Kredyt frankowy z 2008 roku: sąd ustalił nieważność umowy i zasądził 550 415,33 zł

Treść orzeczenia około 23 minuty czytania

Sygn. akt:I C 488/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 lutego 2023 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:

SSO Wojciech Hajduk

Protokolant:

stażysta Karolina Kot

po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2023 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa A. S. (1), M. S. (1)

przeciwko (...) z siedzibą we W.

o ustalenie i zapłatę

1. ustala, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 18.08.2008r. zawarta przez powodów A. S. (1) i M. S. (1) z (...) we W. jest nieważna.

2. Zasądza od pozwanego na rzecz powodów jako wierzycieli solidarnych kwotę 550.415,33 ( pięćset pięćdziesiąt tysięcy czterysta piętnaście 33/100 złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 22 lutego 2023r.

3. w pozostałym zakresie powództwo oddala.

4. zasądza od pozwanego na rzecz powodów jako wierzycieli solidarnych kwotę 11,800 zł ( jedenaście tysięcy osiemset złotych) tytułem kosztów postępowania.

SSO Wojciech Hajduk

IC 488/22 UZASADNIENIE

Powodowie A. S. (1) i M. S. (1) w pozwie przeciwko pozwanemu (...) we W. domagali się;

-zasądzenia od pozwanego kwoty

550.415,33zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następnego po doręczeniu odpisu pozwu, tytułem nienależnie pobranych rat kapitałowo-odsetkowych

-ustalenia nieważności umowy kredytu hipotecznego nr (...) z 18.08.2008r. zawartego z (...) bank SA we W.

ewentualnie

-ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z ww. umowy

ewentualnie

-ustalenia nieważności ww. umowy co do przyszłych świadczeń nieobjętych żądaniem zapłaty

ewentualnie

-ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy co do przyszłych świadczeń, nieobjętych żądaniem zapłaty

ewentualnie

-ustalenia, że powodów nie wiążą §4ust3 i §9ust3 umowy kredytu, oraz §2, §19ust4, §28 ust1i2, §29ust6, §43ust1i2 regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) Banku

-zasądzenia kwoty 134.802,47 tytułem zawyżonych rat kapitałowo odsetkowych w okresie od 18.08.2008r. do 6.12.2021r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następnego po doręczeniu odpisu pozwu.

Uzasadnili, że w dniu 18.08.2008 r. jako konsumenci zawarli z (...), poprzednikiem prawnym pozwanego, na podstawie funkcjonującego wzorca, umowę kredytu hipotecznego dla osób fizycznych nr (...). Celem kredytowania było dokończenie budowy domu jednorodzinnego. Bank stosował własne kursy kupna i sprzedaży walut ustalane wg własnej Tabeli kursów walut, które ustalał w sposób dowolny.

Postanowienia umowne w §4ust3 i §9ust3 umowy kredytu, oraz §2, §19ust4, §28 ust1i2, §29ust6, §43ust1i2 regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) Banku nie zostały indywidualnie uzgodnione między stronami, a jednostronnie narzucone przez bank powodując dezorientację co do wysokości świadczeń mających zostać spełnionych w przyszłości. Powodowie nie mieli żadnego wpływu na treść i charakter wskazanych postanowień. Nie otrzymali prawdziwej i rzetelnej informacji na temat sposobu ustalania wysokości raty kapitałowo-odsetkowej, sposobu, warunków i przyczyn ustalania kursów wymiany walut mających wpływ na wysokość rat kapitałowo-odsetkowych. Nie mieli wiedzy na temat mechanizmu denominacji, nie negocjowano z nimi postanowień umowy, nie uzyskali informacji o specyfice mechanizmu indeksacji. Nie poinformowano ich o przyczynach i konsekwencjach ekonomicznych wiążących się lub mogących się wiązać z zawarciem umowy o kredyt indeksowany do kursu waluty obcej. Nie mieli wiedzy w jaki sposób ich zobowiązanie o będzie przeliczane w praktyce przez Bank: a co za tym idzie - nie wiedzieli i nie mogli się dowiedzieć w jakiej wysokości w przyszłości będą spłacać raty kapitałowo-odsetkowe. Prowadzi to do unieważnienia umowy w rozumieniu art. 353

1 kc i art. 58kc. Posiadają interes materialnoprawny w rozumieniu art. 189 k.p.c., albowiem orzeczenie wydane w sprawie doprowadzi do zniwelowania skutków prawnych nieważnego stosunku prawnego. Do 6.12.2021 łącznie spłacili 550.415,33zł. W roszczeniu ewentualnym zażądali zwrotu nadpłaconych rat po usunięciu postanowień abuzywnych, w sytuacji gdyby uznano, że umowa jest ważna.

Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa. Zaprzeczył aby umowa była nieważna i aby zawierała klauzule abuzywne. Pozew ma na celu podważenie umowy sprzecznie z rolą i funkcją indywidualnej kontroli postanowień umownych, które zostały indywidualnie uzgodnione. Jednocześnie złożył zarzut potrącenia kwoty 669.638,74zł na którą składają się 501.694,95zł udzielonego kapitału oraz 167.943,79 zł za korzystanie z kapitału

USTALENIA FAKTYCZNE

W dniu 18.08.2008r. powodowie jako konsumenci zawarli z (...), poprzednikiem prawnym pozwanego, umowę kredytu hipotecznego dla osób fizycznych nr (...) na kwotę 199.616,97CHF na okres do 5.08.2025r.

[§1ust1i2 umowy k-52]. Celem kredytowania było sfinansowanie budowy domu jednorodzinnego. Umowa została sporządzona na podstawie wzorca banku, wskazano w niej min. że kredyt zostanie wypłacony w transzach zgodnie z harmonogramem wypłat określonym w załączniku Nr 2 umowy do równowartości 382.685,89PLN (co stanowi kwotę 199.616,97CHF przeliczoną według Kursu kupna dewiz z 30.07.2008r.) na rachunek Kredytobiorcy wskazany w dyspozycji wypłaty kredytu, z przeznaczeniem na budowę domu

[§4ust1 umowy k-52]. Kredyt zostanie wypłacony w PLN po przeliczeniu kwoty określonej w §1 według kursu kupna dewiz obowiązującego w Tabeli kursów walut w (...) Banku w dniu uruchomienia każdej z kolejnych transz

[§4ust3 umowy k-52]. Podobnie w §9 ust2 umowa odwoływała się do tabeli kursów walut w sytuacji jej wypowiedzenia i przeliczenia na walutę krajową [§9ust3 k-54]. Spłata miała następować w 204 równych ratach z rachunku bieżącego konta kredytobiorców, poprzez pobieranie przez bank odpowiednich kwot i przekazywania ich na rachunek kredytu – rachunek techniczny

[§6ust6 i9 umowy]. W §13ust4 umowy zamieszczono oświadczenie, że kredytobiorcy zostali poinformowani o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych (ryzyko walutowe) oraz ryzyka zmiany stopy procentowej, nadto że zmiana kursu walutowego oraz zmiana stopy procentowej będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokość rat kredytu i że poniosą to ryzyko

[§13 ust 4 pkt1do3 umowy k-54v]. Zabezpieczeniem kredytu były hipoteka kaucyjna do kwoty 299.425,46CHF na nieruchomości powodów, przystąpienie do umowy zbiorowego ubezpieczenia Nieruchomości Mieszkalnych będących przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego w (...) SA, przystąpienie do Generalnej umowy ubezpieczenia niskiego wkładu kredytów mieszkaniowych w (...) SA, przystąpienie do Grupowego ubezpieczenia kredytobiorców (...) na wypadek zgonu lub niezdolności zarobkowania na życie w (...) SA. Koszty ubezpieczeń uwzględniono w kredycie

[załącznik nr 1 do umowy kredytu k-55]. Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) Banku w §2, §19ust4, §28 ust1i2, §29ust6, §43ust1i2 odwoływał się do tabeli kursów walut banku. W §19 ust 3 i 4 regulaminu wskazano, że kredytobiorca może dokonywać wpłat i przelewów na rachunek techniczny. Dla kredytów denominowanych rachunek techniczny jest prowadzony w walucie obcej, w jakiej został udzielony kredyt. Wpłaty i przelewy dokonywane w PLN lub walucie innej niż waluta w jakiej udzielono kredytu są przeliczane na walutę rachunku po aktualnym kursie sprzedaży dewiz obowiązującym w banku w dniu zaksięgowania wpłaty [§19ust4 regulaminu k-58v]. W §28ust1 i 2 regulaminu wskazano, że wypłata kredytu następuje w PLN wg kursu kupna dewiz w momencie wypłaty kredytu wg tabeli kursów walut

