Sąd oddalił apelację i nie wpisał hipoteki przymusowej na udziale w nieruchomości w Ł.

Wnioskodawca A. W. wniósł o wpis hipoteki przymusowej do kwoty 40.000,00 zł na swoją rzecz, na udziale 1/2 części w nieruchomości objętej (...), stanowiącej nieruchomość gruntową zabudowaną, położoną w Ł. przy (...), oznaczoną jako (...) o powierzchni 0,0473 ha. Jako podstawę żądanego wpisu wnioskodawca wskazał postanowienie Sądu Rejonowego w Ełku I Wydziału Cywilnego z dnia 13 listopada 2023 r., wydane w sprawie sygn. akt (...), w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia spłaty zasądzonej od B. D. na rzecz wnioskodawcy, wynikającej z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Ełku z dnia 2 listopada 2022 r., sygn. akt (...), wydanego w sprawie o dział spadku po O. D.. Zabezpieczenie miało nastąpić przez obciążenie hipoteką przymusową udziału 1/2 części w nieruchomości przyznanej B. D..

Postanowieniem z dnia 26 marca 2026 roku referendarz sądowy oddalił ww. wniosek.

Wnioskodawca wniósł skargę na powyższe postanowienie. W skardze podniósł, że wpis hipoteki przymusowej jest konieczny dla zabezpieczenia zasądzonej spłaty w kwocie 40.000,00 zł. Wskazał również, że podstawą wpisu są postanowienia sądowe, wobec czego, jego zdaniem, nie występuje przeszkoda w postaci braku oryginału odpisu orzeczenia sądowego. Skarżący zakwestionował ocenę odnoszącą się do treści działu II księgi wieczystej, podnosząc, że udział w nieruchomości przed śmiercią O. D. został darowany małżonkom A. i B. D., zaś po orzeczeniu o nabyciu spadku i dziale spadku nieruchomość należy w części do małżonków A. i B. D., a w części do B. D.. Podkreślone zostało również, że A. W. oraz R. D. przysługuje jedynie roszczenie o spłatę po 40.000,00 zł, a brak dokonania spłaty uzasadnia potrzebę wpisu hipoteki przymusowej.

Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2026 roku Sąd Rejonowy w Ełku V Wydział Ksiąg Wieczystych w sprawie nr Dz. Kw (...) na skutek skargi wnioskodawcy oddalił wniosek o wpis hipoteki przymusowej.

W ocenie Sądu Rejonowego, rozpoznającego sprawę jako sąd pierwszej instancji, wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd, przywołując treść art. 626

2 § 3 kpc, art. 626

8 § 1 kpc, art. 626

8 § 2 kpc i art. 626

9 kpc wskazał, że hipoteka przymusowa może zostać wpisana m.in. na podstawie postanowienia sądu o udzieleniu zabezpieczenia, a dokument stanowiący podstawę wpisu musi mieć formę pozwalającą na dokonanie wpisu w postępowaniu wieczystoksięgowym – w przypadku natomiast orzeczenia sądowego będzie to urzędowy odpis orzeczenia. Podkreślone zostało, że sam fakt, że podstawą wpisu ma być postanowienie sądu, nie usuwa obowiązku przedłożenia dokumentu w należytej formie. Sąd Rejonowy zauważył, że w niniejszej sprawie do wniosku nie dołączono urzędowego odpisu orzeczenia, lecz jedynie kserokopię i zaakcentował, że zwykła kserokopia nie jest dokumentem urzędowym i nie może stanowić podstawy wpisu w księdze wieczystej.

Nadto, Sąd I Instancji wskazał, że przeszkodą do dokonania wpisu pozostaje również treść działu II księgi wieczystej, z której wynika, że jako współwłaściciel nieruchomości w udziale 1/2 części ujawniony jest nadal O. D., natomiast hipoteka przymusowa miałaby obciążać udział przypadający B. D.. B. D. nie jest jednak ujawniony w dziale II księgi wieczystej jako współwłaściciel udziału, który miałby zostać obciążony. Zgodnie z art. 34 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wpis może nastąpić, gdy osoba, której prawo ma być wpisem dotknięte, jest albo zostaje jednocześnie wpisana do księgi wieczystej jako uprawniona. Do ujawnienia właściciela wystarczy wykazanie następstwa prawnego odpowiednimi dokumentami, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło.

Jako niemającą znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, Sąd Rejonowy uznał również okoliczność, że wpis hipoteki przymusowej jest potrzebny dla zabezpieczenia spłaty zasądzonej od B. D., gdyż potrzeba zabezpieczenia wierzytelności nie zwalnia wnioskodawcy od obowiązku wykazania formalnych podstaw wpisu.

Wobec powyższych rozważań, Sąd Rejonowy wniosek o wpis hipoteki przymusowej oddalił.

Apelację od powyższego postanowienia wywiódł wnioskodawca, zaskarżając ww. orzeczenie w całości.

