Kontakty zawodowe sędziego z adwokatem strony nie wystarczyły do wyłączenia go z sprawy

W toku postępowania toczącego się na skutek apelacji wnioskodawczyni P. T. od postanowienia Sądu Rejonowego w Suwałkach z dnia 9 stycznia 2025 roku w sprawie sygn. akt III Nsm 228/23 w przedmiocie zmiany wyroku rozwodowego w zakresie władzy rodzicielskiej i kontaktów, uczestnik postępowania O. T. złożył wniosek o wyłączenie od rozpoznania przedmiotowej sprawy sędziego Ryszarda Piaścika.

Uzasadniając powyższy wniosek O. T. wskazał, że zachodzą okoliczności o charakterze obiektywnym, które wywołują uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego Ryszarda Piaścika. Podniósł, że w sprawie o ochronę dób osobistych wytoczonej przez niego przeciwko G. R. (siostrze wnioskodawczyni), która toczyła się przed Sądem Okręgowym w Suwałkach pod sygn. akt I C 1034/25 wszyscy sędziowie Sądu Okręgowego w Suwałkach złożyli oświadczenia o wyłączeniu od rozpoznania sprawy z uwagi na wieloletnie utrzymywanie kontaktów zawodowych z G. R.. Konsekwencją powyższego było przekazanie przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku sprawy do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łomży, co w ocenie O. T. stanowi obiektywne potwierdzenie istnienia podstaw mogących rzutować na ocenę bezstronności Sądu. Ponadto uczestnik wskazał, że w niniejszej sprawie stroną jest P. T. – siostra G. R., która to występuje w niniejszej sprawie jako pełnomocnik wnioskodawczyni. Sprawa dotyczy kwestii szczególnie doniosłych i wrażliwych tj. sposobu realizacji kontaktów z małoletnim dzieckiem, w których ocena wiarygodności stron, ich motywów oraz relacji rodzinnych ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. W ocenie uczestnika zaistniała uzasadniona wątpliwość, czy dalsze prowadzenie sprawy przez sędziego funkcjonującego w tym samym środowisku zawodowym zapewnia pełną bezstronność również w sprawie dotyczącej najbliższego członka rodziny osoby, wobec której Sąd uprzednio uznał istnienie konfliktu interesów.

Sędzia Ryszard Piaścik złożył oświadczenie, z którego nie wynika, aby przywołane przez uczestnika postępowania okoliczności rzeczywiście powodowały jego stronniczość. W oświadczeniu tym sędzia Ryszard Piaścik nie wskazał, też na istnienie jakichkolwiek innych okoliczności ujemnie rzutujących na jego bezstronność w rozpoznawanej sprawie. Podał, że nie zna osobiście stron postępowania. Przyznał, że w sprawie I C 1034/25 przeciwko siostrze wnioskodawczyni wykonującej zawód adwokata, złożył oświadczenie w przedmiocie wyłączenia od jej rozpoznania. Podkreślił jednakże, że sprawa dotyczyła siostry wnioskodawczyni, a nie stron niniejszego postępowania.

Sąd ustalił i zważył, co następuje:

Stosownie do treści artykułu 49 k.p.c. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego.

Przepis art. 49 k.p.c. nie powinien być przy tym nadużywany – w szczególności nie może on być wykorzystywany przez sędziego do uchylania się od rozstrzygania spraw skomplikowanych lub pracochłonnych oraz przez strony do przedłużania postępowania czy nawet do próby uniemożliwienia rozstrzygnięcia sprawy lub wpływania na skład sądu rozpoznającego sprawę.

Ustawodawca nie przytacza wskazówek co do rodzaju okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Nie wystarczą zatem jakiekolwiek okoliczności zachodzące w odniesieniu do osoby sędziego, lecz takie, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Intencją ustawodawcy nie było ustanowienie surowszych wymagań skoro wystarczą okoliczności, które mogłyby wywołać taką wątpliwość.

Strona decydując się wystąpić z takimi zarzutami powinna przytoczyć konkretne okoliczności, na podstawie których wyraża uzasadnioną obawę braku bezstronności sędziego.

Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą za stosunek osobisty - w rozumieniu cytowanego przepisu – nie można uznawać każdej osobistej znajomości, w tym również zawodowych kontaktów orzeczników z innymi osobami w związku z wykonywanymi przez te osoby obowiązkami zawodowymi (jak np. adwokatami, ławnikami, prokuratorami). Jedynie bowiem stosunki o zabarwieniu emocjonalnym (np. przyjaźni, pokrewieństwa) lub o charakterze gospodarczym (osobiste powiązania majątkowe, kredytowe itp.) mogą wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego (por. wyrok SN z dnia 12.09.2000 r. w sprawie III CKN 480/99, Legalis nr 55894, postanowienie SN z dnia 26.08.1994 r. w sprawie I Co 40/94, Legalis nr 28784).

