Sąd oddalił zażalenie w sporze sąsiedzkim o przejazd przez działkę służebnością

(do postanowienia z dnia 16 czerwca 2026 r. – k. 89)

Wnioskodawcy S. R., R. H. oraz G. F. wystąpili z wnioskiem o zabezpieczenie roszczenia o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i zaniechanie naruszeń służebności drogi koniecznej - o zabezpieczenie roszczenia o przywrócenie naruszonego posiadania służebności poprzez:

1. zobowiązanie uczestników postępowania F. i P. F. do niezwłocznego usunięcia wszelkich przeszkód (w tym kłódek, bram, blokad i ogrodzeń) uniemożliwiających wnioskodawcom swobodny przejazd i przechód przez działkę nr (...), o dotychczasowym przebiegu służebności, ujawnionym w akcie notarialnym z dnia 16 lutego 1994 roku sporządzonym przed notariuszem i wpisanym do repertorium A pod nr (...) ustanowiona została odpłatnie służebność drogi koniecznej przez nieruchomość oznaczoną jako działka nr (...), na rzecz każdoczesnych właścicieli działek nr (...), świadczenie to zostało ustanowione w sposób wyraźny i jednoznaczny, a wynagrodzenie za ustanowienie służebności zostało uiszczone przez S. i T. R. w kwocie 100.000,00 zł, od dnia ustanowienia służebności tj. od 1994 roku prawo to było wykonywane w sposób ciągły i niebudzący żadnych zastrzeżeń ze strony właścicieli działki nr (...);

2. ustanowienie zakazu blokowania przez uczestników postępowania szlaku drożnego, zamykania bram i furtek na zamki/kłódki (do których wnioskodawcy nie posiadają kluczy) oraz stawiania jakichkolwiek innych przeszkód do czasu prawomocnego zakończenia postępowania;

3. nakazanie uczestnikom postępowania utrzymania drogi w stanie umożliwiającym przejazd samochodu osobowego oraz bezpieczne przejście piesze;

4. zagrożenie uczestnikom postępowania nakazaniem zapłaty na rzecz wnioskodawców kwoty 500 zł za każdy przypadek naruszenia obowiązków określonych w pkt 1 i 2 niniejszego wniosku;

5. nadanie postanowieniu o zabezpieczeniu rygoru natychmiastowej wykonalności.

Uzasadniając swoje żądania wnioskodawcy wskazali, iż są właścicielami nieruchomości o nr (...) i współwłaścicielami domu położonego na nieruchomości o nr (...). Podkreślili, że uczestnicy postępowania utrudniają im korzystanie z ustanowionej służebności drogi koniecznej. Nadto, że brak zabezpieczenia uniemożliwi im korzystanie z nieruchomości. Wskazali, iż pomiędzy wnioskodawcami a F. F. i P. F. istnieje konflikt, przy eskalacji którego interweniowała Policja. Jako wyraz uprawdopodobnienia roszczenia „o ustanowienie drogi koniecznej” wskazali udokumentowanie posiadanej służebności aktem notarialnym. Interesu prawnego zaś upatrywali w pozbawieniu ich dostępu do nieruchomości i eskalacji konfliktu. Dalej wskazywali na długotrwały okres postępowania o ustanowienia drogi koniecznej. Następnie wskazali nadto, iż uczestnicy postępowania wraz z synami niszczą ich uprawy rolne, co skutkuje powstawaniem po ich stronie strat finansowych. Nadmienili także, że F. F. przebywa w znacznej mierze za granicą, tj. Federalnej Republice Niemiec. Końcowo złożyli wnioski dowodowe, m.in. wnosząc o pozyskanie przez Sąd materiałów z akt Policji i Prokuratury oraz przesłuchania wnioskodawców i dokonania oględzin nieruchomości.

Uczestnicy postępowania nie wnieśli odpowiedzi na wniosek.

Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2026 roku Sąd Rejonowy w Augustowie V Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w D. w sprawie o sygn. akt V Co 41/26 o zabezpieczenie roszczenia o przywrócenie naruszonego posiadania służebności, oddalił wniosek

(k. 41).