Apelujący wskazał, że nie zgadza się z przywołaną przeszkodą odmowy wpisu hipoteki przymusowej uzasadnioną tym, że kserokopia odpisu orzeczenia sądowego nie ma mocy prawnej oryginału, ponieważ zgodnie z art. 243

2 kpc „dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania odrębnego postanowienia”. Stąd, nie występuje przeszkoda w postaci braku oryginału orzeczenia sądowego, gdyż jest ono w posiadaniu Sądu. Nadto, apelujący podkreślił, że Sąd Rejonowy wskazał, że wpis może być dokonany na podstawie dokumentu z podpisem notarialnie poświadczonym, natomiast zasada notarialnego poświadczania podpisu na dokumencie nie odnosi się do dokumentów jakimi są postanowienia sądowe. Wnioskodawca zaakcentował również, że po orzeczeniu przez Sąd Rejonowy w (...) nabycia spadku po O. D. cała nieruchomość obecnie stanowi własność małżonków A. i B. D.. Stąd, apelujący wniósł o wpis hipoteki przymusowej.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

Apelacja wnioskodawcy jako niezasadna podlegała oddaleniu.

Na wstępie zaznaczyć należy, iż Sąd pierwszej instancji należycie ustalił stan faktyczny przedmiotowej sprawy oraz trafnie wyjaśnił podstawę prawną orzeczenia z przytoczeniem prawidłowych przepisów prawa. Z tych przyczyn Sąd Odwoławczy podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne i wnioski podjęte przez Sąd Rejonowy. Nie zachodziła zatem potrzeba ich ponownego przytaczania, a odnieść się należało jedynie do zarzutów apelacji.

Podniesione w apelacji zarzuty zmierzały do wykazania, iż zostały spełnione przesłanki do dokonania wpisu hipoteki przymusowej do kwoty 40.000,00 zł na udziale 1/2 części w nieruchomości objętej (...) nr (...), stanowiącej nieruchomość gruntową zabudowaną, położoną w Ł. przy (...), oznaczoną jako działka nr (...) o powierzchni 0,0473 ha.

Rozpatrując zarzuty wnioskodawcy w pierwszej kolejności można zgodzić się ze stanowiskiem apelującego, iż Sąd I Instancji naruszył art. 626

9 kpc, błędnie ustalając, że w sprawie nie istnieją podstawy do uwzględnienia wniosku i jednocześnie są przeszkody do dokonania wpisu.

Zgodnie z art. 626

8 § 2 kpc sąd rozpoznając wniosek o wpis bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Badanie to ma na celu ustalenie, czy wskutek stwierdzonych orzeczeniem sądu lub w przedstawionym dokumencie czynności prawnej lub zdarzenia prawnego stan prawny nieruchomości uzasadnia dokonanie żądanego wpisu.

W postępowaniu wieczysto-księgowym, kontroli sądu podlega skuteczność materialno-prawna czynności prawnej, która stanowi podstawę wpisu. Wynika to ze szczególnej roli sądu w przeciwdziałaniu dokonywania wpisów sprzecznych z rzeczywistym stanem rzeczy. Księgi wieczyste są bowiem publicznym rejestrem praw dotyczących nieruchomości i dlatego ich funkcje muszą być rozpatrywane z punktu widzenia interesu publicznego, a jest nim zasada bezpieczeństwa obrotu prawnego.

Najkrócej rzecz ujmując, chodzi o ustalenie, czy orzeczenie sądu lub treść innego dokumentu jest wystarczającym dowodem istnienia określonego stanu prawnego nieruchomości. W ustaleniu tym opartym na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, wyczerpuje się zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego. Przeszkoda materialnoprawna do dokonania wpisu zachodzi wtedy, gdy wniosek o dokonanie wpisu spełnia wymagania formalne, lecz załączony do niego dokument mający stanowić podstawę wpisu, w zestawieniu ze stanem prawnym wynikającym z księgi wieczystej, czyni wpis bezzasadnym.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że Sąd Rejonowy (a uprzednio referendarz), dokonał prawidłowej analizy dowodów do wniosku dołączonych.

W świetle art. 626

2 § 3 kpc wnioskodawca ma obowiązek dołączenia do wniosku o wpis oryginały dokumentu mogącego stanowić podstawę wpisu. Sformalizowany charakter postępowania wieczystoksięgowego uzasadnia restrykcyjne podejście do postaci dokumentów stanowiących podstawę wpisu, natomiast odstępstwa od powyższej reguły mogą wynikać wyłącznie z wyraźnej podstawy prawnej (postanowienie Sądu Najwyższego Izby Cywilnej z dnia 30 stycznia 2014 roku, (...) S. nr (...)).

W efekcie powyższego, w przypadku dokumentów urzędowych, będą to poświadczone przez organ odpisy lub wyciągi z dokumentu.

