Prezes chciał ustalenia mandatu mimo wstrzymanej uchwały. Sąd oddalił pozew

Treść orzeczenia około 8 minut czytania

Sygn. akt I C 520/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 lipca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący – sędzia Piotr Królikowski

po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2026 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 191

1 k.p.c.

sprawy z powództwa R. J.

przeciwko

(...) w W.

o ustalenie

orzeka:

powództwo oddala.

sędzia Piotr Królikowski

Sygn. akt I C 520/26

UZASADNIENIE WYROKU

z 30 lipca 2026 r.

Pozwem datowanym 10 lipca 2026 r., wniesionym 21 lipca 2026 r. (prezentata k. 3), R. J. wystąpił przeciwko (...)

z siedzibą w W. o ustalenie, że pomiędzy nim a pozwaną istnieje stosunek prawny polegający na pełnieniu przez powoda funkcji Prezesa Zarządu pozwanej Spółdzielni (pozew k. 3 – 33).

Zarazem powód wniósł o udzielenie zabezpieczenia poprzez ustalenie na czas trwania niniejszego postępowania, że pełni funkcję Prezesa Zarządu pozwanej Spółdzielni.

Jako źródło niepewności dotyczącej swojego statusu powód wskazał postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2026 r., wydane w sprawie III Co 272/26, którym zabezpieczono roszczenie M. M. o ustalenie nieistnienia uchwały nr (...) Rady Nadzorczej Spółdzielni w sprawie wyboru Prezesa Zarządu przez wstrzymanie wykonania tej uchwały do czasu prawomocnego zakończenia postępowania wszczętego pozwem o ustalenie jej nieistnienia. Powód przyznał zarazem, że niniejsze powództwo pozostaje w bezpośrednim związku ze sprawą wszczętą w wykonaniu tego postanowienia

i wniósł o rozważenie połączenia obu postępowań do wspólnego rozpoznania.

Pozwana Spółdzielnia, jeszcze przed doręczeniem jej odpisu pozwu, złożyła odpowiedź na pozew, w której uznała powództwo w całości oraz przychyliła się do wniosku powoda

o niezwłoczne udzielenie zabezpieczenia w żądany przez niego sposób (odpowiedź na pozew k. 44 – 54).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu jako oczywiście bezzasadne na podstawie art. 191

1 §1 i 3 k.p.c.

Przewidziany w art. 191

1 k.p.c. tryb znajduje zastosowanie wówczas, gdy już z treści pozwu, jego załączników oraz okoliczności dotyczących sprawy wynika, że żądanie nie może zostać uwzględnione. W takiej sytuacji prowadzenie postępowania dowodowego

i podejmowanie dalszych czynności procesowych byłoby bezcelowe. Zgodnie zaś z art. 191

1 §4 k.p.c. uzasadnienie wyroku wydanego w tym trybie powinno ograniczać się do wyjaśnienia przyczyn, dla których powództwo zostało uznane za oczywiście bezzasadne.

Podstawę dochodzonego roszczenia stanowił art. 189 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem powód może żądać ustalenia istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego lub prawa jedynie wtedy, gdy ma w tym interes prawny.

Interes ten stanowi materialnoprawną przesłankę powództwa, a jego brak prowadzi do oddalenia żądania niezależnie od tego, czy wskazywany w pozwie stosunek prawny rzeczywiście istnieje. Należy go zatem rozumieć jako obiektywną potrzebę uzyskania ochrony w drodze wyroku ustalającego. Orzeczenie takie powinno usuwać istniejącą niepewność prawną w sposób definitywny i zapewniać powodowi ochronę, której nie może on osiągnąć za pomocą innego środka prawnego. Brak interesu zachodzi natomiast wówczas, gdy powód może uzyskać odpowiednią ochronę w innym postępowaniu albo gdy wyrok ustalający, ze względu na swoje granice podmiotowe i przedmiotowe, nie doprowadzi do usunięcia wskazywanej przez niego niepewności (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2017 r., I CSK 558/16, oraz z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 745/16).

Już z twierdzeń samego powoda wynikało, że pozwana Spółdzielnia nie kwestionowała jego statusu Prezesa Zarządu. Źródłem podnoszonej w pozwie niepewności nie był zatem spór istniejący pomiędzy stronami niniejszego procesu, lecz postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia wydane w sprawie III Co 272/26 oraz postępowanie o ustalenie nieistnienia uchwały nr (...), wszczęte przez M. M. w wykonaniu tego postanowienia.

