Osoba prywatna kontra Skarb Państwa o zapłatę, 2,95 mln zł. Sąd zasądził

W pozwie z dnia 16 kwietnia 2018 roku skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa -Wojewodzie (...) powódka V. Z. wniosła o zasądzenie na swoją rzecz od Skarbu Państwa-Wojewody (...) kwoty 1.708.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 stycznia 2018 roku do dnia zapłaty. W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, iż dochodzona przez nią kwota stanowi odszkodowanie za szkodę wyrządzoną wydaniem w dniu 9 lutego 1960 roku decyzji przez Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. utrzymującego w mocy decyzję Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Powiatowej w G. z dnia 23 lipca 1959 roku i tym samym potwierdzenia, że nieruchomość położona we wsi K. pod nazwą L. (...), stanowiąca własność M. O., podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co pozbawiało zarówno M. O. jak i jej następców prawnych, całkowitej możliwości dysponowania ww. gruntem, doprowadzając w konsekwencji do powstania szkody w ich majątku w sytuacji, gdy decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem prawa, skutkującym jej nieważnością, co zostało potwierdzone ostateczną decyzją SKO w W.z dnia 31 października 2014 roku /pozew k. 3-6/.

Skarb Państwa – Wojewoda (...) w odpowiedzi na pozew datowany na dzień 26 października 2018 roku (k. 425), a wniesionej 26 października 2018 roku (data stempla pocztowego – k. 444) wniósł o oddalenie powództwa w całości, kwestionując je tak co do zasady jak i co do wysokości, w tym w zakresie roszczenia odsetkowego. Ponadto pozwany wniósł o zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa-Wojewody (...) kosztów sądowych, a na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. Pozwany zakwestionował legitymację czynną powódki, podniósł zarzut braku prejudykatu administracyjnego oraz zarzut braku wykazania przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa. W zakresie żądania zasądzenia odsetek pozwany zakwestionował żądanie w zakresie liczenia daty początkowej odsetek wskazując na odszkodowawczy charakter roszczenia o ewentualne ustalenie odszkodowania według cen z daty wyrokowania /odpowiedź na pozew k. 425-429/.

W piśmie z dnia 7 stycznia 2021 roku, którego braki uzupełniono pismem z dnia 24 marca 2021 roku powódka V. Z. zmodyfikowała żądanie pozwu i wniosła o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty 2.952.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 19 stycznia 2018 roku do dnia zapłaty /pismo k. 646 i k. 650 /.

Z kolei w dniu 30 listopada 2020 roku powódka V. O. skierowała do Sądu pozew przeciwko Skarbowi Państwa-Wojewodzie (...) o zapłatę kwoty 1.846.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 stycznia 2018 roku do dnia zapłaty. Sprawa ta została zarejestrowana w III Wydziale Cywilnym Sądu Okręgowego w Warszawie pod sygn. IIIC 3462/20 /pozew k. 3-8 w aktach sprawy III C 3462/20/.

W piśmie z dnia 5 stycznia 2021 roku, które wpłynęło do Sądu w dniu 7 stycznia 2021 roku powódka V. O. zmodyfikowała żądanie pozwu i wniosła o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty 2.952.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 19 stycznia 2018 roku do dnia zapłaty /pismo k. 448 w aktach sprawy III C 3462/20/.

Skarb Państwa – Wojewoda (...) w odpowiedzi na pozew datowany na dzień 12 sierpnia 2021 roku (k. 492), a wniesionej 12 sierpnia 202 roku (data stempla pocztowego – k. 534) wniósł o połączenie niniejszej sprawy ze sprawą z powództwa V. Z. prowadzoną przez Sąd Okręgowy w Warszawie pod sygn. akt IC 430/18 ponadto pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości, kwestionując je tak co do zasady jak i co do wysokości, w tym w zakresie roszczenia odsetkowego. Ponadto pozwany wniósł o zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa-Wojewody (...) kosztów sądowych, a na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. Pozwany podniósł zarzut braku prejudykatu administracyjnego oraz zarzut braku wykazania przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa. W zakresie żądania zasądzenia odsetek pozwany zakwestionował żądanie w zakresie liczenia daty początkowej odsetek wskazując na odszkodowawczy charakter roszczenia o ewentualne ustalenie odszkodowania według cen z daty wyrokowania /odpowiedź na pozew k. 492-499 w aktach sprawy III C 3462/20/.

