Pompa ciepła za słaba do domu o 300 m2. Sąd zasądził zwrot zaliczki 21 144 zł

Pozwem wniesionym w dniu 10 sierpnia 2023 r. do Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim powód F. N. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o zasądzenie od pozwanego (...) Sp. z o.o. z siedzibą w N. kwoty 21.144,48 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 28 marca 2023 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 31 sierpnia 2022 r. w miejscowości N. strony zawarły umowę nazwaną „Umowa sprzedaży i montażu systemu grzewczego”. Zgodnie z umową strona pozwana zobowiązała się do wykonania instalacji grzewczej budynku stanowiącego własność powoda poprzez założenie pompy ciepła marki Ł. (...) (1), 3-faz. o mocy 8 KW. Mimo nazwania umowy „umową sprzedaży” faktycznie jest ona umową o dzieło. Ustalenia dotyczące mocy pompy, jej marki i rodzaju dokonał przedstawiciel strony pozwanej w miejscu i czasie zawarcia umowy. Po dostarczeniu przez stronę pozwaną urządzeń, w tym pompy, do powoda przybyła ekipa montażowa z obcej firmy. Monterzy po rozpakowaniu urządzeń stwierdzili, że strona pozwana dostarczyła pompę innego typu o mocy 8 KW, ale dwufazową. Według powoda dostarczona pompa nie jest zdolna do ogrzania 160 m2 powierzchni domu. Następnie dostarczono grzałkę, która miała wspomagać pompę ciepła w przypadku jej niewydolności. Po stwierdzeniu tych okoliczności monterzy odstąpili od wykonania instalacji. Powód niezwłocznie skontaktował się ze stroną pozwaną żądając wyjaśnień. Strona pozwana stwierdziła, że może dostarczyć pompę 3-fazową o większej mocy, ale wówczas koszt wykonania dzieła będzie wyższy. Wobec wadliwego wykonania dzieła powód zawiadomił stronę pozwaną o odstąpieniu od umowy i zażądał zwrotu wpłaconej zaliczki w kwocie 21.144,48 zł w terminie do dnia 27 marca 2023 r. powołując się na przepisy art. 634, 636

1 i 644 kc.

Postanowieniem z dnia 30 października 2023 r. Sąd Rejonowy w Starogardzie Gdańskim uznał się niewłaściwym miejscowo i przekazał sprawę zgodnie z właściwością Sądowi Rejonowemu w Pleszewie.

W odpowiedzi na pozew pozwany, (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu stanowiska przyznał między innymi, że zaproponował powodowi wymianę towaru na towar o większej mocy za dodatkową opłatą po weryfikacji stanu technicznego budynku z uprzednim oświadczeniem powoda oraz zaprzeczył, by ustalenia dotyczące mocy pompy, jej marki i rodzaju dokonywał przedstawiciel pozwanej, by dostarczona pompa była niezgodna z umową, dostarczona pompa miała wadę, pozwana dostarczyła powodowi pompę 2-fazową, powód skutecznie odstąpił od umowy. Pozwany dostarczył pompę 3-fazową, ponieważ nie ma instalacji 2-fazowej dla pomp ciepła w ogóle. W „ankiecie doboru pompy ciepła dla inwestora” powód oświadczył, że powierzchnia ogrzewana budynku to 160 m2, budynek ma dwa poziomy, izolacja stropu ma grubość 20 cm, w budynku jest 6 grzejników. Na podstawie tych danych dokonano analizy energetycznej budynku i wspólnie z powodem wybrano pompę ciepła Ł. (...) (1), 3 faz. o mocy 8 kW. W dniu montażu pompy, a zatem w trakcie realizacji umowy, w toku przeprowadzonych czynności ujawniono rozbieżności pomiędzy danymi przedstawionymi przez powoda w arkuszu doboru pompy oraz stanem rzeczywistym. Okazało się, że powierzchnia ogrzewana budynku to 200 m2, a nie jak wskazał powód 160m2, budynek ma cztery poziomy, a nie jak wskazał powód dwa, izolacja stropu w budynku ma grubość 6 cm, w budynku znajduje się 13 grzejników. Ze względu na powyższe spółka zaproponowała powodowi wymianą urządzenia na pompę (...), nie dlatego że pompa ciepła dostarczona przez pozwaną była niezgodna z umową, ale w tym celu aby za dodatkowym wynagrodzeniem powód uzyskał produkt bardziej dopasowany do charakterystyki energetycznej budynku. Pozwana spółka przygotowała aneks do umowy na zakup towaru o mocy 12 kW. Powód odmówił podpisania aneksu. Zdaniem pozwanego po stronie powoda nie zaktualizowały się żadne przesłanki uprawniające go do odstąpienia od umowy czy żądania zwrotu ceny. Zgodnie z umową dostarczono powodowi pompę ciepła (...), 3 faz. o mocy 8 kW i pompa ta nie ma wady.

