Sąd oddalił apelację syna, bo testament przepisał rzeczy i nie powołał spadkobierców

Postanowieniem z dnia 16 maja 2024 r. Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie w sprawie z wniosku G. O. (1) przy udziale C. O. (1), A. P. (1), E. H., A. D. (1) o stwierdzenie nabycia spadku (sygn. akt III Ns 104/21):

I. stwierdził, że spadek po J. O., synu A. i K., pesel (...), zmarłym w dniu 18 października 2020 r. w S., który miał ostatnie miejsce zwykłego pobytu w S. przy ul. (...), na podstawie ustawy nabyli z dobrodziejstwem inwentarza:

a) syn G. O. (1), syn J. i D., urodzony w dniu (...) w S., w udziale do 1/3 części,

b) syn C. O. (1), syn J. i D., urodzony w dniu (...) w S., w udziale do 1/3 części,

c) córka A. D. (1), córka J. i D., urodzona w dniu (...) w S., w udziale do 1/3 części;

II. ustalił, że koszty postępowania każda ze stron ponosi we własnym zakresie;

III. nakazał ściągnąć solidarnie od uczestników C. O. (1), A. D. (1) i A. P. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie kwotę 1.597,05 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;

IV. nakazał ściągnąć solidarnie od wnioskodawcy G. O. (1) i uczestników C. O. (1), A. D. (1), A. P. (1) i E. H. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie kwotę 75 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sąd rejonowy oparł powyższe postanowienie na ustaleniach faktycznych oraz rozważaniach prawnych przedstawionych w sporządzonym do niego pisemnym uzasadnieniu znajdującym się na k. 410 – 416v akt sprawy, które sąd okręgowy czyni integralną częścią niniejszego uzasadnienia bez konieczności ich ponownego przytaczania.

Apelację od powyższego orzeczenia wywiódł wnioskodawca, zaskarżając postanowienie sądu rejonowego w części, tj. co do punktów I. i II. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia, tj.:

a) art. 233 § 2 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego polegający na pominięciu przy dokonywaniu oceny dowodu w postaci testamentu holograficznego sporządzonego przez J. O. (k. 15 akt sprawy sądu I instancji) okoliczności sporządzenia tego testamentu, tj. sporządzenia go przez testatora w szpitalu, gdy liczył się ryzykiem rychłej śmierci oraz pominięcia zawartych w nim zwrotów tj. „Testament osobisty czyli ostatnia wola”, podczas gdy zarówno okoliczności sporządzenia testamentu, jak i zawarte w nim zwroty świadczą o tym, że intencją spadkodawcy J. O. było dokonanie rozporządzeń majątkowych na wypadek śmierci i powołanie określonych osób do dziedziczenia w różnym stopniu, co w połączeniu z brakiem możliwości wymagania od testatora znajomości przepisów prawa spadkowego o tym, jak należy tego typu rozrządzenie właściwie sformułować, prowadzi do wniosku, że osoby ujęte w testamencie powinny być uznane na spadkobierców, a nie zapisobiorców; naruszenie to doprowadziło do błędnego uznania przez sąd, że spadkodawca dokonał zapisów testamentowych na rzecz określonych osób, a nie powołał ich do dziedziczenia,

b) art. 670 i art. 677 § 1 k.p.c. polegające na wydaniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku bez zbadania rzeczywistego stanu prawnego co do wielkości udziałów przypadających każdemu ze spadkobierców, mimo że przepisy 670 i 677 § 1 k.p.c. obligują sąd do badania z urzędu kręgu spadkobierców, sposobu dziedziczenia i wysokość ich udziałów;

