Bank nie odzyska pożyczki, bo nie udowodnił umocowania do wypowiedzenia umowy

Powód (...) Spółka Akcyjna z siedzibą we R. wniósł o zasądzenie od pozwanej F. I. kwoty 15.247,36 złotych z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od kwoty 10.605,97 złotych od dnia 25 listopada 2023 roku do dnia zapłaty. Nadto wnosił o zasądzenie kosztów procesu.

W uzasadnieniu wskazywał, że dochodzona pozwem kwota stanowi należność z tytułu umowy pożyczki wypłaconej pozwanej na podstawie umowy zawartej z pozwaną dnia 11 kwietnia 2018 roku, której pozwana nie regulowała zgodnie z warunkami umowy, co skutkowało wypowiedzeniem umowy, początkowo w dniu 18 czerwca 2021 roku, a w następstwie oddaleniem powództwa powoda w sprawie XI C 318/(...) z powodu braku wymagalności roszczenia, kolejnego wypowiedzenia umowy w dniu 4 października 2023 roku i wymagalności roszczenia w dniu 22 listopada 2023 roku. Na kwotę roszczenia składały się: kwota 10.605,97 złotych kapitału (raty od 29 do 62), kwota 1.856,03 złotych odsetek umownych na dzień 24 listopada 2023 roku oraz kwota 2.785,36 złotych odsetek karnych.

Sąd Rejonowy w Białymstoku nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 11 stycznia 2024 roku w sprawie I Nc 1276/23, uwzględniając powództwo w całości.

Pozwana F. I. złożyła sprzeciw od nakazu zapłaty domagając się oddalenia powództwa i zasądzenia kosztów procesu. W ramach zgłoszonych zarzutów podważyła umocowanie osoby, która podpisała umowę pożyczki w imieniu banku, zarzuciła nieważność umowy pożyczki w związku z przewidzianym w niej ubezpieczeniem, wskazała na wadliwość umowy z uwagi na naliczenie oprocentowania za cały okres obowiązywania umowy od pożyczki, także w zakresie kosztów ubezpieczenia. Wskazała, że złożyła powodowi oświadczenie o kredycie darmowym z uwagi na sprzeczność umowy z obowiązującymi przepisami prawa. Podniosła, iż w sytuacji uznania ważności umowy, nie została ona skutecznie wypowiedziana z uwagi na naruszenie art. 75c ustawy Prawo bankowe, jak również złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu umowy przez osobę, która nie była do tego umocowana.

Wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku, w sprawie sygn. akt I C 2445/23, oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 3617 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Z ustaleń Sądu Rejonowego wynikało, iż w dniu 11 kwietnia 2018 roku strony zawarły umowę pożyczki gotówkowej numer (...), w której ustalono całkowitą kwotę pożyczki na 15.500 złotych, kwotę udzielonej pożyczki wraz ze składką ubezpieczeniową na 17.825 złotych, oprocentowanie na 7,70% w skali roku i RRSO na 14,49%. Umowa została zawarta na okres 60 miesięcy do dnia 30 kwietnia 2023 roku, a spłata pożyczki miała następować w miesięcznych ratach po 360,32 złotych (ostatnia 360,47 złotych). Na całkowity koszt pożyczki składały się odsetki - 3.794,35 złotych i składka ubezpieczeniowa - 2.325 złotych. Całkowita kwota do zapłaty wyniosła 21.619,35 złotych. Zabezpieczeniem spłaty pożyczki było prawo do świadczenia ubezpieczeniowego zgodnie z warunkami określonymi w punktach od 14 do 23 umowy. W umowie ustalono warunki i skutki opóźnienia spłaty pożyczki, przewidziano prawo banku do rozwiązania umowy z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia w razie opóźnienia w spłacie co najmniej dwóch pełnych rat. Zastrzeżono również, że po upływie okresu wypowiedzenia pożyczka stawała się wymagalna, a klient powinien był spłacić całość zadłużenia.

