Bank przegrał apelację, klientka potrąciła zwrot kredytu z kosztami procesu

Wyrokiem z dnia 8 maja 2024 r. Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie w sprawie z powództwa Bank (...) spółki akcyjnej w W. przeciwko D. Z. o zapłatę (sygn. akt I C 1113/22):

I. uchylił wyrok zaoczny z dnia 28 sierpnia 2023 r. w zakresie pkt I i III;

II. umorzył postępowanie co do kwoty 55.035,80 zł;

III. zasądził od powoda Bank (...) spółki akcyjnej w W. na rzecz pozwanej D. Z. kwotę 5.400 zł tytułem kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sąd rejonowy oparł powyższy wyrok na ustaleniach faktycznych oraz rozważaniach prawnych przedstawionych w sporządzonym do niego pisemnym uzasadnieniu znajdującym się na k. 294 - 301 akt sprawy.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł powodowy bank, zaskarżając rozstrzygnięcie sądu rejonowego w części, tj. w zakresie w jakim uchylił pkt. I. wyroku zaocznego z dnia 28 sierpnia 2023 r. uwzględniający powództwo o zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda kwoty 15.812,00 zł tytułem zwrotu świadczenia w postaci części kapitału kredytu udostępnionego Pozwanemu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 sierpnia 2022 roku i zasądził od Powoda na rzecz Pozwanego koszty procesu. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj.:

a.

art. 203

1 § 1 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji uwzględnienie przez Sąd I instancji zarzutu potrącenia dokonanego przez Pozwanego, podczas gdy Pozwany nie wykazał wierzytelności przedstawionej do potrącenia co do wysokości w sposób niebudzący wątpliwości, co miało wpływ na rozstrzygnięcie, ponieważ doprowadziło Sąd I instancji do uznania podniesionego zarzutu potrącenia i w konsekwencji oddalenia powództwa o zwrot kapitału w całości;

b.

art. 203

1 § 3 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji uwzględnienie przez Sąd I instancji zarzutu potrącenia dokonanego przez Pozwanego, podczas gdy Pozwany nie dochował warunków formalnych procesowego zarzutu potrącenia, co miało wpływ na rozstrzygnięcie, ponieważ doprowadziło Sąd I instancji do uznania podniesionego zarzutu potrącenia i w konsekwencji oddalenia powództwa o zwrot kapitału w całości;

c.

art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z 243

1

k.p.c. poprzez nieprawidłową ocenę dowodów z dokumentów - Umowy i zaświadczenia o udzieleniu kredytu hipotecznego i stwierdzenie, że Bank wypłacił Pozwanemu kredyt w wysokości 80.000,00 zł podczas gdy z dokumentów tych wynika, że kapitał kredytu wypłacony Pozwanemu na podstawie Umowy wynosił 85.344,99 zł, co miało wpływ na rozstrzygnięcie ponieważ doprowadziło Sąd I instancji do nieprawidłowych ustaleń faktycznych opisanych poniżej, które doprowadziły Sąd I instancji do przekonania, że kapitał kredytu wynosił 80.000,00 zł, zamiast 85.344,99 zł;

d.

art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i poczynienie ustaleń sprzecznych z treścią materiału dowodowego, tj. ustalenie faktów niemających oparcia w materiale dowodowym, których to podstawa ustaleń nie została wyjaśniona, tj.:

i.

błędne ustalenie faktu, bez żadnego oparcia w materiale dowodowym i bez analizy stanu faktycznego sprawy, że Pozwany wykazał co do wysokości kwotę przedstawioną do potrącenia, podczas gdy Pozwany nie przedstawił żadnych dowodów, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazywałyby wysokość kwoty, którą Pozwany przedstawił do potrącenia;

ii.

błędne ustalenie faktu, bez żadnego oparcia w materiale dowodowym i bez analizy stanu faktycznego sprawy, że Powód wypłacił Pozwanemu kwotę 80.000,00 zł tytułem kapitału kredytu, podczas gdy kapitał kredytu wynosił 85.344,99 zł, co wynika wprost z Umowy i zaświadczenia o udzieleniu kredytu hipotecznego (dowody w aktach sprawy);

co miało wpływ na rozstrzygnięcie, ponieważ doprowadziło Sąd I instancji do bezpodstawnego wniosku, że kapitał kredytu wynosił 80.000,00 zł i został w całości umorzony oświadczeniem o potrąceniu Pozwanego;

e.

