Po pouczeniu notariusza ojciec nie odrzucił spadku za córkę. Sąd oddalił jej wniosek

W dniu 7 sierpnia 2024 roku (data stempla pocztowego) W. Z. wiosła o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po dziadku E. Z., zmarłym w dniu 1 stycznia 2018 roku w G..

W uzasadnieniu wnioskodawczyni wskazała, że z chwilą dojścia do dziedziczenia była małoletnia, a jej przedstawiciele ustawowi zostali wprowadzeni

w błąd przez notariusza, który wadliwie ich pouczył o braku konieczności złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniej córki. Wnioskodawczyni dowiedziała się po zajęciu jej rachunku bankowego o tym, że toczy się wobec niej postępowanie egzekucyjne, a także że jest spadkobierczynią ustawową po dziadku. E. Z. pozostawił po sobie liczne długi przewyższające wartość majątku zmarłego, a osoby powołane do spadku we wcześniejszej kolejności odrzuciły spadek.

W odpowiedzi na wniosek uczestnik postępowania M. S. w M. wniósł o oddalenie wniosku oraz zasądzenie od wnioskodawczyni na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych

/k. 49-50/.

Argumenty przemawiające za oddaleniem wniosku przedstawiono

w uzasadnieniu odpowiedzi na wniosek /k. 49v-50/.

Na rozprawie w dniu 16 września 2025 roku W. Z. oświadczyła, że uchyla się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po dziadku E. Z. oraz złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku przypadającego jej po tym spadkodawcy

/k. 125/.

Sąd ustalił, co następuje:

E. Z. zmarł w dniu 1 stycznia 2018 roku w G., gdzie ostatnio stale zamieszkiwał. Spadkodawca nie sporządził testamentu. Żona spadkodawcy Z. Z. oraz jego dzieci: A. Z., S. Z. (2), P. Z. (1), K. T. i J. Z. skutecznie odrzucili spadek przypadający im z mocy ustawy.

P. Z. (1) odrzucił spadek po E. Z.

w dniu 26 czerwca 2018 roku przed notariuszem K. K. (2). P. Z. (1) oświadczył w akcie notarialnym, że posiada czworo zstępnych: pełnoletniego syna M. Z., pełnoletnią córkę S. Z. (1), małoletnią córkę W. Z. i małoletnią córkę K. Z.. Notariusz pouczyła P. Z. (1), że w związku z odrzuceniem spadku należą oni do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłym E. Z.. Notariusz pouczyła stawającego także o treści art. 1015, art. 1020 oraz 1024 Kodeksu cywilnego. Ponadto notariusz zwróciła uwagę stawającemu na treść art. 640, art. 641 § 2, art. 643 Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 123 ustawy Prawo upadłościowe. Notariusz pouczyła P. Z. (1), że rozpoczął swój bieg termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletnich dzieci, a także że dzieci będą dziedziczyć, jeżeli oświadczenie nie zostanie złożone.

W tym samym akcie notarialnym spadek odrzuciło także rodzeństwo P. Z. (1), tj.: siostra K. T. i brat J. Z.. Oni prawidłowo zrozumieli pouczenia notariusza i w terminie złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu swoich małoletnich dzieci.

W dniu 27 lutego 2019 roku M. (...) w M. złożył do Sądu Rejonowego w Grudziądzu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po E. Z.. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I Ns 247/19, a uczestnikiem postępowania byli m.in.: małoletnia W. Z. działająca przez ojca P. Z. (1) oraz (...) sp. z o.o.

z siedzibą w S..

Pismem z dnia 2 września 2019 roku Sąd Rejonowy w Grudziądzu zobowiązał w sprawie I Ns 247/19 P. Z. (1) do podania, czy odrzucił on spadek w imieniu małoletnich dzieci W. i K.. W odpowiedzi na to zobowiązanie ojciec wnioskodawczyni w piśmie z dnia 2 października 2019 roku wskazał, że nie odrzucił jeszcze spadku w imieniu dzieci.