Należy przy tym podkreślić, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 49 k.p.c. uwarunkowane jest nie wystąpieniem jakichkolwiek zastrzeżeń co do jego bezstronności, ale wątpliwości uzasadnionych. O potrzebie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do braku jego bezstronności, ale odczucie takie musi być uzasadnione w okolicznościach danej sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2010 r., sygn. II PK 344/09, Legalis nr 389778). Decydować muszą zatem konkretne fakty, a więc wszelkie okoliczności obiektywne, które mogłyby wskazywać na zróżnicowane traktowanie uczestników postępowania przez sędziego i wywoływać zarówno u strony, jak i u postronnego obserwatora wątpliwości co do jego obiektywizmu. Ciężar uprawdopodobnienia takich okoliczności spoczywa na stronie wnoszącej o wyłączenie sędziego.

W realiach niniejszej sprawy uczestnik postępowania upatruje podstaw wyłączenia sędziego w fakcie, że w odrębnej sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Suwałkach wszyscy sędziowie tut. Sądu złożyli oświadczenia o wyłączeniu z uwagi na wieloletnie kontakty zawodowe z wykonującą zawód adwokata G. R., siostrą wnioskodawczyni. Okoliczność ta zdaniem uczestnika ma rzutować na ocenę bezstronności sędziego w niniejszym postępowaniu.

Argumentacja powyższa nie może zostać podzielona. Przywołana przez uczestnika sprawa dotyczy bowiem innego postępowania, o odmiennym przedmiocie i pomiędzy innymi podmiotami. Fakt złożenia oświadczenia o wyłączenie w innej sprawie miał charakter indywidualny i odnosił się do konkretnych okoliczności procesowych związanych z osobą adwokat G. R. jako strony postępowania. Nie stanowi to automatycznej ani generalnej podstawy do przyjęcia braku bezstronności w każdej innej sprawie, w której osoba ta – bądź jej krewni – występują w charakterze pełnomocnika lub strony.

W niniejszym postępowaniu G. R. nie jest stroną, lecz pełnomocnikiem wnioskodawczyni. Sama okoliczność wykonywania przez nią zawodu adwokata m.in. na terenie właściwości tut. Sądu nie stanowi podstawy do przyjęcia istnienia relacji o charakterze osobistym, majątkowym czy innym szczególnym, które mogłyby rodzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego. Kontakty zawodowe pomiędzy sędziami a adwokatami, wynikające z wykonywania obowiązków służbowych, są immanentnym elementem funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości i – o ile nie mają charakteru ponadstandardowego – nie mogą same przez się stanowić podstawy wyłączenia.

Ponadto z oświadczenia złożonego przez sędziego Ryszarda Piaścika nie wynika istnienie jakichkolwiek okoliczności wskazujących na jego stronniczość bądź osobiste zaangażowanie w sprawę. Sędzia wskazał, że nie zna osobiście stron postępowania, a uprzednie złożenie przez niego oświadczenia o wyłączeniu w innej sprawie było podyktowane okolicznościami właściwymi wyłącznie w tamtym postępowaniu. Sam fakt złożenia takiego oświadczenia świadczy o dochowaniu przez sędziego standardów ostrożności i dbałości o zachowanie bezstronności, nie zaś o jej braku.

Nie sposób również przyjąć, aby okoliczność funkcjonowania sędziego w tym samym środowisku zawodowym co pełnomocnik strony stanowiła per se podstawę wyłączenia. Tego rodzaju interpretacja prowadziłaby do nieuprawnionego rozszerzenia przesłanek z art. 49 k.p.c. i w praktyce uniemożliwiałaby rozpoznawanie spraw w mniejszych ośrodkach sądowych.

Podniesione przez uczestnika okoliczności nie wskazują zatem na istnienie realnego konfliktu interesów ani na jakiekolwiek powiązania osobiste czy zależności mogące obiektywnie podważać bezstronność sędziego Ryszarda Piaścika w rozpoznaniu niniejszej sprawy.

Nadto autorytet urzędu sędziowskiego oraz okoliczności niniejszego postępowania przemawiają za uznaniem, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały podstawy z art. 49 k.p.c., a tym bardziej przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy (art. 48 k.p.c.). Subiektywne odczucie strony, nie poparte faktami uprawdopodobniającymi nierówne traktowanie stron, nie może uzasadniać wyłączenia sędziego.

Biorąc wszystko powyższe pod uwagę, orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Sędzia Cezary Olszewski