Sąd odrzucił pozew wobec małżonków Ż. i uchylił część wyroku w sprawie hipoteki

II Ca 1315/14

Uzasadnienie punktów 1-3 wyroku z dnia 15 grudnia 2025r.

Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2020 r. , sprostowanym postanowieniem z dnia 9 marca 2020r., zaocznym w stosunku do pozwanych B. K., E. K., S. B., J. R., E. M., D. M., J. N., D. N., M. K., K. K., Sąd Rejonowy w Świnoujściu w sprawie z powództwa L. N. przeciwko R. D., R. K., A. K., L. B., M. B., B. K., E. K., S. B., A. W., J. R., E. M., D. M., M. L., J. K., W. Ż., E. Ż., J. N., D. N., M. K., K. K. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (sygn. akt I C 1012/17):

1. oddalił powództwo przeciwko pozwanej R. D.;

2. oddalił powództwo przeciwko pozwanym R. K. i A. K.;

3. oddalił powództwo przeciwko pozwanym L. B. i M. B.;

4. oddalił powództwo przeciwko pozwanym B. K. i E. K.;

5. oddalił powództwo przeciwko pozwanemu S. B.;

6. oddalił powództwo przeciwko pozwanemu A. W.;

7. oddalił powództwo przeciwko pozwanemu J. R.;

8. oddalił powództwo przeciwko pozwanym E. M. i D. M.;

9. oddalił powództwo przeciwko pozwanej M. L.;

10. oddalił powództwo przeciwko pozwanemu J. K.;

11. oddalił powództwo przeciwko pozwanym W. Ż. i E. Ż.;

12. oddalił powództwo przeciwko pozwanym J. N. i D. N.;

13. oddalił powództwo przeciwko pozwanym M. K. i K. K.;

14. oddalił wniosek powoda o udzielenie zabezpieczenia w sprawie poprzez wpis ostrzeżenia w księgach wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy w Świnoujściu o numerach (...), (...) i (...)”.

15. zasądził od powoda na rzecz pozwanej M. L. kwotę 6.797 zł tytułem zwrotu kosztów procesu;

16. zasądził od powoda na rzecz pozwanych L. B. i M. B. kwotę 6.844 zł tytułem zwrotu kosztów procesu;

17. zasądził od powoda na rzecz pozwanej R. D. kwotę 5.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu;

18. zasądził od powoda na rzecz pozwanego J. K. kwotę 5.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu;

19. przyznał adw. M. M. (1) od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Świnoujściu kwotę 4.428 zł, w tym 828 podatku VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu

(Wyrok sądu I instancji na k. 1084, postanowienie o sprostowaniu k. 1141).

Sąd rejonowy oparł powyższe orzeczenie na poczynionych ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych zawartych w uzasadnieniu na k. 1116-1139.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód, zaskarżając go w części, tj. w punktach V, VI, VII, IX, X, XI, XII – w odniesieniu do J. N., XIII, XV, XVI, XVII, XVIII oraz XIX, tj. w zakresie, w jakim sąd oddalił powództwa przeciwko pozwanym S. B., A. W., J. R., E. M. i D. M., M. L., J. K., W. Ż. i E. Ż., J. N., M. K. i K. K., a także w zakresie kosztów postępowania oraz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Zaskarżonemu orzeczeniu apelujący zarzucił:

1. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 744 oraz art. 754

1 k.p.c. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, polegające na przyjęciu, że zabezpieczenie na rzecz powoda L. N. na mocy postanowienia z dnia 27 listopada 2000 roku upadło z mocy prawa, a to wskutek „uzyskania przez powoda tytułu wykonawczego jak i wszczęcia przez niego postępowania egzekucyjnego”, wskutek czego wygasła hipoteka przymusowa, którą obciążone były nieruchomości objęte niniejszym postępowaniem, podczas gdy przepis art. 754

1 k.p.c. nie ma zastosowania w odniesieniu do niniejszej sprawy, a to na podstawie art. 7 ww. ustawy, zaś nie ziściła się w niniejszej sprawie żadna z przesłanek opisanych w art. 744 k.p.c., skutkująca upadkiem zabezpieczenia;