W toku sprawy strony podtrzymały stanowiska, a próby ugodowego zakończenia sprawy nie przyniosły oczekiwanego rezultatu.

Sąd ustalił następujące fakty:

W dniu 31 sierpnia 2022 r. w miejscowości N. powód F. N. zawarł z pozwanym (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N., którego reprezentował przedstawiciel handlowy I. L., umowę sprzedaży i montażu systemu grzewczego numer (...). Umowa dotyczyła sprzedaży i wykonania instalacji systemu grzewczego pod adresem wskazanym przez zamawiającego opartego o pompę ciepła model (...) faz. o mocy 8 kW. Zamawiający oświadczył, że całkowita powierzchnia użytkowa budynku wynosi 160 m2 i jest ona zgodna z dokumentacją projektową budynku, w której posiadaniu znajduje się zamawiający. (...) zobowiązał się do przygotowania, sprzedaży i wykonania usługi montażu wyżej wymienionego przedmiotu umowy wraz z niezbędną infrastrukturą potrzebną do podłączenia się do istniejącej instalacji grzewcze, dostarczenia niezbędnych podzespołów do uruchomienia urządzenia grzewczego w ciągu 90 dni roboczych, zamontowania urządzenia grzewczego w ciągu 60 dni roboczych od daty dostarczenia przedmiotu umowy oraz przeszkolenia zamawiającego z jego obsługi. Zamawiający zgodnie z normą art. 589 kc miał stać się pełnoprawnym właścicielem instalacji, z chwilą opłacenia wartości faktury wystawionej przez (...). Do czasu opłacenia faktury właścicielem instalacji jest firma (...). Zamawiający miał współpracować z (...) w dobrej wierze w celu realizacji przedmiotu umowy. Zobowiązał się dostarczyć wykonawcy dane niezbędne do prawidłowej realizacji przedmiotu umowy oraz umożliwić wykonawcy przeprowadzenie wywiadu technicznego dla budynku, w którym wykonana ma być instalacja ogrzewania. Zgodnie z umową miał prawo odstąpienia od umowy w terminie 14 dni od dnia jej zawarcia bez podania przyczyny. Po upływie terminu 14 dni od dnia zawarcia umowy zamawiający tracił prawo odstąpienia od umowy na podstawie uprawnień wynikających z ustawy o prawach konsumenta. W celu skorzystania z prawa odstąpienia od umowy zamawiający zobowiązał się poinformować wykonawcę o swojej decyzji o odstąpieniu od przedmiotowej umowy w drodze jednoznacznego oświadczenia przesłanego do wykonawcy. W przypadku rozwiązania umowy lub odstąpienia od niej z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, zamawiający zobowiązał się do zwrotu systemu grzewczego, a także wszelkich poniesionych przez wykonawcę kosztów w związku z realizacją zobowiązań wynikających z niniejszej umowy, w szczególności kosztu montażu systemu grzewczego oraz naprawienia szkody na zasadach ogólnych. Zmawiający zobowiązał się do zapłaty wynagrodzenia w wysokości 51.144,48 zł brutto wykonawcy. W umowie ustalono, że zamawiający zapłaci (...) wynagrodzenie w następujący sposób: 21.144,48 zł brutto poprzez kredyt bankowy oraz 30.000 zł brutto poprzez wpłatę własną w terminie 3 dni po wykonaniu przedmiotu umowy.

Przed podpisaniem umowy tego samego dnia powód wypełnił ankietę doboru pompy ciepła dla inwestora. Z ankiety doboru pompy ciepła dla inwestora wynika, że budynek powoda został wybudowany między 1980, a 1990 rokiem, jest po termomodernizacji, ma dwa poziomy, powierzchnia ogrzewana budynku to 160 m2, optymalna temperatura to 21 st. Ściany zewnętrzne wykonane są z pustaku i cegły, izolowane styropianem o grubości 8 cm, dach izolowany jest styropianem o grubości 20 cm. Budynek posiada okna nowe 2 i 3 szybowe, w budynku jest ogrzewanie podłogowe na powierzchni 10 m2 i 6 grzejników stalowych. Obecnym źródłem ogrzewania jest kocioł na ekogroszek, a pozwany rocznie zużywa 4 tony opału.