Postanowieniem z dnia 2 marca 2022 roku Sąd Okręgowy w Warszawie połączył sprawę z powództwa V. O. ze sprawą prowadzoną przed tut. Sądem pod sygn. akt IC 430/18 /postanowienie k. 546 w aktach sprawy III C 3462/20/.

W dalszym toku postępowania powódki podtrzymywały swoje stanowiska w sprawie.

Zarządzeniem z dnia 7 maja 2026 roku Przewodnicząca składu orzekającego zobowiązała pełnomocników stron do złożenia stanowiska na piśmie przed zamknięciem rozprawy i wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym /zarządzenie k. 1032/.

Strona powodowa w piśmie z dnia 25 maja 2026 roku w całości podtrzymała swoje stanowisko w sprawie /k. 1037/.

Pozwany w piśmie z dnia 8 czerwca 2026 roku podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wyrażone w odpowiedzi na pozew oraz dalszych pismach procesowych /pismo k. 1040/.

Postanowieniem z dnia 10 lipca 2026 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zamknął rozprawę /postanowienie k. 1046/.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Własność nieruchomości o nazwie hipotecznej (...) o powierzchni 8,5775 ha położonej we wsi K.stanowiła własność M. O. /

dowód: odpis księgi hipotecznej k. 13-15/.

W wyniku reformy rolnej przeprowadzonej na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, a następnie decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia 9 lutego 1960 roku utrzymującego w mocy decyzję Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Powiatowej w G. z dnia 23 lipca 1959 roku powyższa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa /

dowód: orzeczenie k. 93/.

Powódki V. Z. i V. O. są następcami prawnymi pierwotnej właścicielki. M. O. zmarła w dniu 02 kwietnia 1959 r. Na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w Pruszkowie z dnia 16 czerwca 1961 roku wydanego w sprawie 1 Ns II 18/61 nabyli maż A. O. (2) w ¼ i dzieci I. z O. (2), V. O. i U. O. (1) po ¼ , z tym że majątek podlegający wspólności ustawowej małżeńskiej dziedziczyły tylko dzieci po 1/3 każde z nich /

dowód: postanowienie k. 16/.

A. O. (2) zmarł w dniu 26 października 1963 r. Na postawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy- Mokotowa w Warszawie z dnia 19 lipca 1991 roku wydanego w sprawie oznaczonej sygn. akt II Ns 660/91 spadek po nim odziedziczyły dzieci: I. z O. (1), V. O. i U. O. (1) po 1/3 każde z nich /

dowód: postanowienie k. 17/.

U. O. (1) zmarł 6 sierpnia 1980 r. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa z dnia 6 marca 1991 roku wydanego w sprawie oznaczonej sygn. akt I Ns 114/91 spadek po nim nabyli — żona A. O. (1) oraz dzieci V. i D. O. po 1/3 /

dowód: postanowienie k. 18/.

V. O. zmarła 15 kwietnia 1981 r. . Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy-Pragi wydanego przez I Cywilny w sprawie o sygn. akt I Ns 33/91/I spadek po niej nabyły siostra I. z O. (1) w ½ części i bratankowie V. i D. O. po 1/4 /

dowód: postanowienie k. 19, odpis skrócony aktu zawarcia małżeństwa k. 450-451/.

A. O. (1) zmarła 21 września 1987 roku. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 17 kwietnia 1991 roku wydanego w sprawie III NS 193/91 spadek po niej nabyły dzieci - V. i D. O. po ½ każde z nich /

dowód: postanowienie k. 20/.

I. z O. (1) zmarła 5 maja 1996 r.. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa II Cywilny wydanego w sprawie o syg. Akt II Ns 310/00 spadek po niej nabyła córka V. Z. z domu A. /

dowód: postanowienie k. 21, odpis skrócony aktu zawarcia małżeństwa k. 474/.

D. O. zmarł 21 września 2015 r. i spadek po nim odziedziczył T. G. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w G. I Wydział Cywilny z dnia 27 stycznia 2017 roku wydanego w sprawie ozn. sygn. akt I Ns 682/16 /

dowód: postanowienie k. 22/.