2. obrazę przepisu prawa materialnego, tj. art. 95 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez błędną jego wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wniesienie powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej rzeczywistym stanem prawnym nie wstrzymuje biegu dziesięcioletniego terminu wygaśnięcia hipoteki, określonego w art. 95 u.k.w.h., a konsekwencji przyjęcie, że hipoteki wygasły z dniem 25 lutego 2018 roku, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że czynność wytoczenia powództwa przez wierzyciela hipotecznego w trybie art. 10 ustawy przerywa bieg terminu określonego w art. 95 u.k.w.h. – art. 123 § 1 pkt 1 k.c. per analogiam;

3. obrazę przepisów art. 9 ust. 2c, 2e oraz 2i ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym poprzez błędną ich wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie;

4. obrazę przepisów art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235

2 k.p.c. polegającą na faktycznym nieprzeprowadzeniu dowodu wskazanego w piśmie przygotowawczym z dnia 18 grudnia 2018r. w komornika sądowego R. J. celem uzyskania informacji o wszystkich prowadzonych przez tego komornika postępowaniach z wniosku L. N. przeciwko SM (...) w M., a także informacji o sposobie, w jaki postępowania te się zakończyły, mimo, iż dowód ten miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a nadto niewydania w tym zakresie formalnego postanowienia negatywnego;

5. niezgodność zaskarżonego orzeczenia z treścią art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji, polegającą na przyjęciu wygaśnięcia roszczenia L. N. wskutek upływu terminu określonego w art. 9 ust. 2c ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o KRS, podczas gdy roczny termin określony w tym przepisie jest terminem zbyt krótkim, odbiegającym znacznie od większości terminów przedawnienia roszczeń, a nadto uniemożliwiającym w realiach niniejszej sprawy (brak wiedzy o nabyciu majątku przez Skarb Państwa) skutecznego ich dochodzenia,

6. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 21 k.p.c. w zw. z § 11 pkt 8 w zw. z § 8 pkt 7 i 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu poprzez błędne przyjęcie, że wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie wynosi 555.534,15 zł i na tej podstawie przyjęcie za podstawę wyliczenia należnego pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na podstawie kwoty określonej w § 11 pkt 8 w zw. z § 8 pkt 7 powołanego rozporządzenia, podczas gdy wartość przedmiotu sporu wynosiła 555.534,15 zł w odniesieniu do każdego z roszczeń objętych niniejszym powództwem, zaś podstawa do obliczenia kosztów należnych pełnomocnikowi wynosiła w związku z tym 7.221.944 zł, co zaś stosownie do treści § 11 pkt 8 w zw. z § 8 pkt 9 wskazywanego rozporządzenia oznacza, że należna pełnomocnikowi kwota wynagrodzenia wynosi 8.400 zł, powiększona o należny podatek VAT w wysokości 23%.

Mając na uwadze powyższe, skarżący - stosownie do art. 193 Konstytucji - wniósł o zwrócenie się przez sąd do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności przepisu art. 9 ust. 2c ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym z Konstytucją, a konkretnie art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, a także zasadę zaufania obywateli do państwa wywodzoną z art. 2 Konstytucji w zakresie liczonego od chwili nabycia mienia przez Skarb Państwa, rocznego terminu zawitego dochodzenia roszczeń od Skarbu Państwa oraz rocznego terminu zawitego na złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji dotyczącego roszczeń stwierdzonych tytułem egzekucyjnym, biorąc pod uwagę ten fakt oraz okoliczność, iż termin ten jest krótszy niż większość terminów przedawnienia roszczeń określonych w k.c., albowiem od odpowiedzi na to pytanie zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Skarżący zawnioskował nadto o przeprowadzenie w postępowaniu odwoławczym następujących dowodów:

- wspomnianego w zarzucie nr 4 dowodu – sformułowanego w piśmie z dnia 17 grudnia 2018 r. na okoliczność przerwania biegu przedawnienia roszczenia przysługującego powodowi względem spółdzielni/Staroście (...),

- wykazu stron i uczestników postępowania znajdującego się w aktach postępowania administracyjnego zakończonych wydaniem decyzji z dnia 31 sierpnia 2016 roku, znak (...) – na okoliczność niedoręczenia powodowi ww. decyzji stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa mienia po wykreślonej z rejestru spółdzielni mieszkaniowej.