W uzasadnieniu Sąd Rejonowy, przywołując treść art. 730 § 2 k.p.c. oraz art. 730

1§ 1 i 2 k.p.c., a nadto art. 738 i art. 755 § 1 pkt 1 k.p.c., wskazał, że koniecznymi przesłankami udzielenia zabezpieczenia, które muszą wystąpić łącznie, są uprawdopodobnienie roszczenia oraz interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. Podkreślił, że uprawdopodobnienie stanowi surogat dowodu, dający jedynie wiarygodność, a nie pewność określonego faktu, przy czym roszczenie jest uprawdopodobnione, jeżeli bez głębszego wnikania we wszystkie możliwe aspekty faktyczne i prawne sprawy istnieje na pierwszy rzut oka szansa jego istnienia w świetle przytoczonych przez wnioskodawcę twierdzeń popartych dowodami lub środkami niebędącymi dowodami w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego; uprawdopodobnienie odnosi się zarówno do okoliczności faktycznych, na których opiera się roszczenie, jak i do jego podstawy prawnej.

Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie wnioskodawców nie zostało dostatecznie uprawdopodobnione. Dostrzegł w pierwszej kolejności nieprecyzyjność wniosku, w którym wnioskodawcy z jednej strony zmierzają do ochrony (przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania naruszeń) posiadanej już służebności drogi koniecznej, z drugiej zaś powołują się na uprawdopodobnienie roszczenia „o ustanowienie drogi koniecznej”. Wobec przedłożenia skanu aktu notarialnego, z którego treści wynika, że na rzecz każdoczesnego właściciela (...) przysługuje służebność drogi koniecznej przez (...), Sąd Rejonowy przyjął, że zamiarem wnioskodawców była ochrona służebności już im przysługującej, a nie mającej dopiero zostać ustanowioną.

Sąd I instancji zwrócił uwagę, że o ile wnioskodawcy wskazali numery (...), o tyle nie podali takich danych co do (...), co utrudniało zidentyfikowanie F. i P. F. jako osób aktualnie uprawnionych do nieruchomości obciążonej, zwłaszcza że akt pochodzi z 1994 roku Nadto przywołany akt notarialny nie wskazuje przebiegu służebności ani jej szlaku, zawierając jedynie ogólne stwierdzenie o ustanowieniu służebności przez działkę, a do wniosku nie dołączono jakiejkolwiek mapy czy szkicu obrazującego wzajemne usytuowanie działek. Załączone fotografie (z grudnia 2025 roku) nie pozwalały na ustalenie relacji przestrzennej poszczególnych działek, granicy między nimi, przebiegu szlaku ani miejsca rzekomych przeszkód, co czyniłoby trudnym samo sformułowanie ewentualnego zabezpieczenia, wymagającego sprecyzowania, jakie konkretnie przeszkody i w jakim miejscu miałyby zostać usunięte.

Sąd Rejonowy wskazał ponadto, że obecność funkcjonariusza Policji na fotografii może uprawdopodabniać konflikt między stronami, nie dając jednak odpowiedzi na powyższe wątpliwości, a wręcz zaciemniając obraz co do tego, czego interwencje w istocie dotyczyły. Podkreślił także, że istota postępowania zabezpieczającego wymaga sprawnego działania sądu na podstawie zaoferowanych już materiałów dowodowych, a nie prowadzenia rozbudowanego postępowania dowodowego (w tym przesłuchań czy żądania dokumentów od innych organów), które wypaczałoby charakter tego postępowania i przenosiło je na etap rozpoznawczy. Przy tym wnioskodawcy mogli samodzielnie wystąpić o udostępnienie materiałów z akt, czego zaniechali.

W odniesieniu do sposobu zabezpieczenia Sąd Rejonowy wskazał, że w myśl art. 731 k.p.c. zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia, tymczasem postulowane usunięcie przeszkód prowadziłoby wprost do zaspokojenia roszczenia o przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Wprawdzie art. 755 § 2

1k.p.c. przewiduje odstępstwo od tej zasady, gdy zabezpieczenie jest konieczne dla odwrócenia grożącej szkody lub innych niekorzystnych dla uprawnionego skutków, jednak okoliczność ta, podlegająca uprawdopodobnieniu przez uprawnionego, nie została uprawdopodobniona. Trudno bowiem, w ocenie Sądu Rejonowego, mówić o szkodzie, zwłaszcza że z materiału dowodowego nie wynikało, aby chodziło o nieruchomość stanowiącą główne centrum życiowe wnioskodawców, a fotografie obrazują raczej zabudowania o charakterze gospodarczym.