W wyniku umowy częściowego działu spadku z 22 czerwca 2017 r. udział w prawach i roszczeniach dotyczące nieruchomości położonych we wsi K. wchodzące w skład spadku po U. O. (2) i A. O. (1) nabyła V. O. /

dowód: par. 5 pkt 2 aktu notarialnego rep. A (...) k. 23/.

Nieruchomość objęta orzeczeniem Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W.z dnia 9 lutego 1960 roku obecnie stanowi część działki ew. (...), część działki ew. (...), część działki ew. (...), część działki ew. (...), część działki ew. (...), całą działkę ew.(...), część działki (...), część działki ew. (...), całą działkę ew. (...), część działki ew. (...), część działki ew. (...) i część działki ew. (...) /dowód: pisemna opinia biegłego geodety X. S. k. 31-40/.

Powódki V. Z. i V. O. podjęły kroki prawne w celu stwierdzenia nieważności decyzji orzekających o przejęciu na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, nieruchomości o powierzchni 8,5775 ha uregulowanej w księdze wieczystej pod nazwą hipoteczną (...), położonej we wsi K., stanowiącej kiedyś własność M. O..

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 października 2014 roku nr (...) stwierdzono nieważność decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia 9 lutego 1960r. Nr R.(...)/60 oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23 lipca 1959r. nr (...) w części obejmującej obecne działki o nr ew. (...) oraz fragmenty działek o nr ew. (...) (...), zaś w pozostałym zakresie dot. działki o nr ew. (...) oraz fragmentów działek o nr (...), nr ew. (...), nr ew. (...), nr ew. (...), nr ew. (...) i nr ew. (...) stwierdzono nieodwracalność skutków prawnych decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia 9 lutego 1960r. Nr R.(...) oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 23 lipca 1959r.nr (...). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że co na przeszkodzie stwierdzenia nieważności w/w orzeczeń decyzje te co do części działek o nr (...), i (...), (...)i (...)wywołały nieodwracalne skutki prawne, bowiem powrót do pierwotnego stanu z tych orzeczeń jest niemożliwy, bowiem część działek zostało sprzedanych , zaś co do działki o nr ew. (...) Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 6 lutego 2009 roku w sprawie I Ns 561/08 stwierdził zasiedzenie przez Skarb Państwa tej działki /

dowód: decyzja k. 26-30, postanowienie k. 431-433/.

Działki gruntu o nr ew. (...), i (...) i (...)usytuowane we wsi K., gmina T., powiat (...), woj. (...) o łącznej powierzchni 6,5902 ha na dzień 9 lutego 1960 roku stanowiły niezabudowane place przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową pod nazwą hipoteczną (...). Wartość rynkowa tych działek według stanu na dzień 9 lutego 1960 roku, a cen aktualnych wynosi 7.177.000 zł /

dowód: pisemna opinie biegłego T. P. k. 754-780 oraz pisemne uzupełniające opinie tego biegłego k. 807-808, k. 850-874, k. 858-900, k. 915-917, k. 945-94, k. 970-993 i k. 1011-1012/.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów oraz ich kopii, a także dokumentów z akt dołączonej sprawy administracyjnej. Dokumenty nie budziły wątpliwości Sądu co do ich wiarygodności. Sąd kolejno dopuścił dowody opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości T. P. celem ustalenia obecnej rynkowej wartości prawa własności nieruchomości gruntowych tj. działek gruntu o nr ew. (...) i (...) usytuowanych we wsi K., gmina T., powiat (...), woj. (...) o łącznej powierzchni 6,5902 ha. Celem aktualizacji opinii oraz odpowiedzi na zarzuty stron w toku postępowania Sąd dopuścił dowody z uzupełniających opinii (k. 807-808, k. 850-874, k. 858-900, k. 915-917, k. 945-94, k. 970-993 i k. 1011-1012) i ostatecznie oparł się na opinii biegłego T. P. z 16.12.2025, który ustalił łączną wartość w/w działek na 7.177.000 zł. Pozostałe, niewymienione wyżej dokumenty a znajdujące się w aktach Sąd pominął mając na uwadze art. 227 k.p.c.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo podlegało uwzględnieniu w przeważającej części.