Postanowieniem z dnia 30 września 2020 roku, sygn. akt I Ns 247/19, Sąd Rejonowy w Grudziądzu stwierdził, że spadek po E. Z. dziedziczą na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza:

- S. Z. (1) c. A. i P.,

- M. Z. s. A. i P.,

- K. Z. c. P. i M.,

- W. Z. c. P. i M.,

każde z nich w 1/4 części spadku.

W dniu 24 marca 2023 roku wnioskodawczyni uzyskała pełnoletność. W ciągu 6 miesięcy od tej daty wnioskodawczyni nie złożyła oświadczenia o odrzuceniu spadku po E. Z..

W dniu 1 sierpnia 2024 roku wnioskodawczyni otrzymała komunikat

w aplikacji (...), że na jej koncie nastąpiło zajęcie egzekucyjne przez komornika sądowego T. W. na kwotę 17.844,00 zł. W sprawie Km 1284/24 egzekwowana jest wierzytelność M. (...)

w M., wynikająca z umowy zawartej przez spadkodawcę.

(okoliczności bezsporne;

dowód: odpis skrócony aktu zgony - k. 11 akt;

akt notarialny Rep. A Nr (...) – k. 12 akt, 3-4 akt I N 645/18;

wniosek o stwierdzenie nabycia spadku – k. 3-6 akt I Ns 247/19;

zobowiązanie z 3.09.2019 r. – k. 63 akt I Ns 247/19;

pismo P. Z. z 2.10.2019 r. – k. 86 akt I Ns 247/19;

postanowienie SR w Grudziądzu z 30.09.2019 r. – k. 121 akt I Ns 247/19;

zeznania świadka K. K. (2) – k. 142v akt;

przesłuchanie W. Z. – k. 125v akt;

przesłuchanie P. Z. (1) – k. 142v akt)

Sąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o okoliczności bezsporne, dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, aktach I N 645/18 i aktach I Ns 247/19, zeznania świadka K. K. (2), a także na podstawie przesłuchania wnioskodawczyni W. Z. i przedstawiciela ustawowego - P. Z. (1).

Sąd uznał za wiarygodne dokumenty zgromadzone w toku postępowania. Prawdziwość dokumentów nie budziła bowiem wątpliwości i nie była kwestionowana w toku postępowania. Wnioskodawczyni i uczestnicy nie kwestionowali treści aktu notarialnego z dnia 26 czerwca 2018 roku.

Sąd nie dał wiary wnioskodawczyni i jej ojcu w części dotyczącej pouczenia P. Z. (1) przez notariusza o możliwości odrzucenia spadku przez małoletnią po ukończeniu 18 roku życia. W tym zakresie ich zeznania pozostają

w rażącej sprzeczności z treścią aktu notarialnego z dnia 26 czerwca 2018 roku oraz

z zeznaniami świadka K. K. (2), tj. notariusza, który sporządzał ten akt.

W tym samym akcie notarialnym spadek odrzuciło także rodzeństwo P. Z. (1), tj.: K. T. i J. Z.. Oni prawidłowo zrozumieli pouczenia notariusza i złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu swoich małoletnich dzieci. Nie sposób też nie zauważyć, że w ciągu 6 miesięcy od uzyskania pełnoletności wnioskodawczyni wcale nie złożyła oświadczenia

o odrzuceniu spadku po E. Z., co powinna uczynić zgodnie z pouczeniem rzekomo otrzymanym od notariusza. To też świadczy o tym, że wersja przedstawiona we wniosku nie jest prawdziwa i stanowi jedynie próbę uniknięcia skutków zaniedbań ojca wnioskodawczyni.

Przechodząc do rozważań prawnych w pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 1015 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 z późn. zm.; dalej: k.c.) oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w tym terminie, może uchylić się od skutków prawnych niezachowania tego terminu, przy czym uchylenie to powinno nastąpić przed sądem, a spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca (art. 1019 § 1 i 2 k.c.). Ponadto, takie uchylenie się od skutków prawnych wymaga zawsze zatwierdzenia przez sąd po przeprowadzeniu rozprawy i dopiero wówczas staje się ono skuteczne (art. 1019 § 3 k.c. w zw. art. 690 § 1 k.p.c.).