art. 100 k.p.c. w zw. z art. 98 k.p.c. poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji, gdy powództwo Banku powinno było zostać uwzględnione w zakresie roszczenia o zwrot kapitału kredytu w całości, a w związku z tym Pozwany powinien był zostać obciążony kosztami procesu, bowiem Powód uległby co do nieznacznej części żądania pozwu;

2. naruszeniu przepisów prawa materialnego:

a.

art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. („Dyrektywa") poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że kwota 5.344,99 zł stawnowi rzekomo rekompensatę wykraczającej poza roszczenie o zwrot kapitału kredytu, podczas gdy kwota ta stanowiła część kapitału kredytu, co wynika z dowodów z dokumentów złożonych w sprawie;

b.

art. 498 § 1 k.c. w zw. z art. 499 k.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, iż kapitał kredytu wynosił 80.000,00 zł, podczas gdy z dowodów z dokumentów wynikało wprost, iż kapitał kredytu wynosił 85.344,99 zł, a więc to oświadczenie woli nie doprowadziło do wzajemnego umorzenia się wierzytelności Powoda w całości;

c.

art. 499 § 1 k.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, iż Pozwany wykazał, aby przysługiwały mu wierzytelności w wysokości 6.417,00 zł i 4050,00 zł, podczas gdy Pozwany nie wykazał wierzytelności przedstawionej do potrącenia co do wysokości w sposób niebudzący wątpliwości, a więc to oświadczenie o potrąceniu nie doprowadziło do wzajemnego umorzenia się wierzytelności Powoda w całości;

W związku z powyższym, apelujący wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego Wyroku w części, tj. w zakresie pkt. I. i III. wyroku poprzez utrzymanie w mocy wyroku zaocznego z dnia 28 sierpnia 2023 r. w zakresie pkt. I. poprzez uwzględnienie powództwa w oddalonym zakresie i zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda kwoty 15.812,00 zł tytułem zwrotu świadczenia w postaci części kapitału kredytu udostępnionego Pozwanemu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty oraz obciążenia Pozwanego kosztami procesu w całości;

ewentualnie o:

2. uchylenie zaskarżonego Wyroku w części, tj. w zakresie pkt. I. i III. Wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania do Sądu I instancji;

3. w każdym przypadku o zasądzenie od Pozwanego na rzecz Banku zwrotu kosztów procesu, zarówno za postępowanie przed Sądem I instancji, jak i za postępowanie przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty

Powód wniósł nadto o wyznaczenie i przeprowadzenie w sprawie rozprawy oraz o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci dyspozycji Pozwanego o wypłatę środków z kredytu z dnia 23 sierpnia 2007 r. na fakty: wysokości kwoty wypłaconej Pozwanemu, kapitału kredytu postawionego do dyspozycji Pozwanemu, wskazując, że potrzeba powołania przedmiotowego dowodu powstała w związku z treścią uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, w którym sąd oddalił w całości uprzednio zasadzone roszczenie o zapłatę tytułem pozostałego kapitału kredytu odmiennie oceniając uprzednio złożone dokumentu w sprawie, bez uprzedzenia Powoda, w związku z czym Bank nie miał wcześniej podstaw do składania przedmiotowego dokumentu.

Powyższe zarzuty zostały rozwinięte w uzasadnieniu apelacji.

W odpowiedzi na apelację pozwana domagała się oddalenia apelacji powoda w całości, a nadto pominięcia wniosku powoda o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu załączonego do apelacji, jako spóźnionego. Dodatkowo wniosła o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w zapłacie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Sąd okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda okazała się bezzasadna.

Sąd okręgowy wskazuje, że w zakresie potrzebnym do rozpoznania roszczenia sąd rejonowy prawidłowo zgromadził w tym postępowaniu materiał dowodowy i w aspekcie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy dokonał jego niewadliwej oceny ustalając stan faktyczny odpowiadający treści tych dowodów. W konsekwencji te ustalenia faktyczne sąd okręgowy przyjął za własne, czyniąc podstawą swego rozstrzygnięcia, gdyż w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zgromadzonego przed sądem pierwszej instancji, nie musi powtarzać dokonanych ustaleń faktycznych, co wynika wprost art. 387 § 2

1 pkt 1 k.p.c. Tylko co do faktu przeznaczenia wskazanej w umowie kredytu kwoty 5345 zł sąd okręgowy poczynił odmienne od sądu rejonowego ustalenia, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.

