Bank po unieważnieniu kredytu hipotecznego domagał się waloryzacji. Sąd oddalił pozew

Powód (...) Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą we W. wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 21.413,15 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 30 stycznia 2024 roku do dnia zapłaty, w tym:

- kwoty 8.694,35 zł tytułem zwrotu środków pieniężnych nominalnej otrzymanych na podstawie umowy kredytu hipotecznego nominowanego do (...),

- kwoty 12.718,80 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia powstałego po stronie pozwanej na skutek stwierdzenia, że umowa kredytu jest nieważna i obowiązku zwrotu realnej wartości świadczenia spełnionego przez powoda w ramach wykonania umowy.

Ponadto, na wypadek oddalenia drugiego żądania, powód wnosił o zapłatę kwoty 12.718,80 zł jako dodatkowego świadczenia wynikającego z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza (pozew – k. 5-8).

Pozwany M. K. wniósł o oddalenie powództwa w całości (odpowiedź na pozew – k. 84-107).

Sąd ustalił i zważył, co następuje:

Dnia 14 grudnia 2007 roku pozwany M. K. zawarł z (...) Bank Spółką Akcyjną z siedzibą we W. umowę numer (...) kredytu hipotecznego nominowanego do (...). Kwota udzielonego kredytu wynosiła 57.597,65 zł, co stanowiło równowartość kwoty 27.003,12 CHF. Kredyt został udzielony na okres 360 miesięcy (umowa – k. 13-15).

Od stycznia 2008 roku powód systematycznie spłacał raty kredytu.

25 maja 2021 roku M. K. wniósł do Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu pozew skierowany przeciwko (...) Bank Spółce Akcyjnej z siedzibą we W. o zasądzenie od pozwanego kwoty 29.259,52 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, domagając się ustalenia, że zawarta umowa jest nieważna, a wszelkie świadczenia na rzecz banku nienależne w oparciu o przepis art. 410 § 2 Kc.

Wyrokiem z dnia 4 stycznia 2023 roku, w sprawie I C 979/22, Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu, ustalając, że postanowienia umowy kredytu są abuzywne, czego skutkiem jest nieważność umowy, zasądził od pozwanego banku na rzecz M. K. żądaną kwotę 29.259,52 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zasądzona kwota była sumą nadpłat jakich dokonał kredytobiorca w okresie spłaty kredytu do 10 lutego 2021 roku, to jest kwot jakie uiścił na rzecz banku przewyższających należne kredytodawcy kwoty wynikające ze spłaty kapitału (wyrok – k. 34, uzasadnienie – k. 35-45).

Na skutek apelacji banku Sąd Okręgowy we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 23 października 2023 roku, w sprawie II Ca 867/23, oddalił apelację (wyrok – k. 46, uzasadnienie – k. 47-62).

Pismem z dnia 16 stycznia 2024 roku powód wezwał pozwanego do zapłaty:

- kwoty 56.238,34 zł tytułem zwrotu środków pieniężnych otrzymanych od banku,

- kwoty 24.876,96 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego na skutek wykonywania umowy kredytu, która następnie została uznana za nieważną,

to jest łącznie kwoty 81.115,30 zł. Do pisma załączył wyliczenia roszczeń banku z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia oraz wynikającego ze zmiany wartości pieniądza w czasie (pismo – k. 63-64, wyliczenia – k. 66-67 i 68-69).

Następnie bank, pismem skierowanym do M. K. (doręczonym 26 lutego 2024 roku), złożył oświadczenie o potrąceniu oraz wezwał pozwanego do zapłaty. W piśmie wskazał, wobec prawomocnego orzeczenia sądu, że wierzytelność pozwanego względem banku to kwota 36.636,20, natomiast wierzytelność banku względem pozwanego to kwota 45.330,55 zł, oświadczając, iż w oparciu o przepisy art. 498 i następne Kodeksu cywilnego dokonuje potrącenia oraz wzywa do zapłaty kwoty 8.694,35 zł (pismo – k. 73-74, dowód doręczenia – k. 75, wyliczenie urealnionej wartości kapitału – k. 77-78).

