Lokal socjalny nie zmniejszył odszkodowania za bezumowne korzystanie

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie:

I. zasądził od pozwanych E. W. i A. W. in solidum na rzecz powódki (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. 26 816,- zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty;

II. oddalił powództwo w pozostałym zakresie;

III. zasądził od pozwanych in solidum na rzecz powódki 3 143,74 zł kosztów procesu;

IV. przyznał adw. S. T. od Skarbu Państwa wynagrodzenie 2 232,- zł za pomoc prawną udzieloną pozwanym z urzędu;

V. nakazał pobrać od powódki na rzecz Skarbu Państwa 725,53 zł kosztów sądowych;

VI. w pozostałym zakresie koszty sądowe poniósł Skarb Państwa.

Uzasadnienie powyższego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy przedstawił na kartach 316 – 331 akt sprawy.

Apelację od powyższego wyrok złożyli pozwani, zaskarżając go w zakresie punktu I, III i IV, zarzucili:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego poprzez jego zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, iż strona pozwana winna zapłacić powódce 26 816,- zł tytułem bezumownego korzystania z nieruchomości pomimo, iż wobec pozwanej E. W. ustalono istnienie prawa do lokalu socjalnego w wyroku z dnia 17 kwietnia 2019 roku, a nadto wstrzymano wykonanie tytułu wykonawczego w postaci postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie z dnia 28 lipca 2017 roku, VI Co 641/15 do czasu złożenia przez Gminę M. S. oferty najmu lokalu socjalnego, co ostatecznie miało miejsce 15 lipca 2021 roku;

2. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 3a ustawy o ochronie praw lokatorów… w sytuacji, gdy wobec pozwanej E. W. ustalono prawo do lokalu socjalnego wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2019 roku, które to orzeczenie ma charakter deklaratoryjny i potwierdza istnienie prawa pozwanej do lokalu socjalnego od dnia wniesienia pozwu, tj. od dnia 9 sierpnia 2018 roku;

3. naruszenie przepisów prawa, tj. § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie i pomniejszenie należnego wynagrodzenia pełnomocnika pozwanych w stosunku w jakim strona wygrała przedmiotową sprawę, co doprowadziło do bezprawnego umniejszenia należnego wynagrodzenia.

Wskazując na te zarzuty pozwani wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa również co do kwoty 26 816,- zł, oddalenie wniosku o zasądzenie od pozwanych kosztów procesu, przyznanie adwokatowi S. T. od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie wynagrodzenia w kwocie 3 600,- zł powiększonego o podatek VAT 828,- zł, a nadto przyznanie wynagrodzenia w kwocie 2 214,- zł wraz z podatkiem VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną pozwanym w postępowaniu apelacyjnym.

W uzasadnieniu apelacji pozwani rozwinęli podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja pozwanych okazała się uzasadniona jedynie w zakresie orzeczenia o wynagrodzeniu pełnomocnika pozwanych z urzędu.

Sąd Odwoławczy podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy, czyniąc je integralną częścią niniejszego uzasadnienia, a w konsekwencji również podstawą swojego rozstrzygnięcia, uznając za zbędne ich ponowne przytaczanie (art. 387 § 2

1 k.p.c.). Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd I instancji na podstawie ustalonego stanu faktycznego, dokonując oceny prawnej żądania pozwu, wyciągnął prawidłowe wnioski.

Odnosząc się do zarzutów apelacji wskazać należy, że wyrok Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie z dnia 17 kwietnia 2019 roku, ustalający pozwanej E. W. uprawnienie do lokalu socjalnego uprawomocnił się z dniem 30 września 2020 roku. Aczkolwiek podzielić należy, za Sądem Rejonowym, stanowisko o deklaratoryjnym charakterze tegoż orzeczenia, powyższe nie przekłada się na kwestie wysokości należnego właścicielowi odszkodowania za bezumowne zajmowanie lokalu.

Dla porządku odnotować należy, że na etapie postępowania apelacyjnego przedmiotem żądania było wynagrodzenie za bezumowne korzystanie przez pozwanych z lokalu mieszkalnego za okres od 1 maja 2018 roku do 30 września 2020 roku, natomiast już w treści apelacji podniesiono, że pozwana E. W. wystąpiła z roszczeniem o ustalenie prawa do lokalu socjalnego w dniu 9 sierpnia 2018 roku, tak więc zarzut apelacji w zakresie początkowego okresu, za który zasądzono wynagrodzenie jest oczywiście bezzasadny.

Trafnie Sąd Rejonowy przywołał regulację art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane do dnia opróżnienia lokalu co miesiąc uiszczać odszkodowanie. W myśl ust. 2 z zastrzeżeniem ust. 3, odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, odpowiada wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Jeżeli odszkodowanie nie pokrywa poniesionych strat, właściciel może żądać od osoby, o której mowa w ust. 1, odszkodowania uzupełniającego. Jednocześnie stosownie do obowiązującego do dnia 20 kwietnia 2019 roku ust. 3 tegoż artykułu osoby uprawnione do lokalu zamiennego albo socjalnego, jeżeli sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania opróżnienia lokalu do czasu dostarczenia im takiego lokalu, opłacają odszkodowanie w wysokości czynszu albo innych opłat za używanie lokalu, jakie byłyby obowiązane opłacać, gdyby stosunek prawny nie wygasł.

