Kredyt indeksowany do franka. Sąd unieważnił umowę i zasądził 26 975,76 CHF

Treść orzeczenia około 19 minut czytania

Sygn. akt I C 907/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 lipca 2024 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:

SSO Wojciech Hajduk

Protokolant:

Sandra Conrad

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2024 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa J. U., K. U.

przeciwko (...) z siedzibą w W.

o ustalenie nieistnienia umowy kredytu i zapłatę

1. ustala, że umowa kredytu (...) nr (...)

z dnia 27 października 2008 roku zawarta pomiędzy (...) w W.

i powodami J. U. i K. U. jest nieważna;

2. zasądza od pozwanego (...) z siedzibą w W. na rzecz powodów kwotę 26.975,76 CHF (

dwadzieścia sześć tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt pięć 76/100 CHF) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia

5 sierpnia 2023 roku;

3. w pozostałym zakresie powództwo oddala;

4. znosi wzajemnie koszty postępowania między stronami.

SSO Wojciech Hajduk

IC 907/23 UZASADNIENIE

Powodowie J. U. i K. U. w pozwie przeciwko pozwanemu (...) w W. domagali się

-ustalenia nieważności umowy kredytu (...) nr (...) z dnia 27.10.2008r

-zasądzenia kwot 77.420,10zł oraz 100.289,38CHF wraz z ustawowym odsetkami za opóźnienie od 25.07.2023r.

Uzasadnili, że zawarła z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) w W. umowę o kredyt hipoteczny przeliczany do waluty obcej CHF na kwotę 400.000zł zł na okres 300 miesięcy, oprocentowany stawką LIBOR. W umowie wskazano, że kwota wypłacona zostanie przeliczona zgodnie z kursem kupna franków szwajcarskich wg Tabeli Kursów obowiązującej w Banku. Spłata kredytu miała następować w PLN, przy zastosowaniu kursu sprzedaży CHF w dniu płatności każdej raty wg kursów ustalanego przez bank w Tabeli Kursów Banku z posiadanego w banku rachunku. Umowa nie zawierała żadnych postanowień dotyczących ustalania kursów przez pozwany bank. Nie ustalono żadnych obiektywnych mierników lub warunków ustalania kursów walut, pozostawiając całkowitą dowolność kredytodawcy. Pozwany przeliczył kwotę kredytu na walutę szwajcarską po ustalonym przez siebie kursie franka szwajcarskiego.

Umowa nie tylko nie określa wysokości kredytu w złotych polskich, ale także nie precyzuje mechanizmu dokonania przeliczenia, co daje bankowi możliwość jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania co powoduje, że jest sprzeczna z art. 353

1kc i 358

1

kc. Stosunek umowny został tak ukształtowany, że ryzyko walutowe zostało przerzucone w całości na konsumenta i w tym zakresie naruszono obowiązek informacyjny banku. Powoduje to nieważność umowy i uzasadnia żądanie ustalenia nieważności oraz zasądzenie nienależnie spełnionego świadczenia..

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Zaprzeczył, aby umowa była nieważna i aby umowa zawierała klauzule abuzywne. Pozew ma na celu podważenie umowy sprzecznie z rolą i funkcją indywidualnej kontroli postanowień umownych, które zostały indywidualnie uzgodnione. Powodowie nie mają interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy. Na wypadek uwzględnienia żądania złożył zarzuty: potrącenia kwoty 400.000zł kapitału ewentualnie zarzut zatrzymania ww. kwoty.

Na rozprawie w dniu 17.07.2024 pełnomocnik pozwanego złożył dodatkowo zarzut potrącenia kwoty 86.716,88zł z tytułu korzystania przez powodów z udostępnionego kapitału

USTALENIA FAKTYCZNE

w dniu 27.10.2008r. powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) w W. umowę o kredyt hipoteczny (...) nr (...) indeksowany do waluty obcej CHF na kwotę 400.000zł zł na okres 300 miesięcy, oprocentowany stawką LIBOR. Celem kredytu było sfinansowanie budowy domu jednorodzinnego w G.. Umowa została sporządzona na podstawie wzorca banku, wskazano w niej min. że kwota kredytu jest denominowana- waloryzowana do CHF, kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu zostanie określona wg kursu kupna dewiz zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy, o wysokości wykorzystanego kredytu wyrażonej w CHF, wysokości odsetek w okresie karencji, wysokości rat kapitałowo-odsetkowych w ww. walucie bank poinformuje kredytobiorcę w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonych w OWKM

(Ogólnych Warunkach Kredytowania w Zakresie Udzielania Kredytów na Cele Mieszkaniowe oraz Kredytów i Pożyczek hipotecznych w (...)). Kredyt wykorzystywany jest w PLN, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu wg kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z Tabelą obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu

[umowa §2pkt1-3, §3ust1-3, §4ust1a k-66].

