Wykup polisy zależny od funduszu. Ubezpieczyciel zwróci 24 972,97 zł

Powód C. Ł. złożył pozew przeciwko pozwanemu (...) Spółce (...) w U. o zapłatę kwoty 25.304 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 25 lipca 2017 r. do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powód wskazał, że zawarł z pozwanym umowę ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, od której odstąpił, wzywając jednocześnie pozwanego do zwrotu wpłaconej składki. Pozwany odmówił zapłaty.

Zdaniem powoda, umowa zawiera niedozwolone postanowienia umowne w zakresie zasady obliczenia kwoty świadczenia wykupu, ustanowienia opłat za wykonywanie umowy, zasady zwrotu należności ubezpieczonego na wypadek odstąpienia od umowy, zwolnienia z odpowiedzialności pozwanego, a także ustalenia regulacji wypłaty świadczeń. Powód podniósł, że wskazane uregulowania ogólnych warunkach umowy, jako nieuzgodnione z nim indywidualnie, jako konsumentem, są sprzeczne z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, z powodu nie określenia głównych świadczeń stron, w związku z czym, nie wiążą go. Rażące naruszenie interesów konsumenta polegało na stworzeniu nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków konsumenta – na jego niekorzyść.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniódł o oddalenie powództwa. Wskazał, że powód miał wpływ na treść postanowień umownych i mógł uzgodnić je indywidualnie, o czym świadczą podpisane przez powoda oświadczenia, w tym dotyczące otrzymania i zapoznania się z m. in. ogólnymi warunkami umowy. Zaprzeczył stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych, wskazując że postanowienia umowy nie kształtowały praw i obowiązków powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i nie naruszały jego interesów. Postanowienia dotyczące świadczenia wykupu określają główne świadczenia stron i zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, zrozumiały i przystępny. Brak wypłaty świadczenia wykupu pozwany tłumaczył tym, że zgodnie z ogólnymi warunkami umowy, ustalenie kwoty świadczenia wykupu uzależnione jest od zrealizowania transakcji umorzenia certyfikatów funduszu inwestycyjnego zamkniętego przez ten fundusz, a w przypadku braku możliwości dokonania czynności związanych m. in. z wyceną jednostek funduszy spowodowanych przyczynami niezależnymi od ubezpieczyciela, czynności te zostaną dokonane niezwłocznie po ustaniu tych przyczyn. Pozwany wskazał, że poinformował powoda o braku możliwości wyceny certyfikatów oraz o podejmowaniu dalszych działań, zmierzających do wypłaty świadczenia. Pozwany jest zobowiązany upłynnić certyfikaty i wypłacić powodowi uzyskaną kwotę, jednakże aktualnie wykonanie tego zobowiązania jest przejściowo obiektywnie niemożliwe.

S ąd ustalił następujący stan faktyczny.

Bezsporne jest, że 21 sierpnia 2017 r. powód zawarł z pozwanym umowę ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym ze składką jednorazową “(...)” wariant inwestycyjny zamknięty, potwierdzoną polisą nr (...). Do umowy zastosowanie miały ogólne warunki ubezpieczenia o indeksie OW-J-(...)-(...) wraz z regulaminem ubezpieczeniowych funduszów kapitałowych o indeksie RE(...) oraz dodatkowy regulamin ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego (...) (...) (...) o indeksie (...)-(...). Uiszczona tego samego dnia przez powoda składka jednorazowa wyniosła 25.304 zł.

Umowa uległa rozwiązaniu 13 czerwca 2022 r., wskutek złożenia przez powoda wniosku o całkowitą wypłatę świadczenia wykupu. Pozwana wypłaciła powodowi kwotę 331,03 zł tytułem świadczenia wykupu z części środków zgromadzonych na rachunku powoda, które nie były zapisane w postaci jednostek (...) (...). Pozwany nie miał możliwości dalszych wypłat, ze względu na brak możliwości dokonania wyceny wartości godziwej aktywów funduszy inwestycyjnych przez (...) Spółkę Akcyjną, o czym poinformował powoda pismem z 10 sierpnia 2022 r.

dowody: wniosek o zawarcie umowy k. 16-18, potwierdzenie z łożenia dyspozycji przelewu k. 19-20, polisa k. 72, karta produktu k. 75-78, owu k. 79-91, dodatkowy regulamin ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego (...) (...) (...) wraz z załącznikiem k. 25-27, pismo pozwanego z 5 lipca 2022 r. – k. 13-14, pismo pozwanego z 10 sierpnia 2022 r. - k. 96.

