Zachowek po matce tylko w części. Sąd uznał żądanie po bracie za nadużycie prawa

I. B. i S. K. pozwami z 17.05.21 r. wnieśli o zasądzenie od pozwanej T. I. na rzecz każdego z nich kwoty 66 250,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 23.03.2021 r. tytułem przysługującego im zachowku po zmarłej W. K.. (pozwy k. 2-3 i 89-90, odpowiedź na sprzeciw k. 171).

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa wskazując, że spadkodawczyni przekazała na rzecz powodów szereg darowizn. Z ostrożności procesowej powołała się na art. 5 k.c. (sprzeciwy od nakazu zapłaty k. 25-28 i 111-115, pismo procesowe pozwanej k. 175 - 176).

Pismem z dnia 05.08.2022 r. powodowie częściowo cofnęli powództwo i wnieśli o zasądzenie od pozwanej na rzecz każdego z nich po 47 966,66 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 23.03.2021 r. do wyliczeń przyjmując ustaloną przez biegłego wartość nieruchomości i z tego tytułu wyliczając wartość przysługującego każdemu z nich zachowku na kwotę 35.900 zł. Jednocześnie rozszerzyli powództwo o zachowek, który przypadał J. K. (zmarłemu 28.02.2021 r.) i wnieśli o zasądzenie z tego tytułu od pozwanej na rzecz każdego z nich po 11.966,66 zł.

Sąd Rejonowy ustalił co następuje:

W. K. była właścicielką nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonej w (...) przy (...).

W dniu 31.01.2003 r. przed notariuszem została zawarta umowa darowizny, na mocy której W. K. w imieniu własnym darowała córce T. I. i zięciowi A. I. nieruchomość położoną w (...) przy (...) małżonkowie I.oświadczyli, że darowiznę tą przyjmują oraz, że darowizna ta jest między nimi pierwsza. Na życzenie darczyńcy została ustanowiona służebność osobista na rzecz darczyńcy do korzystania z całego przedmiotu darowizny oraz na rzecz J. K. polegająca na prawie bezpłatnego korzystania z dołu budynku mieszkalnego i całego budynku gospodarczego.

Niesporne, a nadto umowa darowizny z dnia 31.01.2003 r.

W dniu dokonania darowizny stan techniczny nieruchomości był słaby. Aby małżonkowie I. mogli się tam wprowadzić musieli dokonać przebudowy poddasza tj. strych nadbudowali i zaadoptowali na mieszkanie. Na ten cel przeznaczyli środki własne, córki oraz wzięli pożyczkę z banku.

Dowód: operat szacunkowy z maja 2003 r. wykonany przez rzeczoznawcę majątkowego Z. G. w celu zabezpieczenia wierzytelności banku k. 42-56;

Dowód: zgłoszenie robót budowlanych 06.03.2014 k. 57;

projekt budowlany k. 53 – 63;

umowa kredytu (...) z 09.06.2003 r. k. 177 - 178.

W. K. starała się wspierać finansowo także swoje pozostałe dzieci. Dawała im pieniądze w gotówce. Syna J. wspierała cały czas ponieważ był alkoholikiem i przepijał część zarobionych pieniędzy. W 2003 r. ustanowiła dla niego służebność mieszkania i J.do swojej śmierci mieszkał na parterze domu przy ul. (...).