Sąd ustalił również, że pozwana spłacała kolejne raty z opóźnieniem i od 14 sierpnia 2020 roku zaprzestała spłaty. Bezskuteczne wezwanie do zapłaty skutkowało wypowiedzeniem umowy pożyczki przez bank i skierowaniem do Sądu Rejonowego w Białymstoku pozwu o zapłatę kwoty 11.671,86 złotych z umowy pożyczki z odsetkami i kosztami procesu. Sąd Rejonowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 22 lipca 2022 roku sygn. akt XI C 318/22 powództwo oddalił wobec stwierdzenia braku wymagalności roszczenia. W toku tej sprawy, tj. w dniu 3 czerwca 2022 roku pozwana skierowała do powoda oświadczenie o kredycie darmowym.

Z dalszych ustaleń Sądu Rejonowego wynikało, że pozwana spłaciła z tytułu tej umowy łącznie 9.017,10 złotych. Wobec dalszych opóźnień w spłacie rat dnia 23 sierpnia 2023 roku skierowano do pozwanej wezwanie do uregulowania zaległości, a następnie dnia 4 października 2023 roku - oświadczenie o wypowiedzeniu umowy kredytu z 30-dniowym okresem wypowiedzenia. Oświadczenie to w imieniu banku podpisała K. L. – Dyrektor Biur Egzekucji Komorniczej i Obsługi Spraw Spadkowych.

Sąd Rejonowy nie uznał nieważności umowy z uwagi na zabezpieczenie spłaty pożyczki prawem do świadczenia ubezpieczeniowego, jak również nieprawidłowości w naliczaniu przez powoda oprocentowania. W ocenie tego Sądu nie było podstaw do złożenia przez pozwaną oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego w trybie art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.

Sąd Rejonowy stwierdził jednak, że powód nie udowodnił skutecznego wypowiedzenia umowy pożyczki. Wypowiedzenie dokonane przez powoda przyjęło formę pisemną, w którym wskazano dane i stanowisko osoby składającej oświadczenie, mianowicie K. L. Dyrektora Biura Egzekucji Komorniczej i Obsługi Spraw Spadkowych. Powód w odpowiedzi na zastrzeżenia strony pozwanej co do braku umocowania osoby składającej oświadczenie o wypowiedzeniu umowy w imieniu banku, złożył jedynie kopię/wydruk pełnomocnictwa udzielonego K. L., która nie została poświadczona za zgodność z oryginałem przez profesjonalnego pełnomocnika. Pomimo, iż powództwo w sprawie XI C 318/22 zostało oddalone wobec braku skuteczności wypowiedzenia umowy pożyczki, powód w dalszym ciągu nie wykazał stosownymi dowodami, iż K. L. była umocowana do złożenia pozwanej oświadczenia o wypowiedzeniu umowy pożyczki. Sąd Rejonowy uznał, że dołączony do akt wydruk nie spełnia wymogów przewidzianych dla uznania pełnomocnictwa za ważne, a tym samym przyjął, iż wypowiedzenie nie zostało dokonane przez powoda w sposób skuteczny.

Z powyższych względów Sąd Rejonowy powództwo oddalił i orzekł o kosztach postępowania stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik procesu na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. i art. 99 k.p.c.

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód zaskarżając go w całości, zarzucając mu naruszenie:

1. prawa materialnego, tj. art. 103 k.c. w zw. z art. 104 k.c. poprzez uznanie, że nie wykazanie pełnomocnictwa osoby składającej oświadczenie woli w imieniu powoda powoduje jego nieważność,

2. prawa materialnego, tj. art. 61 k.c. w zw. z art. 104 k.c. poprzez uznanie, że powód nie dokonał skutecznego wypowiedzenia umowy mimo skierowania wypowiedzenia umowy oraz listu przedegzekucyjnego na ostatni znany adres pozwanego,

3. prawa procesowego, tj. art. 316 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, mimo iż roszczenie w toku procesu stało się częściowo wymagalne w całości z uwagi na upływ terminu rat wskazanych w harmonogramie spłat.

Mając na uwadze powyższe apelujący wniósł o:

1. zmianę wyroku poprzez zasądzenie od pozwanej kwoty 11 671,86 zł z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od kwoty 10 605,97 zł. od dnia 2 sierpnia 2021 r. do dnia zapłaty,

2. zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania apelacyjnego.