Powód ma wykształcenie zawodowe mechanika samochodowego. Od 2005 r. prowadzi działalność gospodarczą w formie handlu paszami dla zwierząt.

Powód zawarł przedmiotową umowę w oddziale (...) Bank Spółki Akcyjnej w I.. Była to kolejna umowa. Z poprzednich umów o lokaty z (...) Bank powód był zadowolony i zachęcony reklamą w Internecie udał się do wskazanego banku, celem zawarcia kolejnej. Po rozmowie z konsultantem zawarł przedmiotową umowę. Powodowi przedstawiono do wyboru produkty bankowe. Po dokonaniu wyboru nastąpiło podpisanie dokumentów. Konsultant nie wskazywał powodowi, konsekwencji rozwiązania umowy przed terminem jej obowiązywania.

dow ód: zeznania powoda k. 110-111.

S ąd zważył, co następuje.

Stan faktyczny nie był sporny między stronami w zakresie wynikającej z przedłożonych przez strony dokumentów prywatnych, których prawdziwości i autentyczności nie kwestionowały strony. Zgodnie z treścią art. 229 k.p.c. nie wymagają dowodu fakty przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości co do swej zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Stąd też fakty te, jak i dokumenty Sąd uznał w pełni za wiarygodne.

Sąd uznał za wiarygodne zeznania powoda i świadka G. Ł., bowiem miały one pełne potwierdzenie w niekwestionowanych dokumentach złożonych przez strony. Ponadto były one spójne, spontaniczne, logiczne i korelowały z pozostałym materiałem dowodowym.

Spór między stronami dotyczy przede wszystkim postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia w zakresie zasady obliczenia kwoty świadczenia wykupu, ustanowienia opłat wykonywania umowy, zasady zwrotu należności ubezpieczonego na wypadek odstąpienia od umowy, zwolnienia z odpowiedzialności pozwanego, a także ustalenia regulacji wypłaty świadczeń. Powód stanął na stanowisku, że postanowienia te stanowią niedozwolone postanowienia umowne, skutkujące obowiązkiem zwrotu wpłaconej składki. Zdaniem zaś pozwanego, postanowienia te, w świetle obowiązujących przepisów, nie mogą być uznane za niedozwolone.

W myśl art. 3851 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.), postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. § 2 powołanego artykułu wskazuje, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.(art. 3851 § 3 K.c.). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.(art. 3851 § 4 K.c.).

Artykuł 3852 K.c. stanowi, że oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Postanowienia umowy mogą być uznane za niedozwolone gdy: umowa jest zawarta z konsumentem, postanowienie umowy nie zostało uzgodnione indywidualnie, postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, a postanowienie sformułowane w sposób jednoznaczny nie dotyczy „głównych świadczeń stron". Powyższe przesłanki muszą wystąpić łącznie.

Nie ulega wątpliwości, iż strona pozwana zawierała przedmiotową umowę jako przedsiębiorca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, natomiast powód jako konsument w rozumieniu art. 221 K.c. Okoliczności te były niesporne.

W toku postępowania doszło do połączenia spółek poprzez przeniesienie całego majątku m. in. pozwanej (...) Towarzystwo (...) Spółki (...), jako spółki przejmowanej, na (...) Towarzystwo (...) na (...), zgodnie z art. 492 § 1 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych. Spółka przejmująca zmieniła nazwę na (...) Spółka Akcyjna (...).

