Kredyt we frankach: bank zwróci 274 tys. zł rat spłaconych po poprzednim procesie

Powodowie J. M. i O. M. domagali się zasądzenia od pozwanej (...) w W. kwoty 274.230,57 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23.06.2022 roku do dnia zapłaty tytułem bezpodstawnego wzbogacenia w związku z nieważnością zawartej umowy kredytu i pobraniem nienależnych świadczeń wynikających z umowy kredytu nr(...)

(...) z dnia 29 sierpnia 2005 roku zawartej między T. M., J. M. a pozwanym bankiem. Powodowie wnieśli ponadto o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłat skarbowych od pełnomocnictw.

W uzasadnieniu pozwu powodowie stwierdzili, że stosunek prawny pomiędzy stronami wynikający z umowy kredytu jest niezgodny z prawem, a postanowienia wprowadzające klauzulę denominującą świadczenia stron dwoma miernikami wartości określanymi dowolnie przez pozwanego mają charakter klauzul abuzywnych. Konsekwencją powyższego jest w ocenie strony powodowej nieważność umowy, która nie może obowiązywać po wyeliminowaniu kwestionowanych postanowień, a także obowiązek zwrócenia powodom całości pobranych środków jako świadczenia nienależnego. Powodowie wskazali , że w sprawie o sygn. akt I C 779/20 wytoczyli powództwo o ustalenie nieważności i umowy i zapłatę kwot 387.916,84 zł i 1.874,40 CHF tytułem zwrotu świadczeń spełnionych na rzecz pozwanej na podstawie nieważnej umowy kredytu, Sąd wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2021 roku , ustalił że umowa kredytu jest nieważna i zasądził na ich rzecz kwoty po 315,90 CHF , oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Wskazali ponadto, że Sad Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 marca 2023 roku wydanym w sprawie V ACa 511/21 uznał argumentację w zakresie nieważności umowy i zmienił wyrok sądu I instancji w zakresie zapłaty zasądzając na rzecz powodów kwotę 387.916,84 zł oraz kwotę 1242,60 CHF uznając, że ustawowe odsetki za opóźnienie należą się od dnia 1 lutego 2023 roku. Dla całkowitego zwrotu świadczenia pozostała jeszcze kwota dochodzona pozwem, o którą powodowie nie wnosili w przywołanym postępowaniu.

Pozwany bank w odpowiedzi na pozew z dnia 12 października 2022 roku wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od strony powodowej kosztów procesu na swoją rzecz. Strona pozwana argumentowała, że umowa o kredyt denominowany zakłada oznaczenie kwoty kredytu w walucie obcej, przy czym jego wypłata i spłata może następować w walucie polskiej, a taki typ umowy jest znany ustawie Prawo bankowe. Pozwany bank uznał za nietrafne podnoszone przez powoda zarzuty nieważności umowy oraz abuzywności jej postanowień. Wskazał, że kwota kredytu została ustalona w umowie, a wzrastać mógł jedynie koszt nabycia odpowiedniej ilości waluty obcej na potrzeby spłaty raty. Nawet przy aprobacie poglądu o abuzywności postanowień umownych zdaniem pozwanego nie może ona wpłynąć na możliwość dalszej realizacji umowy kredytu, który może być nadal spłacany we frankach szwajcarskich. Pozwany bank zaznaczył, że nietrafne jest utożsamianie mechanizmu denominacji z waloryzacją Strona pozwana wskazała, że kredytobiorcy otrzymali wszelkie informacje niezbędne dla dokonania oceny konsekwencji ekonomicznych niekorzystnej zmiany waluty, wyjaśniono im także zasady działania mechanizmu denominacji przewidzianego w umowie. Pozwany bank wywodził, że powodowie mogli dokonywać spłat bezpośrednio w walucie obcej, z pominięciem kursu sprzedaży z tabel kursowych. Zdaniem strony pozwanej postanowienia umowne dotyczące wypłaty i spłaty kredytu były indywidualnie uzgodnione ze stroną powodową, a postanowienia odsyłające do kursu kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego określanego w tabeli kursów banku nie naruszały dobrych obyczajów oraz interesów konsumenta. Pozwany w toku procesu nawet już po wydaniu wyroku przez Sąd Apelacyjny nadal podtrzymywał swoją argumentację.

Sąd ustalił, co następuje:

poza sporem pozostawało , że w dniu 29 sierpnia 2005 roku pomiędzy (...) w W. a kredytobiorcami T. M. i J. M. posiadającymi status konsumenta została zawarta umowa kredytu (...)