Sądowi z innych spraw wiadomym jest, że podobne odesłanie do Tabeli Kursów banku, dla potrzeb wyliczenia prowizji, zawierał §5pkt4, §8ust5pkt1 i§16ust1pkt1i3 oraz§16ust4 „Ogólnych Warunków Kredytowania w Zakresie Udzielania Kredytów na Cele Mieszkaniowe oraz Kredytów i Pożyczek Hipotecznych w (...)”, których strony nie dołączyły do akt.

W §9pkt2 umowy wskazano, że kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu z odsetkami w 288 miesięcznych ratach od 16.11.2009r. Wysokość rat jest wyrażona w CHF. Spłata rat dokonywana jest po uprzednim przeliczeniu wg kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z (...) obowiązującą w dniu spłaty

[umowa §9 pkt 2 k-66v-67]. W §11pkt4 umowy zawarto stwierdzenie, że powodowie zostali poinformowani o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut oraz rozumieją wynikające z tego konsekwencje

[umowa §11pkt4 k-67]. W §12ust2 umowa odsyłała do tabeli kursów w sytuacji naliczania opłat z tytułu upomnień za nieterminową spłatę rat

[k-67v].

Wszystkie formalności zostały przeprowadzone w biurze pośrednika kredytowego w G., gdy powodowie szukali możliwości sfinansowania remontu domu. Pośrednik kredytowy przedstawił ofertę kredytu indeksowanego jako najkorzystniejszą, o zdecydowanie niższej racie kapitałowo-odsetkowej, a ponadto że uzyskanie takiego kredytu nie wymaga nadmiernego zabezpieczenia. Przedstawił porównanie wysokości rat kredytu w CHF i PLN. Powodowie złożyli dokumenty potrzebne do uzyskania kredytu, które zostały przekazane (...) oddz. w G.. Na skutek upływu czasu nie wiadomo czy wszystkie formalności zostały przeprowadzone u pośrednika kredytowego, czy w oddziale banku i jakie informacje i pouczenia zostały powodom przekazane. Po jakimś czasie uzyskali informacje, że kredyt został im przyznany i mogą podpisać umowę. Zapoznanie z dokumentami i podpisanie umowy miało miejsce w oddziale banku w G.. Początkowo kredyt był spłacany w PLN, następnie w CHF

[zeznania powoda k-275-276, zeznania powódki k-276-277].

W dniu 31.10.2012r. strony zawarły aneks nr (...), w którym min. określono sposób wykorzystania wypłacanych transzy, ich przeliczenie na walutę CHF oraz umożliwiono spłatę rat w walucie kredytu [k-69-72]

Do 10.07.2023 spłacili 77.420,10zł oraz 100.289,38CHF [zaświadczenie banku k-74-77, historia spłat k-78-83].

Pismem z dnia 25.07.2023 wezwali pozwanego do zapłaty uiszczonych kwot [k-84-86].

Powyższy stan faktyczny ustalono przede wszystkim w oparciu o powołane wyżej dokumenty. Zeznania powodów oraz świadków M. K. [k-232-238] i M. M. (...)mają dla sprawy drugorzędne znaczenie. Powodowie nie pamiętają okoliczności zawarcia umowy kredytu, rozmów z pracownikiem banku ani pośrednikiem kredytowym. Świadkowie nie miały kontaktu z powodami, nie brały udziału przy sporządzaniu umowy. Zeznania dotyczyły min. obowiązków doradców bankowych w zakresie udzielania klientom informacji i pouczeń, w okresie gdy zawierana była umowa, mechanizmów finansowych, w oderwaniu od konkretnej sytuacji powoda, sposobu przedstawienia oferty i okoliczności zawarcia umowy. Przedłożone przez pozwanego opinie prawne zawierają poglądy dotyczące kredytów indeksowanych i denominowanych.