Zgodnie z art. 192 pkt 3 K.p.c., z chwilą doręczenia pozwu zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy. Istota art. 192 pkt 3 K.p.c. polega na tym, że zbywca jest nadal traktowany jako strona legitymowana w sprawie i działa w procesie również na rzecz nabywcy. Powaga rzeczy osądzonej wyroku zapadłego w opisanej sytuacji obejmuje swoimi granicami podmiotowymi również i nabywcę. Rozwiązanie to posiada takie znaczenie, że gwarantuje możność rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed sądem pomimo, że w sferze prawa materialnego doszło do zdarzenia niweczącego legitymację czynną lub bierną danej strony (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 23 grudnia 2020 r., I ACa 964/19, LEX nr 3410875).

Zawartą przez strony umowę należy zakwalifikować jako mającą mieszany charakter umowę nienazwaną, łączącą elementy umowy ubezpieczania na życie i umowy inwestycyjnej. Kluczowy element konstrukcji tej umowy stanowi powierzenie ubezpieczycielowi zarządzania środkami pochodzącymi ze składek ubezpieczającego w celu osiągnięcia zysku. Umowa oparta jest na konstrukcji umowy ubezpieczenia, zawiera jednak dodatkowy składnik inwestycyjny, przewidujący przekazanie ubezpieczycielowi środków finansowych w celu ich inwestowania i uzyskiwania z tego tytułu zysku. Podstawowym świadczeniem ubezpieczającego w tej umowie jest obowiązek zapłaty składek, powiązanym z nim obowiązkiem ubezpieczyciela jest obowiązek zarządzania otrzymanymi składkami w umówiony sposób i dokonanie wypłaty w razie wystąpienia zdarzenia ubezpieczeniowego, tj. śmierci lub dożycia do określonego dnia przez ubezpieczonego.

Sąd podziela stanowisko, iż świadczenie wypłacane przez ubezpieczyciela w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym nie jest świadczeniem głównym w rozumieniu art. 385 1 § 1 zd. 2 K.c. (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 17 lipca 2020 r., III CZP 75/19, OSNC 2021, nr 3, poz. 16.).

Świadczenie wykupu nie wiąże się bezpośrednio ani z obowiązkiem uiszczania składki, ani z zakresem ochrony ubezpieczeniowej, nie jest też skorelowane wprost z podstawowym obowiązkiem ubezpieczyciela z kapitałowego elementu umowy, jakim jest zarządzanie przekazanymi mu środkami. Stanowi rozwiązanie uzupełniające, motywujące ubezpieczającego do wykonywania umowy przez uzgodniony w niej okres, a jednocześnie rekompensuje ubezpieczycielowi utratę spodziewanego dochodu wynikającego z obracania środkami pozyskanymi z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz wynagrodzenia za zarządzanie. Wyłączenie kontroli abuzywności jednoznacznie sformułowanych postanowień umownych, przewidziane w art. 3851 § 1 zd. 2 K.c., dotyczy świadczeń „podstawowych” i „charakteryzujących” daną umowę. Podlegają natomiast takiej kontroli postanowienia „posiłkowe” względem klauzul określających przedmiot i zasady spełnienia świadczeń głównych. Funkcja „świadczenia wykupu” wskazuje na jego posiłkowe znaczenie, pomocne przy dokonywaniu rozliczeń pomiędzy stronami w razie przedterminowego zakończenia stosunku prawnego.

Powód wskazał szereg postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia, które jego zdaniem stanowią niedozwolone postanowienia umowne. W ocenie Sądu, który kwestię abuzywności postanowień umownych zbadał z urzędu, niedozwolonymi postanowieniami umownymi są § 19 ust. 3, § 20 ust. 3, § 21 ust. 6 oraz § 24 ust. 2 ogólnych warunków ubezpieczenia („owu”).

Zgodnie z § 19 ust. 3 owu, ustalenie kwoty świadczenia w części dotyczącej Funduszu (...) (...) (...), zgodnie z ust. 2, nastąpi pod warunkiem zrealizowania transakcji umorzenia certyfikatów funduszu inwestycyjnego zamkniętego przez ten fundusz. W przypadku braku możliwości realizacji tej transakcji z przyczyn wskazanych w Statucie Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego, ustalenie w tej części kwoty świadczenia nastąpi przy uwzględnieniu ceny jednostki funduszu z najbliższego dnia wyceny, po którym transakcja umorzenia certyfikatów funduszu inwestycyjnego zamkniętego będzie mogła zostać zrealizowana.