(dowód: umowa k. 4-5v, ankieta k. 6-7, zestawienie materiałowe k. 8, notatki przedstawiciela pozwanego k. 9-9v)

Do zawarcia umowy doszło w domu powoda przy ulicy (...) w miejscowości N.. Przedstawiciel handlowy pozwanego I. L. przed montażem był w tym domu dwukrotnie najpierw pojechał na spotkanie na którym przedstawił ofertą, a następnie w celu finalizacji umowy. Widział pomieszczenie, w którym znajduje się kotłownia. Powód zgodnie z umową zapłacił pozwanemu kwotę 21.144,48 zł

(dowód: zeznania I. L. k. 151v-152, przesłuchanie powoda k. 153-153v)

W dniu 4 listopada 2022 r. pozwany wystawił powodowi zamówienie od klienta nr (...). Zamówienie objęło pompę ciepła Ł. (...) (2) kW, sterownik pompy ciepła, zasobnik C.O., zasobnik C.W.U. filtr magnetyczny, podstawę antywibracyjną 450 mm 2 szt., pompę obiegową, zawór przełączający 3d z siłownikiem zaworu.

Po zawarciu umowy kurier dostarczył powodowi pompę ciepła (...). Omyłkę spostrzegli monterzy, którzy przyjechali na montaż pompy i rozpoczęli prace instalacyjne. Jednocześnie zgłosili powodowi i pozwanemu, że pompa o mocy 8 kW może nie wystarczyć do ogrzania budynku powoda. Pozwany polecił odstąpienie od montażu. Następnie do powoda została dostarczona kurierem właściwa pompa tj. (...). Powód nie odebrał tej pompy. Jednocześnie trwały rozmowy z powodem co do możliwości zamiany pompy na pompę o większej mocy, tj. 12 kW.

(dowód: zamówienie k. 53, zeznania L. T. k. 151-151v, zeznania U. K. k. 152-152v, zeznania N. J. k. 152v-153, przesłuchanie powoda k. 153-153v, przesłuchanie powoda k. 154)

W dniu 2 marca 2023 r. pracownik pozwanego wysłał powodowi maila z propozycją zamiany pompy ciepła (...) na (...). Do wiadomości dołączono aneks do umowy nr (...), zgodnie z którym wprowadzono zmianę w pkt 1.1. umowy oraz zestawieniu materiałowym/ofercie poprzez zmianę na pompę ciepła (...). Zmieniono też wynagrodzenie na kwotę 53.099,28 zł, które miało być płatne w następujący sposób: 40% wartości brutto przedmiotu umowy, tj. 21.144,48 zł brutto poprzez kredyt bankowy i 60% wartości brutto przedmiotu umowy, tj. 31.954,80 zł brutto w terminie 3 dni po zakończeniu montażu przedmiotu umowy.

Pismem swego pełnomocnika z dnia 9 marca 2023 r. powód F. N. odstąpił od umowy sprzedaży i montażu systemu grzewczego i wezwał pozwanego do zwrotu zaliczki w kwocie 21.144,48 zł w terminie do dnia 27 marca 2023 r., pod rygorem skierowania sprawy do sądu. Pozwany w piśmie swego pełnomocnika z dnia 24 marca 2023 r. uznał odstąpienie za bezskuteczne. Powód podtrzymał swoje stanowisko i wolę odstąpienia od umowy w piśmie z dnia 8 kwietnia 2023 r. Pismem swego pełnomocnika z dnia 4 maja 2023 r. pozwany wskazał, że nie odpowiada za dane przekazane przez powoda co do powierzchni budynku, liczby pięter i ilości grzejników, natomiast pismem z dnia 28 czerwca 2023 r. wezwał powoda do zapłaty na swoją rzecz kwoty 30.000,00 zł w terminie 3 dni

(dowód: pismo pełnomocnika powoda k. 10, 11, 75, wezwanie do zapłaty k. 12, 82, pełnomocnictwo k. 13, wiadomość mailowa z aneksem k. 66-67v, pismo pełnomocnika pozwanego k. 69, 70, 77-78, pełnomocnictwo k. 71 )

Budynek powoda ma około 300 m2. Zbudowany jest z trzech kondygnacji (3 poziomy), pierwszy to piwnica, drugi to parter i trzeci to piętro pierwsze. Każdy poziom ma około 100 m2. Pompa ciepła o mocy 8kW jest za mała, aby mogła prawidłowo i ekonomicznie ogrzewać budynek powoda. Koniecznym byłoby zainstalowanie w budynku powoda pompy ciepła o mocy grzewczej około 14 kW. Faktycznie dostarczona pompa ciepła o zasilaniu jednofazowym 230V nie mogłaby być eksploatowana w budynku powoda, gdyż przyłącze elektryczne do budynku może przenieść tylko 16 Amper, zaś prąd pracy jednofazowej pompy ciepła jest większy o czym informuje producent urządzenia.