Na skutek nowelizacji ustawy, z dniem 21 kwietnia 2019 roku regulacje dotyczące wysokości odszkodowania zostały zmienione i zgodnie z ust. 3a tegoż przepisu osoby uprawnione do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, jeżeli sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania opróżnienia lokalu do czasu dostarczenia im takiego lokalu, uiszczają odszkodowanie w wysokości czynszu albo innych opłat za używanie lokalu, jakie byłyby obowiązane opłacać za zajmowany lokal, gdyby lokal ten wchodził w skład mieszkaniowego zasobu gminy, na podstawie umowy najmu socjalnego lokalu. Obowiązek pokrycia właścicielowi różnicy między wysokością odszkodowania, o której mowa w ust. 3, a wysokością odszkodowania uiszczanego przez byłego lokatora, ciąży na gminie.

Z obu powyższych regulacji jednoznacznie wynika, że warunkiem obliczenia odszkodowania od osób posiadających uprawnienie do lokalu socjalnego jest według stawek właściwych dla tegoż rodzaju lokali (a w konsekwencji nałożenie na Gminę obowiązku uzupełnienia tegoż odszkodowania) jest uzyskanie orzeczenia sądowego w tym zakresie. Dopiero bowiem z momentem gdy Sąd orzekł prawomocnie o prawie do lokalu socjalnego wobec osób zajmujących lokal zastosowanie znajdzie regulacja art. 18 ust. 3a, a do 20 kwietnia 2019 roku art. 18 ust. 3 tejże ustawy.

W konsekwencji chybione i nie mające oparcia w ustawie są rozważania o deklaratoryjnym charakterze orzeczenia o uprawnieniu do lokalu, skoro ustawa uzależnia ustalenie wysokości odszkodowania od istnienia orzeczenia sądowego w tym zakresie, nie zaś od istnienia przesłanek do otrzymania lokalu socjalnego. Jednoznacznie przesądza o tym użycie przez ustawodawcę we wskazanym przepisie sformułowania „sąd orzekł”. W konsekwencji zarzuty apelacji w tym zakresie należy uznać za chybione.

Dla porządku, aczkolwiek pozwani nie sformułowali wyraźnych zarzutów apelacyjnych w tym zakresie, a jedynie podnieśli kwestię potrącenia należności powódki z roszczeniami pozwanych o zwrot uiszczonych zaliczek na koszty utrzymania nieruchomości w uzasadnieniu apelacji, Sąd Okręgowy w pełni podziela stanowisko Sądu Rejonowego o braku podstaw do potrącenia tychże kwot.

Zasadny częściowo okazał się zarzut naruszenia przepisów postępowania w zakresie ustalenia i rozliczenia wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. Przywołane przez Sąd Rejonowy szeroko orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego jednoznacznie wskazuje, iż brak jest uzasadnienia dla różnicowania stawek, które przysługiwałyby pełnomocnikom z wyboru oraz pełnomocnikom z urzędu. W konsekwencji Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, że wysokość wynagrodzenia pełnomocnika winna wynieść 3 600,- zł. Brak jest podstaw do podwyższania tegoż wynagrodzenia o podatek VAT, skoro przepisy regulujące wysokość wynagrodzeń pełnomocników z wyboru określają wynagrodzenie takiego pełnomocnika konkretną kwotą bez podwyższenia jej o podatek VAT. Przywołać w tej mierze należy stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 lutego 2024 roku, SK 90/22 oraz wcześniejsze orzeczenia.

Natomiast zasadny jest zarzut apelacji w zakresie dokonanego sposobu rozliczenia kosztów pełnomocnika w niniejszym procesie. Co do zasady Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, iż pozwani wygrali spór w 38% i w tej części koszty pełnomocnika z urzędu winien pokryć powód. Niemniej jednak Sąd Rejonowy nieprawidłowo dokonał skompensowania kosztów procesu należnych powodowi z kosztami procesu należnymi pozwanym (a w zasadzie pełnomocnikowi z urzędu). Powyższy sposób działania jest prawidłowo w sytuacji, gdy to strona pokrywa swoje koszty procesu, niemniej jednak Sąd Rejonowy nie dostrzegł, że stosując ten mechanizm rozliczeń pozbawił pełnomocnika pozwanych ustanowionego z urzędu należnego mu wynagrodzenia za wykonaną pracę. Pełnomocnik bowiem nie może ani z pominięciem strony ściągnąć należnych mu kosztów od przeciwnika (czyli powoda w niniejszej sprawie) ani też skutecznie domagać się ich od strony, którą reprezentował. W konsekwencji należało na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienić zaskarżony wyrok i przyznać adwokatowi S. T. od Skarbu Państwa 3 600,- zł w miejsce kwoty 2 232,- zł. W istocie brak bowiem było podstaw do pomniejszenia kosztów procesu należnych powodowi od pozwanych o tę część wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, których przecież pozwani nie uiścili. Przy czym z uwagi na regulację art. 384 k.p.c. sąd odwoławczy nie mógł w tym względzie orzec na niekorzyść pozwanych.

W pozostałym zakresie apelacji podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w punkcie 3 wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. uznając, że pozwani w całości przegrali postępowanie apelacyjne. Należne stronie powodowej koszty zastępstwa Sąd zasądził od pozwanych w częściach równych.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanym przez pełnomocnika z urzędu w postępowaniu apelacyjnym Sąd orzekł w punkcie 4 wyroku na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j.t. Dz.U. z 2014 r., poz. 635 ze zm.) przyznając od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie na rzecz adwokata S. T. 1 800,- zł. Wysokość wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi pozwanego została ustalona według wskazanych wyżej reguł w wysokości stawki minimalnej należnej pełnomocnikowi z wyboru przy wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia.

sędzia Tomasz Szaj

(...)

1. (...)

2. (...)

3. (...)

(...)