Apelujący wniósł wreszcie o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie odmiennie co do istoty sprawy w następujący sposób:

1. w punkcie V. wyroku, w stosunku do pozwanego S. B. – poprzez usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej o nr (...), prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. (...) w M. – lokal niemieszkalny (...), z rzeczywistym stanem prawnym poprzez zamieszczenie w dziale IV tej księgi wieczystej wpisu (przywrócenie wpisu) o treści: „hipoteka łączna z KW (...) w kwocie 555 534,15 zł na rzecz L. N. wraz z umownymi odsetkami w wysokości 3% w stosunku miesięcznym od dnia dokonania wpłaty do dnia zapłaty i kosztami procesu”, a nadto obciążenie tego pozwanego kosztami postępowania w sprawie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika M. M. (1) kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu za postępowanie przed sądem pierwszej i drugiej instancji, albowiem nie zostały one uiszczone w całości ani w części,

2. w punkcie VI. wyroku, w stosunku do pozwanego A. W. – poprzez usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej o nr (...), prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. (...) w M. – lokal niemieszkalny (...), z rzeczywistym stanem prawnym poprzez zamieszczenie w dziale IV tej księgi wieczystej wpisu (przywrócenie wpisu) o treści: „hipoteka łączna z KW (...) w kwocie 555 534,15 zł na rzecz L. N. wraz z umownymi odsetkami w wysokości 3% w stosunku miesięcznym od dnia dokonania wpłaty do dnia zapłaty i kosztami procesu”, a nadto obciążenie tego pozwanego kosztami postępowania w sprawie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika M. M. (1) kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu za postępowanie przed sądem pierwszej i drugiej instancji, albowiem nie zostały one uiszczone w całości ani w części,

3. w punkcie VII. wyroku, w stosunku do pozwanego J. R. – poprzez usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej o nr (...), prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. (...) w M. – lokal niemieszkalny (...) z rzeczywistym stanem prawnym poprzez zamieszczenie w dziale IV tej księgi wieczystej wpisu (przywrócenie wpisu) o treści: „hipoteka łączna z KW (...) w kwocie 555 534,15 zł na rzecz L. N. wraz z umownymi odsetkami w wysokości 3% w stosunku miesięcznym od dnia dokonania wpłaty do dnia zapłaty i kosztami procesu”, a nadto obciążenie tego pozwanego kosztami postępowania w sprawie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika M. M. (1) kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu za postępowanie przed sądem pierwszej i drugiej instancji, albowiem nie zostały one uiszczone w całości ani w części,

4. w punkcie VIII. wyroku, w stosunku do pozwanych E. M. i D. M. – poprzez usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej o nr (...), prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. (...) w M. – lokal niemieszkalny (...)z rzeczywistym stanem prawnym poprzez zamieszczenie w dziale IV tej księgi wieczystej wpisu (przywrócenie wpisu) o treści: „hipoteka łączna z KW (...) w kwocie 555 534,15 zł na rzecz L. N. wraz z umownymi odsetkami w wysokości 3% w stosunku miesięcznym od dnia dokonania wpłaty do dnia zapłaty i kosztami procesu”, a nadto obciążenie tych pozwanych solidarnie kosztami postępowania w sprawie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika M. M. (1) kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu za postępowanie przed sądem pierwszej i drugiej instancji, albowiem nie zostały one uiszczone w całości ani w części,

5. w punkcie IX. wyroku, w stosunku do pozwanej M. L. – poprzez usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej o nr (...), prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. (...) w M. – lokal niemieszkalny (...), z rzeczywistym stanem prawnym poprzez zamieszczenie w dziale IV tej księgi wieczystej wpisu (przywrócenie wpisu) o treści: „hipoteka łączna z KW (...) w kwocie 555 534,15 zł na rzecz L. N. wraz z umownymi odsetkami w wysokości 3% w stosunku miesięcznym od dnia dokonania wpłaty do dnia zapłaty i kosztami procesu”, a nadto obciążenie tej pozwanej kosztami postępowania w sprawie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika M. M. (1) kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu za postępowanie przed sądem pierwszej i drugiej instancji, albowiem nie zostały one uiszczone w całości ani w części,