Zgodzić się należy z przedstawianymi w doktrynie poglądami, że błąd

w rozumieniu art. 1019 k.c. musi dotyczyć treści czynności prawnej oraz być istotny, tzn. taki, który uzasadnia przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, to nie złożyłby oświadczenia tej treści (art. 84 k.c.). Błąd dotyczący treści oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku to m.in. błąd co do: osoby spadkodawcy, tytułu powołania lub przedmiotu spadku. W tej ostatniej sytuacji chodzi o brak wiedzy o rzeczywistym stanie majątku spadkowego, z tym zastrzeżeniem, że nie jest on wynikiem braku staranności po stronie spadkobiercy (tak E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2011, str. 247-248). Stanowisko to znajduje dodatkowo potwierdzenie w judykaturze, zgodnie z którą podstawę uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia

o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły; błędem takim nie jest nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 30 czerwca 2005 roku, IV CK 799/04, OSNC 2006/5/94;postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2010 roku, V CSK 337/09, LEX nr 677786; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 roku, I CSK 85/11, LEX nr 1147725).

Istnieje również możliwość uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku z powodu istotnego błędu co do prawa dotyczącego treści czynności prawnej. Prawna doniosłość błędu w zakresie zastosowania art. 1019 k.c. uzależniona jest nie tylko od tego, aby dotyczył on treści przyjęcia spadku i był istotny, ale i od tego, aby nie stanowił następstwa niedołożenia należytej staranności przez spadkobiercę. Ocena w tym względzie powinna być dokonana na podstawie okoliczności każdego indywidualnie rozpatrywanego przypadku i uwzględniać przeciętny stan świadomości prawnej społeczeństwa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2016 r.,

III CSK 210/15, LEX nr 2030466).

W sprawie o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie ciężar wykazania, że spadkobierca działał pod wpływem błędu spoczywa na wnioskodawcy (art. 6 k.c.). W postępowaniu tym sąd spadku bada wprawdzie z urzędu zasadność uchylenia się przez spadkobierców od skutków ich bezczynności, niemniej jednak mają tutaj odpowiednie zastosowanie przepisy o procesie (art. 13 § 2 k.p.c.). Z tego względu wnioskodawca nie jest zwolniony od obowiązku wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów,

z których wywodzi skutki prawne (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2010 r., V CSK 337/09, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010 r., I CSK 37/2010, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2013 r., II CSK 497/12).

W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że oświadczenie o odrzuceniu spadku zostało złożone przez wnioskodawczynię po upływie sześciomiesięcznego terminu przewidzianego w art. 1015 § 1 k.c. P. Z. (1) odrzucił przed notariuszem spadek po zmarłym E. Z. w dniu 26 czerwca 2018 roku i od tego dnia zaczął biec sześciomiesięczny termin do złożenia oświadczenia w imieniu małoletniej wówczas W. Z., która zgodnie

z art. 934 § 2 k.c. w zw. z art. 1020 k.c. została powołana do spadku.

P. Z. (1) niewątpliwie miał świadomość istnienia długów spadkowych, ponieważ sam złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku przed notariuszem, a wraz z nim uczynili to powołani w pierwszej kolejności spadkobiercy. Ponadto w sprawie I Ns 247/19 wnioskodawcą był M. (...)

w M., a uczestnikiem postępowania m.in. (...) sp. z o.o. z siedzibą

w S.. Jeżeli ojciec wnioskodawczyni nie miał wcześniej dokładnej wiedzy

o długach spadkowych, to od momentu doręczenia mu odpisu wniosku w sprawie I Ns 247/19 musiał mieć wiedzę, że w skład spadku po jego ojcu wchodzą konkretne długi. W niniejszej sprawie z pewnością upłynął zatem termin, o którym mowa w art. 88 § 2 k.c.