Postanowienia zawarte w § 20 ust. 3 owu i § 21 ust. 6 owu mają analogiczne brzmienie do przywołanego wyżej § 19 ust. 3 owu.

Z kolei, § 24 ust. 2 owu stanowi, że terminy odnoszące się do czynności: zapisania, odpisania, zamiany, wyceny jednostek funduszy oraz jakichkolwiek płatności na podstawie umowy, określone w owu i w regulaminie ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych oraz dodatkowym regulaminie funduszu (...) G. (...), przyjęte zostały przy założeniu, że ubezpieczyciel będzie w stanie dokonać stosownej transakcji dotyczącej aktywów wchodzących w skład danego ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego lub ich wiarygodnej wyceny, najpóźniej w dniu wskazanym w owu. W przypadku braku możliwości dokonania czynności określonych w zdaniu poprzedzającym w terminach określonych w owu lub ww. regulaminach, spowodowanej przyczynami niezależnymi od ubezpieczyciela, czynności te zostaną dokonane niezwłocznie po ustaniu tych przyczyn.

Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu (a nie takie, które choćby teoretycznie mogły podlegać negocjacjom). W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art. 385 1 § 2 K.c.). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4).

Zakwestionowane przez powoda postanowienia, wbrew twierdzeniom pozwanego, nie były z nim indywidulanie uzgodnione jako, że zostały one zawarte we wzorcu umownym, jakim były ogólne warunki ubezpieczenia. W konsekwencji, ponieważ postanowienia umowne będące przedmiotem analizy na gruncie rozpoznawanej sprawy stanowią postanowienia wzorca umownego, obejmuje je domniemanie, iż nie zostały uzgodnione indywidualnie. Pozwana nie wykazała skutecznie, aby w przedmiocie warunku zrealizowania transakcji umorzenia certyfikatów funduszu inwestycyjnego zamkniętego przez ten fundusz, strony prowadziły negocjacje i aby treść tego postanowienia została indywidulanie z nim uzgodniona.

Podpisanie się przez powoda pod oświadczeniami i wnioskami, dokonanie przez niego wyboru wariantu inwestycyjnego, jak również dostęp do informacji i dokumentów związanych z zawartą umową ubezpieczenia poprzez serwis internetowy są jedynie standardowymi czynnościami, a jak w przypadku dostępu do serwisu internetowego - usługami przy zawieraniu tego rodzaju umów. Nie świadczą one o rzeczywistym wpływie konsumenta na treść umowy.

Pozwany podniósł że powód we wniosku o zawarcie umowy wskazał, które brzmienie postanowienia owu chce zmienić, a jego żądanie zostało uwzględnione w zawartej umowie. Jednakże pozwany nie wskazał konkretnych postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia, które brzmienie zostało w ten sposób zmienione. W związku z tym nie sposób uznać, by pozwany dowiódł indywidualnych uzgodnień co do treści umowy z powodem.

Dla wykazania niedozwolonego charakteru, należy wykazać, że kwestionowane postanowienie umowne kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 13 lipca 2005 roku, I CK 832/04, w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. „rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści takiego stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien wyrażać się on informowaniem o wynikających z umowy uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy i jej realizacji, rzetelnym traktowaniu konsumenta jako równorzędnego partnera umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można więc uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, nieujawnienia informacji istotnych, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności bądź zatajenie pewnych kwestii w celu skłonienia tego konsumenta do zawarcia umowy. Działania te potocznie określa się jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania.

Korzystając z przewagi kontraktowej oraz nie zważając na brak fachowej wiedzy drugiej strony czynności prawnej, pozwany w sposób arbitralny i blankietowy zakreślił istotne postanowienia umowne, mogące w sposób znaczący wpływać na wysokość roszczeń powoda. Zaznaczyć przy tym należy, że w szczególności w stosunku do takiego klienta, jakim jest przeciętny konsument, pozwany powinien realizować obowiązki informacyjne o punktach „wrażliwych umowy” i wyjaśniać je zrozumiałym językiem. Biorąc pod uwagę sformułowania umowy ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, nawet świadomy i wykształcony konsument miałby problem z ustaleniem tego jak dokładnie kształtują się obowiązki stron, a to ze względu na skomplikowaną treść oraz rozległość ogólnych warunków umownych czy też regulaminu.