6. w punkcie X. wyroku, w stosunku do pozwanego J. K. – poprzez usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej o nr (...), prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. (...) w M. – lokal mieszkalny (...), z rzeczywistym stanem prawnym poprzez zamieszczenie w dziale IV tej księgi wieczystej wpisu (przywrócenie wpisu) o treści: „hipoteka łączna z KW (...) w kwocie 555 534,15 zł na rzecz L. N. wraz z umownymi odsetkami w wysokości 3% w stosunku miesięcznym od dnia dokonania wpłaty do dnia zapłaty i kosztami procesu”, a nadto obciążenie tego pozwanego kosztami postępowania w sprawie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika M. M. (1) kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu za postępowanie przed sądem pierwszej i drugiej instancji, albowiem nie zostały one uiszczone w całości ani w części,

7. w punkcie XI. wyroku, w stosunku do pozwanych W. Ż. i E. Ż. – poprzez usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej o nr (...), prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. (...) w M. – lokal niemieszkalny(...), z rzeczywistym stanem prawnym poprzez zamieszczenie w dziale IV tej księgi wieczystej wpisu (przywrócenie wpisu) o treści: „hipoteka łączna z KW (...) w kwocie 555 534,15 zł na rzecz L. N. wraz z umownymi odsetkami w wysokości 3% w stosunku miesięcznym od dnia dokonania wpłaty do dnia zapłaty i kosztami procesu”, a nadto obciążenie tych pozwanych solidarnie kosztami postępowania w sprawie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika M. M. (1) kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu za postępowanie przed sądem pierwszej i drugiej instancji, albowiem nie zostały one uiszczone w całości ani w części,

8. w punkcie XII. wyroku, w stosunku do pozwanego J. N. – poprzez usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej o nr (...), prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. (...) w M. – lokal niemieszkalny (...), z rzeczywistym stanem prawnym poprzez zamieszczenie w dziale IV tej księgi wieczystej wpisu (przywrócenie wpisu) o treści: „hipoteka łączna z KW (...) w kwocie 555 534,15 zł na rzecz L. N. wraz z umownymi odsetkami w wysokości 3% w stosunku miesięcznym od dnia dokonania wpłaty do dnia zapłaty i kosztami procesu”, a nadto obciążenie tego pozwanego kosztami postępowania w sprawie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika M. M. (1) kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu za postępowanie przed sądem pierwszej i drugiej instancji, albowiem nie zostały one uiszczone w całości ani w części,

9. w punkcie XIII. wyroku, w stosunku do pozwanych M. i K. K. – poprzez usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej o nr (...), prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. (...) w M. – lokal niemieszkalny (...), z rzeczywistym stanem prawnym poprzez zamieszczenie w dziale IV tej księgi wieczystej wpisu (przywrócenie wpisu) o treści: „hipoteka łączna z KW (...) w kwocie 555 534,15 zł na rzecz L. N. wraz z umownymi odsetkami w wysokości 3% w stosunku miesięcznym od dnia dokonania wpłaty do dnia zapłaty i kosztami procesu”, a nadto obciążenie tych pozwanych solidarnie kosztami postępowania w sprawie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika M. M. (1) kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu za postępowanie przed sądem pierwszej i drugiej instancji, albowiem nie zostały one uiszczone w całości ani w części.

Apelujący wniósł nadto o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie XIX. i orzeczenie odmiennie co do istoty sprawy poprzez przyznanie na rzecz adw. M. M. (1) od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Świnoujściu kwoty 8.400 zł powiększonej o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi w sprawie, a także przyznanie na rzecz adw. M. M. (1) kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi w sprawie w postępowaniu odwoławczym, albowiem nie zostały one uiszczone w całości ani żadnej części. Powód wniósł nadto o przeprowadzenie rozprawy apelacyjnej.

W sporządzonym do apelacji uzasadnieniu (k. 1175 – 1187) skarżący rozwinął tak sformułowane zarzuty.