[§28ust1 k-59]. Spłata kredytu i prowizji dokonywana jest w złotych polskich jako równowartość wymagalnej kwoty spłaty wyrażonej w walucie obcej – po jej przeliczeniu wg kursu sprzedaży dewiz z tabeli kursów walut obowiązującej w dniu wpływu środków na rachunek techniczny

[§28ust2 k-59]. Regulamin odwoływał się do tabeli kursów walut w §29 dotyczącym przewalutowania kredytu oraz 43ust1 i 2, w którym wskazano, że może wystąpić różnica pomiędzy udzieloną, a przewidzianą do wypłaty kwotą wyrażona w PLN wynikającą z różnicy kursów walut. Ryzyko to ponosi kredytobiorca i zobowiązuje się pokryć tę różnicę. W §43ust3 wskazano dodatkowo, że na wysokość rat kapitałowych może mieć wpływ zmiana wysokości stopy procentowej i zmiana kursu walut

[k-61v]. W dniu 30.06.2008r. razem z wnioskiem kredytowym powodowie podpisali oświadczenie cyt „

oświadczam, że pracownik (...)* pośrednik kredytowy* przedstawił mi ofertę kredytu mieszkaniowego złotych polskich i w walucie obcej. Po zapoznaniu się z tą ofertą zdecydowałem, że dokonuję wyboru oferty kredytu w walucie obcej, mając pełną, świadomość, iż w okresie obowiązywania umowy kredytu może nastąpić wzrost kursu, waluty w jakiej został udzielony kredyt, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu, a także kwoty rat przypadających do spłaty w złotych. Potwierdzam otrzymanie informacji o kosztach obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty. Oświadczam że jestem świadomy, iż oprocentowanie kredytu jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy kredytu może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem Rynkowej Stopy Referencyjnej UBOR 3M / EURIBOR 3M, co spowoduje podwyższenie kwoty raty przypadającej do spłaty. Potwierdzam otrzymanie informacji o kosztach obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany stopy procentowej’ [oświadczenie k- 143, wniosek kredytowy k-145-150]. Do zawarcia umowy doszło gdy powodowie poszukiwali możliwości sfinansowania budowy domu. Wszystkie formalności zostały przeprowadzone w oddziale (...) Banku, w którym już wcześniej mieli prowadzony rachunek bankowy. W trakcie spotkania z pracownikiem banku poinformowano ich, że nie mają zdolności kredytowej do zaciągnięcia kredyt w PLN w oczekiwanej wysokości. Doradzono by zaciągnęli kredyt denominowany do CHF. Wskazano że jest korzystniejszy od złotówkowego. Nie przekazano szczegółowej informacji o ryzyku kursowym i nie wyjaśniono wpływu wahań kursowych na wysokość kapitału do spłaty i raty kredytowej, nie przedstawiono symulacji obrazujących takie zmiany. Przedstawiono wykres notowań kursowych CHF, z którego wynikało, że jest walutą stabilną. Nie poinformowano o możliwości spłaty kredytu w walucie CHF. Powodowie nie mieli świadomości, o możliwości jakiegokolwiek negocjowania warunków umowy, nie zostali o tym poinformowani. Żadne postanowienia umowne nie były indywidualnie uzgadniane z wyjątkiem tych, które dotyczyły wysokości kredytu i czasu spłaty Poinformowano powodów, że otrzymają kredyt w złotówkach i będą spłacali w złotówkach, następnie umowę podpisano. Kredyt wypłacono w transzach 28.08.2008r., 16.10.2008r., 19.12.2008r. i 6.05.2009r W okresie do 6.12.2021 powodowie spłacili kwotę 550.415,33zł

[

zeznania powódki M. S. (1) k-273-275, zeznania powoda A. S. (1) k-275,

zeznania świadków E. J. k-228-230, M. S. (2) k-233-236, P. M. k-241-246, A. S. (2) k-248 wniosek o udzielenie kredytu z 30.06.2008r k-145-150, decyzja kredytowa k-151-153, zaświadczenie k-67, dyspozycje wypłaty i przelewy k-164-172].

Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu o powołane wyżej dokumenty oraz zeznania powodów i częściowo zeznania świadka E. J.,. Zeznania świadków, M. S. (2),

P. M., A. S. (2) miały znaczenie drugorzędne gdyż nie mieli kontaktu z powodami. Świadek E. J. zeznała, że wręczała wszystkim klientom pisemną „informację dla klientów (...) banku o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej dla kredytobiorców mieszkaniowych” (k-229). W ocenie sądu okoliczność ta nie została jednak wykazana. Powodowie twierdzą, że jej nie otrzymali. Nie ma pisemnego potwierdzenia, że została wręczona, podczas gdy w pisemnym oświadczeniu powodów z 30.06.2008r. k-143 wskazano fakt doręczenia „informacji o kosztach obsługi kredytu”. Można więc wnioskować że, gdyby doręczano klientom informację o ryzyku kursowym i zmiennej stopy procentowej, znalazłoby to odzwierciedlenie w pisemnym potwierdzeniu. O doręczeniu nie przesądza obowiązek pracowników wynikający z komunikatu(...)

(...) z 27.12.2006r. w sprawie wprowadzenia procedury Zasady informowania klientów o ryzyku dla kredytów mieszkaniowych [k-122]. Na marginesie można jedynie wspomnieć, że ww. pisemna informacja zamiast przestrzegać przed długofalowymi i niemożliwymi do przewidzenia skutkami wahań kursowych, właściwie utwierdzała kredytobiorców w przekonaniu o atrakcyjności kredytów walutowych określanych w CHF. Zamieszczone w niej wykresy wahań kursowych CHF USD i EUR obejmowały lata 2004r-2006r. , w których wahania były niewielkie, a waluta CHF była wyjątkowo stabilna. Z wykresów wynika, że wahania obejmowały zakres około 20-30 eurocentów [k-123]. Materiał dowodowy nie pozwala również na ustalenie, że powodowie zostali poinformowani o możliwości spłaty kredytu w walucie obcej. Powodowie zaprzeczają tej okoliczności. Ich stanowisko znajduje potwierdzenie w treści wniosku kredytowego, który nie wspomina o takiej możliwości, oraz w treści umowy, która również nie przewidywała spłaty w walucie obcej, zaś jednoznacznie wskazywała spłatę w PLN.

Zeznania świadka A. S. (2), z których wynika, że była możliwość spłaty kredytu w CHF są bez znaczenia. Świadek nie obsługiwała powodów, a jej twierdzenia są oderwane od okoliczności sprawy i nie świadczą o poinformowaniu powodów o takiej możliwości. Nie ma to potwierdzenia w żadnym z dokumentów. Z materiału dowodowego trudno wywnioskować, czy istotnie istniała możliwość spłaty kredytu w walucie kredytu. Z umowy i wniosku kredytowego to nie wynika, a zapisy Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) Banku są w tym zakresie niejednoznaczne. Z §28 regulaminu wynika wprost, że spłata następuje w PLN, a jedynie z §19 ust 4 można pośrednio wnioskować, że istniała możliwość spłaty w CHF, chociaż nie wspomina on o spłacie kredytu w walucie kredytu, mówi o spłacie w PLN lub

walucie innej niż waluta kredytu. Regulamin został doręczony razem z umową po jej podpisaniu. Nie można więc go więc w oczywisty sposób uznać za poinformowanie o możliwości spłaty w walucie kredytu i indywidualne uzgodnienie tej okoliczności w rozumieniu art. 385

(

1 )§1kc.

Sąd nie dał wiary powodom, że w ogóle nie zostali poinformowani o ryzyku walutowym, jest to sprzeczne z załączonym podpisanym przez nich oświadczeniem z 30.06.2008r.

ROZWAŻANIA PRAWNE

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy kredyty denominowane do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353

1 kc.

Analiza spornej umowy kredytu przez pryzmat art. 385

1 §1kc prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art. 385

1 §1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron.

Powodowie w pierwszej kolejności zarzucili, że zawarte w umowie, klauzule ryzyka walutowego (klauzule ustalania kursu wymiany) są abuzywne. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające

główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm denominacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron (

essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385

1 §1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową.