2. naruszenie prawa materialnego:

a) art. 948 k.c. poprzez uznanie, że wolą spadkobiercy J. O. było przekazanie określonych składników majątku na rzecz określonych osób, a nie powołanie ich do dziedziczenia, podczas gdy zarówno treść testamentu sporządzonego przez J. O., jak i okoliczności jego sporządzenia przemawiają za zasadnością stwierdzenia przeciwnego, tj. że wolą spadkodawcy było powołanie do dziedziczenia, a nie ustanowienie zapisów testamentowych,

b) art. 961 k.c. poprzez przyjęcie, że w sprawie nie ma wątpliwości co do tego, że dyspozycje zawarte w testamencie sporządzonym przez J. O. stanowią zapisy testamentowe, co skutkowało niezastosowaniem art. 961 k.c. i stwierdzeniem nabycia spadku na podstawie ustawy, w sytuacji gdy w sprawie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 961 k.c., tj. spadkodawca rozporządził prawie całym majątkiem na rzecz kilku osób i mając na względzie okoliczności sporządzenia testamentu oraz sposób zredagowania tego dokumentu nie można z całą pewnością stwierdzić, że intencją testatora było dokonanie zapisów testamentowych, a nie powołanie do dziedziczenia; w tym stanie rzeczy uzasadnione było zastosowanie art. 961 k.c. i stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, że spadek po J. O., synu A. i K. pesel (...), zmarłym w dniu 18 października 2020 r. w S., który miał ostatnie miejsce zwykłego pobytu w S. przy ul. (...), na podstawie testamentu z dnia 10 października 2024r. nabył w całości z dobrodziejstwem inwentarza syn G. O. (1) (pkt I), zasądzenie od uczestników na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według obowiązujących przepisów prawa (pkt II),

ewentualnie

2. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości, celem ustalenia wartości nieruchomości położonej przy ul. (...) w S. oraz wartości pokoju znajdującego się na parterze domu, pierwszego po prawej stronie od wejścia do domu, celem ustalenia wartości całej przedmiotowej nieruchomości oraz pokoju, który został wyodrębniony w testamencie,

3. zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, że spadek po J. O., synu A. i K. pesel (...), zmarłym w dniu 18 października 2020 r. w S., który miał ostatnie miejsce zwykłego pobytu w S. przy ul. (...), na podstawie testamentu z dnia 10 października 2024 r. nabyli: C. O. (1), G. O. (1), A. D. (1) i A. P. (1), w udziałach odpowiadających wartości przeznaczonych im przedmiotów w stosunku do całego majątku spadkodawcy objętego testamentem (pkt I), zasądzenie od uczestników na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według obowiązujących przepisów prawa (pkt II),

ewentualnie

4. uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania,

5. zasądzenie od uczestników na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według obowiązujących przepisów prawa,

6. rozpoznanie apelacji na rozprawie.

Powyższe zarzuty zostały rozwinięte w uzasadnieniu apelacji.

W odpowiedzi na apelację uczestnicy A. D. (1), C. O. (1) i A. P. (1) domagali się oddalenia apelacji, rozpoznania jej na rozprawie oraz zasądzenia od wnioskodawcy na rzecz uczestników kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed sądem II instancji według norm przepisanych.

Sąd okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja wnioskodawcy okazała się bezzasadna i jako taka podlegała oddaleniu.

Zgodnie z art. 387 § 2

1 k.p.c. (w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) w uzasadnieniu wyroku (postanowieniu kończącym postępowanie w sprawie) sądu drugiej instancji:

1) wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia sądu pierwszej instancji, chyba że sąd drugiej instancji zmienił lub uzupełnił te ustalenia; jeżeli sąd drugiej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe lub odmiennie ocenił dowody przeprowadzone przed sądem pierwszej instancji, uzasadnienie powinno także zawierać ustalenie faktów, które sąd drugiej instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

2) wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa powinno objąć ocenę poszczególnych zarzutów apelacyjnych, a poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne oceny sądu pierwszej instancji.

Mając na względzie powyższe sąd okręgowy wskazuje, że przyjmuje za własne zarówno ustalenia faktyczne sądu rejonowego jak i podziela zaprezentowane w uzasadnieniu rozważania na temat podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia. Kwestionując w wywiedzionej apelacji rozstrzygnięcie sądu rejonowego, skarżący podniósł zarzuty przede wszystkim koncentrujące się na ocenie materiału dowodowego, zarzucając jego wadliwą ocenę (art. 233 § 2 k.p.c.), nadto przepisów postępowania art. 670 k.p.c. i art. 677 § 1 k.p.c. oraz przepisów prawa materialnego (art. 948 k.c., art. 961 k.c.).