W odpowiedzi na apelację (k. 1245 – 1249) pozwany J. K. wniósł o jej oddalenie w zakresie dotyczącym wszystkich zarzutów, z wyłączeniem zarzutu z punktu 6 jako bezzasadnej, a nadto o oddalenie wniosku powoda o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym oraz zasądzenie na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie na skutek apelacji powoda od uchylił zaskarżony wyrok i pozew odrzucił oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Sądu Okręgowego wniósł powód.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną udzieliły L. B. (k. 1497 – 1499) oraz M. B. wnosząc o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy oraz, na wypadek przyjęcia skargi kasacyjnej powoda do rozpoznania, wnieśli o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od powoda na ich rzecz kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu skargi kasacyjnej postanowieniem z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. akt CSKP 1005/23 uchylił zaskarżone postanowienie w punkcie 1. w części dotyczącej pozwanych R. D., R. K., A. K., L. B., M. B., B. K., E. K., A. W., E. M., D. M., M. L., J. K., W. Ż., E. Ż., J. N., D. N., M. K., K. K., B. B., K. B. i Z. B. oraz w punktach 2. - 5. i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznani i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda doprowadziła do uchylenia orzeczenia sądu rejonowego w zakresie żądań skierowanych przeciwko pozwanym J. K. oraz J. N. i przekazania sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Świnoujściu.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 czerwca 2025 r. wydanym w sprawie o sygnaturze III CZ 115/25 wyraził pogląd, że „treść art. 195 § 1 i 2 k.p.c., dotyczących współuczestnictwa koniecznego występującego po stronie powodowej lub pozwanej, obligują sąd do podjęcia działań zmierzających do uzupełnienia braków w zakresie legitymacji czynnej lub biernej z urzędu. Zatem zarówno wezwanie powoda do oznaczenia wszystkich osób, których łączny udział po stronie powodowej lub pozwanej jest konieczny w sposób umożliwiający ich zawiadomienie lub wezwanie, jak i samo zawiadomienie lub wezwanie tych osób do udziału w sprawie jest obowiązkiem sądu rozpoznającego sprawę. Skoro zatem sąd drugiej instancji jest zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu naruszenie art. 195 k.p.c., a uchybienie to nie może być sanowane w postępowaniu odwoławczym z uwagi na treść art. 391 § 1 k.p.c., to taki przypadek także objęty jest przesłanką nierozpoznania istoty sprawy wynikającą z zaniechania przez sąd pierwszej instancji oceny podstaw do zastosowania przepisów, które obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu. Stan, zgodnie z którym sąd pierwszej instancji błędnie nie zastosował art. 195 § 1 k.p.c., a tym samym w rozpoznaniu sprawy nie brały udziału wszystkie osoby, których łączny udział był konieczny, stanowi uzasadnioną podstawę wydania wyroku kasatoryjnego przez sąd drugiej instancji, niezależnie od tego, czy uchybienie to jest traktowane jako wyraz nierozpoznania istoty sprawy, czy też jako pozaustawowa przyczyna uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, oparta na analogicznym zastosowaniu art. 386 § 4 k.p.c. Skoro zatem sąd drugiej instancji jest zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu naruszenie art. 195 k.p.c., a uchybienie to nie może być sanowane w postępowaniu odwoławczym z uwagi na treść art. 391 § 1 k.p.c., to taki przypadek także objęty jest przesłanką nierozpoznania istoty sprawy wynikającą z zaniechania przez sąd pierwszej instancji oceny podstaw do zastosowania przepisów, które obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu (zob. postanowienie SN z 24 lutego 2017 r., IV CZ 117/16). Można tylko dodać, że w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym konieczny jest udział, po którejkolwiek stronie procesu, zarówno wszystkich osób wpisanych w dziale drugim księgi wieczystej, jak też osób, których prawo własności nie zostało w księdze wieczystej ujawnione”.