Powódki dochodziły odszkodowania za szkodę powstałą w majątku ich spadkodawców – którą to sytuację prawną odziedziczyły – na skutek wydania wadliwego orzeczenia Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W.z dnia 9 lutego 1960 roku utrzymującego w mocy decyzję Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Powiatowej Rady Narodowej w G.z dnia 23 lipca 1959 roku. Konsekwencją tego było przejęcie nieruchomości pn. hipoteczną (...) położonej we wsi K.. Ww. orzeczenie zostało uznane za nieważne ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 października 2014 roku nr (...). Podstawą żądania odszkodowawczego był art. 160 k.p.a.

Na wstępie rozważań prawnych wskazać należy, iż wątpliwości Sądu nie budziła kwestia legitymacji czynnej i biernej stron. Powódki są bowiem następcami prawnymi pierwotnej właścicielki M. O.. Mając na uwadze, że przedmiotem żądania w niniejszej sprawie było świadczenie pieniężne - a więc mające charakter podzielny - przyjąć należało, że należne od pozwanego świadczenie dzieli się, stosownie do art. 379§1 k.c., na tyle części, ilu jest, będących wierzycielami, spadkobierców a tym samym każdy z nich może samodzielnie dochodzić zaspokojenia w części odpowiadającej jego udziałowi spadkowemu (tak trafnie M. Pazdan, K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, s. 1085; J. Kremis (w:) E. Gniewek, Komentarz, s. 1561).

Z kolei

statio fisci Skarbu Państwa – Wojewody (...) należy wywieść z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 21 stycznia 2000 roku o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz. U. nr 12, poz. 136), który stanowi, że w postępowaniach administracyjnych i sądowych, w których stroną jest Skarb Państwa, wynikających z działalności państwowych jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, które:

1) przed dniem 1 stycznia 1999 r. uzyskały osobowość prawną lub zostały zlikwidowane albo

2) z dniem 1 stycznia 1999 r. zostały przejęte przez jednostkę samorządu terytorialnego,

Skarb Państwa reprezentuje wojewoda właściwy ze względu na siedzibę jednostki. Kwestię tę rozstrzygnięto też w uchwale Sądu Najwyższego podjętej w składzie 7 sędziów z 7 grudnia 2006 r., sygn. akt III CZP 99/06 (OSNC 2007/6/79, Biul.SN 2006/12/6), zgodnie z którą to Skarb Państwa jest biernie legitymowany w sprawie o naprawienie szkody wynikłej z ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanej w okresie, w którym nie istniały jednostki samorządu terytorialnego.

Swoje roszczenie pieniężne strona powodowa oparła na gruncie art. 160 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 160 §1 k.p.a. stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156§1 albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie. W myśl §2 cytowanego przepisu do odszkodowania stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, z wyłączeniem art. 418 tego kodeksu. Stosownie do jego §3 odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 156§1, chyba że winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie ponosi inna strona postępowania dotyczącego tej decyzji; w tym ostatnim przypadku roszczenie o odszkodowanie służy w stosunku do strony winnej powstania tych okoliczności. §6 tego przepisu stanowił, że roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156§1 albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 §2, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 §1.

Podstawa prawna dochodzonego roszczenia jest właściwa, albowiem przepis ten znajduje zastosowanie w odniesieniu do szkód spowodowanych wydaniem przed 1 września 2004 roku ostatecznej decyzji administracyjnej, której nieważność w świetle przepisu art. 156 §1 k.p.a. lub której wydanie z naruszeniem prawa w rozumieniu art. 158 §2 k.p.a. stwierdzono następnie decyzją nadzorczą. W takich sytuacjach przepis ten stanowi podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa w brzmieniu obowiązującym z 31 sierpnia 2004 roku. Przepis art. 160 k.p.a. został co prawda uchylony w dniu 1 września 2004 r. na mocy art. 2 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. nr 162 poz. 1692), jednak w myśl art. 5 tej ustawy, do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed jej wejściem w życie stosuje się m.in. właśnie przepis art. 160 w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie tej ustawy. Ostatecznie kwestię tę przesądził Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 31 marca 2011 r., wskazując, że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 §1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 §1, 2, 3 i 6 k.p.a. (III CZP 112/10, OSNC 2011/7-8/75).