Ponadto zdarzały się sytuacje, że J. K. został okradziony i pobity po odebraniu pensji. Zdarzyła się też sytuacja, że zgubił dowód osobisty i prawdopodobnie ktoś zakupił na jego dane sprzęty, a on został obciążony koniecznością spłaty tego kredytu. Ponieważ zarabiał wtedy 1345,66 zł, a rata wynosiła 690 zł w spłacie pomagała mu mama. W. K. otrzymywała w 2015 r. rentę rodzinną w wysokości 1808 zł dodatek pielęgnacyjny 206 zł, ryczałt energetyczny 16 zł dodatek kompensacyjny 31 zł i świadczenie pieniężne dla deportowanych 206 zł tj. razem 2418 zł. W następnych latach świadczenie powoli rosło w 2019 r. wynosiło łącznie 2632 zł. W 2019 r. otrzymała też dodatkowo jednorazowe świadczenie (tzw. trzynasta emerytura) 1100 zł, w 2020 r. świadczenie wzrosło do 2721 zł i dodatkowo jednorazowe (tzw. trzynasta emerytura) 1200 zł. Z okazji ukończenia 100 lat otrzymała ponadto w marcu 2020 r. 4003 zł.

I. B. z powodu stanu zdrowia większość życia nie pracowała (miewała prace dorywcze), pozostawała na utrzymaniu męża, który posiadał stałe dochody – od 05.02.1998 r. z tytułu renty, a od 2009 r. z tytułu emerytury. S. K. od 1998 r. był na rencie. W 2000 r. jego dochód wraz z małżonką wyniósł 6624 zł, w kolejnym 19 596 zł. (szczegółowe zestawienie dochodów otrzymywanych przez powodów i pozwanych na k. 226 – 228).

Na prośbę spadkodawczyni W. K. A. I. dwa razy robił przelewy dla I. B.. I. B. przyznała, że otrzymała od matki 2000 zł. Spadkodawczyni dała też pieniądze synowi S.na zakup lunety myśliwskiej i szafy.

W. K. pomagała córka I. z mężem i ich dziećmi. Polegało to na tym, że I. sprzątała u mamy, robiła pranie, jeździła do lekarza. Mąż I. zajmował się opałem i pracami w ogrodzie. Po śmierci mamy I. K. zajęła się bratem J. ponieważ był on schorowany i nie radził sobie.

Dowód: zlecenie stałe k. 490;

potwierdzenie wypłaty z ZUS z 06.01.2011 r. k. 491;

monit i wpłata k. 492;

dane z ZUS dot. spadkodawczyni k. 321;

dane ZUS dot. dochodów męża I. B. k. 283 – 303;

zestawienie dochodów otrzymywanych przez powodów i pozwanych na k. 226 – 228

zeznania świadka A. I. z rozprawy 08.03.2022 r. – 00:08 - 00:44 oraz z rozprawy z 13.03.2024 00:07 – 00:32;

zeznania świadka D. P.z rozprawy 08.03.2022 r. – 00:53 – 01:28

zeznania świadka E. K. z rozprawy 08.03.2022 r. –01:31-02:18;

zeznania świadka M. K. z rozprawy 08.03.2022 r. – 02:21 – 02:28;

zeznania świadka J. K. z rozprawy 08.03.2022 r. – 02:44 – 02:56;

zeznania świadka W. K. z rozprawy 15.03.2022 r. 00:10– 00:41

zeznania świadka L. P. z rozprawy 15.03.2022 r. 00:41– 00:53;

zeznania świadka W. K. z rozprawy 15.03.2022 r. 00:10– 00:41;

zeznania świadka S. L. z rozprawy 15.03.2022 r. 00:57– 01: 07;

zeznania świadka T. L. z rozprawy 15.03.2022 r. 01:10– 01:19;

zeznania powódki I. B. z rozprawy 15.03.2022 r. 01:30– 02:00, z rozprawy z rozprawy z 13.03.2024 – 00:34 -00:49.

zeznania powódki I. B. z rozprawy 15.03.2022 r. 01:30– 02:00, z rozprawy z rozprawy z 13.03.2024 r.– 00:34 -00:49.

zeznania powoda S. K. z rozprawy 15.03.2022 r. 02:05 – 02:45, z rozprawy z 13.03.2024 00:07 – 00:52 – 01:31.