Powyższy pogląd Sądu Najwyższego jest konsekwencją przyjętej przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 lipca 2017r. (sygn. III CZP 31/17) koncepcji współuczestnictwa „specjalnego” i „nienazwanego”. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że „w postępowaniu zmierzającym do uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym konieczny jest łączny udział wszystkich osób uprawnionych do złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej. Współuczestnictwo wymienionych osób może w różnych stanach faktycznych i prawnych przybierać różne postaci współuczestnictwa unormowane w art. 72 i 73 k.p.c., a ich sytuacja procesowa względem siebie, wynikająca z różnorodności i wielokierunkowości interesów prawnych, może być zupełnie nietypowa, generalnie jednak, jako współuczestnictwo specjalne, mające źródło w szczególnym przepisie prawa materialnego, wymagającym łącznego udziału wszystkich osób mających określony interes prawny, wymyka się normatywnym i doktrynalnym definicjom uczestnictwa w sporze; jest współuczestnictwem "nienazwanym", wynikającym bezpośrednio z istoty ksiąg wieczystych oraz z charakteru, funkcji i znaczenia dokonywanych w nich wpisów. Ten rodzaj współuczestnictwa mieści się hipotezie art. 195 k.p.c., który nie ogranicza się do odesłania do art. 72 k.p.c., lecz mówi szerzej o łącznym, koniecznym udziale w sprawie.

W tej sytuacji sąd, stwierdziwszy, że w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie występują wszystkie osoby, których łączny udział w sprawie jest konieczny, postępuje w myśl art. 195 k.p.c.; wzywa powoda o oznaczenie w wyznaczonym terminie osób niebiorących udziału w sprawie w taki sposób, aby ich wezwanie było możliwe, a następnie wzywa osoby niepozwane do udziału w sprawie w charakterze pozwanych, kompletując w ten sposób pełną reprezentację wszystkich osób, których udział jest niezbędny”.

W kontekście powyższych rozważań Sądu Najwyższego, podzielanych przez sąd okręgowy orzekający w sprawie, wskazać należy, że w niniejszej sprawie sytuacja błędnego niezastosowania przez sąd rejonowy przepisu art. 195§1 i 2 kpc miała miejsce w odniesieniu do osób, które winny być pozwanymi w zakresie roszczeń dotyczących wpisu hipoteki w księdze wieczystej (...). Powód jako właściciela nieruchomości, dla której prowadzona jest ta księga wieczysta wskazał J. K.. Jak jednak wynika z akt sprawy oraz z treści księgi wieczystej, J. K. zbył nieruchomość w dniu 27 grudnia 2017r. na rzecz M. K.. Wskazać nadto należy, że pozew został doręczony J. K. dopiero w dniu 24 września 2018r., po tym jak do akt sprawy zgłosił się jego pełnomocnik adw. B. Ś. i wskazał prawidłowy adres pozwanego w W. (k. 780). Na zapytanie pełnomocnika, kiedy pozwanemu doręczono odpis pozwu, przewodniczący zarządził doręczenie odpisu pozwu pełnomocnikowi pozwanego (k. 794), co skutecznie nastąpiło w dniu 24 września 2018r., a więc po zbyciu lokalu. Nawet gdyby jednak uznać, że wcześniejsze próby doręczenia odpisu pozwu na adres wskazany w pozwie i znajdujący się w Polsce były prawidłowe, to doręczenie zastępcze w trybie art. 139 kpc mogłoby być uznane za skuteczne dopiero w dniu 4 stycznia 2018r., a więc także po zbyciu lokalu przez J. K..

Z kolei jako właściciele lokalu, dla którego prowadzona jest księga wieczysta (...), a jednocześnie pozwani wskazani zostali J. N. i D. N.. Sąd rejonowy oddalił powództwo w stosunku do obojga pozwanych, wskazując między innymi, że D. N. nie jest wpisana jako właściciel w księdze wieczystej, a powód zaskarżył to rozstrzygnięcie jedynie w odniesieniu do J. N.. Z akt sprawy oraz z księgi wieczystej wynika, że J. N. sprzedał swój lokal w dniu 27 marca 2020r. małżonkom K. i R. S., o czym zresztą zawiadomił sąd rejonowy pismem znajdującym się na k. 1253, które wpłynęło po wydaniu wyroku. Wprawdzie zbycie lokalu nastąpiło już po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji, niemniej jednak sąd okręgowy z uwagi na treść art. 391§1 kpc nie miał możliwości zastosowania w postępowaniu apelacyjnym art. 195 §1 i 2 kpc. Skoro zaś zgodnie z cytowanym poglądem Sądu Najwyższego w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym konieczny jest udział, po którejkolwiek stronie procesu, zarówno wszystkich osób wpisanych w dziale drugim księgi wieczystej, jak też osób, których prawo własności nie zostało w księdze wieczystej ujawnione, to niewątpliwie K. S. i R. S. winni być pozwanymi w sprawie. Mimo zatem, że sąd rejonowy nie uchybił przepisowi art. 195§1 i 2 kpc na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji, to brak możliwości wezwania do udziału w sprawie nowych pozwanych na etapie postępowania apelacyjnego także i w tym zakresie spowodował konieczność uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Podkreślić należy nadto, że w cytowanym wyżej orzeczeniu Sąd Najwyższy dopuścił w ocenie sądu okręgowego taką możliwość odwołując się do „pozaustawowej przyczyny uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, opartej na analogicznym zastosowaniu art. 386 § 4 k.p.c.”.