Postanowienia dotyczące realizacji wypłaty na skutek rozwiązania umowy zawarte w §19 ust. 3, § 20 ust. 3, § 21 ust. 6 i § 24 ust. 2 OWU są sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszają interesy konsumenta. Kwestionowane postanowienia przewidują, że w przypadku rozwiązania umowy przez konsumenta ustalenie i wypłata świadczenia nastąpi pod warunkiem zrealizowania transakcji umorzenia certyfikatów funduszu inwestycyjnego zamkniętego przez ten fundusz. Zatem pozwany zawierając umowę z powodem, wypłatę świadczenia umownego w całości uzależniał od zachowania podmiotu trzeciego, jednocześnie nie przejmując na siebie żadnej odpowiedzialności za zrealizowanie wypłaty. Powoda i funduszu nie łączył bezpośredni stosunek prawny – to pozwany dokonywał inwestycji w certyfikaty i obracał środkami powoda, pobierając od niego stosowne opłaty. Na żadnym etapie wykonywania umowy pozwany nie ponosił odpowiedzialności za wykonanie umowy, nie zabezpieczał prowadzonych inwestycji i nie zapewnił powodowi ochrony przed tym ryzykiem.

Umowa przewiduje, że ustalenie i wypłata kwoty świadczenia nastąpi pod warunkiem zrealizowania transakcji umorzenia certyfikatów, jednakże żaden z przekazanych powodowi dokumentów nie wskazuje kiedy ten warunek ma szansę się spełnić, jakie jest ryzyko że się nie spełni, jakie mogą być przyczyny niezrealizowania takich transakcji, jak długo taka sytuacja może trwać i w jaki sposób można jej zapobiec lub ją zakończyć. Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi wprowadza ograniczenie, zgodnie z którym osoby fizyczne mogą nabyć certyfikaty inwestycyjne funduszu, o którym mowa w art. 15 ust. 1a ustawy, jeżeli dokonają jednorazowo zapisu na certyfikaty o wartości nie mniejszej niż równowartość w złotych 40.000 euro. Zapis ten miał sprawić, że inwestowania będą podejmować się osoby doświadczone w tym zakresie, rozumiejące zagrożenia i ryzyka ze względu na posiadanie specjalistycznej wiedzy. Z powyższego wynika, że inwestowania w fundusze inwestycyjne zamknięte wiąże się ze znacznym ryzykiem. Tymczasem, umowa podpisana przez powoda i inne dokumenty przedstawione mu przez ubezpieczyciela co prawda zawierają ostrzeżenia o tym ryzyku, jednakże w żaden sposób go nie precyzują. Zatem należy stwierdzić, że pozwany skierował swoją ofertę do osób nieposiadających ani doświadczenia w zakresie inwestowania, ani odpowiedniego wykształcenia, jednocześnie nie przedstawiając informacji o tym jak

de facto kształtuje się ryzyko, które na siebie przyjmują. Taka konstrukcja umowy – a więc powierzenie profesjonalnemu podmiotowi na rynku ubezpieczeń z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi – może wywoływać u konsumenta przekonanie, że skoro istnieje jakiś „pośrednik” pomiędzy inwestującym ubezpieczonym a funduszem – to daje to wyższy poziom bezpieczeństwa, aniżeli w sytuacji, gdyby osoba fizyczna samodzielnie dokonywała takich operacji. Tymczasem, umowa łącząca strony całym ryzykiem operacji obciąża konsumenta, w zasadzie nie obarczając nim w żadnym stopniu pozwanego.

