Sąd oddalił apelację wierzyciela o ustanowienie kuratora spadku po zmarłym dłużniku

Postanowieniem z dnia 19 maja 2025 r. Sąd Rejonowy Szczecin- Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie oddalił wniosek (...)’ w U. o ustanowienie kuratora spadku w sprawie o sygnaturze akt II Ns 15/25.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wskazał, iż nie uwzględnił wniosku opartego na art. 666 § 1 k.p.c. o ustanowienie kuratora spadku, albowiem wnioskodawca nie wykazał, że spadek nie został objęty. Wnioskodawca wskazywał, że zainicjowane przez niego postępowanie w przedmiocie nabycia spadku po W. L. jest w toku, a sąd prowadzący to postępowanie bada, kto jest spadkobiercą z urzędu i sprawuje bieżącą pieczę nad majątkiem spadkowym. W tej sytuacji sąd spadku z pewnością podjąłby stosowne działania z urzędu.

Apelację od powyższego postanowienia złożył wnioskodawca i zaskarżając je w całości wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie żądania wnioskodawcy i ustanowienie kuratora spadku po zmarłym w dniu 11 lutego 2022 r. W. L.,

2. zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Zaskarżonemu postanowieniu wnioskodawca zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na wynika sprawy, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 ust. 2 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów polegającej na uznaniu przez sąd, że wnioskodawca nie wykazał, iż spadek nie został objęty, podczas gdy z przedstawionego przez nią materiału dowodowego wynika wniosek przeciwny - uzasadniający ustanowienie kuratora spadku po zmarłym w dniu 11 lutego 2022 r. W. L.;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 666 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 ust. 2 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że na gruncie niniejszej sprawy nie doszło do ziszczenia się przesłanek przemawiających za ustanowieniem kuratora spadku, pomimo że z dniem 11 lutego 2022 r., z uwagi na zgon spadkodawcy, doszło do otwarcia spadku, a wnioskodawca dokumentami przedłożonymi wraz z wnioskiem o ustanowienie kuratora spadku wykazał, że spadek nie został objęty, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia wniosku o ustanowienie kuratora spadku;

3. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu przez Sąd Rejonowy Szczecin- Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, że sąd spadku w sposób wystarczający „czuwa” nad całością spadku po zmarłym w ramach postępowania spadkowego prowadzonego pod sygn. akt: III Ns 678/22 pomimo tego, że w sprawie spadkowej nie podjęto żadnych realnych działań zmierzających do ustalenia składników majątku spadkowego, a więc nawet nie rozważono potrzeby jego zabezpieczenia i objęcia majątku spadkowego zarządem, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia wniosku o ustanowienie kuratora spadku.

W uzasadnieniu apelacji k. 26 verte- 28 akt sprawy wnioskodawca rozwinął postawione wyżej zarzuty oraz wniósł jak na wstępie.

Sąd okręgowy zważył, co następuje

Apelacja okazała się nieuzasadniona.

Podstawę prawną wniosku stanowił art. 666 § 1 k.p.c., zgodnie z którym do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę sąd czuwa nad całością spadku, a w razie potrzeby ustanawia kuratora spadku.

Jak wynika z poglądów wyrażanych w doktrynie prawa, spadkiem nieobjętym jest taki spadek, którego żaden ze spadkobierców nie objął w posiadanie (lub zarząd, użytkowanie czy przechowanie), ponieważ żaden z nich nie wiedział o powołaniu do spadku lub o śmierci spadkodawcy (zob. m.in. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 1956 r., III CR 566/56, OSNCK 1956, nr 4, poz. 115). W świetle orzecznictwa, spadek nieobjęty to spadek, którego spadkobiercy faktycznie nie objęli we władanie i w związku z tym pozostaje on bez należytego dozoru, a spadkobiercy nie sprawują nad nim faktycznej pieczy, zwłaszcza nie wykonują czynności wchodzących w zakres zarządu w rozumieniu stosowanych odpowiednio przepisów o zarządzie rzeczą wspólną. Do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę sąd czuwa nad całością spadku. W razie potrzeby sąd ten ustanawia kuratora spadku (art. 666 k.p.c.). Zaistnienie stanu spadku nieobjętego, uzasadniające ustanowienie zarządu i wyznaczenie kuratora spadku, może wystąpić w trojakiego rodzaju sytuacjach: gdy istnieją wątpliwości co do osoby spadkobiercy; gdy spadkobierca jest znany, ale skontaktowanie się z nim napotyka na poważne trudności i nie można powiadomić go o fakcie nabycia spadku; gdy znany i mający świadomość dziedziczenia spadkobierca nie jest w stanie objąć spadku w posiadanie (zob. m.in. postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 7 listopada 2018 r., III Ca 407/18, LEX nr 2608921 oraz A. Skóra (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 1-60. Tom I, red. M. Karpiuk, P. Krzykowski, Olsztyn 2020, art. 30).