Mając na względzie powyższe sąd okręgowy orzekł jak w punktach 1. i 2. Wyroku, pozostawiając sądowi rejonowemu rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego zgodnie z art. 108 §2 kpc.

W punkcie 3. wyroku sąd uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił pozew przeciwko W. Ż. i E. Ż.. Zgodnie z art. 386§3 kpc jeżeli pozew ulega odrzuceniu albo zachodzi podstawa do umorzenia postępowania, sąd drugiej instancji uchyla wyrok oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie. Zgodnie z kolei z treścią art. 199§1 pkt 2 kpc sąd odrzuci pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona.

Wskazać należy, że W. Ż. i E. Ż. kilkakrotnie w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji podnosili, że sprawa o to samo roszczenie skierowane przeciwko nim przez L. N. toczyła się już przed Sądem Rejonowym w Świnoujściu pod sygnaturą I C 882/12 i wnosili o uwzględnienie tej okoliczności przez sąd. Wskazywali, że postępowanie to jest prawomocnie zakończone wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2013r. Wprawdzie pozwani nie zgłosili wprost wniosku o odrzucenie pozwu przeciwko nim, niemniej jednak dopuszczalność wytoczenia powództwa i prowadzenia procesu zawsze jest przedmiotem badania sądu z urzędu.

Powaga rzeczy osądzonej wyklucza wytoczenie ponownego powództwa pomiędzy tymi samymi stronami o to samo roszczenie. O wystąpieniu stanu powagi rzeczy osądzonej rozstrzyga nie tylko sama tożsamość stron, ale równocześnie tożsamość podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Tożsamość roszczeń zachodzi wówczas, kiedy sąd ma w obu sprawach orzec o tym samym, dysponując tymi samymi faktami, które mają spowodować ocenę tego samego żądania i kiedy rozstrzygnięcie jednej ze spraw oznacza rozstrzygnięcie także drugiej. O tym zaś, czy chodzi o tę samą lub inną podstawę faktyczną, a więc o ten sam lub odmienny stan faktyczny sprawy, nie rozstrzygają konkretne twierdzenia strony powodowej lub brak takich twierdzeń, lecz istnienie lub nieistnienie przed zamknięciem rozprawy okoliczności faktycznych, tj. zdarzeń lub stanów składających się na stan faktyczny, z którym norma prawna rozstrzygająca o słuszności żądania wiąże dochodzone skutki prawne. Artykuł 199 § 1 pkt 2 w zw. z art. 366 k.p.c. zakłada przedmiotową i podmiotową tożsamość dwóch orzeczeń i dopiero kumulacja tych elementów pozwala na stwierdzenie, że doszło do powtórnego wydania orzeczenia w tej samej sprawie. Chodzi przy tym nie tylko o tożsamość przedmiotu rozstrzygnięcia w obu sprawach, lecz również identyczność podstawy sporu, czyli okoliczności faktycznych, z których wynika w jednej i drugiej sprawie roszczenie procesowe.

