Bank dochodził 40 tys. zł z pożyczki z 2020 r. Sąd uchylił wyrok i przekazał sprawę

Powód (...) (...) (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w A. wystąpił z pozwem przeciwko H. B., w którym domagał się zasądzenia kwoty 40.266,87 zł w elektronicznym postępowaniu upominawczym wraz ze szczegółowo opisanymi odsetkami i kosztami postępowania. W uzasadnieniu pozwu wskazane zostało, że dochodzona pozwem kwota wynika z niespłaconej pożyczki zawartej z pozwanym 2 marca 2020 roku.

W odpowiedzi na pozew H. B. domagał się oddalenia żądań powoda, ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia powództwa głównego, wniósł o oddalenie powództwa co najmniej w części dotyczącej odsetek oraz kosztów jako niewykazanych lub naliczonych prawidłowo. Jednocześnie pozwany wniósł o zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Argumentując swoje stanowisko w sprawie pozwany zakwestionował wysokość dochodzonego roszczenia oraz prawidłowość przedstawionych przez powoda wyliczeń, wskazując na brak własnej wiedzy specjalistycznej umożliwiającej weryfikację salda kapitału, sposobu zaliczania wpłat oraz naliczonych odsetek. Ponadto, strona pozwana wskazywała na bezskuteczność wypowiedzenia umowy oraz niespełnienie przez powoda ustawowych wymogów i obowiązków informacyjnych poprzedzających wypowiedzenie.

Wyrokiem z dnia 17 marca 2026 r., Sąd Rejonowy w (...) I Wydział Cywilny w sprawie sygn. akt (...) zasądził od pozwanego H. B. na rzecz powoda (...) (...) (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w A. kwotę 40.266,87 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od kwoty 36.122,55 zł od dnia 12.05.2025 r. do dnia zapłaty (pkt I wyroku) oraz zasądził od pozwanego H. B. na rzecz powoda (...) (...) (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w A. kwotę 5.631,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty (pkt II wyroku).

Sąd Rejonowy ustalił, że pozwany H. B. w dniu 2 marca 2020 roku zawarł z (...) (...) (...) S.A. z siedzibą w A. umowę pożyczki gotówkowej numer (...). Umowa została zawarta i podpisana przez pożyczkobiorcę i upoważnionego pracownika banku. Całkowita kwota pożyczki przekazana do dyspozycji H. B. wyniosła 58.862,92 zł, przy czym prowizja za udzielenie pożyczki była jednorazowa i wyniosła 5.814,50 zł. Rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosiła 14,50 % w skali roku. Całkowity koszt pożyczki ustalony w dniu zawarcia umowy wyniósł 38.876,74 zł.

Ponadto, Sąd Rejonowy wskazał, iż umowa została podpisana przez pozwanego H. B. po złożeniu wniosku o pożyczkę. Tym samym Sąd ten ustalił, że H. B. zobowiązał się w umowie do terminowego spłacania raty pożyczki zgodnie z harmonogramem, przy czym całkowita kwota do zapłaty wynosiła 97.739,66 zł. Umowa pożyczki obowiązywała od dnia 2 marca 2020 roku, zaś termin spłaty pożyczki ustalono na dzień 28 marca 2028 roku. Sąd I Instancji przywołał zapisy umowy pożyczki dotyczące wypłaty pożyczki (§ 4 ust. 2) oraz warunków wypowiedzenia przedmiotowej umowy (§ 11 ust. 2 pkt 1).

Sąd ten wskazał ponadto, że pismem z dnia 29 listopada 2024 roku, (...) (...) (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w A. wypowiedziała H. B. umowę pożyczki w części dotyczącej warunków spłaty, z powodu braku spłaty zadłużenia wymagalnego. Powyższe wezwanie zostało odebrane przez pozwanego w dniu 16 stycznia 2025 roku.

W ocenie Sądu Rejonowego, w przedmiotowej sprawie nastąpiło wypowiedzenie umowy pożyczki przez Bank i tym samym umowa została postawiona w stan wymagalności. Ponadto Sąd ten zważył, iż powód skutecznie udowodnił istnienie i wysokość zobowiązania. Stąd, Sąd I Instancji orzekł o uwzględnieniu powództwa w całości.

W złożonej apelacji strona pozwana zaskarżyła wyrok Sądu Rejonowego w (...) I Wydziału Cywilnego z dnia 17 marca 2026 roku w sprawie sygn. akt (...) w całości.