To właśnie w tamtym postępowaniu rozstrzygnięte zostanie, czy uchwała nr (...), stanowiąca źródło stosunku organizacyjnego łączącego powoda ze Spółdzielnią, istnieje i wywołuje skutki prawne. Wynik tej sprawy będzie bezpośrednio oddziaływał na sytuację prawną powoda. Z tej przyczyny właściwym środkiem ochrony jego praw pozostaje zgłoszenie interwencji ubocznej po stronie pozwanej Spółdzielni na podstawie art. 76 k.p.c. Powód może wówczas przedstawić wszystkie argumenty dotyczące skuteczności uchwały nr (...), kwestionowanego przez niego „efektu domina” oraz znaczenia późniejszych czynności organów Spółdzielni, a także wnosić o uchylenie postanowienia o zabezpieczeniu.

Interwencja uboczna została przewidziana właśnie na wypadek, gdy rozstrzygnięcie sporu toczącego się pomiędzy innymi podmiotami może oddziaływać na sferę prawną osoby trzeciej. Nie można zastępować jej odrębnym powództwem skierowanym przeciwko stronie, która nie kwestionuje prawa powoda, zwłaszcza jeżeli przedmiotem tego nowego procesu ma być w istocie przeciwstawienie się skutkom postanowienia wydanego w pierwszym postępowaniu.

Wyrok wydany w niniejszej sprawie nie mógłby usunąć wskazywanej przez powoda niepewności. Stosownie do art. 365 § 1 k.p.c. prawomocne orzeczenie wiąże przede wszystkim strony i sąd, który je wydał, a inne osoby jedynie w przypadkach przewidzianych ustawą. M. M. nie jest stroną niniejszego procesu. Wyrok ustalający stosunek prawny pomiędzy powodem a Spółdzielnią nie rozstrzygnąłby zatem powództwa o ustalenie nieistnienia uchwały nr (...) ani nie mógłby uchylić, zmienić lub pozbawić skuteczności zabezpieczenia udzielonego w sprawie III Co 272/26. Nie wiązałby również M. M., ani osób trzecich w sporze dotyczącym istnienia wskazanej uchwały.

Przeciwnie, uwzględnienie żądania prowadziłoby jedynie do powstania dwóch konkurencyjnych postępowań dotyczących w istocie tego samego zagadnienia prawnego, prowadzonych przy odmiennie ukształtowanym kręgu stron. Powództwo o ustalenie nie służy zaś mnożeniu postępowań ani uzyskiwaniu orzeczeń mających konkurować ze sobą, lecz definitywnemu usunięciu niepewności prawnej.

W opisanym układzie procesowym powód nie ma interesu prawnego w prowadzeniu niniejszej sprawy i nie uzyska go na skutek samego upływu czasu. Do czasu zakończenia postępowania dotyczącego uchwały nr (...) może chronić swoją sferę prawną przez udział w tamtej sprawie w charakterze interwenienta ubocznego – w razie wniesienia pozwu warunkującego skuteczność zabezpieczenia. Po jej prawomocnym zakończeniu kwestia istnienia i skuteczności uchwały stanowiącej źródło jego mandatu zostanie natomiast rozstrzygnięta. W żadnym z tych wariantów odrębny wyrok wydany przeciwko Spółdzielni nie jest środkiem niezbędnym ani zdolnym do zapewnienia powodowi ochrony, której poszukuje.

Oceny tej nie zmienia powołanie się przez powoda na zawarcie z nim kolejnej umowy o pracę, przyznawanie mu premii ani udzielenie absolutorium. Stosunek organizacyjny wynikający z powołania do zarządu oraz stosunek pracy łączący członka zarządu ze spółdzielnią są odrębnymi stosunkami prawnymi. Zawarcie umowy o pracę na stanowisku Prezesa Zarządu nie zastępuje aktu powołania do zarządu i nie stanowi samodzielnego źródła mandatu. Także przyznanie premii lub absolutorium potwierdza co najwyżej faktyczne wykonywanie obowiązków oraz ocenę dotychczasowej działalności, nie jest natomiast uchwałą o powołaniu do zarządu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2005 r., II PK 306/04). Dokumenty te nie tworzą zatem podstawy pozwalającej rozstrzygnąć status powoda w oderwaniu od istnienia i skuteczności uchwały nr (...)

Niezależnie od braku interesu prawnego sposób wykorzystania przez powoda instytucji powództwa o ustalenie należało ocenić jako nadużycie prawa procesowego w rozumieniu art. 4

1 k.p.c. Z przepisu tego wynika zakaz czynienia z uprawnień procesowych użytku niezgodnego z celem, dla którego zostały ustanowione.