Biegły sądowy K. R. dokonał wyceny wartości nieruchomości – położonej w (...) przy ul(...), objętej księgą wieczystą prowadzoną przez SR w Goleniowie (...). Wartość rynkowa prawa własności nieruchomości na chwilę śmierci spadkodawczyni i aktualnych cen przy uwzględnieniu służebności wynosi 257 200 zł (bez uwzględnienia wynosi 493.000 zł).

Dowód: opinia biegłego sądowego A. I. k. 414 – 463.

W. K. zmarła 20 maja 2020 r., spadek po niej odziedziczyły dzieci J. K., S. K., T. I. i I. B. po 1/4 części.

Niesporne, a nadto postanowienie w sprawie I Ns 418/20 k. 5.

Koszty pogrzebu i remontu pomnika pokryła w całości T. I. z pieniędzy otrzymanych z zasiłku pogrzebowego 4000 zł oraz z pieniędzy przeznaczonych na ten cel przez mamę. Spadkodawczyni miała oszczędności w kwocie 9 000 zł, o których mówiła, że są to pieniądze na jej pogrzeb. Koszt pochówku wyniósł – 11.239 zł, na którą to kwotę składają się 3.630 zł tytułem wynagrodzenia firmy pogrzebowej C. (...) (k. 31-32), 2750 i 300 zł tytułem wydatków na stypę (k. 34 - 36), 3500 zł remont nagrobka (k. 37), 114 zł tytułem zakupu zniczy i wiązanek. Ponadto 500 zł opłata dla księdza i 200 zł organista.

Dowód: faktura k. 31-32;

umowa k. 34-36;

faktura k. 37;

rachunki k. 36,

zeznania pozwanej T. I. z rozprawy z 15.03.2022 02:46 -03:25, z rozprawy z rozprawy z 13.03.2024 00:07 – 01:34 – 01:58.

J. K. zmarł 28.02.2021 r. spadek po nim odziedziczyło rodzeństwo S. K., T. I. i I. B. po 1/3 części.

Niesporne, a nadto postanowienie w sprawie I Ns 634/22 k. 533.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności w niniejszej sprawie wskazać należy, iż Sąd na podstawie art. 219 koc postanowił o połączeniu spraw wytoczonych przeciwko pozwanej T. I. o zachowek, albowiem obie dotyczyły zachowku po tej samej osobie, tj. W. K.. Tym samym nadawały się one do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, zwłaszcza że w obu sprawach ustaleniu podlegały w zasadzie tożsame okoliczności. W związku z tym, iż powodowie w niniejszej sprawie powoływali się na tożsame okoliczności, a ich oświadczenia, twierdzenia i zrzuty były tego samego rodzaju Sąd omawiając ich uprawnienia do zachowku przedstawi wspólne rozważania w stosunku do wszystkich żądań.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie został przez Sąd ustalony na podstawie dowodów w postaci dokumentów zgromadzonych w sprawie, w tym dokumentów urzędowych w postaci odpisu postanowienia sądu, których żadna ze stron nie kwestionowała. Nadto stan faktyczny sprawy został ustalony na podstawie zeznań złożonych przez świadków, powodów i pozwaną. Zeznania świadków w zasadzie w całości były ze sobą zbieżne i znajdowały w większości potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. Niemniej jednak świadkowie nie byli precyzyjni, rozbieżności, w szczególności w zakresie czynionych przez spadkodawczynię darowizn wynikały z niewiedzy powodów w tym zakresie i opierania swoich zeznań co do tego składu jedynie na przypuszczeniach.