Powód w przedmiotowej sprawie dochodził zapłaty kwoty 15.812 zł tytułem zwrotu kapitału oddanego pozwanej do dyspozycji na mocy umowy kredytu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 sierpnia 2022 r. do dnia zapłaty. Podstawę prawną wskazanych roszczeń stanowiły przepisy art. 405 k.c. oraz art. 410 k.c.

Bezsporne było, iż prawomocnym wyrokiem z dnia 22 października 2021 r., sygn. akt I C 1425/20, Sąd Okręgowy w Szczecinie ustalił, że łącząca strony umowa o kredyt hipoteczny nr (...) z dnia 16 sierpnia 2007 r. jest nieważna, a nadto zasądził od pozwanego banku na rzecz powódki kwotę 49.130,70 zł, jak i koszty procesu (6.417 zł). Sąd Apelacyjny w Szczecinie orzeczeniem z dnia 12 maja 2022 r., sygn. akt I ACa 15/22 oddalił apelację pozwanego banku od wskazanego wyżej rozstrzygnięcia, a zatem wyrok w tej kwestii stał się prawomocny. Z mocy art. 365 k.p.c. i 366 k.p.c. sądy w rozpatrywanej sprawie były związane orzeczeniem wydanym w sprawie I C 1425/20.

Konsekwencją stwierdzenia nieważności umowy kredytu jest konieczność traktowania takiej umowy, jakby nigdy nie została zawarta. Orzeczenie sądu w tym przedmiocie jest deklaratoryjne. Oznacza to, że sąd nie kreuje tego skutku, a jedynie potwierdza, że ze względu na doniosłe wady umowy nie obowiązuje ona pomiędzy stronami od samego początku. Takie stwierdzenie dotyczy w szczególności przypadków, gdy do ukształtowania stosunku umownego doszło w sposób wyraźnie krzywdzący kredytobiorców, przy wykorzystaniu przez drugą stronę silniejszej pozycji. Sankcja w postaci bezwzględnej nieważności umowy powoduje, że strony powinny dokonać zwrotu świadczeń, które otrzymały w wykonaniu nieważnej umowy kredytu.

W myśl art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Jest to regulacja o charakterze otwartym, co oznacza, że enumeratywne wymienienie przypadków objętych jej stosowaniem nie jest w istocie możliwe i wynika przede wszystkim z ukształtowanej praktyki sądowej. Szczególnym rodzajem bezpodstawnego wzbogacenia jest tzw. świadczenie nienależne, którego definicja legalna zawarta jest w przepisie art. 410 k.c., zgodnie z którym świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Przechodząc do zarzutów apelacji sąd okręgowy wskazuje, że za udowodnione sąd uznał twierdzenia o dokonaniu przez pozwaną potrącenia wobec banku, co skutkowało umorzeniem wierzytelności powoda o zwrot kapitału.

Pozwana skierowanym do powodowego banku pismem z dnia 3 czerwca 2022 r. (k. 222), powołując się na stwierdzoną nieważność powołanej wyżej umowy kredytu, oświadczyła, iż dokonuje potrącenia wierzytelności w kwocie 74.799,12 zł przysługującej jej wobec powoda z wierzytelnością banku w wysokości 80.000 zł przysługującej bankowi wobec niej tytułem zwrotu kapitału. Wyjaśniła, iż na kwotę w wysokości 74.799,12 zł składają się następujące należności: 49.130,70 zł tytułem należności głównej zasądzonej wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 22 października 2021 r.; 4.921,42 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie; 10.280 zł tytułem wpłat uiszczonych w okresie od dnia 17 kwietnia 2020 r. do dnia 9 maja 2022 r.; 6.417 zł tytułem kosztów postępowania zasądzonych wyrokiem Sądu Okręgowego; 4.050 zł tytułem kosztów postępowania zasądzonych wyrokiem Sądu Apelacyjnego. Podała, że dokonała zapłaty na rzecz banku kwoty w wysokości 5.200,88 zł tytułem zwrotu kapitału. Powyższe – w tym wysokość należności i skuteczność potrącenia – nie było w zasadzie kwestionowane przez bank. Powód nie uznał jedynie potrącenia w zakresie kosztów postępowania sądowego. Nie powołał jednak żadnej argumentacji, z jakich to względów, prawomocnie zasądzone koszty postępowania nie miały zostać skutecznie przez stronę pozwaną potrącone. Spełnione zostały bowiem przesłanki z art. 498§1 kc umożliwiające potrącenie. Powód nie wskazał w toku postępowania, jaka okoliczność miałaby uniemożliwić dokonanie potrącenia z zasądzonymi kosztami procesu, zatem zarzut ten sąd uznał za całkowicie chybiony. Tylko zaś w tym zakresie skuteczność potracenia była kwestionowana.