Przepisy owu w zakresie umorzenie certyfikatów i niedojścia tej transakcji do skutku odwołują się do przyczyn wskazanych w statucie funduszu inwestycyjnego zamkniętego – dokument ten nie jest wymieniany wśród dokumentów, które powód miał otrzymać przy zawieraniu umowy. Zatem pozwany odesłał konsumenta do dokumentów sporządzanych przez podmiot trzeci, nie przekazując mu ich, nie wskazując gdzie mógłby je uzyskać, a jednocześnie dokument ten w istotny sposób wpływa na sytuację ubezpieczonego. Zatem na podstawie otrzymanych dokumentów powód ani nie mógł ocenić faktycznego ryzyka, z którym wiązała się jego umowa, ani też nie mógł w pełni zrekonstruować łączącego go z pozwaną stosunku prawnego. Powodowi nie wskazano wyraźnie z jakich przyczyn, w przypadku rozwiązaniu umowy, nie będzie mógł otrzymać wypłaty należnego mu świadczenia. Nie wyjaśniono, jakie mogą być przyczyny braku możliwości umorzenia certyfikatów funduszu, jak długo taka sytuacja może się utrzymywać, jakie są możliwości zapobieżenia lub zakończenia takiej sytuacji. Uniemożliwiło to konsumentowi całkowitą i pełną weryfikację ryzyka i opłacalności umowy.

De facto, o możliwości takiej sytuacji powód dowiedział się dopiero, gdy rozwiązał umowę i zaistniała sytuacja wstrzymania wypłaty ze względu na nieodkupienie certyfikatów.

Mając na uwadze sposób rozliczenia stron, postanowienia dotyczące możliwości wstrzymania umarzania certyfikatów, niewątpliwie miały dla stron istotne znaczenie, gdyż bezpośrednio wpływały na wysokość i czas otrzymania przez powoda świadczenia należnego z uwagi na rozwiązanie umowy. W ten sposób pozwany postąpił w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, nie spełniając prawidłowo obowiązku informacyjnego wobec konsumenta.

Pozwany w związku z zawartą umowa nie przejmowała na siebie ryzyka związanego z podejmowanymi inwestycjami dokonywanymi na rzecz powoda. Jednocześnie pobierał za te działania opłaty, nie zapewniał mu jednak ochrony. Podczas gdy pozwany w toku wykonywania umowy pobierał swoje wynagrodzenie regularnie i na czas, powód po zakończeniu umowy został postawiony w sytuacji, w której nie może odzyskać swoich środków, a nawet nie wie, kiedy je odzyska.

Wysokość świadczenia należnego powodowi nie została określona po rozwiązaniu umowy, ale ze względu na wstrzymanie umarzania certyfikatów, zostanie obliczona na nowo po dokonaniu umorzenia. Powód, jako konsument, nie ma więc zagwarantowanej ani kwoty, ani daty jej otrzymania – czy nawet terminu końcowego, w którym umowa zostanie ostatecznie rozliczona. Taki poziom niepewności świadczenia po stronie konsumenta jest nieakceptowalny na gruncie przepisów o ochronie konsumentów.

Pozwany wielokrotnie podkreślał, że informował konsumenta o wysokim ryzyku związanym z produktem, tyle że ryzyko to nie zostało w żaden sposób przybliżone czy scharakteryzowane. Nawet jeśli tak ryzykowny produkt jest dopuszczalny w świetle przepisów o umowach ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym czy ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, to pozwany winien mieć przede wszystkim na uwadze, że stroną umowy jest konsument, co do którego ochrony istnieją wysokie wymagania – im umowa bardziej ryzykowna, tym powinny być realizowane staranniej. Tego warunku oceniana w niniejszym postępowaniu umowa nie spełnia. W umowie powinny zawierać się konkretne mechanizmy pozwalające konsumentowi zrozumieć transparentny i wymierny zapis dotyczący wypłaty świadczenia po zakończeniu umowy.