(dowód: opinia biegłego k. 182-215)

Stan faktyczny – częściowo niesporny – został ustalony na podstawie zawnioskowanych dowodów, które zasadniczo tworzą raczej spójny obraz. Umowa została zawarta w formie pisemnej i jej treść nie budzi wątpliwości. Strony nie spierały się też co do treści i prawdziwości pozostałych dokumentów. Sąd pominął wydruki dotyczące rodzajów pomp ciepła z Internetu k. 86-90v) oraz dokumenty dotyczące specyfikacji energetycznej (k. 54-64). Istotne fakty, które miały być odtworzone na ich podstawie zostały omówione przez biegłego N. U. (1). Temat techniczny zawarty w opinii jest wysoce specjalistyczny i wymagał zastosowania nie tylko wiedzy podstawowej z dziedziny energetyki cieplnej (ogrzewania), termodynamiki i wymiany ciepła, ale również doświadczenia zawodowego w przedmiocie projektowania i eksploatacji instalacji grzewczych, gdzie pompa ciepła jest podstawowym źródłem ciepła. Opinia biegłego szczegółowo i w sposób przystępny opisuje problem zaprojektowania, doboru i eksploatacji nowoczesnego i mało znanego urządzenia grzewczego jakim jest pompa ciepła. Do wniosków opinii Sąd odniesie się w dalszej części uzasadnienia.

Sąd dał wiarę, że powodowi dostarczono pompę jednofazową, wersja powoda której pozwany konsekwentnie zaprzeczał w odpowiedzi na pozew i dalszych pismach procesowych została potwierdzona także przez świadków zawnioskowanych przez pozwanego i prezesa zarządu pozwanej spółki. W trakcie przesłuchania prezes zarządu tłumaczył dostarczenie błędnej pompy omyłką kuriera. W ocenie Sądu ujawnienie tej omyłki miało daleko idące konsekwencje dla powstania niniejszego sporu. Prawidłowa pompa nie została dostarczona niezwłocznie, ponieważ pozwany nie dysponował w tamtym czasie pompą trzyfazową. Realizacja zamówienia miała więc ulec opóźnieniu. Monterzy zdążyli się podzielić z powodem i pozwanym uwagami co do niewłaściwego doboru pompy ciepła, uważając że pompa o mocy 8 kW będzie niewystarczająca do ogrzania domu powoda. Powód nabrał wątpliwości i stracił zaufanie do pozwanego. Pozwany zaproponował powodowi zmianę pompy na taką o mocy 12 kW za dopłatą, ale nie zdołał przekonać powoda. Nie ma dowodów na to by zamianę pompy o większej mocy zaproponowano powodowi przed sezonem grzewczym. To ma duże znaczenie, bo oznacza dalsze wysokie wydatki na ogrzewanie tradycyjne i zwiększając frustrację zamawiającego, eliminuje zaufanie we wzajemnych relacjach.

Dalej kwestią sporną było, czy powód podał w ankiecie doboru pompy ciepła nieprawdziwe dane. Ankieta sporządzana była w budynku, w którym miało dojść do montażu urządzenia. Powód twierdził, że informował przedstawiciela, że budynek ma 200 m2, zaś powierzchnia którą ogrzewa to 160 m2, gdyż na piętrze są dwa pokoje, które są ogrzewane tylko wtedy, kiedy są goście. Faktycznie w ankiecie pojawia się powierzchnia 160 m2. Ankieta posługuje się pojęciem „powierzchnia ogrzewana budynku”. Biegły zwrócił uwagę na to, że wiele osób – właścicieli budynków mieszkalnych rozumuje w ten sposób, że jeżeli w danym pomieszczeniu nie ma instalacji grzewczej (grzejników) lub instalacja grzewcza jest, ale jest wyłączona z eksploatacji to takie pomieszczenie jest nieogrzewane. Myślą, że jeżeli w danym pomieszczeniu wyłączone zostaną grzejniki, to do tego pomieszczenia nie jest doprowadzana energia cieplna i to pomieszczenie można pominąć w ogólnym bilansie cieplnym budynku.

Według biegłego jest to poważny błąd w rozumowaniu ponieważ wyłącznie ogrzewania w kilku pomieszczeniach, nie obniża w sposób znaczący zapotrzebowania całego budynku w moc grzewczą. Niestety wiele osób tego nie rozumie i stąd wynikają błędy w doborze urządzeń grzewczych dla budynków mieszkalnych.