W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym – według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia ogłoszenia orzeczenia do dnia zapłaty.

SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ CO NASTĘPUJE:

Apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie.

W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które sąd Okręgowy w całości podziela i przyjmuje za własne. Trafne też okazały się wnioski i ocena prawna Sądu Rejonowego oparte na ustalonym stanie faktycznym. Zarzuty skarżącego co do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego przytoczonych w apelacji są całkowicie bezpodstawne.

W okolicznościach niniejszej sprawy z pewnością nie doszło do naruszenia przepisu art. 103 k.c. Przepis ten odnosi się do umocowania pełnomocnika do dokonania dwustronnej czynności prawnej oraz skutków takiej czynności, w tym możliwości potwierdzenia jej przez osobę w imieniu której umowa zostaje zawarta. Z ustaleń Sądu I instancji wynika, że nie było podstaw do podważenia ważności i skuteczności umowy pożyczki zawartej przez strony w dniu 11 kwietnia 2018 roku, w tym upoważnienia do podpisania tej umowy po stronie powoda. Podstawą oddalenia powództwa było natomiast stwierdzenia braku skuteczności wypowiedzenia umowy pożyczki dokonanego przez powoda w dniu 4 października 2023 r. i to nie z powodu braku przesłanek umownych uzasadniających taką czynność, a z powodu braku wykazania i udokumentowania należytego umocowania osoby składającej oświadczenie woli w imieniu powoda. Oświadczenie woli w przedmiocie wypowiedzenia umowy jest jednostronną czynnością prawną, do której przepis art. 103 k.c. i wskazane w nim możliwości potwierdzenia tej czynności nie znajdują zastosowania. W tym względzie trudno również przyjąć, by doszło do naruszenia przepisu art. 61 § 1 k.c., który reguluje chwilę złożenia oświadczenia woli innej osobie, nie zaś przesłanki jego ważności. Nieistotne bowiem było to, czy oświadczenie woli o wypowiedzeniu umowy dotarło do pozwanej i czy mogła się ona zapoznać z jego treścią, co zresztą zostało ustalone zgodnie z twierdzeniami powoda, lecz to czy zostało ono skutecznie złożone przez właściwie umocowaną do tej czynności osobę.

Sąd I instancji prawidłowo ustalił, iż oświadczenie o wypowiedzeniu umowy pożyczki z dnia 4 października 2023 r. podpisane zostało w imieniu banku przez K. J. Biura Egzekucji Komorniczej i Obsługi Spraw Spadkowych. Powód na potwierdzenie umocowania tej osoby do dokonania czynności prawnej w imieniu banku złożył kserokopię pełnomocnictwa z dnia 8.03.2022 r. Nr (...) (k. 75) bez potwierdzenia tego dokumentu za zgodność z oryginałem. Wobec wyraźnego zakwestionowania przez pozwaną umocowania pracownika banku do wypowiedzenia umowy, zarówno w sprzeciwie od nakazu zapłaty, jak również w piśmie procesowym z dnia 29 lipca 2024 r., uznanie tego dokumentu jako dowód umocowania osoby do wypowiedzenia umowy nie było możliwe. Tym samym w świetle art. 104 k.c. wypowiedzenie umowy należało uznać za nieważne. Twierdzenia powoda o dorozumianej zgodzie pozwanej na działanie bez umocowania jest bezpodstawne, czemu przeczą stanowiska i postawa pozwanej w toku niniejszego procesu, jak również w toku sprawy XI C 318/22. Pozwana konsekwentnie kwestionowała upoważnienia osób skradających oświadczenia o wypowiedzeniu umowy, zarówno tego z dnia 18 czerwca 2021 r., uznanego za nieskuteczne, jak również z dnia z dnia 4 października 2023 r. Trudno zatem zgodzić się z powodem, że pozwana w dorozumiany sposób akceptowała formę otrzymanego oświadczenia i umocowanie osoby składającej to oświadczenie.

