Bank powołał się na regulamin przy zamknięciu konta. Sąd nakazał prowadzenie rachunków

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy oddalił żądanie główne o nakazanie pozwanemu otwarcia i prowadzenia na rzecz powoda rachunku bankowego wraz

z rachunkiem oszczędnościowym zgodnie z umową z dnia 22 lipca 2019 r., jak również żądania ewentualne o uznanie nieważności lub bezskuteczności oświadczenia pozwanego o wypowiedzeniu tej umowy, a ponadto obciążył powoda kosztami. Sąd I instancji uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia odpowiedzialności kontraktowej pozwanego na podstawie art. 471 k.c., roszczenie o nakazanie jest zbyt daleko idące, a złożone przez pozwanego oświadczenie o wypowiedzeniu umowy było ważne i skuteczne.

Wyrok ten zaskarżył powód apelacją w całości, zarzucając naruszenie art. 233 §1 k.p.c., błędy w ustaleniach faktycznych, naruszenie art. 65 §1 i 2 k.c., art. 34 ust. 1 pkt 4) lit. b) ustawy o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (ustawa (...)), art. 353 §1 i 2 k.c. w zw. z art. 354 §1 k.c. i w zw. z art. 725 k.c. oraz art. 730 k.c. w zw. z art. 58 §1 k.c. Wniósł o zmianę wyroku przez uwzględnienie żądania głównego, bądź jednego z żądań ewentualnych oraz obciążenie kosztami pozwanego.

Sąd Okręgowy ustalił, że:

Powód G. G. w dniu 22 lipca 2019 r. zawarł z pozwanym Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. umowę rachunków bankowych, karty debetowej oraz dostępu do usług przez kanały bankowości elektronicznej. Na mocy tej umowy pozwany bank otworzył i prowadził na rzecz powoda rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy Konto 360° o nr (...) wraz z rachunkiem oszczędnościowym (...) nr (...) przeznaczonym do gromadzenia środków pieniężnych. Umowa została zawarta na czas nieokreślony. Zgodnie z § 2 ust. 2 umowy rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy miał być prowadzony jako rachunek indywidualny w ramach konta osobistego powoda. Na podstawie umowy powodowi wydano również kartę debetową V. Konto 360°.

Integralną częścią umowy był ,,Regulamin ogólny świadczenia usług bankowych dla osób fizycznych w Banku (...) S.A.” (dalej jako Regulamin).

Przy zawarciu umowy powód oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą i posiada status klienta (...) (aktywny (...) inny niefinansowy podmiot), lecz

w przedmiotowej umowie występował jako osoba fizyczna.

Na mocy § 88 ust. 2 pkt 5 Regulaminu, umowa rachunku bankowego ulega rozwiązaniu w przypadku uzyskania przez bank informacji o podwyższeniu ryzyka obsługi posiadacza rachunku, czyli ryzyka związanego z wykorzystaniem rachunku bankowego do działań niezgodnych z prawem - z dniem otrzymania tej informacji. Zgodnie z §89 pkt 9) Regulaminu, bank ma prawo do wypowiedzenia umowy rachunku bankowego m.in. w przypadku braku możliwości zastosowania środków bezpieczeństwa finansowego zgodnie z Ustawą o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

(umowa – k. 12-14, oświadczenie – k. 15, regulamin – k. 16-25).

Powód prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych, dla której założył osobne konto bankowe. Jest również wspólnikiem oraz prezesem zarządu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Od 5 lat zajmuje się obrotem kryptowalutami. Powyższy prywatny rachunek bankowy otwarty w Banku (...) w głównej mierze dotyczył przelewów związanych z handlem kryptowalutami, gdyż spółka (...), z którą współpracował, także posiada konto w tym banku. Powodowi natomiast zależało na szybkim transferze pieniędzy – wypłacie i wpłacie środków na giełdę. Powód jedynie okazjonalnie dokonywał na rachunku bankowym transakcji związanych z bieżącymi zakupami np. paliwa. Wcześniej powód prowadził zarejestrowaną działalność gospodarczą związaną z obrotem walutą wirtualną

w (...) spółki (...) prowadzącej kantor stacjonarny, dla której Bank (...) prowadził firmowy rachunek bankowy. Z uwagi na to, że banki wypowiadały mu umowy o prowadzenie rachunków bankowych, działalność spółki w tym zakresie została zawieszona. W okresie od lipca 2019 r. do maja 2023 r. powód zlecił łącznie 16 przelewów wychodzących na rzecz (...) sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej jako spółka (...)) na łączną kwotę 435.300 zł. Ponadto powód uiszczał na rzecz spółki opłaty za szkolenia, w tym z zakresu (...). Jednocześnie na rachunek powoda wpłynęło 13 przelewów przychodzących od spółki (...) na łączną kwotę 323.869,62 zł. W tytułach przelewów wskazywano numery faktur proforma (bezsporne).