ROZWAŻANIA PRAWNE

Okoliczność, że pozwany jest następcą prawnym (...) w W. pozostaje poza sporem, została przyznana przez pozwanego. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy kredyt indeksowany do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353

(

1 )kc. W umowie kwota kredytu została określona w PLN, a waluta CHF jest miernikiem ustalenia wysokości zobowiązania w PLN, odmiennie niż w kredytach denominowanych, których istotą jest wyrażenie kwoty zobowiązania w walucie obcej i jej następcze przeliczenie na złote polskie (lub inną walutę). Tym samym sporna umowa kredytu jest umową indeksowaną, a analiza przez pryzmat art. 385

(

1 )§1kc prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art. 385

(

1 )§1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające

główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art. 385

(

1) § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron (

essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385

(

1 )§1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego §2 pkt1-3; §4pkt1a; §9pkt2, §12ust2 umowy

[a także §5pkt4, §8ust5pkt1 i§16ust1pkt1i3 oraz§16ust4 „Ogólnych Warunków Kredytowania w Zakresie Udzielania Kredytów na Cele Mieszkaniowe oraz Kredytów i Pożyczek Hipotecznych w (...)- które znane są z sądowi z urzędu] zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową. Postanowienia umowne zastrzegają warunki indeksacji świadczenia do kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów obowiązującej w banku." Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron. Powodowie jako konsumenci, na podstawie treści umowy, w chwili jej zawarcia, nie byli w stanie oszacować całości kwoty, którą będą musieli spłacić w przyszłości, a o poziomie zadłużenia ratalnego [wysokości raty], dowiadywali się dopiero po jej uiszczeniu - podjęciu odpowiedniej sumy z rachunku. Jest to nie do zaakceptowania, w tym zakresie umowa kształtuje prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco narusza jej interesy w rozumieniu art. 385

(

1)kc. Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów powodów jako konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści ich kosztem i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego.

Należy wskazać również, że nie jest wystarczające określenie w §11 pkt 4 umowy że „

zostali poinformowani przez bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut i rozumieją wynikające z tego konsekwencje”. Bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumenta. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty, co nie miało miejsca.

Powodowie nie miali realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione, podpisali umowę przygotowaną zgodnie z wzorcem banku. Stanowisko, że przyjęcie przez konsumenta propozycji banku oznacza rezygnację z pertraktacji i akceptację umowy, a jej podpisanie jest równoznaczne z indywidualnym uzgodnieniem postanowień umownych, nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 385

1 § 3 k.c. stanowi, że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Przez rzeczywisty wpływ należy rozumieć realną możliwość oddziaływania na treść postanowień umownych. Okoliczność, iż konsument znał treść danego postanowienia i nawet rozumiał je, nie może przesądzać o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Uzgodnionymi indywidualnie są tylko takie klauzule umowne, na których treść istotnie mógł on w praktyce oddziaływać. W niniejszej sprawie powodowie nie mieli realnego wpływu na ewentualną zmianę klauzul proponowanych przez przedsiębiorcę nawet nie zdawali sobie z tego sprawy. O braku indywidualnych negocjacji postanowień umownych świadczy również, że klauzule indeksacyjne zostały zawarte w Ogólnych Warunkach Kredytowania, a więc dokumencie, który nie podlega indywidualnym uzgodnieniom, a ponadto może być w każdej chwili zmieniony przez pozwanego. Argumentacja pozwanego odwołująca się do faktycznego stosowania kursów nieodbiegających od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Ocena abuzywności postanowień umownych jest niezależna od sposobu wykonywania umowy.

Powyższe okoliczności powodują, że umowa stron nie wiąże.

Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy. Powódka poinformowana przez Sąd na rozprawie w dniu 9.08.2023r. o obowiązkach i możliwych negatywnych dla nich konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385

1 §1kc żądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.

Oceny prawnej umowy nie zmienia zawarcie przez strony aneksu w dniu 31.10.2012r. Co prawda nieuczciwy charakter warunku indeksacji, został usunięty i powodowie od jego podpisania spłacają kredyt w CHF. Odpadła więc od tego momentu niepewność co do wysokości zobowiązania. Jednakże w świetle art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, sąd krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli warunek ten został zmieniony przez te strony w drodze umowy. Takie stwierdzenie pociąga za sobą przywrócenie sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument w braku warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony, chyba że konsument poprzez zmianę nieuczciwego warunku zrezygnował z takiego przywrócenia w drodze wolnej i świadomej zgody [min. pkt 61 wyroku trybunału Sprawiedliwości z 29.04.2021 C-19/20]. Z aneksu nie wynika, by powodowie poprzez zmianę tego nieuczciwego warunku świadomie zrezygnowali z przywrócenia sytuacji, w jakiej znajdowaliby się w braku tego warunku. Tym samym nie zrzekli się możliwości powołania się na jego abuzywny charakter. Z ich punktu widzenia celem aneksu było jedynie zmniejszenie kosztów raty.