Nie ulega wątpliwości, iż strony spełniły wzajemnie świadczenia nienależne. Pozwana przyznała w toku procesu, że udostępniona jej została kwota 80.000 zł, w pozostałym zakresie kwestionując twierdzenia pozwu. Tym samym na powoda przeniesiony został ciężar wykazania, iż pozwanej wypłacono wskazywaną należność ponad 80.000 zł, tj. w łącznej kwocie 85345 zł. Z postanowień zawartej przez strony umowy o kredyt (k. 22), wynika, że kwota 80.000 zł miała być przeznaczona na zakup mieszkania, zaś kwota 5345 zł to „koszty wliczone w kredyt. Sąd rejonowy ustalił, że są to koszty ubezpieczenia, jednak w ocenie sądu okręgowego w materiale dowodowym brak podstaw do poczynienia takich ustaleń, w szczególności nie wskazują na to postanowienia umowy. Z wniosku kredytowego (k. 19) wynika bowiem , że kwota 845 zł stanowić miała prowizję za udzielenie kredytu, a kwota 4500 zł „opłaty notarialne związane z zawarciem umowy kupna nieruchomości” oraz „sądowe i notarialne koszty ustanowienia hipoteki”. Niewątpliwie kwota 845 zł, jako powiązana z zawarciem nieważnej umowy nigdy nie była powodowi należna. Powód nie wykazał też żadnym dokumentem, aby została pozwanej wypłacona. Co do kwoty 4500 zł powód przedstawił wprawdzie do akt dyspozycję wypłaty złożoną przez pozwaną (k. 25 oraz wraz z apelacją), niemniej jednak z dokumentu tego nie wynika, czy dyspozycja ta została zrealizowana. Powód nie przedstawił żadnego dowodu wypłaty tych środków, zaś pozwana temu zaprzeczyła. Finalnie zatem uznać należało, że powód nie wykazał udostępnienia pozwanej tych środków.

Podkreślenia wymaga, że powód – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – najpóźniej w dniu 25 października 2023 r. winien był ustosunkować się do twierdzeń pozwanej i zgłosić wszelkie dowody na poparcie swego stanowiska w sprawie. Sąd rejonowy bowiem, doręczając odpis sprzeciwu (k. 245), zobowiązał stronę powodową do przedstawienia stanowiska w tym zakresie terminie 14 dni (pismo sądu doręczone zostało w dniu 11 października 2023 r.). Pismo powoda z dnia 27 października 2023 r. zostało zatem złożone z uchybieniem terminowi, nie zostały zresztą wraz z nim przedłożone żadne dowody. Powód nie powołał przy tym wówczas żadnych twierdzeń co do tego, czy poza kwotą 80.000 zł, której fakt wypłaty potwierdziła pozwana, została jej jako kredytobiorczyni wypłacona jakaś inna dodatkowa kwota. O ile z apelacją przedłożył dyspozycję wypłaty dodatkowo kwoty 4.500 zł (koszty notarialne), o tyle nie wskazywał nigdy (w toku także postępowania apelacyjnego), by pozwanej wypłacona była nadto kwota 845 zł tytułem prowizji. Dodać wypada, że w piśmie z dnia 26 lutego 2024 r. pełnomocnik powoda wskazał, iż podtrzymuje powództwo „o zwrot świadczenia w postaci kapitału oddanego pozwanemu do dyspozycji na podstawie umowy” (k. 275v). Twierdzenia co do wysokości udzielonej pozwanej w ramach kredytu kwoty zatem, nie dość, że podlegały pominięciu jako spóźnione, to nadal nie zostały przez apelującego potwierdzone dowodowo.

Tak argumentując i nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia, sąd okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. apelację powoda w całości oddalił, o czym orzekł w treści punktu 1. sentencji wyroku.

O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy. Bank przegrał postępowanie odwoławcze w całości, dlatego też pozwanej należy się zwrot kosztów tego postępowania obejmujących wynagrodzenie reprezentującego go pełnomocnika w wysokości 1.800 złotych, ustalone na podstawie § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935; zm.: Dz.U. z 2024 r. poz. 762). Stąd też taka właśnie kwota została zasądzona od powodowego banku tytułem kosztów postępowania apelacyjnego w punkcie 2. sentencji wyroku. O odsetkach sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1

1 k.p.c.

sędzia Monika Rabiega

(...)

1. (...)

2. (...)

3. (...)