Poza tym Sąd w niniejszej sprawie, wobec sporu między stronami co do wartości nieruchomości wchodzącej w skład spadku po W. K. i w celu ustalenia tej wartości, przeprowadził dowód z opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości na okoliczność oszacowania wartości tej nieruchomości. Sąd nie miał podstaw, aby kwestionować wartość dowodowa tej opinii, zwłaszcza że żadna ze stron nie zakwestionowała ani wniosków końcowych opinii, ani też wywodów same opinii, które doprowadziły biegłego do określonych wniosków. Zdaniem Sądu przedstawiona przez biegłego opinia stanowiła zupełny dowód w sprawie, aby na jej podstawie ocenić zgłoszone roszczenia powodów, również dlatego, iż powódka, jak i pozwany co do zasady nie kwestionowali tych opinii. Opinia ta w sposób wyczerpujący zdaniem Sądu odpowiadała na wskazywane przez Sąd pytania. Biegły, szczegółowo wyjaśnili swój wywód i uzasadnił w wyczerpujący sposób ocenę sprawy. Tym samym opinia była wystarczająca do czynienia w sprawie miarodajnych ustaleń faktycznych i brak jest podstaw do kwestionowania rzetelności tej opinii.

Powództwo oparte o treść art. 991 k.c., okazało się częściowo zasadne. Według § 2 tego art. jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. W sytuacji, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku w jeden z powyższych sposobów, przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do jego pokrycia.

Rozporządzenie majątkiem przez spadkodawcę, w formie darowizn uczynionych przed śmiercią nie pozbawia dziedziczących na podstawie ustawy praw do dochodzenia swojej części spadku. Nawet jeśli spadkobierca rozporządzi swoim majątkiem przed śmiercią, dziedziczącym przysługuje prawo uzyskania po nim majątku - do wysokości zachowku po zmarłym. Przy czym zgodnie z art. 994 kc przy ustalaniu prawa do zachowku do schedy spadkowej nie będzie doliczać się darowizn drobnych, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Obliczenie zachowku należy rozpocząć od ustalenia udziału, w jakim uprawniony byłby powołany do spadku z ustawy. Następnie, stosownie do art. 991 § 1 KC udział ten mnoży się przez 2/3, jeżeli uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy lub małoletni, a w pozostałych sytuacjach – przez 1/2. W niniejszej sprawie spadkodawczyni miała czworo dzieci zatem uprawnieni byliby powołani do ¼ części spadku, a zachowek wynosił ½.

Kolejnym krokiem jest ustalenie tzw. czystej wartości substratu zachowku ( art. 994 KC). Stosownie do przepisu art. 993 KC przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny uczynione przez spadkodawcę, bezpośrednio opisane w przepisach Kodeksu cywilnego.

W dacie śmierci W. K. nie posiadała żadnego majątku oprócz oszczędności w kwocie ok. 9000 zł (które sama określała jako oszczędności na pogrzeb). Spadkodawczyni w 2003 r. darowała pozwanej oraz jej mężowi nieruchomość położoną w (...) przy ul. (...). W tym miejscu wskazać należy, że jeżeli uprawniony do zachowku pozostaje we wspólności ustawowej małżeńskiej, a przedmiot darowizny dokonanej przez spadkodawcę na rzecz obojga małżonków wszedł do majątku wspólnego, to zaliczeniu na należny uprawnionemu zachowek podlega tylko połowa wartości tego przedmiotu (tak SN w Wyroku z 18 maja 2017 r. I CSK 512/16).

W niniejszej sprawie wartość darowanej córce nieruchomości (udziału) zmniejszały ustanowione na nieruchomości służebności na rzecz darczyńcy i jej syna. Obciążenie takie zmniejsza wartość nie tylko samej rzeczy w późniejszym obrocie, ale i przedmiotu darowizny rozumianej jako nieodpłatne przysporzenie majątkowe netto na rzecz obdarowanego. Normę art. 995 KC wykładać należy z uwzględnieniem jej celu, jakim jest podzielenie się z uprawnionym do zachowku przez osobę obdarowaną wzbogaceniem, wzbogacenie to zaś rozumiane być musi jako różnica między wartością rzeczy w stanie wolnym od obciążeń a wartością ustanowionych jednocześnie z darowizną obciążeń (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 stycznia 2014 r., I ACa 972/13).