W przekonaniu sądu okręgowego wnioskodawca nie wykazał w niniejszej sprawie, aby wystąpiła sytuacja przewidziana dyspozycją przepisu art. 666 § 1 k.p.c., tj. aby spadek po zmarłym W. L. nie został objęty w posiadanie przez jego spadkobierców i wymagał zarządu kuratora spadku.

Nieuzasadniony okazał się zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 ust. 2 k.p.c. Jak wielokrotnie wyjaśniano w orzecznictwie Sądu Najwyższego - zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. może być uznany za zasadny jedynie w wypadku wykazania, że ocena materiału dowodowego jest rażąco wadliwa czy w sposób oczywisty błędna, dokonana z przekroczeniem granic swobodnego przekonania sędziowskiego, wyznaczonych w tym przepisie. Sąd drugiej instancji ocenia bowiem legalność oceny dokonanej przez sąd rejonowy, czyli bada czy zostały zachowane kryteria określone w art. 233 § 1 k.p.c. Ocena dowodów dokonana przez sąd pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie nie narusza, ani reguł logicznego myślenia, ani zasad doświadczenia życiowego czy właściwego kojarzenia faktów. Nie sposób również przypisać sądowi błędu w ocenie mocy poszczególnych dowodów.

Wnioskodawca wskazał we wniosku, że spadkodawcy przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego należącego do zasobów mieszkaniowych wnioskodawcy położonego w U. przy (...). W. L. był dłużnikiem (...) w U.. W toku postępowania egzekucyjnego, które toczyło się za życia spadkodawcy, wnioskodawca doprowadził do sprzedaży lokalu, jednakże w toku egzekucji nie uzyskano sumy pozwalającej na zaspokojenie wszystkich roszczeń wnioskodawcy. Zadłużenie z tytułu opłat za używanie lokalu według stanu na dzień 17 grudnia 2024 r. wynosiło 13.285,85 zł. Wnioskodawca dysponuje trzema tytułami wykonawczymi przeciwko zmarłemu spadkodawcy. Ponadto wnioskodawca wskazał, że zwrócił się do Sądu Szczecin- Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym w dniu 11 lutego 2022 r. W. L.. Sprawa toczy się pod sygnaturą akt III Ns 678/22 i obecnie na mocy postanowienia z dnia 18 listopada 2024 r. postępowanie zostało zawieszone do czasu prawomocnego zakończenia innego postępowania sądowego. Wnioskodawca przedłożył dokumenty potwierdzające fakt trwania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym W. L. oraz fakt dysponowania tytułami wykonawczymi przeciwko W. L.. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy przedłożone przez niego dokumenty nie potwierdzają tego, że spadek po zmarłym W. L. nie został objęty przez spadkobierców i wymaga zarządu. Wnioskodawca nie naprowadził żadnych twierdzeń i dowodów na tę okoliczność. Zważyć należy, że kurator spadku podejmuje czynności zmierzające do zachowania substancji spadku w celu jego późniejszego przekazania uprawnionym podmiotom. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że istnieje jakiś majątek spadkowy np. nieruchomość, pojazd, inne ruchomości, co do których wiadomym jest, że nie zostały objęte przez spadkobierców i wymagają zarządu, gdyż w przeciwnym razie groziłoby to uszczupleniem praw spadkobierców. Mimo wyjaśnienia znaczenia instytucji kuratora spadku przez sąd pierwszej instancji, wnioskodawca w dalszym ciągu nie przywołuje w apelacji żadnych argumentów, które świadczyłyby o tym że spadek po W. L. nie został objęty we władanie przez potencjalnych spadkobierców.

