Gmina zwróci 1 zł za postój, bo miejsce nie było widocznie oznakowane

Wyrokiem z dnia 7 maja 2024 roku wydanym w sprawie o sygn. akt III C 1056/23 Sąd Rejonowy Szczecin – Centrum w Szczecinie w punkcie I. powództwo oddalił, w punkcie II. zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 90 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Powyższe orzeczenie sąd rejonowy oparł o ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne zawarte w pisemnym uzasadnieniu wyroku znajdującym się na kartach 44 - 45 akt sprawy.

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając rozstrzygnięcie sądu rejonowego w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu powód zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, w szczególności fotografii miejsca postoju powoda i przyjęcie, że miejsce postojowe było właściwie oznakowane, podczas gdy powód nie mógł dostrzec oznakowania wobec jego przykrycia przez śnieg, a powód nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaniechań strony pozwanej w odśnieżeniu stanowisk postojowych;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 13b ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1376) w zw. z pkt. 5.2.4 załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach (Dz. U. z 2003 r., nr 220, poz. 2181 z późn. zm.) poprzez nieprawidłową ich wykładnię i przyjęcie, że strona pozwana prawidłowo oznakowała Strefę Płatnego Parkowania, a contrario że powód zaparkował w miejscu odpowiednio wyznaczonym, podczas gdy miejsce to nie zostało oznakowane znakiem poziomym P-18;

3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że powód obserwował jezdnię i miał zauważyć oznakowanie poziome, a ponadto poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że w miejscu postoju pojazdu powoda znajdowało się oznakowanie poziome.

Wskazując na powyższe zarzuty powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na rzecz powoda od strony pozwanej kwoty 1 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 20 grudnia 2023 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie kosztów postępowania za I i II instancję, zgodnie z normami przepisanymi wraz z odsetkami liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu apelacji na kartach 49-50 akt powód rozwinął wyżej podniesione zarzuty oraz wniósł jak na wstępie.

W piśmie z dnia 3 lipca 2024 roku apelujący sprecyzował, że w ramach zarzutu naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. powód zarzuca dowolną ocenę materiału dowodowego w szczególności 45 sekundy materiału filmowego z miejsca postoju powoda i przyjęcie, że miejsce postojowe było właściwie oznakowane, podczas gdy powód nie mógł dostrzec oznakowania wobec jego przykrycia przez śnieg, a powód nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaniechań strony pozwanej w odśnieżeniu stanowisk postojowych.

Pismem z dnia 8 lipca 2024 r. powód uzupełnił apelację zgłaszając zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 223 § 3 k.p.c., tj. wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym bez uprzedniego zawiadomienia powoda o zamknięciu rozprawy i nieudzieleniu możliwości złożenia głosu w piśmie procesowym.

W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k. 62 akt).

Sąd okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda zasługiwała na uwzględnienie.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, a sąd okręgowy w postępowaniu apelacyjnym nie przeprowadził postępowania dowodowego. Ustawodawca w takiej sytuacji w art. 505

13 § 2 k.p.c. przewidział, że jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia z przytoczeniem przepisów prawa.

W myśl art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2068 tj.), korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za postój pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Zgodnie z art. 13b ust. 1 ustawy o drogach publicznych, opłatę, której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, pobiera się za postój pojazdów samochodowych w strefie płatnego parkowania, w wyznaczonym miejscu, w określone dni robocze, w określonych godzinach lub całodobowo. Z brzmienia cytowanego przepisu wynika, że opłatę za postój samochodu pobiera się za postój w strefie płatnego parkowania w wyznaczonym miejscu. W myśl art. 13b ust. 3 ustawy o drogach publicznych ustalenie strefy płatnego parkowania należy do kompetencji właściwej miejscowo rady gminy (rady miasta). Zgodnie z art. 13b ust. 6 pkt 1 ustawy, wyznaczenie w strefie płatnego parkowania miejsc przeznaczonych na postój pojazdów należy do organu właściwego do zarządzania ruchem na drogach. Posłużenie się przez ustawodawcę różnymi pojęciami - "ustalenie" strefy płatnego parkowania i "wyznaczenie" miejsc płatnego postoju, a także rozdzielenie tych kompetencji pomiędzy różne podmioty, potwierdza tezę, że ustalenie strefy płatnego parkowania nie jest równoznaczne z wyznaczeniem miejsc płatnego postoju. Nie cały zatem obszar strefy płatnego parkowania jest miejscem, w którym za postój samochodów można pobierać opłaty (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrok z dnia 24 stycznia 2019 r., GSK 2587/18 oraz z dnia 8 maja 2019 r., I OSK 1910/17).

