Brak wspólnego mieszkania z synem nie wystarczył do ograniczenia władzy matce

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Radziejowie powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim S. S. jego matce uczestniczce postępowania D. M. jednocześnie zobowiązując ją do wspólnego zamieszkania z małoletnim ograniczając tym samym władzę rodzicielską ojcu dziecka Z. S. do prawa współdecydowania o wszelkich istotnych sprawach dotyczących syna uczestników (pkt 1 postanowienia), ograniczył władzę rodzicielską D. M. nad S. S. poprzez ustanowienie nadzoru kuratora sądowego (pkt 2), zasądził od Skarbu Państwa – „Kasy Sądu Rejonowego w Radziejowie”

na rzecz radcy prawnego P. P. kwotę 276zł tytułem zwrotu kosztów dojazdu do Sądu oraz kwotę 240zł (powiększoną o podatek VAT) tytułem opłaty

za czynności radcy prawnego w ramach udzielonej z urzędu uczestnikowi Z. S. nieopłaconej pomocy prawnej (pkt 3) oraz orzekł, że w pozostałej części każda ze stron ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

W osobiście sporządzonej apelacji uczestniczka D. M. dała wyraz niezadowoleniu z zapadłego rozstrzygnięcia i wniosła o jego uchylenie

Na rozprawie apelacyjnej skarżąca (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) podtrzymała apelację wskazując, że nie istnieją podstawy do ingerencji w sprawowanie przez nią władzy rodzicielskiej nad małoletnim.

Uczestnik postępowania Z. S. wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania za drugą instancję od apelującej, a w razie uwzględnienia środka odwoławczego o przyznanie na rzecz reprezentującego go profesjonalnego pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Uczestnik postepowania Prokurator Rejonowy w Radziejowie nie zajął stanowiska odnośnie złożonego środka odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja skutkowała zmianą zakwestionowanego orzeczenia.

Sąd Rejonowy w Radziejowie dokonał prawidłowych i przydatnych do rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych, które Sąd Okręgowy przyjął jako własne czyniąc je podstawą orzekania w postępowaniu apelacyjnym. Dodatkowo Sąd odwoławczy ustalił – w oparciu o zeznania D. M. złożone na rozprawie apelacyjnej, których wartość dowodowa nie była kwestionowana i nie budzi wątpliwości – że skarżąca wraz ze swoim partnerem życiowym M. L. oraz z ich obecnie 5-letnią córką Z. w dalszym ciągu zamieszkuje na nieruchomości (będącej współwłasnością rodziców M. L.) położnej w D. (ok. 20 km od O.). Po wydaniu postanowienia przez Sąd I instancji zmodyfikowany został budynek gospodarczy usytuowany na nieruchomości (przerobiono go na mieszkanie). Aktualnie lokal mieszkalny składa się

z kuchni położonej z salonem, 2 pokoi i łazienki. Jeden z pokoi pełni funkcję sypialni.

Za miesiąc lub dwa drugi pokój zostanie podzielony na 2 części tak, by każde z dzieci

(tj. Z. L. i S. S.) miało swoje pomieszczenie.

We wspomnianym mieszkaniu mieszka jeszcze matka M. L. wraz

ze swoim partnerem.

Prace przy wykończeniu 3- kondygnacyjnego domu (będącego własnością brata uczestniczki) zostały ukończone, ale nie jest on jeszcze umeblowany. D. M. zrezygnowała jednak z planu przeprowadzenia się tam. Gdyż nieruchomość w D. ma stać się współwłasnością jej i M. L.. Apelująca od sierpnia 2024 r. nie pracuje

z uwagi na zmianę siedziby pracodawcy. Poszukuje pracy ale trudno jej znaleźć zatrudnienie na jedną zmianę, a tylko to umożliwia pogodzenie wszystkich występujących problemów. Małoletni cały czas uczęszcza do szkoły w O., ale uczestniczka zamierza zapisać

go do szkoły w T. (ok. 2 km od miejsca jej zamieszkania). W trakcie roku szkolnego odwoziła syna rano do szkoły i odbierała go z niej utrzymując ze szkołą systematyczny kontakt.