Sąd Rejonowy zaznaczył wreszcie, że powoływany przez wnioskodawców interes prawny koncentruje się w istocie na powstrzymaniu eskalacji konfliktu sąsiedzkiego oraz na sygnalizowaniu agresywnych postaw drugiej strony, co w powiązaniu z interwencjami Policji uprawdopodabnia istnienie animozji między stronami, mogących być przedmiotem zainteresowania prawa karnego lub wykroczeniowego, nie zaś to, że wnioskodawcom zablokowano konkretny dostęp do konkretnej działki. Marginalnie Sąd ten wskazał, że z treści wniosku wynika faktyczna nieobecność F. F. w kraju, co poddaje w wątpliwość jego czynny udział w utrudnianiu korzystania ze służebności, a nadto że fotografie opatrzone są datą grudniową, podczas gdy wniosek pochodzi z marca. Konkludując, Sąd Rejonowy uznał, że materiał dowodowy nie uprawdopodabnia naruszeń koncentrujących się na dostępie do nieruchomości wnioskodawców, lecz jedynie konflikt między stronami, wobec czego wniosek podlegał oddaleniu.

Zażalenie na powyższe postanowienie wywiedli wnioskodawcy, zaskarżając powyższe orzeczenie w całości oraz zarzucając mu:

1. błędne przyjęcie, iż roszczenie nie zostało uprawdopodobnione, podczas gdy służebność została ustanowiona aktem notarialnym z dnia 16 lutego 1994 roku, odpłatnie, na rzecz każdoczesnych właścicieli (...) i była wykonywana nieprzerwanie przez około 30 lat bez sprzeciwu właścicieli nieruchomości obciążonej;

2. błędne przyjęcie, iż brak jest interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia, podczas gdy uczestnicy poprzez blokowanie przejazdu i przechodu faktycznie uniemożliwiają wykonywanie istniejącego prawa rzeczowego;

3. dokonanie nadmiernie formalistycznej oceny materiału dowodowego z pominięciem istoty sprawy, tj. ochrony istniejącej i wykonywanej służebności, a nie jej ustanawiania od nowa;

4. błędne utożsamienie konfliktu sąsiedzkiego z brakiem naruszenia służebności, mimo że konflikt powstał właśnie na tle uniemożliwiania korzystania z ustanowionego prawa;

5. pominięcie okoliczności, iż to uczestnicy postępowania - jeśli kwestionowali zakres lub sposób wykonywania służebności po blisko 30 latach jej wykonywania - powinni byli wystąpić do sądu z odpowiednim powództwem, a nie samowolnie blokować wykonywanie prawa wynikającego z aktu notarialnego.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o zabezpieczenie, ewentualnie: uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Nadto skarżący wnieśli o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych do zażalenia dokumentów, map oraz fotografii, aktualizujących stan faktyczny sprawy.

Uczestnicy postępowania nie wznieśli odpowiedzi na zażalenie wnioskodawców.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 730 § 1 k.p.c. w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia. Stosownie do art. 730

1 § 1 k.p.c. udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Przesłanki te muszą zostać spełnione kumulatywnie, a brak którejkolwiek z nich skutkuje oddaleniem wniosku. W myśl art. 730

1 § 2 k.p.c. interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Stosownie zaś do art. 731 k.p.c. zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Roszczenie uznaje się za uprawdopodobnione, jeżeli istnieje uzasadniona podstawa do przypuszczenia, że ono istnieje. Zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa roszczenie jest uprawdopodobnione, jeżeli istnieje znaczna szansa na jego istnienie, co nie wyklucza tego, iż w świetle głębszej analizy stanu faktycznego i prawnego roszczenie może okazać się nieuzasadnione. Uprawdopodobnienie odnosi się przy tym zarówno do okoliczności faktycznych, na których opiera się roszczenie, jak i do jego podstawy prawnej.

Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia określa się jako obiektywną, wywołaną rzeczywistą koniecznością ochrony określonej sfery prawnej potrzebę uzyskania orzeczenia o określonej treści. O istnieniu podstawy zabezpieczenia można mówić wtedy, gdy bez zabezpieczenia ochrona prawna udzielona w merytorycznym orzeczeniu w sprawie okaże się niepełna.

Odnosząc się do zarzutów zażalenia, w pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd Okręgowy podziela ocenę Sądu Rejonowego, iż wnioskodawcy nie uprawdopodobnili dochodzonego roszczenia. Wprawdzie z przedłożonego aktu notarialnego z dnia 16 lutego 1994 roku (rep. A nr (...)) wynika, że przez działkę nr (...) ustanowiono odpłatnie służebność drogi koniecznej na rzecz każdoczesnych właścicieli (...), co uprawdopodabnia samo istnienie ograniczonego prawa rzeczowego, rzecz jednak w tym, że przedmiotem wniosku nie była ochrona prawa jako takiego, lecz roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i zaniechanie naruszeń (przywrócenie naruszonego posiadania służebności), którego koniecznymi elementami są nie tylko istnienie służebności, lecz również jej wykonywanie oraz konkretne naruszenie. Uprawdopodobnienie roszczenia wymagało zatem przedstawienia, choćby prima facie, w jaki sposób, w którym miejscu i przez kogo dostęp wnioskodawców do nieruchomości władnących został naruszony.

Tymczasem, jak trafnie wskazał Sąd I instancji, sam przywołany akt notarialny nie określa przebiegu (szlaku) służebności. Ogranicza się on bowiem do ogólnego stwierdzenia, że służebność drogi koniecznej zostaje ustanowiona przez (...), nie wskazując, którędy szlak konkretnie przebiega, jego umiejscowienia, szerokości, punktów granicznych ani sposobu wykonywania. Oznacza to, że już z samego dokumentu, na którym wnioskodawcy opierają dochodzone roszczenie, nie sposób ustalić, jak przebiega droga konieczna. Nie jest to zatem brak o charakterze wyłącznie technicznym czy dowodowym, lecz nieokreśloność wynikająca z treści tytułu, z którego roszczenie jest wywodzone. Deficytu tego nie usuwają pozostałe materiały dowodowe, bowiem do wniosku nie dołączono mapy, szkicu ani innego dokumentu obrazującego wzajemne położenie działek i przebieg drogi, a załączone fotografie nie pozwalają na ustalenie relacji przestrzennej nieruchomości, granicy między działkami, przebiegu szlaku ani miejsca rzekomych przeszkód, obrazując jedynie zaniedbaną nieruchomość o charakterze gospodarczym. Zgromadzony materiał dowodowy nie uprawdopodabnia również, aby wnioskodawcy z ustanowionej służebności faktycznie korzystali i aby w konkretnym, dającym się zidentyfikować miejscu doszło do naruszenia tego prawa. W okolicznościach sprawy niniejszej, wbrew zarzutowi nadmiernego formalizmu, nie sposób przyjąć, że roszczenie zostało uprawdopodobnione. Podkreślenia przez Sąd II instancji wymaga, iż nie chodzi o geodezyjne wyznaczanie szlaku, lecz o elementarne uprawdopodobnienie faktu i sposobu naruszenia, stanowiącego podstawę dochodzonego roszczenia.

Niezależnie od powyższego wnioskodawcy nie uprawdopodobnili także interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia, co samodzielnie, wobec kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 730

1 § 1 k.p.c., uzasadniało oddalenie wniosku i czyni bezzasadnymi zarzuty podniesione przez wnioskodawców w tym zakresie. Powoływany interes prawny koncentruje się bowiem w istocie na powstrzymaniu eskalacji konfliktu sąsiedzkiego oraz na obawie przed agresywnymi zachowaniami uczestników postępowania, co wpisuje się w tło wzajemnych animozji stron, mogących podlegać ocenie między innymi na gruncie prawa karnego, nie stanowi zaś interesu prawnego w rozumieniu art. 730