Zgodnie z art. 189kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powódka ma interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na 300 miesięcy, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, niezależnie od żądania zapłaty tytułem wzbogacenia, gwarantuje pewność sytuacji prawnej na przyszłość. Samo żądanie zapłaty nie gwarantowałoby takiej pewności prawnej.

Do rozliczeń stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405-411k.c. regulujące bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie z art. 405kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe zwrotu jej wartości. Obowiązkiem stron umowy kredytu jest wzajemne zwrócenie świadczeń. Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Powodowie domagali się zasądzenia 77.420,10zł oraz 100.289,38CHF Żądanie zapłaty obejmuje świadczenia uiszczone powoda przed wytoczeniem procesu i co do zasady jest uzasadnione.

Pozwany złożył zarzut potrącenia: wypłaconego świadczenia 400.000zł tytułem kredytu oraz kwoty 86.716,88zł tytułem świadczenia z bezpodstawnego korzystania przez powodów z udostępnionego kapitału. Złożył również warunkowo, w przypadku nieuwzględnienia zarzutu potrącenia, zarzut zatrzymania.

Zarzut potrącenia w zakresie kwoty 400.000zł udostępnionego kapitału został skutecznie zgłoszony. Ma charakter materialnoprawny i żeby odniósł procesowy skutek musi zostać zgłoszony przez odpowiednio (materialnoprawnie) umocowaną osobę bezpośrednio powodowi bądź jego pełnomocnikowi, o ile ten posiada umocowanie do przyjęcia oświadczenia o charakterze materialnoprawnym i dokonywania czynności o charakterze materialnoprawnym. Pełnomocnik pozwanego był umocowany do złożenia takiego oświadczenia

[pełnomocnictwa k-145, 146, pełnomocnictwa substytucyjne]. Co prawda na etapie odpowiedzi na pozew powództwo w zakresie żądania zapłaty nie było jeszcze wymagalne, lecz stało się po złożeniu na rozprawie 17.07.2024r. oświadczenia przez powodów, że nie chcą utrzymania umowy w mocy. Po tym oświadczeniu, w stanowisku końcowym pełnomocnik pozwanego podtrzymał stanowisko i zarzuty. Doprowadziło to do zapoznania się przez powodów z zarzutem potrącenia. Całkowita bezskuteczność umowy kredytu staje się trwała (definitywna) wtedy, gdy należycie poinformowany o niedozwolonym charakterze postanowienia (bez którego umowa nie może wiązać) i jego konsekwencjach konsument nie wyraził świadomej i wolnej zgody na postanowienie, a jeżeli utrzymanie umowy jest możliwe po jej uzupełnieniu - sprzeciwił się temu uzupełnieniu [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Tym samym o wymagalności można mówić od momentu złożenia ww. oświadczeń. Zarzut potrącenia jest więc skuteczny i wyczerpuje kwotę całą kwotę 72.420,10zł oraz część kwoty żądanej w CHF tj. 322.579,90zł

[100.289,38CHF przeliczono wg kursu CHF opublikowanego przez NBP z dnia 17.07.2024 tj 4,40zł]. Kwota 100.289,38CHF, po przeliczeniu franków na PLN stanowi 441.273,27zł. Po potrąceniu pozostałych 322.579,90zł pozostaje reszta 118.693,37zł, która stanowi 26.975,76CHF.

Tym samym wierzytelności umorzyły się do wysokości wierzytelności pozwanego 400.000zł (art. 498§2kc).

Żądanie potrącenia wynagrodzenia za korzystanie z kapitału jest bezzasadne. Przede wszystkim brak jest podstaw prawnych do tego, by kredytobiorca w ramach rozliczenia nieważnej umowy na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu "płacił za korzystanie z pieniędzy". Zobowiązania zwrotu świadczeń obu stron powstają i stają się wymagalne z momentem orzeczenia o nieważności umowy