Przepis art. 160 k.p.a. nie zawiera żadnej regulacji dotyczącej przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną wadliwą decyzją administracyjną, odsyłając w tym zakresie do przepisów k.c. Przesłankami odpowiedzialności odszkodowawczej są zatem: powstanie szkody oraz istnienie normalnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą a zdarzeniem, które ją wywołało. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 6 lutego 2004 r. (II CK 433/02, LEX nr 163987) stwierdzenie, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa, przesądza o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę poniesioną w wyniku wadliwej decyzji. Art. 160 §1 k.p.a. stanowi bowiem samodzielną, wyłączną podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę będącą następstwem wydania decyzji rażąco naruszającej prawo lub nieważnej. Wiąże ono, jednakże Sąd o tyle tylko, o ile stanowi wypełnienie podstawowej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 160 §1 k.p.a.; nie przesądza natomiast w sposób wiążący dla sądu o istnieniu normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą. Każdorazowo, dla stwierdzenia istnienia przesłanki normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą, nieodzowne jest przeprowadzenie oceny, o której mowa w art. 361 §1 k.c., czy szkoda nastąpiłaby także wtedy, gdyby zapadła decyzja zgodna z prawem (uchwała SN z 21 marca 2003 r., III CZP 6/03, OSNC 2004/1/4).

W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym zakres kognicji sądów nie obejmuje oceny prawidłowości decyzji wydanych we właściwym postępowaniu administracyjnym przez kompetentne organy, w tym także zgodności z prawem decyzji nadzorczych, stwierdzających nieważność decyzji administracyjnych albo też ich wydanie z naruszeniem prawa (uchwały składu siedmiu sędziów SN z 8 lutego 1971 r., III CZP 74/70 i z 18 listopada 1982 r., III CZP 26/82; wyr. SN z 6 lutego 2004 r., II CK 433/02; wyr. SN z 6 czerwca 2009 r., I CSK 504/08; wyr. SN z 4 marca 2010 r., I CSK 380/09). Konieczną przesłanką powstania odpowiedzialności odszkodowawczej jest związek przyczynowy o charakterze adekwatnym, czego wymaga art. 361 §1 k.c. Dla oceny istnienia związku przyczynowego między określonym zdarzeniem a szkodą konieczne jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy gdyby zdarzenie to nie miało miejsca, szkoda by się pojawiła.

W ocenie Sądu bezprawność działania organów publicznych i poniesiona wskutek tego działania szkoda była oczywista. Nie może budzić wątpliwości, że gdyby nie wydano decyzji o przejęciu na rzecz państwa nieruchomości o pow. 8,5775 ha stanowiącej własność M. O., nie doszłoby do kolejnych zdarzeń, które spowodowały, że co do nieruchomości powódki, względnie ich poprzednicy prawni, nie mogły zrealizować swojego prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia 31 października 2014 roku uznało, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. jak i Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w sposób rażąco naruszyły przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego stanowiące podstawę wydania orzeczenia o podpadaniu nieruchomości pod przepisy reformy rolnej. Wadliwa ocena w tym zakresie przesądziła o treści decyzji nadzorczej, którą Sąd rozpoznający sprawę niniejszą jest związany. Orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 9 lutego 1960 roku było decyzja szkodzącą, na podstawie, której należy przyznać powódkom odszkodowanie. Tytuł prawny do tych składników stracili oni ex lege na mocy dekretu z 6 września 1944 r. Orzeczenie o podpadaniu gruntu pod działanie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego z 1960 r. była warunkiem koniecznym wystąpienia szkody. Gdyby postępowanie dotyczące przejęcia nieruchomości rolnych zostało przeprowadzone prawidłowo, to ww. orzeczenie nie zostałaby wydane, w konsekwencji, nieruchomość powódek nie przeszłaby z mocy prawa na własność Państwa. W ocenie Sądu to właśnie to orzeczenie z 1960 r. faktycznie pozbawiło poprzedników prawnych powódek możliwości korzystania z nieruchomości gruntowej wskazanej w pozwie. Niewątpliwie zatem między wydaną decyzją, a szkodą w majątku poprzedników prawnych powódek, a tym samym powódek, zachodzi adekwatny związek przyczynowy.