W niniejszej sprawie ankieta może wprowadzać w błąd ponieważ posługuje się pojęciem powierzchnia ogrzewana, a sama umowa pojęciem powierzchni użytkowej budynku. Przedstawiciel handlowy wpisał w obu przypadkach jedną powierzchnię 160 m2 polegając na danych przekazanych przez powoda . W ocenie Sądu takie bezkrytyczne podejście do podanych danych jest nieprofesjonalne. Budynek powoda jest budynkiem ponadstandardowym jeśli idzie o wielkość. Monterzy byli w stanie ocenić go wizualnie. Przedstawiciel handlowy był w tym budynku raz przed podpisaniem umowy oraz kolejny w dniu zawarcia umowy. Oglądał kotłownię. Wiedział, że tylko powód korzysta z budynku i całej instalacji CO. Pełnomocnik pozwanego ma rację, że do policzenia kondygnacji, czy grzejników oraz oszacowania powierzchni budynku potrzebna jest podstawowa wiedza matematyczna. Jeżeli posiadania takiej wiedzy można oczekiwać od powoda, to także należy jej oczekiwać od przedstawiciela handlowego pozwanej spółki. Skoro był w budynku oglądał go to miał szansę zweryfikować wszystkie dane przekazane przez powoda. Ankieta doboru urządzenia koncentrowała się na kwestii ogrzewania. Powód wskazywał, że nie ogrzewa całego budynku i konsekwentnie podał dane, które dotyczą tylko kwestii ogrzewania, czyli grzejników z których korzysta i tych poziomów na których one się znajdują. Odstępstwa danych w ankiecie od stanu rzeczywistego nie wynikają więc z bezpośredniego, kierunkowego zamiaru powoda wprowadzenia w błąd, bo trudno wprowadzić w błąd osobę, która naocznie może sprawdzić prawdziwość danych. W ocenie sądu rozbieżność pomiędzy ankietą, a stanem rzeczywistym wynika z nieprawidłowego i niedokładnego zebrania danych do ankiety przez przedstawiciela handlowego. Trzeba podkreślić, że oferowane przez pozwanego urządzenia to urządzenia nowoczesne, wysokospecjalistyczne i bardzo drogie w stosunku do tradycyjnych systemów grzewczych. Trudno oczekiwać od zamawiającego, by sam dokonał wyboru stosownego urządzenia i właściwie ocenił wagę poszczególnych parametrów istotnych przy doborze właściwej pompy. W tym zakresie jest zdany na profesjonalną obsługę wykonawcy, na jego doświadczenie, wiedzę i dobrą wolę rozumianą jako dobry obyczaj handlowy.

O procesie doboru pompy ciepła do określonego budynku pisał biegły N. U. (1). Przede wszystkim podkreślał, że dobór wielkości pompy ciepła, czyli jej mocy grzewczej do istniejącego budynku jest bardzo trudne. Dotyczy to w szczególności budynków już istniejących, które zostały wybudowane kilka lub kilkanaście lat temu. Najczęściej takie budynki nie mają żadnej dokumentacji technicznej opisującej tzw. zapotrzebowanie budynku w moc grzewczą wyrażoną w kW (kilowatach), nie mają również określonego zapotrzebowania budynku na energię cieplną do ogrzewania wyrażoną w GJ (gigadżulach) lub kWh (kilowatogodzinach). Można zlecić profesjonalne wykonanie projektu zapotrzebowania budynku na moc grzewczą i zapotrzebowania na energię cieplną do ogrzewania, co pozwoli na precyzyjne dobranie pompy ciepła dla istniejącego budynku, bez względu na to w jakim okresie był zbudowany. Można też określić zapotrzebowanie na moc cieplną budynku w sposób uproszczony na podstawie doświadczenia oferenta pompy ciepła w dziedzinie szacowania zapotrzebowania budynku na moc grzewczą z uwzględnieniem powierzchni ogrzewanej budynku, podawanej w metrach kwadratowych. Jest to metoda wystarczając dla prawidłowego dobrania pompy ciepła, jeżeli osoba wykonująca takie szacowanie, ma duże doświadczenie w określaniu zapotrzebowania na moc grzewczą.