1 § 2 k.p.c. Celem postępowania zabezpieczającego jest udzielenie tymczasowej ochrony roszczeniu cywilnoprawnemu, nie zaś łagodzenie konfliktów międzyludzkich. Wnioskodawcy nie uprawdopodobnili, aby brak zabezpieczenia uniemożliwiał lub poważnie utrudniał osiągnięcie celu ewentualnego przyszłego postępowania, ani też nie uprawdopodobnili konkretnej szkody grożącej im wskutek nieudzielenia zabezpieczenia. Wywodzone przez nich twierdzenia w tym zakresie pozostały lakoniczne i ogólnikowe, a przy tym odnosiły się do zabudowań o charakterze gospodarczym, nie zaś do nieruchomości stanowiącej centrum życiowe wnioskodawców.

Na aprobatę zasługuje nadto ocena Sądu I instancji dotycząca niedopuszczalności wnioskowanego sposobu zabezpieczenia w świetle art. 731 k.p.c., zgodnie z którym zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia. Żądane przez wnioskodawców zobowiązanie uczestników do usunięcia wszelkich przeszkód, ustanowienie zakazu blokowania szlaku oraz nakazanie utrzymania drogi w stanie umożliwiającym przejazd i przejście prowadziłyby wprost do zaspokojenia dochodzonego roszczenia o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i zaniechanie naruszeń, zapewniając wnioskodawcom,

de facto jeszcze przed wszczęciem takiego postępowania, ochronę tożsamą ze skutkami orzeczenia kończącego owe postępowanie. Nadto, wobec braku uprawdopodobnienia przebiegu służebności i miejsca przeszkód, żądany sposób zabezpieczenia byłby również niewykonalny, gdyż nakazanie usunięcia przeszkód wymagałoby sprecyzowania, jakie konkretnie przeszkody, w jakim miejscu i z jakiego odcinka drogi miałyby zostać usunięte.

Sąd Okręgowy wskazuje, iż zgodnie z art. 755 § 2

1 k.p.c. przepisu art. 731 k.p.c. nie stosuje się, jeżeli zabezpieczenie jest konieczne dla odwrócenia grożącej szkody lub innych niekorzystnych dla uprawnionego skutków. Okoliczności te podlegają jednak uprawdopodobnieniu przez uprawnionego, czemu wnioskodawcy, z przyczyn wskazanych wyżej, nie sprostali. Przez konieczność, o której mowa powyżej, rozumieć należy sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden inny skuteczny środek ochrony.

Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostawał zarzut wywiedziony przez wnioskodawców, sprowadzający się do twierdzenia, że to uczestnicy postępowania, o ile kwestionują zakres lub sposób wykonywania służebności, powinni byli wystąpić na drogę sądową, a nie samowolnie blokować wykonywanie prawa. Argumentacja ta dotyczy istoty ewentualnego przyszłego sporu, nie zaś przesłanek udzielenia zabezpieczenia, i nie sanuje braku uprawdopodobnienia roszczenia oraz interesu prawnego.

Końcowo zaś Sąd II instancji podkreśla, że w myśl art. 394 § 3 k.p.c. zażalenie powinno zawierać zwięzłe uzasadnienie ze wskazaniem, w miarę potrzeby, nowych faktów i dowodów, przy czym wskazanie nowych dowodów w zażaleniu może nastąpić jedynie wówczas, gdy potrzeba udowodnienia faktu powstała dopiero na etapie postępowania toczącego się na skutek zażalenia, a nie wtedy, gdy istniała wcześniej, a strona nie skorzystała z możliwości powołania dowodów

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2019 r., V CZ 63/19, LEX nr 2782628). Jednak zgodnie z art. 381 k.p.c. sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Taka potrzeba w niniejszej sprawie nie wystąpiła, bowiem konieczność wykazania przebiegu służebności oraz faktu jej naruszenia istniała już w chwili złożenia przedmiotowego wniosku.

Reasumując, wobec braku uprawdopodobnienia zarówno dochodzonego roszczenia, jak i interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia, a nadto wobec niedopuszczalności wnioskowanego sposobu zabezpieczenia zmierzającego do zaspokojenia roszczenia, zażalenie okazało się bezzasadne. Z tych względów Sąd Okręgowy, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Sędzia Cezary Olszewski