Sąd uznał pożyczkę zawartą w czasie psychozy maniakalnej za nieważną

Stan faktyczny

Powódka od kilkudziesięciu lat (od 1992 r.) choruje na chorobę afektywną dwubiegunową. Była z tego powodu wielokrotnie hospitalizowana w szpitalach psychiatrycznych. W okresie od marca do początku września 2022 r. wystąpił epizod maniakalny (psychoza maniakalna) w przebiegu tej choroby psychicznej (wcześniej – do lutego 2022 r. – powódka przebywała w szpitalu psychiatrycznym z powodu epizodu depresyjnego). W okresie trwania psychozy maniakalnej powódka zawarła umowę pożyczki ze stroną pozwaną w dniu 6 lipca 2022 r. W trakcie procedury poprzedzającej zawarcie umowy zdradzała dobry, optymistyczny nastrój, była rozmowna, zapraszała obsługującą ją pracownicę placówki na lody do prowadzonego przez siebie punktu ich sprzedaży, po usunięciu awarii maszyny służącej do ich produkcji. Poprzedni epizod maniakalny (leczony szpitalnie) miał miejsce w maju 2021 r. (k. 152, 180).

Stan psychiczny powódki w chwili zawarcia umowy pożyczki w dniu 6 lipca 2022 r. wyłączał swobodne i świadome pojęcie decyzji i wyraźnie woli w zakresie spornej umowy pożyczki – z powodu w/w choroby psychicznej, która wówczas przejawiała się epizodem maniakalnym.

Dowód: opinia biegłego, k. 516, 521, 544-546

dokumentacja leczenia psychiatrycznego, k. 9, 112-412, 426-469

zeznania A. Z., k. 495-496

dokumentacja zawarcia umowy pożyczki, k. 45-60

Ocena dowodów

Podstawę ustalenia stanu psychicznego powódki w chwili zawarcia umowy stanowi obszerna dokumentacja z leczenia psychiatrycznego w połączeniu z opinią biegłego lekarza psychiatry. Opinię tę (wraz z uzupełnieniem) Sąd uznał za pełną, jasną i poprawną metodologicznie. Opiniowanie przez lekarzy specjalistów psychiatrów na potrzeby postępowania cywilnego nie wymaga osobistego zbadania opiniowanego. Opiniowanie w rozumieniu art. 278 k.p.c. nie jest elementem postępowania leczniczego, a tylko tej ostatniej kwestii dotyczy art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Opiniowanie na potrzeby postępowania leczniczego dotyczy ustaleń dotyczących aktualnego stanu zdrowia pacjenta, a w niniejszej sprawie przedmiotem opinii jest coś zupełnie innego – odtworzenie stanu historycznego (z lipca 2022 r.) na potrzeby sporu o ważność umowy cywilnoprawnej.

Zeznania A. Z. są wiarygodne. Biegły lekarz psychiatra przekonująco wyjaśnił, że uchwycenie przez osobę niefachową stanu manii jest utrudnione lub wręcz niemożliwe bez wykształcenia medycznego i znajomości szerszego kontekstu związanego z przebiegiem wcześniejszego leczenia.

Zeznania E. K. nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Kwalifikacja prawna

Choroba psychiczna powódki (choroba afektywna dwubiegunowa), aktywnie przejawiająca się w momencie zawarcia umowy epizodem psychozy maniakalnej spowodowała, że w chwili jej zawarcia powódka miała zniesioną zdolność świadomego lub swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Jej oświadczenie woli było więc bezwzględnie nieważne, a umowę należy uznać za nieważną na podstawie art. 82 k.c. w zw. z art. 189 k.p.c. (punkt I. sentencji).

Jak wspomniano już wcześniej – sam zewnętrzy obraz zachowania powódki – bez odpowiedniego fachowego kontekstu medycznego – o niczym w tym względzie nie przesądzał.

Koszty

W punktach II. i III. zasądzony koszty nieopłaconej pomocy prawnej na rzecz wygrywającej proces powódki oraz pozwanego – zgodnie z zasadą z art. 98 k.p.c. Wysokość kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu (z podatkiem VAT): w przypadku adw. M. S.-S. ustalono w stawce

podstawowej (3.600 + 23%VAT), gdyż jej udział w postępowaniu nie był zbyt pracochłonny, natomiast w odniesieniu do adw. W. G. – w stawce

podwójnej (2 x 3600 + 23%VAT), gdyż jego czynności dotyczące gromadzenia celowo złożonych dowodów w sprawie (bardzo obszerna dokumentacja lekarska) były pracochłonne w stopniu ponadprzeciętnym i świadczą o bardzo znaczącym zaangażowaniu tego pełnomocnika z wyjaśnienie sprawy (§ 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, 3, 4 w zw. z § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu). Powódka wygrała proces, stąd na obecnym etapie zastosowanie miał § 6 w/w rozporządzenia, w myśl którego w sprawie cywilnej, w której kosztami procesu został obciążony przeciwnik procesowy strony korzystającej z pomocy udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, koszty, o których mowa w § 2, sąd przyznaje po wykazaniu bezskuteczności ich egzekucji.

W punkcie IV. nakazano ściągnąć od przegrywającego proces pozwanego (art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 98 k.p.c.) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gdyni nieuiszczone koszty sądowe: opłatę sądową, od której zwolniona była powódka (1020 zł), niezaliczkowaną części wynagrodzenia biegłego (380 zł + 354 zł), wydatki za koszty uzyskania dokumentacji lekarskiej (42,86 zł).