Umowa kredytowa w §4ust3 i §9ust3 oraz regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) Banku w §2, §19ust4, §28 ust1i2, §29ust6 zastrzegały warunki ustalania kursu waluty do przeliczenia świadczenia do kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów”. Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Co prawda kwota udzielonego kredytu została wyrażona w CHF i tym samym została określona jednoznacznie. Jednakże na skutek tego, że bank jednostronnie narzucił wypłatę kredytu w PLN wg ustalonego przez siebie kursu oraz przede wszystkim spłatę kredytu w ratach po przeliczeniu ich na PLN, wg ustalanego przez siebie kursu, powodowie nie znali i nie mogli ustalić wysokości głównego świadczenia, które mają spłacić ani wysokości raty. Twierdzenia, że mieli możliwość spłaty kredytu w walucie kredytu nie zostały wykazane. Nie wynikają z umowy, ani wniosku kredytowego, ani z zeznań powodów. Nie wynikają również wprost z regulaminu. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron. Powodowie jako konsumenci, na podstawie treści umowy, w chwili jej zawarcia, nie byli w stanie oszacować całości kwoty, którą będą musieli spłacić w przyszłości, a o poziomie zadłużenia ratalnego [wysokości raty], dowiadywali się dopiero w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z ich rachunku. Jest to nie do zaakceptowania, w tym zakresie umowa kształtuje ich prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco narusza ich interesy w rozumieniu art. 385

(

1)kc. Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów powodów jako konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Należy wskazać również, że nie jest wystarczające określenie w oświadczeniu z 30.06.2008r., że powodowie jako kredytobiorcy

mają pełną, świadomość, iż w okresie obowiązywania umowy kredytu może nastąpić wzrost kursu, waluty w jakiej został udzielony kredyt, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu, a także kwoty rat przypadających do spłaty w złotych…, że są świadomi, iż oprocentowanie kredytu jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy kredytu może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem Rynkowej Stopy Referencyjnej UBOR 3M / EURIBOR 3M, co spowoduje podwyższenie kwoty raty przypadającej do spłaty. Bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumenta. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahania kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia w przypadku wzrostu kursu waluty. Pouczenie takie nie miało miejsca. Powodowie nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione. Pozwany nie wykazał, by powodom doręczono dołączoną do akt „informację dla klientów (...) banku o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej dla kredytobiorców mieszkaniowych” Jednakże nawet gdyby przyjąć, że powodowie mogli zapoznać się z tą informacją to należy wskazać, że nie spełnia wymogów obowiązku rzetelnego poinformowania o ryzyku. Zamieszczone w niej wykresy wahań kursowych właściwie przekonywały o atrakcyjności kredytu, a nie uświadamiały realne zagrożenia wzrostu kursu CHF przy długoterminowej spłacie kredytu. Argumentacja pozwanego odwołująca się do faktycznego stosowania kursów nie odbiegających od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Ocena jest niezależna od sposobu wykonywania umowy. Powoduje to, że umowa stron nie wiąże. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy.

Powodowie poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 22.02.2023r. o obowiązkach i możliwych negatywnych konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385

1 §1kc żądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 189kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na 30 lat, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, niezależnie od żądania zapłaty tytułem wzbogacenia, gwarantuje im pewność swojej sytuacji prawnej na przyszłość. Samo żądanie zapłaty nie gwarantowałoby takiej pewności prawnej.

Do rozliczeń stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405-411kc regulujące bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie z art. 405kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe zwrotu jej wartości. Obowiązkiem stron umowy kredytu jest wzajemne zwrócenie świadczeń. Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Powodowie domagali się zasądzenia kwoty 550.415,33zł i żądanie jest uzasadnione. W sprawie nie będzie miał zastosowania przepis art. 411 pkt 1 kc według którego nie można żądać zwrot świadczenia nienależnego jeżeli spełniający je wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Kredyt był spłacany w przekonaniu, że umowa jest prawidłowa i nie zawiera niedozwolonych postanowień umownych, powodowie nie wiedzieli więc, że nie był zobowiązany do spełnienia, a w efekcie spełnili świadczenie z nieważnej/bezskutecznej czynności prawnej. Ponadto umowa ma charakter umowy ważnej. Całkowita bezskuteczność umowy kredytu staje się trwała (definitywna) wtedy, gdy należycie poinformowany o niedozwolonym charakterze postanowienia (bez którego umowa nie może wiązać) i jego konsekwencjach konsument nie wyraził świadomej i wolnej zgody na postanowienie, a jeżeli utrzymanie umowy jest możliwe po jej uzupełnieniu - sprzeciwił się temu uzupełnieniu [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Również art. 411pkt 4 kc nie ma zastosowania. Według tego przepisu nie można żądać zwrotu świadczenia nienależnego, jeżeli zostało spełnione zanim wierzytelność stała się wymagalna. Przypadki, w których podstawa świadczenia jest nieważna, nie są objęte zakazem unormowania art. 411 pkt 4 k.c., co pozwala na zwrot kwot nienależnie wpłaconych. Przepis art. 411 pkt 4 k.c. nie ma w ogóle zastosowania do świadczenia nienależnego, gdyż dotyczy zobowiązań istniejących, acz niewymagalnych (min. SN postanowienie z 6.07.2021 IIICZP 41/20; SA w Gdańsku w wyroku z 30.11.2021 IACa 625/21).