Apelujący zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie prawa materialnego i procesowego, tj.:

1. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, że dokumenty przedłożone przez powoda, w szczególności zestawienie operacji oraz dokumenty rozliczeniowe, jednoznacznie wykazują wysokość dochodzonego roszczenia, podczas gdy Sąd I instancji nie przeprowadził realnej analizy sposobu wyliczenia kwoty 40.266,87 zł, nie wskazał, jakie konkretne pozycje z dokumentów składają się na tę kwotę, nie omówił zasad zaliczania wpłat, nie wyjaśnił mechanizmu naliczania odsetek ani nie zweryfikował podstawy naliczenia dalszych odsetek od kwoty 36.122,55 zł od dnia 12 maja 2025 r.;

2. naruszenie art. 327

1 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający pełną kontrolę instancyjną rozstrzygnięcia w zakresie wysokości roszczenia, albowiem Sąd ograniczył się do ogólnego stwierdzenia, że z przedłożonego zestawienia operacji wynika wysokość zobowiązania, bez przedstawienia toku rozumowania, wyliczenia salda, sposobu zaliczenia wpłat, podstawy naliczania odsetek, wyjaśnienia daty początkowej odsetek oraz bez odniesienia się do zarzutu pozwanego dotyczącego niewykazania wysokości zobowiązania;

3. naruszenie art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez w praktyce przerzucenie na pozwanego ciężaru wykazania nieistnienia albo niższej wysokości zadłużenia, podczas gdy to powód, jako strona dochodząca zapłaty, miał obowiązek wykazać nie tylko sam fakt zawarcia umowy i wypłaty środków, lecz także aktualną, wymagalną i prawidłowo obliczoną wysokość roszczenia na dzień wniesienia pozwu oraz podstawę żądania odsetkowego;

4. naruszenie art. 720 k.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez uznanie, że powód wykazał całość roszczenia wynikającego z umowy pożyczki, mimo że samo wykazanie zawarcia umowy pożyczki i wypłaty środków nie jest równoznaczne z wykazaniem aktualnego salda zadłużenia, zwłaszcza gdy umowa była wykonywana przez kilka lat, następowały częściowe spłaty, naliczano odsetki, a powód dochodził jedynie części niespłaconego zobowiązania po wypowiedzeniu umowy;

5. naruszenie art. 481 § 1 i § 2

1 k.c. oraz postanowień umowy poprzez zasądzenie odsetek umownych w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od kwoty 36.122,55 zł od dnia 12 maja 2025 r. do dnia zapłaty bez uprzedniego ustalenia i wyjaśnienia, z jakiej podstawy umownej i faktycznej wynika właśnie ta kwota kapitału, ta data początkowa oraz wysokość zastosowanej stopy procentowej;

6. naruszenie art. 482 § 1 k.c. poprzez brak zbadania, czy w dochodzonej przez powoda kwocie nie mieszczą się odsetki skapitalizowane albo odsetki naliczane od odsetek, pomimo że kwestia sposobu kapitalizacji i dalszego naliczania odsetek miała zasadnicze znaczenie dla prawidłowego ustalenia wysokości roszczenia;

7. ewentualnie - naruszenie art. 75c Prawa bankowego w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie skuteczności procedury poprzedzającej wypowiedzenie umowy bez szczegółowego wyjaśnienia, w jaki sposób Sąd zweryfikował wszystkie ustawowe przesłanki tej procedury, w tym treść wezwania, termin wyznaczony pozwanemu i zakres pouczenia o restrukturyzacji; zarzut ten ma charakter pomocniczy wobec zasadniczego zarzutu niewykazania wysokości roszczenia.

Ponadto apelujący wskazał na błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że pozwany „nie spłacił przedmiotowej pożyczki”, podczas gdy z akt sprawy wynika, że umowa była przez pewien czas wykonywana, a sam powód dochodzi nie całej pierwotnej kwoty pożyczki, lecz salda po częściowym wykonywaniu umowy, co wymagało szczegółowego rozliczenia i wyjaśnienia, jak powstała kwota zasądzona wyrokiem; błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że powód wykazał wysokość roszczenia w kwocie 40.266,87 zł, podczas gdy z uzasadnienia wyroku nie wynika, aby Sąd przeprowadził jakąkolwiek samodzielną kontrolę matematyczną i prawną tej kwoty, w szczególności w zakresie kwoty 36.122,55 zł należności głównej, kwoty 4.144,32 zł odsetek oraz dalszych odsetek od dnia 12 maja 2025 r..

Pozwany wniósł w apelacji o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych. Nadto, apelujący wystąpił o ewentualne uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w (...) do ponownego rozpoznania, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego.

Pismem z dnia 2 lipca 2026 r. pozwany złożył oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim z uwagi na naruszenie przez Bank obowiązków ustawowych, określonych w przepisach art. 30 ust. 1 pkt 4, 6, 7 i 10 ustawy o kredycie konsumenckim w zw. z art. 5 pkt 6, 6a, 7, 8, 10 i 12 tej ustawy, doręczone pozwanemu w dniu 6 lipca 2026r. Jednocześnie pozwany wezwał powoda uznania skuteczności niniejszego oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, przeliczenia umowy pożyczki nr (...) w reżimie kredytu darmowego, tj. bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytować, skorygowania salda umowy do zera oraz zaprzestania dochodzenia od pozwanego kwoty zasądzonej wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) z dnia 17 marca 2026r. sygn. akt (...) w zakresie przekraczającym ewentualny czysty kapitał; podjęcia odpowiednich czynności w sprawie sądowej prowadzonej przed Sądem okręgowym w Suwałkach pod sygn. akt I (...), w szczególności ograniczenia albo cofnięcia żądania w zakresie objętym skutkami niniejszego oświadczenia; zwrotu nadpłaty w kwocie 2.567,46 zł w terminie 14 od dnia doręczenia niniejszego pism. Nadto pozwany wniósł w razie odmowy uwzględnienia niniejszego oświadczenia - o przedstawienie kompletnego tabelarycznego rozliczenia umowy pożyczki po zastosowaniu sankcji kredytu darmowego wraz z odniesieniem się do każdego z naruszeń wskazanych w niniejszym piśmie oraz do wpływu kredytowania prowizji i składki ubezpieczeniowej na RRSO, całkowitą kwotę do zapłaty i wysokość naliczonych odsetek (pismo pozwanego k. 199-204).