Oceniane przez Sąd postanowienia umowne naruszały równowagę kontraktową stron – jak już wskazano, tylko powód ponosił ryzyko związane z umową, natomiast pozwany otrzymywał regularne wynagrodzenie, nie przejmując na siebie w zasadzie ryzyka – zwłaszcza w inwestycyjnym zakresie umowy. Jednocześnie w zakresie ubezpieczeniowej części również to ryzyko było minimalne – należy zwrócić uwagę, że w przypadku typowych ubezpieczeń na życie, suma składek jest dużo niższa aniżeli suma ubezpieczenia – tymczasem w tym wypadku powód mógłby otrzymać zwrot zainwestowanych środków - a pozwany odpowiadałaby w zakresie 1 lub 5% wartości rachunku. Zatem jeśli powód tracił – to pozwany

de facto zyskiwał – bowiem wartość rachunku była mniejsza więc i jego zobowiązanie było niższe. Uzależnienie wypłaty świadczenia od czynności dokonywanych przez podmiot trzeci, bez odpowiedzialności podmiotu, z którym powód zawarł umowę, przy jednoczesnym pozbawieniu go możliwości wpływania na tę sytuację, bez wątpienia narusza jego interesy i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, nawet przy założeniu poinformowania go o tym, że zawiera umowę obarczoną znacznym ryzykiem.

Oceny kwestii abuzywności postanowień umownych Sąd dokonał według stanu na dzień zawarcia umowy - mając na uwadze stan ówczesnej wiedzy i świadomości konsumenta.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, że kwestionowane postanowienia umowne są abuzywne, a zatem nie wiążą stron umowy.

Stosownie do art. 3851 § 2 K.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Utrzymanie w mocy umowy po eliminacji postanowień niedozwolonych powinno być zasadą. Jednakże utrzymanie stosunku prawnego bez postanowień uznanych za bezskuteczne nie było możliwe. Przedmiotowa umowa po usunięciu zakwestionowanych postanowień zawierających odniesienia do przeliczeń po umorzeniu certyfikatów odnosi się zarówno do świadczenia z tytułu śmierci, dożycia i świadczenia wykupu, nie może trwać z przyczyn płynących z ogólnych zasad prawa cywilnego – zostają bowiem z umowy usunięte postanowienia pozwalające na wyliczenie kwoty z tytułu zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego. Usunięcie tych postanowień musi oznaczać brak konsensu co do zawarcia umowy w ogóle. To zaś oznacza, że na skutek kontroli abuzywności, umowę należy uznać za nieważną na podstawie z art. 58 § 1 k.c.

Świadczenia stron spełnione na podstawie umowy nieważnej podlegają zwrotowi jako świadczenia nienależne zgodnie z art. 410 § 2 K.c., który stanowi iż świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Zgodnie z art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Natomiast zgodnie z art. 410 § 1 K.c., przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.

Pozwany powinien zwrócić powodowi całość środków wpłaconych przez niego na rachunek ubezpieczeniowy przypisany do nieważnej umowy. Z ustaleń Sądu wynika, że w ramach nieważnej umowy powód wpłacił pozwanemu kwotę 25.304 zł. Pozwany wypłacił natomiast powodowi 331,03 zł. W związku z tym, na podstawie przytoczonych przepisów, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 24.972,97 zł w punkcie I sentencji.

Odnosząc się do żądania zapłaty odsetek wskazać należy, że zobowiązanie do zwrotu nienależnego świadczenia ma charakter bezterminowy. Zatem termin spełnienia takiego świadczenia musi być wyznaczony zgodnie z art. 455 K.c., a więc niezwłocznie po wezwaniu do jego spełnienia skierowanym przez wierzyciela do dłużnika. Powód wezwał pozwanego do zapłaty pismem z dnia 13 czerwca 2022 r. Pozwany odpowiedział na nie pismem z dnia 10 sierpnia 2022 r., przesyłając w załączeniu rozliczenie umowy. Zatem pozwany pozostawał w opóźnieniu od 11 sierpnia 2022 r. i od tego dnia należą się powodowi odsetki. W zakresie odsetek żądanych przed datą wskazaną, Sąd oddalił powództwo w punkcie II sentencji.

Orzeczenie o kosztach procesu Sąd oparł na treści art. 100 k.p.c., uznając że powód uległ w nieznacznej części swemu żądaniu, zatem kosztami procesu w całości należało obciążyć pozwanego, który zobowiązany jest zwrócić powodowi kwotę 4.883 zł. Na koszty złożyła się opłata od pozwu w kwocie 1.266 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz kwota 3.600 zł, z wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym, ustalona na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.