W niniejszej sprawie wnioskodawczyni powołała się na nieświadomość co do przepisów prawa, wskazując że notariusz błędnie pouczył P. Z. (1) o możliwości odrzucenia spadku przez córkę po ukończeniu 18 roku życia. W tym zakresie zeznania wnioskodawczyni i jej ojca pozostają w rażącej sprzeczności z treścią aktu notarialnego z dnia 26 czerwca 2018 roku oraz

z zeznaniami świadka K. K. (2), tj. notariusza, który sporządzał ten akt.

W tym samym akcie notarialnym spadek odrzucili także K. T.

i J. Z.. Oni prawidłowo zrozumieli pouczenia notariusza i złożyli oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu swoich małoletnich dzieci. Na marginesie warto jeszcze raz zauważyć, że w ciągu 6 miesięcy od uzyskania pełnoletności wnioskodawczyni wcale nie złożyła oświadczenia o odrzuceniu spadku po E. Z., co powinna uczynić zgodnie z pouczeniem rzekomo otrzymanym od notariusza.

W ocenie Sądu wnioskodawczyni nie wykazała w niniejszej sprawie, aby niezłożenie przez jej przedstawiciela ustawowego oświadczenia o odrzuceniu spadku było wynikiem jakiegokolwiek błędu prawnie istotnego. P. Z. (1) został prawidłowo pouczony przez notariusza, a następnie przez sześć miesięcy pozostał zupełnie bezczynny, czym sam pozbawił się możliwości odrzucenia spadku

w imieniu małoletniej córki. Ojciec wnioskodawczyni z zawodu jest elektromechanikiem. Nie powinien mieć zatem problemów ze zrozumieniem prostego pouczenia od notariusza. Jeżeli jednak nie zapamiętał on pouczenia, to powinien dochować należytej staranności i poszukać w Internecie łatwo dostępnych informacji

o procedurze odrzucenia spadku w imieniu małoletniego dziecka. Ponadto otrzymał on wypis aktu notarialnego i mógł ponownie zapoznać się z jego treścią. Ojciec wnioskodawczyni pozostał jednak bezczynny i to nawet po doręczeniu mu odpisu wniosku w sprawie I Ns 247/19, a także pisma z dnia 2 września 2019 roku, w którym zobowiązano go do podania, czy odrzucił spadek w imieniu małoletnich dzieci W. i K.. W sprawie I Ns 247/19 P. Z. (1) nie stawił się także na rozprawę, pomimo osobistego odbioru wezwania /k. 106, 119 akt I Ns 247/19/.

Na końcu należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie nie zachodzą wyjątkowe okoliczności, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku ze względu na zasady współżycia społecznego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 marca 2018 roku w sprawie o sygn. akt III CZP 110/17 w wypadkach wyjątkowych,

w szczególności, gdy za nieodebranie oświadczenia w terminie spadkobierca nie ponosi winy, sąd może nie uwzględnić upływu tego terminu przez wzgląd na zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Jednak w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania ta klauzula generalna, gdyż niezłożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu wnioskodawczyni wynikało wyłącznie z zaniedbania jej przedstawiciela ustawowego, który pomimo pouczenia go przez notariusza, jedynie

z powodu swojej bierności, nie złożył w zawitym terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po E. Z.. Nie bez znaczenia jest także to, że brak oświadczenia o odrzuceniu spadku skutkuje przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Spadkobiercy są zatem chronieni przed długami spadkodawcy, które nie znajdują pokrycia w majątku spadkowym.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie wymienionych wyżej przepisów prawa materialnego, oddalił wniosek W. Z. o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia

o odrzuceniu spadku po E. Z..

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Sąd nie dostrzegł podstaw do odstąpienia od zasady ogólnej obowiązującej w postępowaniu nieprocesowym, zgodnie z którą jego uczestnicy ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.