Pismem z dnia 4 września 2026r. pozwany złożył ewentualny zarzut potrącenia oparty na oświadczeniu materialnoprawnym z dnia 24 sierpnia 2026r.(pismo k. 255 i nast.).

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

Apelacja pozwanego okazała się o tyle uzasadniona, że doprowadziła do uchylenia wyroku z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie „istoty sprawy” odnosi się do jej aspektu materialnego, a nierozpoznanie istoty zachodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, a więc gdy sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2012 roku, V CSK 260/11, N. nr (...)). Do nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. dochodzi wówczas, gdy sąd rozstrzygnął nie o tym, co było przedmiotem sprawy, zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania, pominął całkowicie merytoryczne zarzuty zgłoszone przez stronę, rozstrzygnął o żądaniu powoda na innej podstawie faktycznej i prawnej niż zgłoszona w pozwie, nie rozważył wszystkich zarzutów pozwanego dotyczących kwestii faktycznych, czy prawnych rzutujących na zasadność roszczenia będącego przedmiotem sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2012 roku, III SZ 3/12, N. nr (...)). Innymi słowy, nierozpoznanie istoty sprawy polega na zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania pozwu, tj. niewyjaśnienie i pozostawienie poza oceną okoliczności faktycznych, stanowiących przesłanki zastosowania normy prawa materialnego, będącej podstawą roszczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2015 roku, III PZ 1/15, N. nr (...)).

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż wprowadzenie do procesu oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego pismem pozwanego z dnia 2 lipca 2026 r., a więc dopiero na etapie apelacji powoduje, że oś sporu i podstawa faktyczna żądania uległy zmianie. Sąd Okręgowy stanął bowiem przed koniecznością oceny po raz pierwszy czy:

- umowa kredytu zawiera uchybienia uzasadniające zastosowanie sankcji wynikającej z art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim,

- oświadczenie o sankcji kredytu darmowego zostało złożone w ustawowym rocznym terminie,

- przeliczenie wzajemnych rozliczeń należności stron zostało dokonane w sposób prawidłowy.

Rozpoznanie tych kwestii merytorycznie po raz pierwszy bezpośrednio przed Sądem Okręgowym stanowiłoby rażące naruszenie konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego. Gdyby Sąd Okręgowy samodzielnie przeprowadził badanie przesłanek sankcji kredytu darmowego i wydał wyrok zmieniający, to strona niezadowolona z rozstrzygnięcia zostałaby całkowicie pozbawiona instancji odwoławczych i możliwości jego weryfikacji.

Mając na uwadze, że ocena prawna i faktyczna powinna zostać poddana prawidłowemu badaniu, w tym ewentualnemu postępowaniu dowodowemu w zakresie wyliczeń matematycznych i weryfikacji zapisów umownych, Sąd Okręgowy uznał, że zachodzi przypadek nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.

Wprawdzie zgodnie z przepisem art. 382 k.p.c., postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny i w tym znaczeniu jest kontynuacją postępowania przeprowadzonego przed sądem pierwszej instancji, to konieczne jest zarazem zapewnienie instancyjności postępowania, gwarantowanej przez przepis art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazać też godzi się, że Sąd Okręgowy nie może zastępować Sądu I instancji w zakresie oceny dowodów, a jedynie skontrolować poprawność takiej oceny przez Sąd I instancji już dokonanej - z punktu widzenia zasad określonych w art. 233 k.p.c. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, iż choć Sąd II instancji jest sądem merytorycznym, to nie może całkowicie zastępować sądu pierwszej instancji w kreowaniu podstawy faktycznej sporu, bowiem godziłoby to w prawo stron do obrony i instancyjnej kontroli.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd I instancji winien zatem poczynić ustalenia w zakresie wskazanym powyżej, a następnie ocenić żądanie pozwu adekwatnie do tychże ustaleń.

Podkreślić należy, że konsekwencją powyższego uchybienia było w istocie nierozpoznanie przez Sąd Rejonowy istoty sprawy. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Okręgowy uznał, że zachowanie prawidłowego toku rozpoznania niniejszej sprawy wymaga uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Oznacza to, że sąd drugiej instancji nie powinien zastępować orzeczenia sądu pierwszej instancji własnym orzeczeniem, gdyż mogłoby to doprowadzać do sytuacji, w których sąd odwoławczy orzekałby jako jedna i ostateczna instancja.

Z tych względów Sąd Okręgowy na podstawie przepisu art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

sędzia Beata Sieczkowska