Biegły wskazał, że dobór wielkości pompy ciepła nie jest prosty i stanowi kompromis pomiędzy kosztami inwestycyjnymi, jakim jest zakup i montaż pompy ciepła, a kosztami późniejszej eksploatacji budynku. Pozwany powinien przedstawić powodowi, z jakimi konsekwencjami będzie się wiązał wybór pompy ciepła o mniejszej mocy grzewczej. Mniejsza moc pompy ciepła oznacza, że inwestycja będzie tańsza, ale więcej energii zużyje grzałka elektryczna, jako dodatkowe źródło ciepła. Jednocześnie jeżeli dobrana zostanie pompa ciepła o większej mocy grzewczej, czyli inwestycja będzie droższa, to czas pracy grzałki będzie mniejszy, czyli niższe będą koszty eksploatacyjne.

Opinia biegłego N. U. (2) jest zrozumiała i kompletna, biegły wyjaśnił wszelkie wątpliwości jakie w toku sprawy podniosły strony i należycie uzasadnił swoje stanowisko. Przedstawiony wywód jest szczegółowy, logiczny i w konsekwencji pozwala na ocenę trafności wniosków końcowych.

Sąd pominął przy ustalaniu istotnych faktów wpis internetowy (k. 226), ponieważ pełnomocnik powoda nie objął go poprawnym wnioskiem dowodowym.

Sąd zważył, co następuje:

Umowa, na którą powołuje się powód w niniejszej sprawie została zawarta przez przedsiębiorcę w ramach prowadzonej działalności z konsumentem. Za konsumenta, zgodnie z dyspozycją art. 22

1 k.c. uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Stan faktyczny pozwala na ustalenie, że strony łączyła umowa o dzieło zdefiniowana w art. 627 kc, który stanowi, że przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Umowa o dzieło jest umową konsensualną, odpłatną i wzajemną o charakterze zobowiązującym. Poszukując różnic pomiędzy innymi umowami Kodeksu cywilnego o podobnych cechach, jak i funkcji, zwraca się uwagę na to, że podstawowa różnica leży w rezultacie. Wykonanie umowy o dzieło ma doprowadzić w przyszłości do powstania konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, jako koniecznego do osiągnięcia zgodnie z treścią umowy. Dlatego też za umowę o dzieło uznaje się każdą umowę, której przedmiotem świadczenia jest wykonanie dzieła, a więc jego stworzenie lub przetworzenie do takiej postaci, w jakiej poprzednio nie istniało. Obowiązkiem strony przyjmującej zamówienie jest wykonanie umówionego dzieła zgodnie z treścią zawartej umowy, czy to w formie pisemnej, czy ustnej, zgodnie z posiadaną wiedzą i doświadczeniem oraz zgodnie z posiadanymi umiejętnościami. Przy wykonywaniu umowy o dzieło wykonujący obowiązany jest zachować należytą staranność. Rezultat jego pracy stanowi wytworzenie dzieła o cechach zindywidualizowanych, nieistniejącego w takiej postaci przed rozpoczęciem wykonywania umowy.

Zawarcie umowy o dzieło nie powoduje powstania pomiędzy stronami stosunku podporządkowania. Przyjmujący zamówienie nie jest w związku z powyższym związany poleceniami zamawiającego w zakresie sposobu wykonania dzieła, chociaż strony mogą taki obowiązek określić w umowie (obowiązek wykonania dzieła zgodnie z poleceniami zamawiającego). Przyjmujący zamówienie powinien dążyć do wykonania dzieła zgodnie z treścią zobowiązania, tak aby interes zamawiającego został zaspokojony w jak najwyższym stopniu. Art. 636 kc stanowi podstawę uprawnienia zamawiającego do kontroli przyjmującego zamówienie pod względem sposobu wykonania dzieła. Przyznanie zamawiającemu prawa kontroli sposobu wykonania dzieła ma na celu zwiększenie prawdopodobieństwa wykonania dzieła niewadliwego. Celem umowy jest osiągnięcie zindywidualizowanego w umowie rezultatu (dzieła) cechującego się właściwościami, na których zależy zamawiającemu.

Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 636 kc, zakres kontroli przyznanej zamawiającemu obejmuje dwa aspekty. Pierwszy z nich dotyczy możliwości dokonania oceny procesu wykonywania dzieła z punktu widzenia jego wadliwości. Wydaje się, że chodzi tutaj o zasady wiedzy technicznej, które determinowane są przedmiotem wykonywanego dzieła (analogiczne do tych, o których stanowi art. 647 kc), ale również o powszechnie przyjmowane zasady wykonania określonych prac. Drugim aspektem kontroli jest zgodność wykonywania dzieła z umową. Zamawiający ma zatem prawo oceny sposobu wykonania dzieła z określonymi w umowie zasadami, jeśli takie zostały w niej zawarte. W tym zakresie mieścić się będzie również kontrola sposobu wykonywania dzieła pod kątem osiągnięcia określonych w umowie jego specyficznych właściwości.