Przepis art. 666 § 1 k.p.c. stanowi, że sąd ustanawia kuratora spadku „w razie potrzeby”. Nie jest tak, że już samo wszczęcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku powoduje, że istnieje potrzeba ustanowienia kuratora spadku nieobjętego. Potrzeba ta powinna być uzasadniona i oceniona obiektywnie z uwzględnieniem całości okoliczności sprawy. Tymczasem żadne okoliczności faktyczne ujawnione w niniejszej sprawie nie wskazują na to, że istnieje potrzeba zarządu jakimikolwiek składnikami majątku spadkowego W. L..

Zważyć również należy, że ustanowienie kuratora spadku nie jest co do zasady instytucją mającą na celu umożliwienie wierzycielowi sporządzenie spisu inwentarza. Podstawą prawną do tego jest przepis art. 637 § 1 k.p.c., zgodnie z którym na wniosek tego, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą, albo wykonawcy testamentu, tymczasowego przedstawiciela lub wierzyciela mającego pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy sąd spadku wydaje postanowienie o sporządzeniu spisu inwentarza. Wedle § 2 tego przepisu jeżeli sporządzenia spisu inwentarza żąda wierzyciel, sąd spadku wydaje postanowienie w przedmiocie wniosku po wysłuchaniu spadkobiercy, chyba że wysłuchanie nie jest możliwe. W świetle powyższych przepisów wskazać należy, iż jeżeli wierzyciel uważa sporządzenie spisu inwentarza za potrzebne do realizacji jego celów, może samodzielnie wystąpić z wnioskiem o jego sporządzenie, do czego jest uprawniony. Nie jest natomiast tak, że w celu uzyskania spisu inwentarza może się on niejako „posłużyć” instytucją kuratora spadku. Oba te uregulowania mają bowiem odrębny cel i odrębne przesłanki zastosowania, nie są zaś stosowane zamiennie. Tymczasem z twierdzeń apelacji jednoznacznie przebija konkluzja, że w istocie wnioskodawca zmierza do sporządzenia spisu inwentarza, który jest mu potrzebny do prowadzenia egzekucji, nie zaś do zabezpieczenia nieobjętej masy spadkowej.

Ustanowienie kuratora spadku jest zaś pozytywnym zwieńczeniem ustaleń dokonanych przez sąd spadku w wyniku sprawdzenia występowania przesłanek uzasadniających konieczność ustanowienia zarządu spadku nieobjętego. Faza sprawowania zarządu spadku nieobjętego przez powołanego kuratora spadku obejmuje wypełnianie zadań wymienionych w art. 666 § 2 k.p.c., art. 667 k.p.c., 668 k.p.c. i 668

1 k.p.c. To stadium stanowi najistotniejszą część wykonywanego zarządu spadku nieobjętego. Przewidziany w art. 666 § 2 k.p.c. obowiązek wydania postanowienia o sporządzeniu spisu inwentarza występuje, gdy zachodzi konieczność sprawowania zarządu spadkiem nieobjętym. W przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek do stwierdzenia, że istnieje spadek po W. L., który nie został objęty przez spadkobierców i wymaga zarządu. Wnioskodawca zakłada jedynie a priori, że „nie podjęto żadnych działań zmierzających do zabezpieczenia majątku spadkowego”, lecz faktycznie nie dostarcza sądowi żadnych informacji, które uprawdopodobniłyby, że istnieje spadek po W. L., który nie został nieobjęty przez spadkobierców i wymaga zarządu.

Odnosząc się jeszcze do zarzutów apelacji zauważyć należy, że wnioskodawca prowadził wobec W. L. postępowanie egzekucyjne w wyniku którego doszło do sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Egzekucja nie doprowadziła do spłaty całości zadłużenia. Tytuły wykonawcze wydane zostały w latach 2014, 2015, 2016 r. W. L. zmarł w roku 2022 r. Wierzyciel miał zatem realną możliwość poszukiwania majątku dłużnika za pośrednictwem komornika jeszcze za życia W. L.. Nie jest zatem tak, jak twierdzi apelujący, że w okolicznościach sprawy wierzyciel nie miał zupełnie możliwości powzięcia informacji o ewentualnych składnikach majątku W. L., które mogły wejść do masy spadkowej.

Tak argumentując sąd okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. art. 13 § 2 k.p.c. oddalił apelację wnioskodawcy, o czym orzekł jak w sentencji.

sędzia Monika Rabiega

(...)

1. (...)

2. (...)

3. (...)