Zgodnie z art. 670 k.p.c. sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. W szczególności bada, czy spadkobierca pozostawił testament, oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje. Jeżeli testament zostanie złożony, sąd dokona jego otwarcia i ogłoszenia. W art. 926 § 2 k.c. wyrażona została generalna zasada pierwszeństwa dziedziczenia testamentowego przed ustawowym, gdyż zastrzeżono, że dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. O ile w stosunku do spadkobierców ustawowych wystarczy ustalenie pokrewieństwa w zakresie wskazanym w art. 931 – 937 k.c. i okoliczności wyłączających poszczególne osoby od dziedziczenia, o tyle już w przypadku stwierdzenia, że spadkodawca pozostawił testament, konieczne jest wpierw jego otwarcie i ogłoszenie (o ile nie nastąpiło to wcześniej), w dalszej kolejności zbadanie zarzutów co do ważności testamentu przez pryzmat przepisów Kodeksu cywilnego, a po ustaleniu kręgu spadkobierców testamentowych, zbadanie okoliczności wyłączających lub ograniczających ich zdolność spadkobrania.

Zgodnie z art. 949 k.c. spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą (§ 1). Jednakże brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów (§ 2).

Do akt sprawy złożono sporządzony własnoręcznie przez J. O. dokument zatytułowany „Testament osobisty czyli ostatnia wola”, opatrzony w końcowej części datą „9/10 2010” (w treści wskazano nadto, że testament został sporządzony w nocy z dnia 09.10 na 10.10.2020 r.). W treści spadkodawca wskazał, że:

- „dla swojego najstarszego syna C. O. (1) przepisuje pokój po prawej stronie po wejściu do domu wraz z meblami, obrazami, modelami statków, hełmem nurka, z wyłączeniem antycznego biurka które jest dla A., córki mojej córki. Dla C. syna mojego do podziału kotwice z ogródków oraz obrazy marynistyczne z jadalni.”

- „dla córki A. D. (1) wyposażenie kuchni wraz z porcelaną z całego domu i narzędziami kuchennymi. Dla niej również meble antyczne oraz wybrane przez nią zegary i obrazy.”

- „reszta obrazów i zegarów do sprzedaży. 1/4 kwoty uzyskanej ze sprzedaży przekazać E. H. mojej konkubinie od 1999 roku. Również dla E. pamiątki, które wybierze.”

- „dla mojego syna G. O. (1) całą nieruchomość (oprócz pokoju dla C.).”

- „wszystkie akcesoria marynistyczne dla C. i G., ze sprzedaży 1/3 dla E..”

- „A. ma do zabrania także szafę ubraniową w pokoju na górze”.

Sąd rejonowy prawidłowo rozstrzygnął wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do testowania, daty sporządzenia testamentu oraz daty, w której został sporządzony. Nie było to przedmiotem zarzutów apelacyjnych, w związku z czym nie ma potrzeby powielania rozważań sądu rejonowego.

Sąd odwoławczy uzupełnił postępowanie dowodowe, mając na względzie twierdzenia apelacyjne. Ustalony w oparciu o przeprowadzone w postępowaniu apelacyjnym dowody stan faktyczny nie potwierdził twierdzeń wnioskodawcy zawartych w apelacji. Przeprowadzone w postępowaniu apelacyjnym dowody z uzupełniających przesłuchań wnioskodawcy oraz uczestników (k. 477 – 479) – na okoliczność składników spadku, potwierdziły trafność rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Dowody powyższe sąd okręgowy, kierując się regułami z art. 233 k.p.c., ocenił jako wiarygodne. Były bowiem logiczne, spójne, korespondujące ze sobą wzajemnie, jak i pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym przez sąd I instancji. Wszyscy uczestnicy przesłuchani na rozprawie apelacyjnej zeznali, że nie rozmawiali ze spadkodawcą J. O. o wartości stanowiących jego własność rzeczach ruchomych ujętych w testamencie, jednak według nich znaczna część przedmiotów opisanych w testamencie miała wartość sentymentalną. J. O. zbierał te rzeczy w ramach hobby, częściowo dostał, znajdował (zeznania G. O. (2) k. 478, zeznania A. D. (1) k. 478). Także A. P. (1) zeznała, iż „dziadek zawsze mówił, że wartość tych rzeczy jest sentymentalna” (k. 478 - 479). Wnioskodawca oraz uczestniczka A. D. (1) na rozprawie wskazali nadto, że od daty orzeczenia sądu rejonowego nie zostały ujawnione żadne nowe składniki majątkowe. Nadto w świetle zeznań A. D. (1) na wchodzącej w skład spadku „nieruchomości nie ma garażu, jest przedogródek i ogród działkowy”. Odnosząc się do swych zeznań złożonych przed sądem pierwszej instancji, w których podał znaczne wartości rzeczy ruchomych ujętych w testamencie, a zapisanych uczestnikom, G. O. (1) wskazał, że jego zeznania wynikały z braku orientacji co do prawdziwej wartości tych rzeczy.

