższe sąd oddalił powództwo – o czym orzekł w pkt. I sentencji.

W pkt II wyroku Sąd, na podstawie art. 102 k.p.c, odstąpił od obciążania pozwanego kosztami procesu. W niniejszej sprawie zachodził szczególnie uzasadniony wypadek uzasadniający zastosowanie tego przepisu. Pozwany jest emerytem znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej, a jego sytuacja była na tyle niekorzystna że w toku postępowania został zwolniony od kosztów sądowych w całości (k. 94) Okoliczności te przemawiają za przyjęciem, że obciążenie pozwanego obowiązkiem zwrotu kosztów procesu byłoby w realiach niniejszej sprawy niecelowe i pozostawałoby w sprzeczności z zasadami słuszności.

W pkt III wyroku Sąd przyznał pełnomocnikowi pozwanego ustanowionemu z urzędu wynagrodzenie w kwocie 6 642 zł (w tym 23% VAT), na podstawie § 8 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu oraz w kwocie 1 660,50 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, mając na uwadze, że zażalenie zostało uwzględnione, a pełnomocnik świadczył na rzecz pozwanego pomoc prawną również na tym etapie postępowania (k. 189).

sędzia Renata Rosiak-Doroz