(...) udzielonego w walucie wymienialnej, z oprocentowaniem zmiennym.Kwotę udzielonego kredytu uzgodniono na 156.200,00 CHF, a przeznaczeniem kredytu miało być budowa domu mieszkalnego położonego w T.. Kredyt miał być spłacony w miesięcznych ratach malejących do dnia 1.04.2034 r. Na dzień sporządzenia umowy stawka referencyjna wynosiła 0,7600 %, marża -2 punkty procentowe, a oprocentowanie wynosiło 2,7600% w skali roku. Dla celów ustalenia stawki referencyjnej bank miał posługiwać się stawką LIBOR lub EURIBOR, przy czym stawka LIBOR3M była stosowana dla kredytów udzielanych we frankach szwajcarskich (§ 6 umowy). Kredytobiorcy zobowiązani byli zapłacić w dniu zawarcia umowy kredytu bezzwrotną prowizję od udzielonego kredytu w wysokości 1.874,40 CHF (§ 10 umowy Kredytu).

Pozwany wypłacił kredytobiorcom kredyt w siedmiu transzach w złotówkach w wysokości 392.732,74 zł.

/ zaświadczenie o spłacie kredytu k. 85 i nast./

W okresie od 29.08.2005 r. do dnia całkowitej spłaty, tj. dnia 2.03.2022 r. na rzecz Banku spłacone zostały raty w łącznej wysokości 661.647,41 zł, kapitał w wysokości 560.854,49 zł oraz odsetki w wysokości 100.792,92 zł. Kredytobiorcy ponieśli dodatkowo koszt prowizji za udzielenie kredytu w wysokości 1.874,40 CHF oraz opłaty za wydane zaświadczenia w łącznej wysokości 500 zł.

Po śmierci jednego z kredytobiorców, T. M. spadek po nim nabyła żona J. M. i syn O. M., po jednej drugiej części każde z nich, przy czym nabycie spadku nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza.

/ wypis z aktu poświadczenia dziedziczenia z 16.04.2019 r. Rep. (...) k. 81-83/ .

W dniu 22.12.2020 r. w sprawie o sygn.. I C 779/20 powodowie wytoczyli powództwo przeciwko pozwanej i wnieśli o uznanie, że przedmiotowa umowa kredytu jest nieważna i zasądzenie od pozwanej na ich rzecz kwoty 387.916,84 zł i 1.874,40 CHF. Wyrokiem z dnia 23.08.2021 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny, sygn. akt I C 779/20 ustalił że umowa kredytu jest nieważna i zasądził od pozwanej na rzecz powodów po 315,90 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty i oddalił powództwo w pozostałym zakresie.

/ wyrok SO w Gliwicach I Wydział Cywilny, sygn. akt I C 779/20 k. 104, akta I C 779/20/

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 marca 2023 roku wydanym w sprawie V ACa 511/21 uznał argumentację w zakresie nieważności umowy , zmienił natomiast wyrok sądu I instancji w zakresie zapłaty zasądzając na rzecz powodów kwotę 387.916,84 zł oraz kwotę 1242,60 CHF ponad kwotę zasądzona przez sąd I instancji, uznając że ustawowe odsetki za opóźnienie należą się od dnia 1 lutego 2023 roku. ( wyrok k- 246 , akta sprawy I C 779/20 )

Od 4 stycznia 2021 r. do dnia całkowitej spłaty kredytu tj. 2.03.2022r. spłacone zostały raty kapitałowo – odsetkowe w wysokości 274.230,57 zł. Tj. ponad to co dochodzone było w poprzednim postepowaniu.

Dnia 10 czerwca 2022 roku powodowie wezwali pozwanego do zapłaty kwoty 274.230,57 zł. Powodowie powołali się na nieważność umowy kredytu, wskazując na abuzywność postanowień umownych ustanawiających mechanizm denominacji kwoty kredytu i kwot rat.

(dowód: wezwanie z dnia 10.06.2022 roku, k. 65, pismo banku z dnia 4.07.2022 r. k. 72).

Ustaleń w zakresie przedstawionego powyżej stanu faktycznego, przyjętego za podstawę do przeprowadzonych w dalszej części rozważań prawnych, Sąd dokonał w oparciu o wszechstronną analizę całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w zakresie w pełni realizującym inicjatywę dowodową stron, kierując się przy tym dyrektywami określonymi w art. 233 § 1 k.p.c.