Zaakcentowania w tym miejscu zatem wymaga, że podstawę wpisu w księdze wieczystej może stanowić zasadniczo jedynie oryginał dokumentu, o którym mowa w art. 31 ust. 2 KWU, poza dokumentami, które ze swej istoty występują w obrocie prawnym tylko w postaci odpisów lub wypisów, a ich oryginały są wyłączone z obrotu, takie jak np. orzeczenia sądowe, których oryginały pozostają w aktach sprawy, a stronom lub uczestnikom wydawane są urzędowo poświadczone odpisy. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2026 r., (...), S. nr (...), postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2006 r.,(...), S. nr (...))

Zasadnie zatem stwierdził Sąd I Instancji, że mocy prawnej oryginału nie mają kserokopie dokumentów, w tym kserokopie orzeczeń sądowych. Nie jest bowiem wystarczającym wskazanie, że dane orzeczenie sądowe – mające stanowić podstawę wpisu – znajduje się aktach sprawy (w której to sprawie orzeczenie zostało wydane), a do wniosku o wpis załączona jest jedynie kserokopia tegoż orzeczenia. W obrocie prawnym orzeczenia sądowe występują bowiem w postaci odpisów. Jeżeli więc podstawą wpisu do księgi wieczystej ma być orzeczenie sądu, dokumentem tym jest sporządzony w przepisanej dla wyroku/ postanowienia formie dokument urzędowy w postaci oryginału albo odpisu wyroku/ postanowienia urzędowo poświadczonego przez sąd, który go wydał. Taki jest wymóg formy dokumentu, który ma stanowić podstawę wpisu do księgi wieczystej, a zatem nie może nim być kserokopia orzeczenia sądowego.

Stąd, dołączone do wniosku o wpis hipoteki przymusowej dokumenty, nie mogły stanowić podstawy wpisu w księdze wieczystej ze względu na formę w jakiej zostały złożone.

Odnotować następnie należy, że rozbieżność między treścią wniosku o wpis i załączonych do niego dokumentów a treścią księgi wieczystej może stanowić przeszkodę do wpisu. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2013 r., (...), S. nr (...)) W orzecznictwie Sądu Najwyższego zgodnie przyjmuje się, że art. 626

8 § 2 kpc nie może być rozumiany w sposób sprowadzający rolę sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym do realizacji wyłącznie funkcji rejestracyjno-ewidencyjnych. Stąd, słusznie wskazane zostało przez Sąd Rejonowy, że B. D. nie jest ujawniony w dziale II księgi wieczystej jako współwłaściciel udziału, który miałby zostać obciążony, a samo twierdzenie strony o rzeczywistym stanie prawnym nieruchomości nie zastępuje wpisu prawa własności w dziale II księgi wieczystej ani nie pozwala sądowi na dokonanie wpisu poza granicami wniosku. Rzeczywisty stan prawny nieruchomości inny niż stan ujawniony w księdze wieczystej nie może skutkować wpisem hipoteki przymusowej. Sąd wieczystoksięgowy nie prowadzi bowiem postępowania dowodowego w celu ustalenia rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości ponad treść księgi wieczystej i dokumentów dołączonych do wniosku.

W konsekwencji powyższych rozważań, Sąd Okręgowy uznał, iż prawidłowo wskazał również Sąd I Instancji, że wpis może nastąpić, gdy osoba, której prawo ma być wpisem dotknięte, jest albo zostaje jednocześnie wpisana do księgi wieczystej jako uprawniona. Do ujawnienia właściciela wystarczy natomiast wykazanie następstwa prawnego odpowiednimi dokumentami, co – jak już zostało wskazane uprzednio – w niniejszej sprawie nie nastąpiło.

Reasumując, ocena istnienia podstawy do dokonania wpisu obejmować powinna zatem zawsze dwie płaszczyzny: formalną – dotyczącą samych dokumentów (czynności prawnej materialnej) mających stanowić podstawę wpisu, i materialną – obejmującą samo prawo (materialnoprawne przesłanki zmiany stanu prawnego nieruchomości i in.), które ma być ujawnione w księdze wieczystej. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2024 roku, (...), S. nr (...)) W myśl natomiast art. 626

9 kpc sąd oddala wniosek o wpis, jeżeli brak jest podstaw albo istnieją przeszkody do jego dokonania. W niniejszej sprawie – jak zasadnie wskazał Sąd Rejonowy – wnioskodawca nie przedłożył dokumentu stanowiącego podstawę wpisu w wymaganej formie, jak też nie zostało wykazane jakoby udział, który miałby zostać obciążony hipoteką przymusową jako udział B. D., był ujawniony w dziale II księgi wieczystej na jego rzecz.

W związku z powyższym apelację oddalono na podstawie przepisu art. 385 w zw. z art. 13 § 2 kpc.

sędzia Mirosław Krzysztof Derda