Pominięciu jako spóźniony podlegał z kolei – o czym sąd odwoławczy orzekł na rozprawie apelacyjnej, stosownie do art. 381 k.p.c. – zawarty w apelacji wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości położonej przy ul. (...) w S. oraz wartości pokoju znajdującego się na parterze domu, pierwszego po prawej stronie od wejścia do domu, celem ustalenia ich wartości. Dowód z wyceny wartości pokoju znajdującego się we wskazanej nieruchomości był nadto niemożliwy do przeprowadzenia. Pomieszczenie w budynku nie jest bowiem przedmiotem odrębnej własności, nie jest zatem „rzeczą” w rozumieniu art. 45 in. kc. Tym samym nie jest przedmiotem obrotu na rynku, a w konsekwencji brak jest możliwości ustalenia jego wartości rynkowej. Z kolei wniosek o dokonanie wyceny całej nieruchomości był zarówno spóźniony jak i zbędny do rozstrzygnięcia. Skoro bowiem ustalone zostało, że brak podstaw do zastosowania art. 961 kc ( czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia), to dokonanie wyceny nieruchomości będącej przedmiotem rozrządzenia testamentowego było zbędne.

Zarzuty apelacji, mimo przywołania w nich art. 233§2 kpc w istocie dotyczyły interpretacji zapisów testamentu, w szczególności w kontekście brzmienia art. 948 kc oraz 961 kc. Zgodnie z art. 948 §1 kc testament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść (§2). Z kolei w myśl art. 961 kc jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku. Jeżeli takie rozrządzenie testamentowe zostało dokonane na rzecz kilku osób, osoby te poczytuje się w razie wątpliwości za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów.

Wprawdzie treść testamentu tłumaczyć należy w taki sposób, by zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienia woli spadkodawcy (zapisodawcy), a jeśli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać jego rozrządzenia w mocy i nadać im rozsądną treść (art. 948 kc), to jednak wykładnia ta nie może zmierzać do nadania mu treści sprzecznej z jego literalnym brzmieniem, ustalonym w ramach mającej podstawowe znaczenie wykładni językowej. W szczególności nie jest możliwe dociekanie woli osoby sporządzającej testament w którejś z dopuszczonej ustawą form pisemnych (notarialnie, allograficznie lub holograficznie), a nawet w obwarowanej wszak szczególnymi obostrzeniami formie ustnej, w oparciu o zeznania świadków lub samej osoby zainteresowanej dziedziczeniem lub zapisobraniem (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 grudnia 2018 r., sygn. akt I ACa 370/18, Reguły wykładni testamentu, LEX nr 2669691). Sąd winien mieć też na względzie, że zgodnie z art. 922§1 kc spadek tworzą nie określone przedmioty spadkowe, a ogół praw i obowiązków zmarłego.

Stosownie do art. 959 k.c. spadkodawca może powołać do całości lub części spadku jedną lub kilka osób. W doktrynie podnosi się, że nie jest dopuszczalne powoływanie spadkobierców przez przeznaczenie im w akcie ostatniej woli konkretnych przedmiotów z majątku spadkowego, tzn. np. nieruchomości (działki gruntu, mieszkania), czy ruchomości (samochodu). Tego typu dyspozycje traktowane są jako zapisy. Jak wskazano w art. 968 § 1 k.c., spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis zwykły). Spadkobierca winien zaś zostać powołany jako uprawniony do części spadku oznaczonej stosownym ułamkiem lub procentem (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 października 1996 roku, sygn. akt II CKU 25/96).