Z kolei M. K., w piśmie z dnia 26 stycznia 2024 roku, doręczonym bankowi 30 stycznia 2024 roku, złożył oświadczenie o potrąceniu wierzytelności w kwocie 32.093,21 zł. W piśmie tym wskazał, że po zawarciu umowy kredytu otrzymał od banku kwotę 55.00,00 zł, a nie jak podał bank kwotę 56.238,34 zł. Nigdy bowiem nie otrzymał, wynikających z tytułu zawartej umowy, kwot 374,38 zł i 863,96 zł stanowiących składki ubezpieczeniowe. Na potrącaną wierzytelność składają się:

- kwota 25.118,98 zł stanowiąca różnicę pomiędzy sumą uiszczonych należności od zawarcia umowy do 10 lutego 2021 roku w kwocie 54.378,50 zł a zasądzoną w sprawie I C 979/22 kwotą 29.259,52 zł,

- kwota 6.974,23 zł, to jest suma odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od 10 lutego 2021 roku do 26 stycznia 2024 roku.

Jak wskazał w wyniku dokonanego potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej, zatem wierzytelność banku uległa zmniejszeniu do kwoty 22.906,79 zł (pismo – k. 119, dowód doręczenia – k. 120).

Także 26 stycznia 2024 roku M. K. dokonał na rzecz banku przelewu kwoty 10.907,79 zł tytułem zwrotu kapitału (potwierdzenie – k. 121).

Następnie pozwany, w piśmie z dnia 2 lutego 2024 roku, doręczonym bankowi 6 lutego 2024 roku, złożył kolejne oświadczenie o potrąceniu wierzytelności w kwocie 11.999,00 zł. Na potrącaną wierzytelność składają się:

- kwota 11.850,00 zł stanowiąca sumę uiszczonych należności od 10 marca 2021 do 10 października 2023 roku,

- kwota 149,00 zł, uiszczona tytułem kosztów obsługi posprzedażowej,

stwierdzając, że wierzytelność banku wygasła (pismo – k. 122, dowód doręczenia – k. 123).

Bezspornym w sprawie jest, iż wyrokiem z dnia 4 stycznia 2023 roku Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu ustalił, że postanowienia umowy kredytu są abuzywne, czego skutkiem jest nieważność umowy. Powstał zatem problem rozliczeń wzajemnych świadczeń.

Zgodnie z treścią przepisu art. 410 § 2 Kc świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Wzajemne rozliczenia mogą nastąpić w drodze zapłaty dobrowolnej albo dokonanej w wykonaniu prawomocnego orzeczenia sądu, a także w wyniku potrącenia. W myśl treści art. 498 § 1 Kc gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej - art. 498 § 1 Kc.

W niniejszej sprawie powód domagał się zasądzenia od pozwanego nie tylko kwoty 8.694,35 zł tytułem zwrotu środków pieniężnych otrzymanych na podstawie umowy kredytu hipotecznego nominowanego do (...), ale także kwoty 12.718,80 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia powstałego po stronie pozwanej na skutek stwierdzenia, że umowa kredytu jest nieważna i obowiązku zwrotu realnej wartości świadczenia spełnionego przez powoda, ewentualnie zapłaty kwoty 12.718,80 zł jako dodatkowego świadczenia wynikającego z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Do pozwu, między innymi, załączono: zestawienie spłat rat wraz z ich rozksięgowaniem, wydruk kalkulatora inflacji oraz wyliczenie roszczenia wynikającego ze zmiany wartości pieniądza w czasie (pozew – k. 5-8, zestawienie spłat rat – k. 30-32, wydruk kalkulatora inflacji – k. 66-67, wyliczenie – k. 68-69).

Możliwość waloryzacji świadczenia, to jest wypłaconego przez bank kapitału, został już jednoznacznie rozstrzygnięta w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dotyczącym wszelkich dodatkowych roszczeń banków ponad zwrot kapitału z ewentualnymi odsetkami. Orzecznictwo to obejmuje zatem zarówno roszczenia dochodzone w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, jak i z uwagi na istotną zmianę siły nabywczej pieniądza po zawarciu z konsumentem umowy kredytu i wypłaceniu tego kapitału. W kolejnym orzeczeniu dotyczącym tego zagadnienia (...) potwierdził, w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2024 roku, w sprawie C-488/23, że Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału.