Do odpowiedzialności za wady dzieła na podstawie art. 638§1 kc stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży. Zatem w zakresie odpowiedzialności za wady dzieła od dnia 25 grudnia 2014 r. obowiązuje w kodeksie cywilnym model rękojmi odpowiadający koncepcji rękojmi za wady rzeczy sprzedanej, z włączeniami przewidzianymi w art. 638 § 1 zdanie drugie kc. Istotnym kryterium umożliwiającym odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, co stanowi jednocześnie charakterystyczny (i dystynktywny) element umowy o dzieło. W kontekście konsekwencji wynikających z doniosłości prawnej omawianego kryterium, nie chodzi o to, aby ocena odnośnie do istnienia wad dokonywana była z punktu widzenia zgodności rezultatu umowy z jej treścią (treścią stosunku zobowiązaniowego), bo ta zawsze przecież jest dokonywana w odniesieniu do wszystkich umów obligacyjnych w aspekcie odnoszącym się do ewentualnej odpowiedzialności stron za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 471kc), lecz o to, aby była możliwa ocena uzgodnionego przez strony rezultatu według odpowiednio stosowanych przepisów o rękojmi (art. 638 kc w związku z art. 556 § 1 i § 2kc), a więc innymi słowy również o to, aby było możliwe odpowiednie zastosowanie przepisów o odpowiedzialności za wady.

Zgodnie z art. 556 kc , sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną (rękojmia). Wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. Rzecz sprzedana jest niezgodna z umową w szczególności, gdy nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia; nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego, w tym przedstawiając próbkę lub wzór; nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego jej przeznaczenia; została kupującemu wydana w stanie niezupełnym (art. 556

1 § 1 kc). Rzecz sprzedana ma wadę fizyczną także w razie nieprawidłowego jej zamontowania i uruchomienia, jeżeli czynności te zostały wykonane przez sprzedawcę lub osobę trzecią, za którą sprzedawca ponosi odpowiedzialność, albo przez kupującego, który postąpił według instrukcji otrzymanej od sprzedawcy (art. 556

1 § 3 kc). Wypada zauważyć, że ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady sprzedanej rzeczy ma charakter niemal absolutny. Obciąża go niezależnie bowiem od tego, czy to on spowodował wadliwość rzeczy, czy ponosił w tym zakresie jakąkolwiek winę, a nawet czy w ogóle wiedział lub mógł wiedzieć o tym, że sprzedawana rzecz jest wadliwa. Brak wiedzy pozwanej, choćby nawet elementarnej, czy nawet podejrzeń, w żaden sposób nie wpływał więc na wyłączenie odpowiedzialności, czy jej ograniczenie (art. 557 § 1 kc). Zarówno w judykaturze, jak i doktrynie, ugruntowany został także pogląd, że aby nastąpiło zwolnienie sprzedawcy od odpowiedzialności z tytułu rękojmi, w myśl art. 557 kc, kupujący musi wiedzieć o wadzie i nie podlega badaniu kwestia, czy powinien był wiedzieć. Dla zwolnienia sprzedawcy od odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wady nie wystarczy, że kupujący mógł, przy dołożeniu należytej staranności, wadę zauważyć. Sprzedawca bowiem odpowiada także za wady jawne, jeśli nie były kupującemu znane. W tym miejscu warto też dodać, że w art. 354 k.c. mieści się również obowiązek lojalności sprzedawcy wobec kupującego, który winien w szczególności przejawiać się w przedstawieniu drugiej stronie, niebędącej fachowcem w danej dziedzinie, rzeczywistego stanu sprzedawanej rzeczy.