W świetle powyższej regulacji o ile obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu w strefie płatnego parkowania wynika z mocy prawa, o tyle utworzenie strefy płatnego parkowania wiąże się z obowiązkiem wyznaczenia w strefie płatnego parkowania miejsc dla parkowania pojazdów i wyłącznie za postój w takich wyznaczonych miejscach uprawnione jest pobieranie opłat za postój. Warunkiem pobrania opłaty za postój pojazdów samochodowych na drogach publicznych w myśl art. 13b ust. 1 ustawy o drogach publicznych jest korzystanie z miejsca postojowego w odpowiednio wyznaczonym do tego miejscu (vide uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., II GPS 2/17), dlatego też dla pobierania opłaty parkingowej w strefie płatnego parkowania nie jest wystarczające podjęcie przez radę miasta uchwały ustalającej strefę płatnego parkowania, wysokość stawek i sposób ich pobierania oraz umieszczenie znaku D-44, gdyż dla pobierania tej opłaty niezbędne jest także wyznaczenie stanowisk postojowych (tak m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2017 r. I SA/Gd 1304/17).

Odnosząc powyższe rozważania na kanwę rozpatrywanej sprawy zauważyć należało, że choć niewątpliwie powód dnia 8 grudnia 2023 r. zaparkował pojazd marki C. (...) przy ul. (...) w S. na odcinku wyznaczonym strefą płatnego parkowania ustaloną przez Gminę M. S. dnia 25 czerwca 2012 r. uchwałą nr (...) w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania, opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych Miasta S. oraz sposobu ich pobierania, lecz pozwana nie wykazała, aby powód ponad wszelką wątpliwość był w stanie powziąć wiedzę, że miejsce w którym doszło do zaparkowania pojazdu było miejscem parkowania faktycznie wyznaczonym w rozumieniu art. 13b ust. 1 ustawy o drogach publicznych.

Kwestię oznaczenia miejsca postojowego w strefie płatnego postoju w kluczowym dla sprawy okresie regulowały rozporządzenie Ministrów Infrastruktury i Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych (Dz. U. Nr 170, poz. 1393, ze zm.) i rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczenia na drogach (Dz. U. Nr 220, poz. 2181, ze zm.). Z w/w przepisów wynika, iż w strefie płatnego parkowania określonej znakami D-44 i D-55 miejsca do postoju pojazdu samochodowego wyznacza się znakami pionowymi D-18 "parking" i znakami poziomymi - liniami: znakiem P-18 "stanowisko postojowe", P-19 " linia wyznaczająca pas postojowy", P-20 "stanowisko postojowe zastrzeżone "koperta" i P-24 "miejsce dla pojazdu osoby niepełnosprawnej" (pkt 5.2.50, załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 3 lipca 2003 r.).

Wywody poczynione przez Naczelny Sąd Administracyjny na gruncie uchwały z dnia 9 października 2017 r. wydanej w sprawie II GPS 2/17 wskazują, że miejsca płatnego postoju wyznaczone w strefie płatnego parkowania to, co do zasady, miejsca podwójnie oznakowane: znakami pionowymi D-18 i znakami poziomymi typu P-18 (tak też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 lutego 2019 r., I SA/Sz 367/18).

Jak trafnie jednak zauważono w orzecznictwie, stosownie do pkt 5.2.4. załącznika nr 2 rozporządzenia z dnia 3 lipca 2003 r. "Znak P-18 "stanowisko postojowe" (rys. 5.2.4.1.) stosuje się w celu wyznaczenia miejsc postoju na części jezdni i chodnika oraz na wydzielonych parkingach bez ustalonych konstrukcyjnie stanowisk.". Jednocześnie prawodawca, określając warunki techniczne umieszczania znaków drogowych poziomych, zastrzegł, że wspomniane oznakowanie poziome powinno charakteryzować się dobrą widocznością w ciągu całej doby, wysokim współczynnikiem odblaskowości, również w warunkach dużej wilgotności, w całym okresie użytkowania (pkt 1.3. załącznika nr 2 do rozporządzenia z dnia 3 lipca 2003 r.). W pkt 1.2 tegoż załącznika zawarte jest ogólne wskazanie, że znakowanie poziome dróg ma na celu: zwiększenie bezpieczeństwa uczestników ruchu i innych osób znajdujących się na drodze, usprawnienie ruchu pojazdów i ułatwienie korzystania z drogi. Oznacza to, że prawodawca zasadniczo dopuszcza zaniechanie wykorzystania znaków poziomych jedynie wówczas, gdy ich funkcję zastępuje konstrukcyjne ustalenie stanowisk na wydzielonych parkingach. Zasadność obciążenia użytkownika drogi opłatą za parkowanie w lokalizacjach bez znaków poziomych wymaga w związku z tym wykazania, że pojazd pozostawiono w strefie płatnego parkowania na wydzielonym parkingu, w obrębie którego ustalono konstrukcyjnie stanowiska (vide wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 czerwca 2018 r., I SA/Gl 282/18 oraz z dnia 27 listopada 2019 r., I SA/Gl 919/19).