W dniu 13 kwietnia 2023 r. pozwany wezwał powoda za pośrednictwem bankowości elektronicznej do udzielenia informacji o celu i charakterze transakcji wykonywanych na rachunku nr (...) oraz informacji

o źródłach pochodzenia środków, szczególnie w zakresie wpłat gotówkowych. Na przesłanie odpowiedzi oraz dokumentów wyznaczono powodowi termin do dnia 20 kwietnia 2023 r. Jednocześnie bank pouczył powoda o możliwości zastosowania art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie powód w dniu 19 kwietnia 2023 r. podał, że środki pochodzą z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (NIP (...)), wynajmu pomieszczeń w B. i R. oraz inwestycji na giełdzie. Dodatkowo wskazał, że transakcje gotówkowe dotyczą giełdy oraz zakupu i sprzedaży jednostek (bezsporne).

Pismem z dnia 15 maja 2023 r. pozwany, reprezentowany przez pełnomocnika M. S., poinformował powoda, że umowa rachunków bankowych uległa rozwiązaniu z dniem 15 maja 2023 r. Wyraźnie powołano się w tym piśmie na §88 ust. 2 pkt 5) Regulaminu (pismo – k. 26). Pismo doręczono powodowi w dn. 19.05.2023 r. (bezsporne, ponadto wydruk ze śledzenia przesyłek – k. 115). M. S. była w tamtym czasie umocowana do wypowiadania

i rozwiązywania umów rachunków bankowych (obecnie bezsporne, nadto kopia pełnomocnictwa – k. 129).

Również w dn. 15 maja 2023 r. A. Z., zapewne pracownik pozwanego, poinformował powoda, że przekazane przez niego informacje nie pozwalają na zastosowanie pełnych środków bezpieczeństwa finansowego, dlatego zgodnie z art. 41 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu „zmuszeni jesteśmy zakończyć współpracę

i rozwiązać umowy rachunków” (wydruk e-maila – k. 27).

Pozostałe fakty wskazywane przez strony, również te objęte ustaleniami Sądu

I instancji, Sąd Okręgowy uznał za niemające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Stąd też zarzuty apelacji dotyczące naruszenia art. 233 §1 k.p.c. i w konsekwencji wskazujące na błędy w ustaleniach faktycznych, pozbawione są jakiegokolwiek znaczenia.

Odmiennie natomiast niż Sąd I instancji, a zgodnie z literalnym brzmieniem §88 ust. 2 pkt 5) Regulaminu, ustalono treść tego zapisu.

Sąd Okręgowy zważył, że:

Apelacja zasługuje na uwzględnienie w zakresie żądania głównego, co automatycznie oznacza, że nie mogła być uzasadniona co do żądań ewentualnych, choć była w tym zakresie skuteczna, że wymagała uchylenia zaskarżonego wyroku

w części, w jakiej dotyczy żądań ewentualnych. W razie bowiem uwzględnienia żądania głównego, sąd w ogóle o żądaniach ewentualnych nie orzeka.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż brak było podstaw do rozważania zasadności powództwa na gruncie odpowiedzialności pozwanego za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy (art. 471 k.c.). Powód nie domagał się bowiem naprawienia szkody, a jedynie wykonania zobowiązań umownych przez pozwanego. Powód na żadną szkodę się nie powoływał.

Zgodnie z art. 353 §1 k.c., zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Zgodnie

z art. 354 §1 k.c., dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią

i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom. Zgodnie z art. 725 k.c., przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Zgodnie z literalnym brzmieniem umowy rachunków bankowych zawartej przez strony w dniu 22 lipca 2019 r., pozwany zobowiązał się do otwarcia dla powoda rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego w złotych Konto 360° o nr (...) wraz z rachunkiem oszczędnościowym (...) nr (...).