Sąd w oparciu o przepis art. 235

2 § 1 pkt 2 k.p.c. pominął dowód z zeznań świadka i przesłuchania stron, albowiem okoliczności, na jakie miały być przeprowadzone zgodnie ze sformułowaną tezą dowodową nie miały już znaczenie wobec treści prawomocnego wyroku ustalającego nieważność umowy.

Sąd zważył co następuje:

Ostatecznie wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 23 marca 2023 roku wydanym w sprawie V ACa 511/21 ustalone zostało, że umowa jaką powodowie mieli zawartą z pozwaną jest nieważna. Nie było zatem konieczności odnoszenia się do argumentacji przestawianej w tej sprawie w zakresie nieważności umowy- kwestia ta bowiem została już prawomocnie osądzona. Do rozliczenia pozostawało jedynie świadczenia jakiego domagali się powodowie w tym postepowaniu jako świadczenia nienależnego uiszczanego w ramach nieważnej umowy. Stwierdzenie nieważności spornych umów kredytu ze skutkiem ex tunc czyni nieważnymi świadczenia powodów w ich wykonaniu. Stosownie do treści art.405 k.c. k.c. w związku z art.410 § 1 k.c. pozwana obowiązania jest do zwrotu uzyskanej korzyści. Z treści art.405 k.c. wynika, że jeżeli dochodzi do bezpodstawnego wzbogacenia, to powstaje zawsze tyle odrębnych stosunków jednostronnie zobowiązujących, ile było stron nieważnej czynności umowy, które na jej podstawie otrzymały jakiekolwiek świadczenie. Przepis ten nakłada na każdego kto uzyskał przysporzenie obowiązek zwrotu, co jest źródłem stosunku prawnego jednostronnie zobowiązującego. Powyższa ocena jest konsekwencją podzielenia przez Sąd Najwyższy treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2021 r., III CZP 11/21, gdzie wskazano, iż z art. 410 § 2 k.c. wynika, że świadczenie spełnione w wykonaniu nieważnego zobowiązania jest - z zastrzeżeniem przypadków tzw. konwalidacji - świadczeniem nienależnym, a tym samym zgodnie z art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. podlega zwrotowi jako korzyść majątkowa uzyskana bezpodstawnie kosztem świadczącego, co do zasady bez potrzeby ustalania, czy i w jakim zakresie spełnione świadczenie wzbogaciło osobę, na której rzecz świadczenie zostało spełnione, ani czy majątek spełniającego świadczenie uległ zmniejszeniu. Samo bowiem spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie świadczącego, a uzyskanie tego świadczenia przez odbiorcę - przesłankę jego wzbogacenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2011 r., I CSK 66/11, niepubl., z dnia 9 sierpnia 2012 r., V CSK 372/11, niepubl., z dnia 28 sierpnia 2013 r., V CSK 362/12, niepubl., z dnia 15 maja 2014 r., II CSK 517/13, niepubl. i z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, niepubl.). takie tez stanowisko przyjąć Sad Apelacyjny w sprawie z udziałem powodów cyt. powyżej co stało się podstawą zmiany wyroku sądu i instancji i zasądzenia od pozwanej na rzecz powodów kwoty 387.916,84 zł oraz kwotę 1242,60 CHF uznając ,że ustawowe odsetki za opóźnienie należą się od dnia 1 lutego 2023 roku , ponad kwotę zasądzoną prze sąd I instancji tj. 631, 80 CHF. Poza sporem pozostawało, że powodowie dodatkowo wpłacili kwotę 274.230,57 zł. dochodzona w tym postępowaniu. Wobec powyższego sąd na mocy wskazanym przepisów zasądził dochodzona należności o czym orzeczono w pkt 1 wyroku. O odsetkach orzeczono zgodnie z art. 481 § 1 k.c. przyjmując, za Sądem Apelacyjnym, że pozwana pozostaje w opóźnieniu od dnia 1 lutego 2023 roku tj. od dnia kiedy powodowie po pouczeniu, podtrzymywali żądanie uznania nieważności umowy.

O kosztach orzeczono na mocy at. 100 k.p.c., uznając że powodowie ulegli jedynie w nieznacznym zakresie tj. w zakresie żądania zasadzenia odsetek za wcześniejszy okres, całością kosztów obciążył pozwaną .

Katarzyna Sznajder.