Sąd rejonowy w uzasadnieniu lakonicznie wskazał jedynie w odniesieniu do twierdzeń tych pozwanych, iż „uznał brak podstaw do stwierdzenia, że w zakresie żądania skierowanego przeciwko pozwanym W. Ż. i E. Ż. zachodziła powaga rzeczy osądzonej. W sprawie tutejszego sądu o sygn. akt I C 882/12 faktycznie zostało rozpoznane powództwo L. N. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, które dotyczyło tej samej nieruchomości. Jednak analiza treści żądań zgłoszonych przez powoda w obu procesach i ich podstawy faktycznej i prawnej doprowadziła do wniosku, że nie zachodziła tożsamość roszczeń powoda.” (k. 1032 akt). Tak szczątkowe uzasadnienie powyższej decyzji nie pozwala na prześledzenie toku rozumowania sądu oraz ustalenie przesłanek, na podstawie których sąd uznał, że pomiędzy oboma roszeniami L. N., tj. zgłoszonym w tym postępowaniu oraz postępowaniu I C 882/12 skłoniły sąd do takiej konkluzji. Natomiast w ocenie sądu okręgowego, który przeanalizował żądanie pozwu zgłoszone w sprawie I C 882/12 oraz w niniejszej sprawie przeciwko W. Ż. i E. Ż., roszczenie zgłoszone w sprawie I C 882/12 było tożsame z tym zgłoszonym w sprawie niniejszej.

W sprawie I C 882/12 L. N. tytułując pozew jako o „uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 u.k.w.h.)” wniósł „o przywrócenie wpisu pierwotnego zgodnie z wnioskiem z dnia 4 grudnia 2000r. w dziale IV księgi wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Świnoujściu Wydział V Ksiąg Wieczystych dla nieruchomości położonej przy ul. (...) w M. lokal mieszkalny (...) stanowiącego odrębną nieruchomość poprzez dokonanie wpisu o treści „ustanowienie hipoteki przymusowej łącznej w kwocie 555.534,15 złotych wraz z umownymi odsetkami w wysokości 3% w stosunku miesięcznym od dnia dokonania wpłaty do dnia zapłaty oraz kosztami procesu na rzecz L. N. na podstawie Postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie sygn. I Co 206/00 z dnia 27 listopada 2000 roku oraz prawomocnego z dnia 19 kwietnia 2001roku nakazu zapłaty o sygn. I Nc 123/00 wydanego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie”. W niniejszym postępowaniu z kolei po sprecyzowaniu pozwu wystąpił o „usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej o nr (...) prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. (...) w M. – lokal mieszkalny (...) z rzeczywistym stanem prawnym poprzez zamieszczenie w dziale IV tej księgi wieczystej wpisu (przywrócenie wpisu) o treści: „hipoteka łączna z KW (...) w kwocie 555.534,15 zł na rzecz L. N. wraz z umownymi odsetkami w wysokości 3% w stosunku miesięcznym od dnia dokonania wpłaty do dnia zapłaty i kosztami procesu” (k. 65). Jak wynika z uzasadnienia sądu rejonowego w niniejszej sprawie zidentyfikował on roszczenie powoda w tym zakresie jako „powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr (...) z rzeczywistym stanem prawnym poprzez zamieszczenie w dziale IV tej księgi wieczystej wpisu (przywrócenie wpisu) o treści: „hipoteka łączna z KW (...) w kwocie 555.534,15 zł na rzecz L. N. wraz z umownymi odsetkami w wysokości 3% w stosunku miesięcznym od dnia dokonania wpłaty do dnia zapłaty i kosztami procesu”. W obu sprawach powód w sposób zbieżny opisywał okoliczności faktyczne, które stanowią podstawę powództwa, a koncentrujące się na bezpodstawnym wykreśleniu hipoteki na skutek orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 28 września 2007r. W obu sprawach powód tak samo określił hipotekę, która miała być „przywrócona”, podał ten sam numer księgi wieczystej, ten sam numer lokalu oraz tych samych pozwanych. Nie sposób dostrzec jakichkolwiek różnic, które pozwalałyby na uznanie, że roszczenie zgłoszone przez powoda w niniejszej sprawie jest roszczeniem odmiennym od tego zgłoszonego w sprawie I C 882/12. Skoro zaś tak, pozew przeciwko tym pozwanym podlegał odrzuceniu, o czym sąd okręgowy orzekł postanowieniem zawartym w punkcie 3. wyroku.

Katarzyna Longa Monika Rabiega Ziemowit Parzychowski