W ocenie Sądu Okręgowego już w świetle ustaleń poczynionych przez Sąd meriti brak było podstaw do ograniczenia władzy rodzicielskiej apelującej nad S. S.. Jedynym powodem do wydania tego rodzaju orzeczenia był faktu braku wspólnego zamieszkania matki z synem. Nie ulega żadnej wątpliwości – i tutaj Sąd a quo ma w pełni rację – że taka sytuacja z punktu widzenia sprawowania pieczy nad dzieckiem i jego ogólnego rozwoju jest optymalna. Nie zawsze jednak z różnych przyczyn jest to jednak możliwe. Przykładowo można wskazać na długotrwałą prace jednego z rodziców czy nawet obojga poza miejscem zamieszkania dziecka (np. za granicą). Wtedy siłą rzeczy obowiązek zaspokajania potrzeb małoletniego pozostającego w rozłączeniu z rodzicami przechodzi

z reguły na najbliższych członków rodziny (dziadków, ciotek czy wujków itd). Trudno jednak przyjąć, by automatycznie zaistniały wówczas przesłanki do ingerencji we władzę rodzicielską rodziców. W rozpatrywanym przypadku Sąd I instancji nie do końca wnikliwie ocenił zaistniałą sytuację. Sugestie, że założenie przez matkę nowej rodziny i zamieszkanie

w D. może budzić w małoletnim poczucie odrzucenia i przekonanie

o doznawanej wskutek tego krzywdzie oraz o bliżej nieokreślonych toksycznych i bolesnych doświadczeniach nie znajdują jakiegokolwiek oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym i są od niego całkowicie oderwane. Symptomatyczne, że ze sprawozdania kuratora A. J. (k. 4-6) – które to sprawozdanie stało się m.in. asumptem

do wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej – jednoznacznie wynika, że „w takiej sytuacji nie jest zagrożone dobro dziecka i w związku

z tym nie zachodzi potrzeba ingerencji ze strony sądu opiekuńczego”. Podobnie twierdzenie, że matka małoletniego odwiedza go pod warunkiem, że ma „wolną chwilę” nie uwzględnia świadczenia przez nią pracy w systemie trzyzmianowym, co niewątpliwie utrudnia kontakt nawet z dzieckiem wspólnie zamieszkującym z rodzicami. Niemożność wspólnego zamieszkania miała przy tym charakter obiektywny (brak nadającego się do tego lokalu),

a nie wynikał z negatywnego nastawienia skarżącej do mieszkania także z synem.

Dokonane w toku postępowania apelacyjnego dodatkowe ustalenia Sądu odwoławczego tym bardziej przemawiają za uwzględnieniem apelacji. Uczestniczka podjęła konkretne i wymierne starania w celu zapewnienia właściwych warunków lokalowych całej obecnej rodzinie. Przeprowadzony remont – po jego ukończeniu – umożliwi zamieszkanie S. z matką i siostrą. Jednocześnie – na co trzeba położyć szczególny nacisk – nic

w zachowaniu apelującej nie wskazywało i nie wskazuje (poza wspomnianym brakiem wspólnego zamieszkania) na zachowania mogące świadczyć o niewłaściwie sprawowanej przez nią władzy rodzicielskiej i zaniedbaniach uzasadniających niezbędność ingerencji Sądu opiekuńczego. W całokształcie tych okoliczności rozpatrywany środek odwoławczy zasługiwał na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy pragnie jednak podkreślić, że jego rozstrzygnięcia nie należy rozumieć w ten sposób, że uczestniczka jest zwolniona od dokończenia prac remontowych

i od konieczności wspólnego zamieszkania z synem. Specyfika rozpatrywanej sytuacji sprawia, że nie może ona przybrać postaci stałej, a ma charakter prowizoryczny. Jest tak przede wszystkim z uwagi na zaawansowany wiek J. i H. D. (odpowiednio 80 lat i 74 lata), który może utrudniać wraz z rozwojem S. właściwą nad nim opiekę. Niezależnie od tego – jak już wyżej wymieniono – dzieci powinny co do zasady mieszkać z rodzicami (a przynajmniej z jednym z nich) i po ewentualnej przerwie powinno

to nastąpić jak najszybciej. Utrzymywanie się w dalszym ciągu dotychczasowego stanu rzeczy może skutkować ponownym wszczęciem przed Sąd opiekuńczy stosownego postępowania i wydania odmiennego orzeczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy we Włocławku na podstawie art. 386 §

1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie. Zmiana została dostosowana do sposobu sformułowania orzeczenia przez Sąd a quo. Brak podstaw

do ograniczenia władzy rodzicielskiej sprawia, że niedopuszczalne było wydanie zarządzeń

z art. 109 kro.

O sprostowaniu niedokładności w rubrum kwestionowanego postanowienia orzeczono w myśl art. 350 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego był przepis art. 520 § 1 k.p.c.

Uczestnik postępowania Z. S. korzystał w postepowaniu odwoławczym z pomocy ustanowionego z urzędu pełnomocnika w osobie radcy prawnego, przy czym koszty tej pomocy w żadnej części nie zostały uiszczone. W związku z tym w oparciu

o przepis art. 22

(

3) ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn.: Dz.U.2024.499) mając na uwadze przepisy § 10 ust. 1 pkt 4 w zw. z § 16 ust. 1 pkt 1 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U.2024.764) przyznano od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Radziejowie na rzecz radcy prawnego P. P. kwotę 120zł powiększoną o podatek VAT.

SSO Mariusz Nazdrowicz