Wszystko powyższe przekonuje, że nie można podzielić twierdzenia pozwanej, aby oznakowanie poziome miało jedynie charakter pomocniczy. W świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że wyznaczenie miejsc postojowych w strefie płatnego parkowania winno co do zasady nastąpić za pomocą znaków pionowych i poziomych. Tymczasem, co nie budziło wątpliwości, w miejscu gdzie powód w dniu 8 grudnia 2023 r. w obszarze strefy płatnego parkowania zaparkował samochód marki C. (...), miejsca postojowe zostały wyznaczone w sposób widoczny jedynie za pomocą znaków pionowych, natomiast oznakowanie poziome było zakryte śniegiem i błotem pośniegowym, w konsekwencji nie było możliwości jednoznacznego ustalenia, czy w miejscu, w którym powód zdecydował się na postój, oznakowanie poziome faktycznie istniało. Z załączonego do sprawy nagrania jednoznacznie wynika, że oznakowanie poziome było zakryte śniegiem, a tym samym niemożliwe do rozpoznania przez powoda. Fakt, że w 45 sekundzie uwidaczniają się dwa namalowane pasy linii wyznaczającej inne miejsce postojowe nie uzasadnia przyjęcia, że wyznaczone znakami poziomymi miejsce płatnej strefy parkowania znajdowało się w miejscu, w którym zaparkował powód, wszak znajdowało się w znaczącej odległości. Nagranie potwierdza, że w miejscu, w którym powód zaparkował samochód marki C. (...) oznakowanie poziome nie było w ogóle widoczne, a tym samym nie ma możliwości potwierdzenia, że faktycznie w tamtym miejscu było naniesione. Taki stan jest niezgodny z powołanym wcześniej pkt 1.3 załącznika nr 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczenia na drogach. Sąd rejonowy z analizowanego nagrania wyprowadził zbyt daleko idące wnioski, niewątpliwie wychodząc poza granice swobodnej oceny tego dowodu, w związku z tym zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jawi się jako zasadny.

Sąd odwoławczy ma świadomość, że opady śniegu nie są zależne od pozwanej, jak również nie ma możliwości zapewnienia nieprzerwanego stanu odśnieżenia wszystkich miejsc parkingowych znajdujących się w mieście. Okoliczność ta nie może jednak obciążać użytkowników strefy płatnego parkowania, lecz powinna stanowić element losowego ryzyka obciążającego działalność pozwanej. W takich sytuacjach pozwana ma możliwość odstąpienia od pobierania opłat. Jak jednak wykazał nagraniem powód, mimo zaśnieżenia części znaków pionowych przedstawiciel pozwanej sformułował publicznie wypowiedź, ze opłaty nadal będą pobierane w całej strefie płatnego parkowania.

Reasumując, w analizowanym przypadku, w świetle prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać, że zachodzi kumulacja znaków pionowych i poziomych, gdyż nie zapewniono jakiejkolwiek widoczności znaku poziomego, a tym bardziej minimalnych parametrów jego odblaskowości. Tymczasem kumulacja znaków pionowych i poziomowych nie byłaby niezbędna dla wyznaczenia miejsc postojowych w rozumieniu art. 13b ust. 1 ustawy o drogach publicznych wyłącznie wówczas, gdyby miejsca parkingowe w strefie płatnego parkowania konstrukcyjnie wydzielono np. zatoczką, krawężnikiem itp., co w tym przypadku nie miało miejsca.