Sąd okręgowy rozważając zastosowanie art. 961 k.c. miał na względzie, że zawarta w nim reguła znajduje zastosowanie dopiero i jedynie wówczas, gdy powstają wątpliwości, czy chodzi o powołanie do spadku czy ustanowienie zapisu. Ustawa nakazuje traktować osobę wymienioną w testamencie jako spadkobiercę, jeżeli przedmioty majątkowe wymienione w testamencie wyczerpują prawie cały spadek, według ich obiektywnego stanu i wartości w chwili sporządzenia testamentu. Jeżeli przesłanka "wyczerpania prawie całego spadku" nie jest spełniona, osoby, którym spadkodawca przeznaczył określone przedmioty majątkowe, mogą liczyć jedynie na pozycję zapisobiercy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2024 r., sygn. akt I CSK 1875/23).

Sąd rejonowy dokonał prawidłowej interpretacji złożonego do akt sprawy testamentu, a jego wywody w tym zakresie zostały w pełni zaakceptowane przez sąd okręgowy bez potrzeby ich powtarzania. Zaakcentować należy jedynie, że sąd rejonowy, dokonując wykładni dokumentu sporządzonego przez J. O., wbrew zarzutom apelacji nie miał na względzie jedynie sposobu jego zredagowania poprzez użycie przez spadkodawcę zwrotu „przepisuję”, a nie „powołuję do spadku/ części spadku” bądź „ustanawiam spadkobiercę/ spadkobierców”, a całą treść istniejącego tekstu testamentu. W treści własnoręcznie sporządzonego w nocy z 9 na 10 października 2020 r. dokumentu J. O. niewątpliwie wskazał jednakowoż, że „przepisuje” określone szczegółowo składniki majątku na rzecz poszczególnych uczestników (a nie np., że powołuje ich do spadku czy ustanawia uczestników spadkobiercami w określonych ułamkach czy procentach). Jakkolwiek nie sposób wymagać od testatora wiedzy prawniczej w zakresie odrębności poszczególnych instytucji prawa spadkowego i użycia w testamencie terminologii prawniczej, niemniej w kontekście treści dokumentu sporządzonego przez J. O. nie może umykać, że wyraz „zapis” jest tak w rozumieniu regulacji ustawowych, ale i w sposób potoczny, określeniem odnoszącym się do „przeznaczenia czegoś komuś w testamencie; też: to, co zostało w ten sposób zapisane” (vide: Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl/sjp/;2543520.html). Jeżeli więc z treści oświadczenia ostatniej woli spadkodawcy wynika, że stanowi ono zapisy, czyli rozdysponowanie poszczególnymi prawami – spadkodawca nie tylko użył sformułowania „przepisuje”, ale nadto szczegółowo wskazał, które rzeczy mają trafić do poszczególnych spadkobierców, ewentualnie, w jaki sposób winni oni rozdysponować tymi rzeczami – to nie można w oparciu o ten dokument dojść do wniosku o powołaniu na podstawie do tego dokumentu do dziedziczenia.