[podzielono w tym względzie stanowisko SA w Białymstoku zawarte w wyroku z 20.02.2020 IACa 635/19]. Ponadto domaganie się wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w związku z ustaleniem nieważności umowy kredytu w wyniku zastosowania niezgodnych z prawem klauzul, w oparciu o krajowe przepisy kodeksu cywilnego należy ocenić jako sprzeczne prawem europejskim. W szczególności roszczenie banku powinno być oceniane w świetle doktryny stosowania sankcji za naruszenie prawa UE. Zgodnie z artykułem 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w interesie konsumentów, jak i konkurentów, Państwa Członkowskie zapewniają stosowanie i skuteczne środki mające na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami. Artykuł 23 dyrektywy 2008/48 o kredycie konsumenckim w części „Sankcje”, stanowi: „Państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”. TSUE konsekwentnie wskazuje, że ochrona konsumentów leży w interesie publicznym. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału dotyczącym zasad stosowania sankcji za naruszenie prawa UE, państwa członkowskie zachowują swobodę wyboru sankcji za naruszenia prawa Unii, jednakże muszą zapewnić, aby te były skuteczne, proporcjonalne i odstraszające (zob. wyrok C-34/13 Kušionová, pkt. 59, C 565/12, Crédit Lyonnais, pkt 44; C 418/11 Texdata Software, pkt 50; C 387/02, C 391/02 i C 403/02 Berlusconi i in. Pkt64,65. W sprawie C-565/12, w której doszło do wypowiedzenia umowy kredytu konsumenckiego na skutek zaprzestania spłaty kredytu TSUE uznał, że przepisy dyrektywy w sprawie mów o kredyt konsumencki nr 2008/48 WE nie zezwalają na stosowanie krajowych regulacji dotyczących sankcji, na mocy których w wypadku naruszenia przez kredytodawcę przedkontraktowego obowiązku oceny zdolności kredytowej kredytobiorcy poprzez sprawdzenie odpowiedniej bazy danych, kredytodawca jest pozbawiany prawa do odsetek umownych, lecz z mocy prawa przysługują mu odsetki ustawowe wymagalne od daty ogłoszenia wyroku sądowego nakazującego kredytobiorcy zapłatę kwot pozostałych do spłacenia, których stawka jest ponadto podwyższona o 5 punktów, jeżeli po upływie dwóch miesięcy tego ogłoszenia kredytobiorca nie spłacił długu. Według TSUE, gdyby sankcja pozbawienia odsetek została osłabiona, a nawet po prostu zniesiona, ze względu na fakt, że stosowanie odsetek ustawowych może zrekompensować skutki takiej sankcji, wynikałoby z tego, że nie wykazuje ona rzeczywiście zniechęcającego charakteru (podobnie wyrok w sprawie C 382/92 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, pkt 56–58). W reżimie dyrektywy w sprawie mów o kredyt konsumencki nr 2008/48/WE nie może być wątpliwości, że sankcja pozbawienia odsetek w formie tzw. „kredytu darmowego”, stanowi sankcję za naruszenie prawa UE i podlega wykładni TSUE co do jej odstraszającego charakteru, skuteczności i proporcjonalności. Na podstawie art. 7ust.1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, analogicznie musi być ocenione pozbawienie prawa banku do odsetek w wyniku nieważności umowy kredytu w całości zgodnie z prawem krajowym. To oznacza, że

wnioski ze sprawy C-565/12 należy stosować analogicznie w stosunku do spraw na tle umów o kredyty frankowe toczących się na gruncie dyrektywy 93/13. Powyższe normy prawa UE w tym zakresie dotyczą tego samego zagadnienia stosowania sankcji za naruszenie prawa UE w ramach jednolitego systemu ochrony konsumentów UE. W świetle powyższego konstruowane przez bank roszczenia o zwrot wzbogacenia w postaci „wynagrodzenia za korzystanie z udostępnionych środków” jest sprzeczne z celami Dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i udzielonej konsumentowi na jej podstawie ochronie. Z tego względu zarzut potrącenia w tym zakresie jest bezzasadny. Wobec uwzględnienia potrącenia rozpatrywanie zarzutu zatrzymania stało się bezprzedmiotowe.

Wobec uwzględnienia zarzutu potrącenia wypowiadanie się odnośnie do zarzutu zatrzymania stało się zbędne

Na zasadzie art. 235

2 §1pkt2kpc pominięto dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości. Okazał się zbędny wobec ustalenia nieważności umowy

W świetle powyższego w pkt 1 na mocy art. 189kpc ustalono, że umowa kredytu (...) nr (...) z dnia 27.10.2008r zawarta pomiędzy (...) w W. i powódką jest nieważna,

w pkt 2 na zasadzie art. 405 kc i nast. zasądzono na rzecz powodów kwotę 26.975,76CHF, o odsetkach orzeczono na zasadzie art. 481kc zgodnie z żądaniem od 5.08.2023r. Bank był wezwany do zapłaty, pozostawał więc w opóźnieniu.

W pkt 3 w pozostałej części powództwo o zapłatę oddalono wobec skutecznie złożonego zarzutu potrącenia (art. 498kc.)

W pkt 4 na zasadzie art. 100kpc zniesiono wzajemnie między stronami koszty postepowania. Powodowie ulegli w znacznej części z żądaniem z uwagi na uwzględnienie zarzutu potrącenia..

Hasła tematyczne: Bezpodstawne wzbogacenie