W konsekwencji nie zasługiwała na uwzględnienie argumentacja strony pozwanej, jakoby powódkom nie służyło roszczenie o odszkodowanie za poniesioną szkodę w postaci utraty prawa własności nieruchomości i jakoby nie istniała w takim wypadku żadna szkoda, a wyeliminowanie nieważnej decyzji z obrotu prawnego powodowało, że uprawnionemu nie służy odszkodowanie.

Nie może zasługiwać na uwzględnienie również argumentacja pozwanego, jakoby roszczenie odszkodowawcze powodom nie przysługiwało, ponieważ jest możliwy zwrot tych utraconych korzyści w naturze – odzyskanie własności nieruchomości. Nie ulega wątpliwości, że nieruchomość przejęta przez państwo w poprzednim ustroju polityczno-prawnym została następnie rozdysponowana i w tym momencie przedmiotowe działki mają już nowych właścicieli. Z art. 160 k.p.a. wynika wprost, że podstawą roszczenia odszkodowawczego, jest stwierdzenie wydana decyzji administracyjnej z naruszeniem przepisu art. 156 §1 albo stwierdzenie nieważności takiej decyzji.

Stosownie do art. 363 §2 k.c. wysokość odszkodowania ustala się według cen z daty orzekania. U podstaw tego rozwiązania stoi założenie, że odszkodowanie wypłacane w pieniądzu ma powetować doznany uszczerbek. Za odszkodowanie uprawniony winien zatem móc nabyć przedmiot, który w następstwie zdarzenia szkodzącego utracił. Jak ustalił biegły, wartość przedmiotowej nieruchomości wynosi 7.177.000 zł, zaś powódki domagały się zasądzenia na swoją rzecz kwoty po 2.952.000 zł, stosownie do udziałów przysługujących każdej z powódek z tytułu spadkobrania, wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 19 stycznia 2018 roku do dnia zapłaty. W tym zakresie Sąd związany jest wysokością dochodzonego roszczenia na rzecz każdej z powódek. Sąd orzeka zatem w granicach art. 321 k.p.c., a przysługujące V. Z. i V. O. udziały okazały się wyższe niż wynikało to z żądanego powództwa, to ich roszczenia podlegały uwzględnieniu w całości.

Odsetki ustawowe z uwagi na odszkodowawczy charakter roszczenia (art. 363 § 2 k.c.) zasądzono od daty wydania wyroku zgodnie z zasadą przewidzianą w art. 363 § 2 k.c. (

tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 kwietnia 2009 roku, I CSK 524/08, LEX nr 511024). Skoro bowiem zgodnie z art. 363 § 2 k.c. wysokość odszkodowania została w przedmiotowej sprawie ustalona według cen z daty wyrokowania, to odszkodowanie w takiej wysokości staje się wymagalne dopiero z datą wyroku, a zasądzenie odsetek od daty wcześniejszej skutkowałoby naruszeniem art. 481 § 1 k.c. i art. 321 § 1 k.p.c. stanowiąc orzeczenie ponad żądanie, a ponadto prowadziłoby do kompensaty uszczerbku pokrytego już przez kwotę odszkodowania ustalonego zgodnie z zasadą przewidzianą w art. 361 § 2 k.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 15 lipca 2011 roku, I ACa 233/11, wyrok Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 2009 roku, I CSK 524/08). Dlatego też, żądanie zasądzenia odsetek od daty 19 stycznia 2018 roku jako nieuzasadnione podlegało oddaleniu (pkt II wyroku).

Mając na względzie ogół przytoczonych okoliczności Sąd Okręgowy na podstawie powołanych przepisów orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., uznając, iż powódki wygrały spór w całości i ustalił, że pozwany w całości solidarnie w stosunku do powódek ponosi koszty postępowania. Stosownie zaś do treści art. 108 § 1 k.p.c. szczegółowe wyliczenie kosztów postępowania Sąd pozostawił referendarzowi sądowemu.