Podniesiony w odpowiedzi na pozew zarzut potrącenia nie został zgłoszony skutecznie (art. 498§1kc). Ma charakter materialnoprawny. Został zgłoszony przez pełnomocnika umocowanego do jego zgłoszenia [pełnomocnictwo k-79]. Jednakże pełnomocnik powodów, który otrzymał odpowiedź na pozew nie był umocowany do odbioru takiego oświadczenia [pełnomocnictwo k- 45]. Zarzut nie został ponowiony w obecności powodów na rozprawie w dniu 22.02.2023, nie doszło więc do zapoznania się z nim przez powodów. Na marginesie można podnieść, że mógłby być skuteczny jedynie co do kwoty wypłaconego kapitału kredytu tj kwoty 501.694,95zł. Pozostała kwota, która została przedstawiona do potrącenia (167.943,79zł) stanowiąca wierzytelność z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z udostępnionych środków jest świadczeniem nienależnym pozwanemu. Przede wszystkim brak jest podstaw prawnych do tego, by kredytobiorca w ramach rozliczenia nieważnej umowy na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu "płacił za korzystanie z pieniędzy". Zobowiązania zwrotu świadczeń obu stron powstają i stają się wymagalne z momentem orzeczenia o nieważności umowy

[podzielono w tym względzie stanowisko SA w Białymstoku zawarte w wyroku z 20.02.2020 IACa 635/19]. Ponadto domaganie się wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w związku z ustaleniem nieważności umowy kredytu w wyniku zastosowania niezgodnych z prawem klauzul, w oparciu o krajowe przepisy kodeksu cywilnego należałoby ocenić jako sprzeczne prawem europejskim. W szczególności roszczenie banku powinno być oceniane w świetle doktryny stosowania sankcji za naruszenie prawa UE. Zgodnie z artykułem 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w interesie konsumentów, jak i konkurentów, Państwa Członkowskie zapewniają stosowanie i skuteczne środki mające na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami. Artykuł 23 dyrektywy 2008/48 o kredycie konsumenckim w części „Sankcje”, stanowi: „Państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”. TSUE konsekwentnie wskazuje, że ochrona konsumentów leży w interesie publicznym. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału dotyczącym zasad stosowania sankcji za naruszenie prawa UE, państwa członkowskie zachowują swobodę wyboru sankcji za naruszenia prawa Unii, jednakże muszą zapewnić, aby te były skuteczne, proporcjonalne i odstraszające (zob. wyrok C-34/13 Kušionová, pkt. 59, C 565/12, Crédit Lyonnais, pkt 44; C 418/11 Texdata Software, pkt 50; C 387/02, C 391/02 i C 403/02 Berlusconi i in. Pkt64,65. W sprawie C-565/12, w której doszło do wypowiedzenia umowy kredytu konsumenckiego na skutek zaprzestania spłaty kredytu TSUE uznał, że przepisy dyrektywy w sprawie mów o kredyt konsumencki nr 2008/48 WE nie zezwalają na stosowanie krajowych regulacji dotyczących sankcji, na mocy których w wypadku naruszenia przez kredytodawcę przedkontraktowego obowiązku oceny zdolności kredytowej kredytobiorcy poprzez sprawdzenie odpowiedniej bazy danych, kredytodawca jest pozbawiany prawa do odsetek umownych, lecz z mocy prawa przysługują mu odsetki ustawowe wymagalne od daty ogłoszenia wyroku sądowego nakazującego kredytobiorcy zapłatę kwot pozostałych do spłacenia, których stawka jest ponadto podwyższona o 5 punktów, jeżeli po upływie dwóch miesięcy tego ogłoszenia kredytobiorca nie spłacił długu. Według TSUE, gdyby sankcja pozbawienia odsetek została osłabiona, a nawet po prostu zniesiona, ze względu na fakt, że stosowanie odsetek ustawowych może zrekompensować skutki takiej sankcji, wynikałoby z tego, że nie wykazuje ona rzeczywiście zniechęcającego charakteru (podobnie wyrok w sprawie C 382/92 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, pkt 56–58). W reżimie dyrektywy w sprawie mów o kredyt konsumencki nr 2008/48/WE nie może być wątpliwości, że sankcja pozbawienia odsetek w formie tzw. „kredytu darmowego”, stanowi sankcję za naruszenie prawa UE i podlega wykładni TSUE co do jej odstraszającego charakteru, skuteczności i proporcjonalności. Na podstawie art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, analogicznie musi być ocenione pozbawienie prawa banku do odsetek w wyniku nieważności umowy kredytu w całości zgodnie z prawem krajowym. To oznacza, że