Wbrew stanowisku Sądu I instancji brak było podstaw do przyjęcia, że żądanie główne było zbyt daleko idące, jako „ingerujące w sposób znaczny w stosunki gospodarcze pozwanego”. W szczególności powództwo nie zmierzało do wymuszeniu na pozwanym zawarcia nowej umowy, a jedynie do wykonania zobowiązań wynikających z umowy już dobrowolnie przez pozwanego zawartej. Nie było to powództwo o ukształtowanie, a jedynie o świadczenie, oparte na twierdzeniu, że strony nadal są związane zawartą przez nie umową, która nie została skutecznie rozwiązana. Takie żądanie miało podstawę prawną we wskazanych wyżej przepisach, w związku z czym odwołujący się do nich zarzut apelacji należało uznać za uzasadniony.

Nieprawidłowo Sąd I instancji odczytał treść §88 ust. 2 pkt 5) Regulaminu. Zwłaszcza jeśli zestawić go z brzmieniem §89 Regulaminu, wyraźnie widać, że §88 nie stwarzał pozwanemu podstawy do złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy, lecz przewidywał, że z mocy samej umowy miała ona ulec rozwiązaniu

z chwilą zaistnienia opisanego w niej zdarzenia. Logicznym jest, że skoro umowa miała ulec automatycznemu rozwiązaniu, to składanie oświadczenia

o wypowiedzeniu umowy nie miałoby żadnego sensu. Porównanie treści ww. zapisów Regulaminu prowadzi też do oczywistego wniosku, że „brak możliwości zastosowania środków bezpieczeństwa finansowego zgodnie z Ustawą

o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu” nie mieści się

w przesłance „uzyskania przez Bank informacji o podwyższeniu ryzyka obsługi Posiadacza rachunku, czyli ryzyka związanego z wykorzystaniem Rachunku bankowego do działań niezgodnych z prawem”. Skoro bowiem brak możliwości zastosowania środków bezpieczeństwa finansowego uprawniał pozwanego do wypowiedzenia umowy, to nie mógł skutkować automatycznym rozwiązaniem umowy, na mocy samych jej zapisów. „z dniem uzyskania przez bank informacji”. Przyjęcie odmiennego założenia oznaczałoby, że w każdym tego rodzaju przypadku bank składałby oświadczenie o wypowiedzeniu umowy ze skutkiem na za 62 dni (§88 ust. 1 Regulaminu), już po tym, gdy umowa ta uległa rozwiązaniu, co oczywiście nie miałoby sensu.

Również z pisma pozwanego z dnia 15 maja 2023 r., podpisanego przez M. S., nie wynika, aby zawierało ono oświadczenie

o wypowiedzeniu umowy, czy też choćby, by intencją pozwanego było złożenie takiego oświadczenia. Pismo to nie zawiera żadnego oświadczenia woli, a jedynie oświadczenie wiedzy – informację, że umowa rachunków bankowych uległa rozwiązaniu. Pewne wątpliwości mogłaby nasuwać treść e-maila z dn. 15.05.2023 r. podpisanego przez A. Z., jednak pozwany nie twierdził, ani nie wykazał, aby ta osoba była upoważniona do składania w imieniu pozwanego oświadczeń woli o wypowiedzeniu umów rachunku bankowego. Sam pozwany,

w odpowiedzi na zarzuty powoda dotyczące braku umocowania do wypowiedzenia umowy rachunku bankowego, przedstawił pełnomocnictwo jedynie dla M. S.. Zatem sam pozwany nie traktował pisma A. Z. jako oświadczenia woli.

W ocenie Sądu Okręgowego brak jest podstaw do przyjęcia, że pozwany dokonał wypowiedzenia umowy

per facta concludentia. W umowie zastrzeżono, że wypowiedzenie powinno zostać dokonane w formie pisemnej (§88 ust. 1 Regulaminu), co w świetle art. 76 k.c. oznacza, że formę tę zastrzeżono dla celów dowodowych. Nie można zatem ustalić faktu wypowiedzenia umowy na podstawie zeznań świadków ani przesłuchania stron (art. 74 k.c.), przy czym w ocenie Sądu Okręgowego to, że pozwany złożył oświadczenie o wypowiedzeniu umowy nie zostało uprawdopodobnione za pomocą dokumentu. Z dokumentu, który zdaniem pozwanego świadczy o rozwiązaniu umowy nie wynika bowiem wola złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu tej umowy.