W niniejszej sprawie powód wykazał, że sprzedana mu w ramach umowy z dnia 31 sierpnia 2022 r. pompa ciepła o mocy 8kW jest za mała, aby mogła prawidłowo i ekonomicznie ogrzewać budynek powoda. Koniecznym byłoby zainstalowanie w budynku powoda pompy ciepła o mocy grzewczej około 14 kW. Jest to wada istotna, gdyż wyklucza osiągnięcie zamierzonego celu. Zgodnie z przyjmowaną w judykaturze definicją pojęcia wad istotnych, są to wady, które czynią dzieło niezdatnym do zwykłego użytku, albo które sprzeciwiają się wyraźnej umowie. W tym zakresie należy uwzględniać odpowiednie oczekiwania zamawiającego związane z funkcjonowaniem dzieła. Ma on prawo domagać się bowiem nie tylko jego ogólnej sprawności pod względem technicznym, lecz także normalnego i niezakłóconego funkcjonowania wszystkich jego zespołów i elementów, pozwalających na właściwą eksploatację dzieła, zgodnie z jego przeznaczeniem i parametrami techniczno-eksploatacyjnymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 388/03, niepubl.). O właściwościach, jakie ma mieć dzieło decydują przede wszystkim strony umowy, które powinny określić jego właściwości oczekiwane przez zamawiającego. Przyjmujący zamówienie do tych oczekiwań powinien odnieść się najpierw przy zawieraniu umowy, przez zadeklarowanie, czy jest w stanie spełnić oczekiwania zamawiającego, a potem w procesie wykonania umowy. Nie oznacza to jednak, że właściwości dzieła determinuje wyłącznie wola zamawiającego. Jeżeli bowiem przedmiotem umowy są dzieła, dla których istnieją pewne standardy, z zachowaniem których powinny być wykonane nie z uwagi na estetykę, lecz bezpieczeństwo eksploatacji, to dzieło musi być wykonane z ich zachowaniem, niezależnie od tego, czy zamawiający zostanie o tych wymaganiach poinformowany przez przyjmującego zamówienie. Umowa o dzieło wtedy zostaje należycie wykonana, gdy dzieło ma właściwości wynikające z ustalonych dla niego norm i uzgodnione przez strony. Zamawiający ma prawo oczekiwać, iż dzieło zostało wykonane bez wad technicznych i korzystanie z niego nie stworzy niebezpieczeństwa dla zdrowia i życia jego samego lub osób trzecich. Gdyby tak było, to korzystanie z dzieła byłoby wyłączone. Wady istotnej dzieła nie można ograniczać wyłącznie do takiej, która uniemożliwia korzystanie z niego zgodnie z jej przeznaczeniem. Wadą istotną jest także wada, mimo której rzecz może być używana, lecz przy istotnym dyskomforcie.

W umowach zgodnie z art. 65§2 kc należy badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. W tym przypadku celem był montaż nowoczesnego systemu grzewczego, który pozwoli na ogrzanie budynku powoda. Zaproponowana przez powoda pompa do tego celu się nie nadaje.

Zgodnie z art. 560§1 kc, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Ograniczenie to nie ma zastosowania, jeżeli rzecz była już wymieniona lub naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca nie uczynił zadość obowiązkowi wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady. Stosownie do 560§4 kc kupujący nie może odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna. W doktrynie dominuje pogląd, że skoro wykonanie prawa odstąpienia od umowy wymaga złożenia oświadczenia woli przez kupującego, niewystarczające jest samo wezwanie sprzedawcy o zwrot ceny, jak również pozew o zwrot ceny (zob. K. Osajda (red. serii), W. Borysiak (red. tomu), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 32, Warszawa 2024). W ocenie Sądu powód w sposób skuteczny odstąpiła od umowy. Przede wszystkim pismem z dnia 9 marca 2023 r. powód - reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika - zawiadomił pozwaną o niezgodności pompy ciepła z umową i jednocześnie złożył oświadczenie o odstąpieniu od umowy i wezwała pozwanego do zwrotu zaliczki. W myśl przepisu art. 494 kc, strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, obowiązana jest zwrócić drugiej stronie wszystko, co od niej uzyskała na mocy umowy; może żądać zwrotu nie tylko tego, co świadczyła, lecz również naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania. Powód wykazał fakt skutecznego odstąpienia od zawartej umowy, a tym samym zasadność żądania zwrotu wynagrodzenia świadczonego na rzecz pozwanego. W tej sytuacji Sąd w pkt 1 wyroku zasądził całą dochodzoną kwotę, tj. 21.144,48 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 28 marca 2023 r. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 kc. Zobowiązanie do zwrotu tego świadczenia ma charakter bezterminowy. Świadczenie podlega więc zgodnie z art. 455 kc spełnieniu niezwłocznie po wezwaniu skierowanym przez wierzyciela. W wezwaniu oznaczono termin zapłaty na dzień 27 marca 2023 r., stąd też żądanie zasądzenia odsetek od dnia następnego podlegało uwzględnieniu.

O kosztach w pkt 2 i 3 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 98§1 kc. Na koszty, które poniósł powód złożyły się opłata sądowa w wysokości 1.060,00 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 3.600,00 zł, 17 zł opłaty skarbowej oraz 2.000,00 zł skonsumowanej w całości zaliczki na koszty opinii biegłego. Pozostałe koszty wynagrodzenia biegłego w kwocie 523,02 zł pokrył Skarb Państwa.

Anna Zielińska