wnioski ze sprawy C-565/12 należy stosować analogicznie w stosunku do spraw na tle umów o kredyty frankowe toczących się na gruncie dyrektywy 93/13. Powyższe normy prawa UE w tym zakresie dotyczą tego samego zagadnienia stosowania sankcji za naruszenie prawa UE w ramach jednolitego systemu ochrony konsumentów UE. W świetle powyższego konstruowane przez bank roszczenia o zwrot wzbogacenia w postaci „wynagrodzenia za korzystanie z udostępnionych środków” jest sprzeczne z celami Dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i udzielonej konsumentowi na jej podstawie ochronie. Z tego względu zarzut potrącenia w tym zakresie jest bezzasadny.

Również zarzut zatrzymania jest bezzasadny. W chwili złożenia wierzytelność banku nie była wymagalna, nie doszło do zapoznania się z nim przez powodów, a zarzut nie został ponowiony po złożeniu oświadczenia przez powodów na rozprawie 22.02.2023r., że chcą utrzymania umowy w mocy. Ponadto zachodzi wątpliwość co do dopuszczalności zarzutu potrącenia w świetle art. 496kc, który dotyczy odstąpienia od umowy wzajemnej lub jej nieważności. Umowa kredytu jest umową dwustronną jednakże nie ma charakteru umowy wzajemnej [art. 496] bowiem nie spełnia kryteriów wyrażonych w art. 487§2 k.c. Świadczenie stron jest tym samym pieniężnym świadczeniem.

Na zasadzie art. 235

2 §1 pkt 2 kpc pominięto dowody z opinii biegłych z zakresu matematyki finansowej oraz biegłego z bankowości i finansów, wobec ustalenia nieważności umowy i bezzasadności zarzutu potrącenia w części obejmującej wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Dowód stał się bezprzedmiotowy.

Należy jeszcze wskazać, że żądanie główne ustalenia nieważności umowy i żądanie ewentualne ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy wobec jej nieważności są w istocie tożsame.

W świetle powyższego na mocy art. 189kpc w pkt 1 wyroku ustalono, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) z 18.08.2008r. zawartego przez powodów (...) we W. jest nieważna, w pkt 2 na zasadzie art. 405kc uwzględniono żądanie zapłaty w zakresie roszczenia głównego. O odsetkach orzeczono na zasadzie art. 481kc, zasądzono je od dnia wyrokowania. Całkowita bezskuteczność umowy kredytu staje się trwała (definitywna) wtedy, gdy należycie poinformowany o niedozwolonym charakterze postanowienia (bez którego umowa nie może wiązać) i jego konsekwencjach konsument nie wyraził świadomej i wolnej zgody na postanowienie, a jeżeli utrzymanie umowy jest możliwe po jej uzupełnieniu - sprzeciwił się temu uzupełnieniu [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Powodów poinformowano na rozprawie 22.02.2023r. Tym samym odsetki należą się od wyrokowania, w pkt 3 oddalono powództwo w pozostałej części jako bezzasadne, w pkt 4 zasądzono koszty postepowania- opłatę od pozwu i wynagrodzenie pełnomocnika wg minimalnej stawki.

Hasła tematyczne: Zadośćuczynienie