W niniejszej sprawie sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyżej przytoczonym orzeczeniu. Zawarta przez powoda umowa kredytu z pozwanym jako konsumentem zawierała nieuczciwe warunki, narzucone przez bank, bez których nie mogła dalej obowiązywać. W tej sytuacji brak jest jakichkolwiek podstaw do stosowania przepisów zapewniających, poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji tych kwot. Jej przyznanie naruszałby uzasadniony interes pozwanego jako konsumenta.

Masowość tego rodzaju umów, których warunki były narzucane przez wyspecjalizowane instytucje kredytowe, należy ocenić także jako działania sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ponadto możliwość dokonania waloryzacji wypłaconego przez bank kapitału w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu lub w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po zawarciu z konsumentem umowy kredytu, jak wskazuje (...), zagroziło realizacji odstraszającego skutku zamierzonego w dyrektywie 93/13.

Reasumując sąd uznał zarówno roszczenie zapłaty kwoty 12.718,80 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia powstałego po stronie pozwanej na skutek stwierdzenia, że umowa kredytu jest nieważna, jak i ewentualne roszczenie zapłaty kwoty 12.718,80 zł jako dodatkowego świadczenia wynikającego z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza za niezasadne.

Jak wskazano wyżej, powód żądał zapłaty kwoty 8.694,35 zł tytułem zwrotu środków pieniężnych otrzymanych na podstawie umowy kredytu hipotecznego nominowanego do (...), przedstawiając w załączeniu „zestawienie spłat rat wraz z ich rozksięgowaniem”, pismo do pozwanego z dnia 16 stycznia 2024 roku z wezwaniem do zapłaty oraz kolejne pismo do pozwanego z 19 lutego 2024 roku zawierające oświadczenie o potrąceniu oraz wezwaniem do zapłaty (pozew – k. 5-8, zestawienie spłat rat – k. 30-32, pismo – k. 63-64, wyliczenia – k. 66-67 i 68-69 pismo – k. 73-74).

Zgodnie z treścią art. 6 Kc ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Powód powinien zatem udowodnić, że w wyniku wzajemnych rozliczeń stron pozwany zobowiązany jest do zapłaty kwoty 8.694,35 zł.

Zdaniem sądu z przedstawionych dokumentów nie wynika dlaczego powód dochodzi dalszej zapłaty oraz dlaczego tej kwoty. W pozwie stwierdzono, między innymi, że pozwanemu wypłacono środki pieniężne w łącznej kwocie 57.597,65 zł, w tym 863.97 zł prowizji banku, 495,34 zł ubezpieczenia kredytu, 374,38 zł ubezpieczenia na życie i 863,96 ubezpieczenia pracy, przy czym kwota wypłaty to 55.000 zł. Ponadto wskazano, że na rachunku właściwym do spłaty zadłużenia zaewidencjonowano kwotę 66.308,50 zł, co wynika także z zestawienia spłat rat. W dalszej części pozwu wskazano jedynie, iż wezwano powoda do zapłaty, między innymi, kwoty 56.238,34 zł tytułem zwrotu środków pieniężnych otrzymanych przez pozwanego, a w wyniku kompensacji wierzytelności pozostała do zapłaty kwota 8.694,35 zł. Kwota ta jest także wskazywana w pismach do pozwanego. Żaden z załączonych dokumentów nie zawiera jakiegokolwiek zestawienia zawierającego jednoznaczne wyliczenie wzajemnych świadczeń i potrąceń, które wykazywałoby zasadność roszczenia.

Całościowe zestawienie wzajemnych świadczeń i potrąceń przedstawiła natomiast w pismach procesowych strona pozwana, w których wykazywała pełną kompensatę wzajemnych świadczeń i brak uzasadnienia dla dalszych roszczeń banku (odpowiedź na pozew – k. 84-107, zestawienie spłat – k. 114-115, pismo – k. 181-183).

Sąd uznał, iż powód nie wykazał, aby w wyniku wzajemnych rozliczeń stron, zarówno świadczeń, jak i potrąceń pozwany zobowiązany jest do zapłaty jakiejkolwiek dalszej kwoty na rzecz banku.

W konsekwencji sąd oddalił powództwo w całości.

O kosztach sąd orzekł w oparciu art. 98 § 1, 1

1 i 3 Kpc, zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3.617 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi poczynając od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Na koszty procesu składają się: koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 złotych (§ 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 złotych.

sędzia

Krzysztof Rogalewicz