W sposób oczywisty bowiem o wiele mniej warta jest nieruchomość obciążona służebnością osobistą, aniżeli nieruchomość bez takiego obciążenia. Służebność osobista obciąża bowiem każdoczesnego właściciela nieruchomości i wygasa co do zasady ze śmiercią osoby uprawnionej. W konsekwencji im młodsze osoby uprawnione, w tym większym stopniu służebność takowa obniża wartość nieruchomości. Atrakcyjność takiej nieruchomości jest bowiem znacznie niższa, gdyż potencjalny nabywca przejmuje jednocześnie obowiązki wobec uprawnionego do służebności osobistej, a nadto służebność znacznie ogranicza prawo własności, gdyż uprawniony z tytułu służebności może z wyłączeniem innych osób korzystać z części nieruchomości. Zatem do obliczenia czystej wartości spadku przyjęto wartość nieruchomości przy uwzględnieniu obciążenia jej służebnościami – 257 200 zł, wartość udziału ustalona zgodnie z art. 995 k.c. (przypadający córce na podstawie art. 993 k.c.) podlegającego doliczeniu do spadku do ½ części to 128 600 zł. Od tej kwoty należało odjąć długi spadkowe.

Sąd uznał, iż do długów spadkowych podlegających zaliczeniu do masy spadkowej zaliczają się koszty pogrzebu w wysokości 11.239 zł (z czego 4000 zł pokrył zasiłek pogrzebowy), na którą to kwotę składają się 3.630 zł tytułem wynagrodzenia firmy pogrzebowej C. (...) (k. 31-32), stypy (k.34 - 36) 2750 i 300 zł, 3500 remont nagrobka (k. 37), 114 zł tytułem zakupu zniczy i wiązanek oraz 700 zł ksiądz i organista.

Z powyższych względów Sąd Rejonowy przyjął, wartość spadku na potrzeby ustalenia praw powodów do zachowku jako 1/2 wartości nieruchomości, w kwocie 128 600 zł oraz 9 000 zł oszczędności w gotówce, pomniejszonej o dług spadkowy (z tytułu kosztów pogrzebu) w kwocie 7239 zł (pozwana otrzymała z ZUS 4000 zasiłku pogrzebowego, a poniosła koszty pogrzebu w wysokości 11 239 zł). Substrat zachowku 130 361 zł. Zstępnym, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należy się, połowa wartości udziału spadkowego, która by im przypadała przy dziedziczeniu ustawowym (art. 991 § 1 k.c.). Sąd ustalił, że powodowi przypada udział w spadku po W. K. w wysokości 1/2 części spadku. Udział spadkowy, który by przypadałby każdemu z powodów wynosi 32 590 zł, a ½ tak obliczonego udziału wyniosła 16 295 zł. Sąd przyjął, że każde z dzieci otrzymało od matki co najmniej 2500 zł darowizny, dlatego zasądził 14 295 zł.

Powódka przesłuchana na rozprawie wprost przyznała, że otrzymała darowiznę w wysokości 2 000 zł. Ponieważ z zeznań świadków w szczególności A. I. wynikało, że darowizn tych było więcej sąd przyjął, że była to kwota co najmniej 2.500 zł i nie można tej darowizny uznać za drobną biorąc pod uwagę, że była zbliżona do miesięcznego dochodu spadkodawczyni. Biorąc pod uwagę zeznania świadków (świadkowie zeznawali, że powodowie otrzymywali od matki darowizny w gotówce, S. miał otrzymać pieniądze na lunetę myśliwską i szafę) uznać należało, że powód otrzymał darowiznę przynajmniej w tej samej wysokości.