Rzeczywistym i całkowicie oczywistym celem niniejszego pozwu nie było rozstrzygnięcie sporu istniejącego pomiędzy powodem a pozwaną. Takiego sporu bowiem nie było. Powód zmierzał do uzyskania w odrębnym postępowaniu orzeczenia, które w praktyce miało zniweczyć skutki zabezpieczenia udzielonego wcześniej przez inny skład tutejszego Sądu Okręgowego w innej sprawie. Szczególnie jednoznacznie cel ten ujawnia treść wniosku o zabezpieczenie. W sprawie III Co 272/26 wstrzymano wykonanie uchwały o wyborze powoda na Prezesa Zarządu, natomiast w niniejszej sprawie powód domagał się ustalenia na czas trwania procesu, że pomimo tego nadal pełni tę funkcję. Żądany sposób zabezpieczenia stanowił więc funkcjonalne przeciwieństwo zabezpieczenia już udzielonego, pomimo że orzeczenie to jeszcze nie jest prawomocne.

Postanowienie o zabezpieczeniu może zostać podważone lub zmienione wyłącznie za pomocą środków przewidzianych w postępowaniu, w którym je wydano. Niedopuszczalne jest tworzenie odrębnego procesu wyłącznie po to, aby przez wydanie kolejnego zabezpieczenia w innym układzie podmiotowymosiągnąć skutek przeciwny do wynikającego z wcześniejszego orzeczenia. Prowadziłoby to do niedopuszczalnej konkurencji orzeczeń i pozwalałoby stronie obchodzić skutki niekorzystnego rozstrzygnięcia przez kierowanie do innego sądu żądania sformułowanego jako jego lustrzane odbicie.

Stanowisko pozwanej Spółdzielni (...) tylko tę ocenę potwierdziło. Spółdzielnia uznała powództwo jeszcze przed doręczeniem jej odpisu pozwu, nie zakwestionowała żadnego twierdzenia powoda i przyłączyła się do wniosku o niezwłoczne udzielenie zabezpieczenia. Okoliczności te dowodzą, że pomiędzy stronami nie istniał rzeczywisty spór wymagający usunięcia wyrokiem ustalającym. Postępowanie miało natomiast posłużyć obu stronom do uzyskania orzeczenia oddziałującego na skutki zabezpieczenia wydanego w sprawie prowadzonej z udziałem innego podmiotu.

Uznanie powództwa nie mogło wobec tego wiązać Sądu. Stosownie do art. 213 §2 k.p.c. sąd jest związany uznaniem jedynie wtedy, gdy nie jest ono sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego ani nie zmierza do obejścia prawa. Kontrola ta ma charakter obligatoryjny. W rozpoznawanej sprawie uznanie żądania pozbawionego przesłanki interesu prawnego, dokonane w celu uzyskania wyroku i zabezpieczenia neutralizujących skutki wcześniejszego postanowienia sądu, zmierzało wprost do obejścia prawa. Nie mogło zatem doprowadzić do uwzględnienia powództwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2016 r., I CSK 285/15). Dodatkowo odpowiedź na pozew została złożona przez substytuta nie posiadającego umocowania w niniejszej sprawie - pełnomocnictwo do reprezentowania Spółdzielni zostało udzielone przez Członków zarządu R. J. i T. R. m. in. radcy prawnemu dr. P. P. w dniu 20 lutego 2024 r. (k. 45), natomiast pełnomocnictwo substytucyjne z 5 grudnia 2024 r. dla radcy prawnego D. N. zostało udzielone do sprawy II C 600/23 z powództwa A. P. (substytucja k. 46). Radca prawny D. N.w dniu 24 lipca 2026 r. osobiście poświadczył oba dokumenty za zgodność z oryginałem, znał więc znał ich treść i zakres.

Jednakże ze względu na oczywistą bezzasadność powództwa Sąd nie wzywał do braków w wykazaniu umocowania substytuta, są to okoliczności dodatkowe, rzutujące na całość oglądu sprawy.

Oczywista bezzasadność żądania wynikała zatem z twierdzeń zawartych w samym pozwie, dołączonego do niego postanowienia wydanego w sprawie III Co 272/26 oraz stanowiska pozwanej. Powód nie miał interesu prawnego w uzyskaniu żądanego ustalenia,

a wniesienie pozwu stanowiło próbę wykorzystania odrębnego postępowania do obejścia skutków wcześniej udzielonego zabezpieczenia. Z tych względów powództwo podlegało oddaleniu na podstawie art. 191

1 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 189, art. 4

1 a także art. 213 §2 k.p.c.

Wobec oddalenia powództwa w trybie art. 191

1 k.p.c. wniosek o udzielenie zabezpieczenia, stosownie do § 3 tego przepisu, nie wymagał odrębnego rozpoznania.

sędzia Piotr Królikowski