Wskazać nadto należy, że dla zastosowania art. 961 kc niezbędne byłoby również wskazanie przez spadkodawcę w sposób jednoznaczny i definitywny, które składniki swego majątku komu przeznacza. Tymczasem testament J. O. zawiera takie rozrządzenia, w których decyzję w powyższym względzie pozostawia uznaniu osób wskazanych w testamencie, a wiec zapisobierców. Wskazać należy choćby na zapis dotyczący A. D. (1) o treści „Dla niej również meble antyczne oraz wybrane przez nią zegary i obrazy.” Jak wynika z powyższego, to A. D. (1) miała dokonać wyboru rzeczy, które przypadną jej w wyniku zapisu, a zatem brak tutaj rozrządzenia spadkodawcy mogącego podlegać interpretacji w kontekście art. 961 kc. Tożsamo odnieść się należy do zapisu dotyczącego E. H. „Również dla E. pamiątki, które wybierze.” Co do części majątku spadkowego (nieokreślonej z uwagi na wyżej przywołane zapisy) spadkodawca wyraził wolę ich sprzedaży przez spadkobierców, nie przeznaczył ich zatem nikomu. Wskazał bowiem, że „reszta obrazów i zegarów do sprzedaży. 1/4 kwoty uzyskanej ze sprzedaży przekazać E. H. mojej konkubinie od 1999 roku”. Nie wiadomo natomiast kto miałby uzyskać pozostałe ¾ kwoty uzyskanej ze sprzedaży, która zresztą w chwili sporządzania testamentu do spadku w ogóle nie wchodziła. Nie jest możliwe w oparciu o sformułowanie „wszystkie akcesoria marynistyczne dla C. i G., ze sprzedaży 1/3 dla E..” ustalenie, w jakich udziałach i jakie akcesoria miałyby przypaść synom spadkodawcy. Nie wiadomo też, jakie znaczenie nadać rozrządzeniu „ze sprzedaży 1/3 dla E.”, w szczególności czy synowie spadkodawcy są zobowiązani do dokonania sprzedaży oraz jaka kwota miałaby konkretnie przypaść E. H.. Nie sposób też przyjąć, aby wolą spadkodawcy było przyznanie na własność G. O. (1) całej nieruchomości należącej do spadkodawcy. Wprost bowiem wskazał spadkodawca, że wyłącza z tego zapisu „pokój dla C.”. Niewątpliwie też spadkodawca musiał zdawać sobie sprawę, że korzystanie z przeznaczonego C. O. (1) pokoju wiązać się będzie z koniecznością używania innych także części nieruchomości, jak ciągi komunikacyjne, kuchnia, czy łazienka, co do których nie zawarł żadnego rozrządzenia.

Wszystkie powyższe okoliczności uniemożliwiają uznanie, że spadkodawca rozrządził całym swym majątkiem w sposób pozwalający na uznanie sporządzonego przez niego dokumentu za testament, w którym powołał spadkobierców. Nie zmienia tych ustaleń fakt, że dokument ten spadkodawca opatrzył tytułem „Testament osobisty czyli ostatnia wola”. Wskazać bowiem należy, że każde rozrządzenie na wypadek śmierci jest testamentem w szerokim ujęciu, co wynika wprost z art. 941 kc, zgodnie z którym rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament. Nie jest zatem tak, jak zdaje się wskazywać pełnomocnik wnioskodawcy, że pod pojęciem testamentu rozumieć należy wyłącznie powołanie spadkobiercy. Także bowiem np. zapis czy wydziedziczenie są testamentem w rozumieniu art. 941 kc.

Odnosząc się do poglądów wyrażonych w orzecznictwie przytaczanym przez skarżącego wskazać należy, że każda sprawa wymaga indywidualnego podejścia, a sąd meriti orzeka w każdej jednostkowej sprawie mając za podstawę swego rozstrzygnięcia zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy, który bądź potwierdza bądź nie okoliczności uzasadniające żądanie wnioskodawcy. Sama zatem okoliczność, że w innych podobnych sprawach zaoferowany materiał dowodowy dawał podstawy do uznania uposażonego za spadkobiercę, a nie zapisobiercę, nie może automatycznie implikować wniosku, że w przedmiotowej sprawie winno zapaść analogiczne rozstrzygnięcie.

Już tylko końcowo wskazać należy, że nie można wykluczyć, że dokonane w testamencie J. O. zapisy mogą zostać wykonane, nie jest też rozstrzygnięciem w niniejszej sprawie przesądzone, że są one pozbawione znaczenia prawnego, mimo że nie doszło do dziedziczenia w oparciu o ten dokument. Na kwestie te zwrócił już słusznie uwagę sąd rejonowy, a sąd okręgowy poglądy wyrażone w uzasadnieniu sądu pierwszej instancji w pełni aprobuje.

Tak argumentując sąd okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. apelację oddalił, o czym orzekł w punkcie 1. postanowienia.

O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto w punkcie 2. postanowienia na podstawie art. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którym, każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wnioskodawca i uczestnicy postępowania byli w równej mierze zainteresowani orzeczeniem w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, brak było podstaw do odstąpienia od wyrażonej w art. 520 § 1 k.p.c. podstawowej reguły orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego.

Monika Rabiega

(...)

1. (...)

2. (...)

3. (...)