Skoro wyznaczenie miejsca postojowego wiąże się nie tylko z umieszczeniem znaku pionowego D-18 "parking", ale również z zastosowaniem znaku P-18 "stanowisko postojowe" lub konstrukcyjnym wydzieleniem miejsca postojowego (pkt 5.2.4. zd. pierwsze załącznika nr 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r., a strona pozwana nie wykazała, aby w analizowanym dniu miejsce zajmowane przez powoda zostało w sposób widoczny oznakowane znakami poziomymi lub były konstrukcyjnie wydzielone w rozumieniu przywołanego przepisu, to wbrew zapatrywaniom sądu rejonowego należało przyjąć, że nie było to „miejsce wyznaczone” w rozumieniu art. 13b ust. 1 ustawy o drogach publicznych, uprawniające do pobrania opłaty parkingowej. W konsekwencji powód nie był obowiązany do uiszczenia opłaty za postój w strefie płatnego parkowania i skoro dnia 8 grudnia 2023 r. uiścił taką opłaty w kwocie 1 zł, to niewątpliwie pozwana zgodnie z art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. nienależnie pobraną opłatę za postój w strefie płatnego parkowania powinna zwrócić powodowi. Bacząc, że przepisy ustawy o drogach publicznych nie regulują kwestii związanych ze zwrotem opłaty za postój w strefie płatnego parkowania i brak jest jakiejkolwiek innej podstawy dochodzenia nienależnie uiszczonych opłat za parkowanie w trybie postępowania administracyjnego, przyjąć należało, iż dopuszczalna była droga sądowa do dochodzenia przez powoda ich zwrotu na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r., III CZP 35/07). Powód spełnił bowiem na rzecz pozwanej świadczenie do którego nie był z przyczyn opisanych wyżej zobowiązany. Jednocześnie wprawdzie niewątpliwie powód mając na uwadze dotychczasowe doświadczenia związane z licznymi jego sporami z pozwaną na tle uiszczania opłat za postój w strefie płatnego parkowania, spełniając świadczenie wiedział, że nie był do tego świadczenia zobowiązany, jednak nie budziło wątpliwości, że uiszczenie opłaty nastąpiło w celu uniknięcia przymusu, o którym stanowi art. 411 pkt 1 k.c., a tym samym obowiązek zwrotu świadczenia przez pozwaną nie został wyłączony. Nie można tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 13f ustawy o drogach publicznych zarząd lub zarządca drogi za nieuiszczenie opłat, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, pobiera opłatę dodatkową i powód zdecydował się na uiszczenie opłaty za postój wyłącznie w celu uniknięcia dalej idących reperkusji związanych z pobraniem opłaty dodatkowej, a zatem w celu uniknięcia przymusu.

Tylko na marginesie należy odnotować, że zarzut naruszenia art. 224 k.p.c. nie rzutował na sposób rozstrzygnięcia przez sąd odwoławczy. W niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja, w której sąd nie przeprowadził dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i przedwcześnie postanowił o zamknięciu rozprawy. Sąd Najwyższy uznał, że strona, która nie zgłasza wniosków dowodowych, nie może skutecznie zarzucać w postępowaniu apelacyjnym lub kasacyjnym naruszenia art. 224 § 1 KPC (por. wyr. SN: z 25.11.1998 r., II UKN 332/98, Legalis; z 23.1.2001 r., IV CKN 237/00, Legalis). Niezastosowanie przepisu art. 224 k.p.c. stanowi w tej sytuacji uchybienie proceduralne niekwalifikowane, a zatem niemające wpływu na treść rozstrzygnięcia. Niezależnie od tego, przywołany aspekt ma charakter marginalny, gdyż wyrok sądu pierwszej instancji podlegał zmianie z uwagi na oparcie rozstrzygnięcia o wadliwą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 386§1 kpc sąd okręgowy zmienił wyrok sądu rejonowego, o czym orzekł w punkcie 1. wyroku. O kosztach procesu sąd rozstrzygnął zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 § 1 k.p.c.), zasądzając od Gminy M. S. na rzecz G. G. kwotę 30 zł (opłata od pozwu) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 3 maja 2025 r. do dnia zapłaty (art. 98 § 1

1 k.p.c.).

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono również na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. bacząc, że powód wygrał spór w całości i w związku z tym w całości należał mu się zwrot kosztów postępowania apelacyjnego. Na koszty te składała się opłata od apelacji w wysokości 30 zł, dlatego też taką kwotę w punkcie 2. wyroku zasądzono od pozwanej na rzecz powoda tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Monika Rabiega

(...)

1. (...)

2. (...)

3. (...)