Jednocześnie, w ocenie Sądu Okręgowego, brak jest podstaw do przyjęcia, że umowa rachunków bankowych uległa rozwiązaniu na podstawie §88 ust. 2 pkt 5) Regulaminu, w szczególności z uwagi na to, że zawarta w tym zapisie klauzula jest abuzywna. Zgodnie z art. 385

1 §1 k.c., postanowienia umowy zawieranej

z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne); nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Pozwany zawarł umowę jako przedsiębiorca, a powód jako konsument. Nie wykazano, aby zawarcie tej umowy było dla powoda związane bezpośrednio z jego działalnością gospodarczą lub zawodową. Nie wykazano, aby powód nabywał wartości majątkowe (ostatecznie kryptowalutę) za środki inne, niż należące do niego, a w szczególności, aby pośredniczył w zakupie kryptowaluty w celach zarobkowych. Bez wątpienia, postanowienia, mającego charakter wzorca umowy, regulaminu dotyczące wypowiedzenia umowy nie tylko nie określały świadczenia głównego stron, ale również nie były z powodem indywidualnie uzgadniane. Ww. klauzula nie pozwala natomiast konsumentowi na jakąkolwiek (przynajmniej realną) kontrolę prawidłowości stanowiska banku co do tego, że umowa uległa rozwiązaniu. Nie obliguje banku do wskazania konsumentowi informacji, która świadczy o zwiększeniu ryzyka. Daje bankowi zupełną dowolność w ocenie, czy rzeczywiście ryzyko się zwiększyło. Nie określa jakiegokolwiek stopnia podwyższenia tego ryzyka, które miałoby skutkować rozwiązaniem umowy. Nie daje konsumentowi możliwości jakiejkolwiek reakcji w celu utrzymania umowy w mocy, np. ustanowienia dodatkowych zabezpieczeń, które niwelowałyby taki wzrost ryzyka (albo np. zrezygnowania z współpracy z (...), czy w ogóle zakupu kryptowalut). Nie wymaga nawet rzetelnej analizy informacji ze strony banku, czy też jej udokumentowania w jakikolwiek sposób. W niniejszej sprawie pozwany zresztą nie wskazał, jaką to konkretnie informację powziął w dniu 15 marca 2023 r., kiedy to umowa uległa wg niego rozwiązaniu. Wszystkie te okoliczności świadczą o rażącym naruszeniu interesów powoda wynikającym z treści tej klauzuli, co z kolei skutkować musi uznaniem, że ukształtowanie praw

i obowiązków stron tą klauzulą jest sprzeczne z dobrymi obyczajami. O ile bowiem sprzeczność ukształtowania praw i obowiązków z dobrymi obyczajami nie musi skutkować rażącym naruszeniem interesów konsumenta, o tyle rażące naruszenie interesów konsumenta z założenia jest sprzeczne z dobrymi obyczajami.

W związku z powyższym, skoro umowa nie uległa rozwiązaniu na mocy zapisów Regulaminu, a pozwany nie złożył powodowi oświadczenia

o wypowiedzeniu umowy, umowa ta pozostaje w mocy, a zgodnie z jej treścią pozwany jest obowiązany jest do otwarcia i prowadzenia wskazanych w żądaniu pozwu rachunków bankowych.

W konsekwencji, na podstawie art. 386 §1 k.p.c., zmieniono zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylono te jego zbędne punkty, które dotyczyły roszczeń ewentualnych oraz nakazano pozwanemu otwarcie i prowadzenie rachunków bankowych zgodnie z obowiązującą strony umową. Oznacza to, że pozwany przegrał spór w całości, w związku z czym na podstawie art. 98 §1 k.p.c. obciążono go całością kosztów procesu poniesionych przez powoda, na które złożyły się opłata od pozwu – 30 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 90 zł i opłata skarbowa – 17 zł.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 §1 k.p.c. w zw. z art. 391 §1 k.p.c.

Sędzia Grzegorz Maczek