Natomiast brak było wystarczających dowodów by stwierdzić, że powód i syn J. otrzymali działki budowlane. Przedstawione dowody z dokumentów świadczą jedynie, że w przeszłości powód miał działkę budowlaną i z tego tytułu dokonywał wpłat. Nie ma zaś w aktach żadnych bezpośrednich dowodów na to, że działkę tę, bądź pieniądze na nią otrzymał od spadkodawczyni. Tylko z zeznań pozwanej wynika, że powódka otrzymała od spadkodawczyni 20 000 zł. Żaden inny świadek tego nie potwierdził. Świadkowie wypowiadali się dość ogólnie, nawet świadek A. I. nie pamiętał kiedy i w jakich kwotach dokonywał przelewów na rzecz powódki, zatem nie było podstaw do przyjęcia, że darowizny były czynione w wyższych kwotach. Dodatkowo wskazać należy, że spadkodawczyni nie miała wysokich bardzo wysokich dochodów – pobierała świadczenie emerytalne w wysokość od 2400 r. w 2015 r. do 2700 zł w 2020 r. Jak na emeryturę nie była to niska emerytura, natomiast jeśli chodzi o realia życia i wysokość kosztów utrzymania nie była to kwota pozwalająca czynić jakieś większe oszczędności.

Odnosząc się do podnoszonej przez pozwaną sprzeczności żądania z art. 5 k.c. to zdaniem sądu nie było podstaw do jego uwzględnienia (w zakresie zachowku należnego I. B. i S. K.). Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego art. 5 k.c. przy roszczeniach o zasądzenie zachowku jest stosowany wyjątkowo. Konsekwentnie podkreśla się, że ocena sądu, czy żądanie zapłaty sumy odpowiadającej wysokości zachowku stanowi nadużycie prawa w myśl art. 5 k.c. nie powinna pomijać, że prawa osoby uprawnionej do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma wobec swoich osób najbliższych. Należy także pamiętać o przyjętej przez ustawodawcę zasadzie, że nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić swoim majątkiem zupełnie dowolnie z pominięciem swoich najbliższych. Podkreśla się przy tym konieczność dokonania przez Sąd oceny okoliczności faktycznych konkretnej sprawy przy uwzględnieniu zasady, że zastosowanie art. 5 k.c. może mieć miejsce zupełnie wyjątkowo; zakres zastosowania tego przepisu w sprawie o zachowek winien być wąski. Orzecznictwo to stoi także na stanowisku, że z uwagi na charakter zachowku pozbawienie go na podstawie art. 5 k.c. musi sankcjonować wyłącznie rażące przypadki nadużycia tego prawa. O nadużyciu prawa przez żądanie zapłaty zachowku mogą decydować jedynie okoliczności istniejące w płaszczyźnie „uprawniony-spadkobierca”, nie można także abstrahować od faktu, że wyłączenia prawa do zachowku, z uwagi na niewłaściwe postępowanie w stosunku do spadkodawcy, dokonuje on sam w drodze wydziedziczenia z art. 1008 k.c. Okoliczności występujące na linii „uprawniony - spadkodawca” nie są oczywiście bez znaczenia, jednak mogą zostać uwzględnione jedynie jako dodatkowe, potęgujące stan sprzeczności z kryteriami nadużycia prawa. Stanowczo podnosi się przy tym, że samodzielnie nie mogą dawać podstawy do stwierdzenia nadużycia prawa. Zatem sprzeczność z zasadami współżycia społecznego zachodzić może jedynie wówczas, gdy w świetle reguł lub wartości moralnych powszechnie społecznie akceptowanych żądanie zapłaty należności z tytułu zachowku musi być ocenione negatywnie. Z uwagi na wskazaną tutaj istotę zachowku pozbawienie go na podstawie art. 5 k.c. musi sankcjonować wyłącznie rażące przypadki nadużycia tego prawa. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał, iż brak jest podstaw do zastosowania co do zasady art. 5 k.c. i oddalenia powództwa lub obniżenia zachowku.