Powódka na etapie postępowania apelacyjnego przy piśmie z dnia 14 listopada 2024 r. złożyła wprawdzie poświadczony notarialne odpis pełnomocnictwa z dnia 13 grudnia 2022 r. nr (...), jednakże w świetle przepisu art. 381 k.p.c. dowód ten należało uznać za spóźniony. Wprawdzie można było rozważać, czy jest to nowy dowód w sprawie, czy też uzupełniony pod względem formalnym dokument wcześniej złożony do akt sprawy na etapie postępowania przed sądem I instancji. Jednak porównanie obu pełnomocnictwa przeczy możliwości uznania ich za ten sam tożsamy dokument. Przed sądem I instancji złożone bowiem zostało ksero pełnomocnictwa udzielonego K. L. dnia 8.03.2022 r. nr (...) i nie jest to pełnomocnictwa zgodne z tym złożonym w toku postępowania apelacyjnego, gdyż pochodzi z innej daty i opatrzone jest innym numerem.

Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia prawa procesowego, tj. art. 316 k.p.c., nakazującego sądowi orzekanie w oparciu o podstawę faktyczną istniejącą w chwili zamknięcia rozprawy. Zdaniem powoda roszczenie wynikające z umowy pożyczki w toku procesu stało się wymagalne w całości z uwagi na upływ terminu rat wskazanych w harmonogramie spłat, co w przypadku uznania za nieskuteczne wypowiedzenia umowy pożyczki uzasadniało zasądzenie roszczenia ewentualnego wobec wymagalności roszczenia na datę wydania wyroku w odniesieniu do terminu wymagalności każdej z rat.

Podstawą faktyczną żądania powoda było zasądzenie niespłaconej przez pozwaną pożyczki i odsetek w związku z zaniechaniem jej spłaty zgodnie z ustalonym harmonogramem spłat oraz wypowiedzeniem umowy przez powoda, w wyniku czego roszczenie stało się wymagalne w dniu 22.11.2023 r. Pozwana kwestionowała ważność wypowiedzenia umowy, wskazując na brak umocowania osoby składającej oświadczenie w imieniu banku, który to zarzut został przez Sąd I instancji uwzględniony i stanowił podstawę oddalenia powództwa. Roszczenie powoda opierało się na wypowiedzeniu umowy i wymagalności niespłaconej kwoty pożyczki wraz z odsetkami umownymi i karnymi wynikającymi z umowy. Żądanie zasądzenia roszczenia ewentualnego, opartego na wymagalności poszczególnych rat kredytu, nie zostało zgłoszone i nie było przedmiotem orzekania przez sąd I instancji. Tymczasem zgodnie z art. 321 § 1 k.p.c. sąd nie może orzekać o żądaniu nie zgłoszonym przez stronę, ani wychodzić poza żądanie. Sąd I instancji rozstrzygał o żądaniu pozwu na podstawie faktycznej przedstawionej przez powoda, wskazującej na wypowiedzenie umowy i wymagalność roszczenia głównego i roszczeń odsetkowych będących konsekwencją tej czynności prawnej. Przedmiotem poddanego pod osąd sądu żądania z pewnością nie było roszczenie obejmujące wymagalność każdej z rat pożyczki, na które składały się kapitał i odsetki. Nie doszło zatem do naruszenia art. 316 § 1 k.p.c., gdyż Sąd I instancji orzekał o przedmiocie sporu mając na uwadze przedstawione przez strony okoliczności faktyczne leżące u jego podstawy i aktualne na datę zamknięcia rozprawy.

Domagając się w apelacji zasądzenia roszczenia ewentualnego, wynikającego z wymagalności poszczególnych rat pożyczki ustalonych w harmonogramie spłat, w miejsce poddanego pod osąd sądu I instancji roszczenia o zasądzenie niespłaconej kwoty pożyczki wraz z odsetkami ustalonej w następstwie wypowiedzenia umowy pożyczki, powód dokonuje zmiany powództwa, która zgodnie z art. 383 k.p.c. jest niedopuszczalna przed Sądem II instancji.

Z powyższych względów Sąd Okręgowy oddalił apelację jako niezasadną na mocy art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 1

1 i 3 k.p.c. obciążając powoda - jako stronę przegrywającą - kosztami zastępstwa procesowego pozwanej. Sąd Okręgowy zasądził na rzecz pozwanej koszty w wysokości 1.800 zł, ustalone w oparciu o § 2 pkt 5 i § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.