Inaczej należało ocenić żądania zachowku przypadającego w spadku po bracie J.. To żądanie to sąd uznał za nadużycie prawa bowiem zarówno spadkodawczyni jak i pozwana wywiązały się z obowiązków w stosunku do J.. Jak wyżej wspomniano swoboda dysponowania majątkiem za życia, np. w formie darowizn może prowadzić do pokrzywdzenia osób najbliższych spadkodawcy. Stąd też osoba fizyczna ma przynajmniej moralny obowiązek wspierania członków najbliższej rodziny, w tym też pozostawienia im korzyści ze spadku. W niniejszej sprawie niewątpliwie spadkodawczyni z tego moralnego obowiązku się wywiązała. Spadkodawczyni ustanowiła na rzecz J. służebność, co oczywiście nie może być utożsamiane z darowizną zaliczaną na spadek, niemniej jednak nie może pozostać obojętne. Wspierała go finansowo niemal przez całe życie ponieważ był alkoholikiem i przepijał bądź tracił pieniądze w inny sposób. Wielkości tych darowizn czynionych przez szereg lat nie da się oszacować niemniej nie ma wątpliwości, że miały one miejsce (przyznał to sam powód w swoich zeznaniach z 15.03.22., zanim wytoczył powództwo o zachowek należy J.) w sumie przyjąć należało, że była to znaczna kwota pokrywająca wysokość zachowku. Równie ważną okolicznością jest to, że uprawnionym do zachowku J. K. opiekowała się obowiązana T. I.. W ostatnim okresie przed śmiercią powodowie tylko raz podjęli próbę spotkania się z bratem. Na umówione spotkanie spóźnili się i ostatecznie do spotkania nie doszło. Zatem cały ciężar opieki nad J. spoczął na T. I. w takich okolicznościach żądanie przez niego zapłaty należności z tytułu zachowku musiało być ocenione negatywnie.

O odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 k.p.c. Ponieważ roszczenie o zachowek staje się wymagalne z chwilą określenia przez sąd jego wysokości według cen z daty orzekania o nim i dopiero z tą datą staje się możliwe naliczanie odsetek za opóźnienie tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 1997 r., I ACa 690/97, LexPolonica nr 334137, Monitor Prawniczy - Zestawienie Tez 1999/5 str. 2) Sąd Rejonowy podzielając ten pogląd zasądził odsetki od dnia następnego od wydania orzeczenia.

Sąd nie znalazł podstaw do rozłożenia zasądzonej na rzecz powódki kwoty na raty – w oparciu o przepis art. 212 § 3 k.c. Powódka jest osobą w podeszłym wieku i nie powinna czekać na spłatę. Powód natomiast jest dużo młodszy dlatego spłata wobec niego została rozłożona na dwie raty płatne w ciągu miesięcy, zatem stosunkowo niedługim czasie. Niniejsza sprawa toczy się od sierpnia 2021 r., wcześniej powodowie wystąpili do pozwanej z wezwaniem do zapłaty, zatem już od kilku lat pozwana powinna liczyć się z koniecznością spłaty. Ponadto posiadana nieruchomość, stanowić może odpowiednie zabezpieczenie kredytu zaciągniętego w celu spłaty powodów.

O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. dokonując ich stosunkowego rozdzielenia. Na koszty procesu składały się: koszt opinii biegłego 2 723,33 zł, koszty zastępstwa po 5417 zł, każdy powód uiścił opłatę po 3 313 zł. Każdy z powodów wygrał sprawę w 21 %. W takiej proporcji sad obciążył powodów kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej (punkt 4 i 8). Ponieważ oplata od rozszerzonego powództwa nie została uiszczona, a sąd nadał bieg sprawie (doręczył odpis pozwu), opłatę od rozszerzonego powództwa należało rozliczyć w orzeczeniu kończącym i nakazać pobranie od każdego z powodów po 750 zł (pkt.10). Ponadto w proporcjach 21 do 79 % należało pobrać od stron wydatki poniesione przez SP na wynagrodzenie biegłego (pkt. 11 wyroku).