Linia 110 kV bez zgody właścicielki. Sąd oddalił wniosek o zasiedzenie służebności

Wnioskiem z dnia 31 października 2015 r. wnioskodawca (...) sp. z o.o. z siedzibą w P., przy udziale T. K., (...) S.A. z siedzibą w P., Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę (...), wniósł o stwierdzenie, że Skarb Państwa nabył z dniem 28.09.1981 r. (ewentualnie z dniem 28 września 2001 r. (...) S.A.) przez zasiedzenie służebność gruntową odpowiadającą treści służebności przesyłu na nieruchomości położonej w P. przy (...), stanowiącej działkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy (...) w P. prowadzi KW nr (...), której właścicielem jest T. K. polegającą na prawie korzystania przez każdoczesnego właściciela urządzeń przesyłowych tj. dwutorowej linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 110 kV relacji R.i R. (dawniej: R. B.), a także instalacji nowobudowanej z nieruchomości obciążonej, w pasie eksploatacyjnym wynoszącym po 3,5 metry na stronę od osi linii oraz prawie władania, używania i pobierania pożytków z tych urządzeń, dostępu i dojazdu przez każdoczesnego właściciela urządzeń przesyłowych przez nieruchomość do tych urządzeń w celu wykonania czynności polegających w szczególności na: eksploatacji, usuwaniu awarii, konserwacji, remontach, przebudowie, modernizacji, kontroli i przeglądach oraz wymianie urządzeń i instalacji elektroenergetycznych, a także na wprowadzeniu nowych obwodów energetycznych oraz obowiązku znoszenia przez każdoczesnego właściciela nieruchomości obciążonej ograniczeń i zakazów wynikających z istnienia tych urządzeń, możliwości budowy na nieruchomości obciążonej i w przestrzeni nad oraz pod powierzchnią urządzeń i instalacji elektroenergetycznych, zakazu wznoszenia na nieruchomości obciążonej budynków i budowli w obszarze pasa technologicznego, nakazu uzgadniania z uprawnionym lokalizacji wszelkich obiektów na nieruchomości obciążonej, w tym drzew, krzewów i innej roślinności oraz obowiązku korzystania z nieruchomości obciążonej w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami dot. urządzeń i instalacji elektroenergetycznych. Wniósł również o zasądzenie od uczestnika T. K. kosztów postępowania w całości.

W odpowiedzi na wniosek Skarb Państwa – Starosta (...) wniósł o zwolnienie od udziału w sprawie i wezwanie do udziału w sprawie Prezydenta Miasta P. jako właściwego statio fisci Skarbu Państwa.

(...) S.A. nie sprzeciwiła się wnioskowi (...) sp. z o.o., nie zakwestionowała żadnych twierdzeń wnioskodawcy i przychyliła się do wniosków dowodowych wnioskodawcy.

Uczestnik T. K. wniósł o oddalenie wniosku. Przyznał, że jest właścicielem nieruchomości, którą nabył w 1998 r. od ciotki T. J. w drodze umowy darowizny. Na nieruchomości znajduje się linia wysokiego napięcia 110 kV. Ówczesna właścicielka T. J. nie wyraziła zgody na pobudowanie linii, nie otrzymała decyzji o lokalizacji szczegółowej i nie otrzymała wynagrodzenia za przeprowadzenie linii nad nieruchomością. Linia została posadowiona niezgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami prawa. Zakład (...) w P.nie dysponował pozwoleniem na budowę ani decyzją w trybie art. 35 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r. Uczestnik nie zakwestionował przekształceń własnościowych po stronie wnioskodawcy, lecz wskazał, że z dokumentów nie wynika, aby w ramach tych przekształceń nastąpiło przeniesienie posiadania służebności przed 1 lutego 1989 r. W ocenie uczestnika to powoduje, że nie upłynął jeszcze okres niezbędny do zasiedzenia. W ocenie uczestnika nie można przyjąć dobrej wiary w niniejszej sprawie, nadto ówczesna właścicielka nieruchomości nie mogła skutecznie przeciwstawić się wykonywaniu posiadania służebności przed 1989 r. z uwagi na sytuację polityczną, co było równoznaczne z zaistnieniem siły wyższej, skutkującej zawieszeniem biegu zasiedzenia. Nieruchomość należąca do rodziców T. J. po wojnie została bezprawnie przejęta jako mienie komunalne, w czasie gdy rodzina została uwięziona w kazamatach K. za działalność w Armii Krajowej. Uczestnik zakwestionował również wskazywaną szerokość pasa eksploatacyjnego.

Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2016 r. Sąd wezwał do udziału w postępowaniu za Skarb Państwa Prezydenta Miasta P.

Uczestnik Skarb Państwa – Prezydent Miasta P. (reprezentowany przez tego samego pełnomocnika co Skarb Państwa – Starosta (...)) wniósł o zwolnienie z udziału w sprawie jako niewłaściwie wskazanego statio fisci Skarbu Państwa i wezwanie w jego miejsce Ministra Skarbu Państwa lub/i Ministra Energii.

Pismem z dnia 25 czerwca 2019 r. wnioskodawca zmienił pierwotne żądanie wniosku w ten sposób, że wniósł o stwierdzenie, iż z dniem 28 września 1981 r. Skarb Państwa (lub ewentualnie z dniem 28 września 2001 r. (...) S.A.) nabył w drodze zasiedzenia na należącej do uczestnika postępowania B. K.nieruchomości położonej w P.przy (...), działka nr (...), dla której Sąd Rejonowy (...)w P. prowadzi (...), służebność gruntową odpowiadającą treści służebności przesyłu (lub ewentualnie w razie uznania, że okres posiadania prowadzący do zasiedzenia upłynął po dniu 2 sierpnia 2008 r., służebność przesyłu) polegającą na: prawie korzystania z tej nieruchomości przez wnioskodawcę – każdoczesnego nabywcę przedsiębiorstwa wnioskodawcy lub nabywcę urządzeń lub instalacji elektroenergetycznych posadowionych na nieruchomości przez czas nieokreślony, w zakresie odnoszącym się do istniejących na niej urządzeń i instalacji elektroenergetycznych tj. dwutorowej linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 110 kV relacji R. i R. (dawniej R. B.) wraz z infrastrukturą podtrzymującą tę linię, a także do instalacji i urządzeń nowobudowanych, umożliwiającym w szczególności: korzystanie z tych urządzeń i instalacji zgodnie z ich przeznaczeniem oraz obowiązującymi przepisami dot. urządzeń i instalacji elektroenergetycznych, ochrony życia i zdrowia ludzkiego oraz ochrony środowiska, władanie, używanie i pobieranie pożytków z tych urządzeń i instalacji elektroenergetycznych, uprawnionemu oraz osobom przez niego upoważnionym – swobodny dostęp i dojazd przez tę nieruchomość do ww. urządzeń i instalacji elektroenergetycznych wszelkimi środkami transportu, w tym ciężkim sprzętem, w celu dokonywania czynności polegających w szczególności na: eksploatacji, usuwaniu awarii, konserwacji, remontach, przebudowie, modernizacji, kontroli i przeglądach oraz wymianie urządzeń i instalacji elektroenergetycznych, w przypadku przekroczenia przez drzewostan dopuszczalnych wysokości oraz stwarzania zagrożenia dla bezpieczeństwa – wycinkę drzew i krzewów w pasie zajmowanym przez urządzenia i instalacje elektroenergetyczne, z uwzględnieniem prawa wejścia i wjazdu na nieruchomość odpowiednim sprzętem oraz obowiązku znoszenia przez każdoczesnego właściciela nieruchomości, przez czas nieokreślony: ograniczeń i zakazów wynikających z istnienia urządzeń i instalacji oraz związanego z nimi pasa technologicznego o szerokości odpowiadającej rozpiętości skrajnych przewodów linii powiększonej o 3,5 m z każdej strony, zakazu wznoszenia na nieruchomości budynków i budowli w obszarze pasa technologicznego, obowiązku korzystania z nieruchomości w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami dot. urządzeń i instalacji elektroenergetycznych, ochrony życia i zdrowia ludzkiego oraz ochrony środowiska.

Postanowieniem z dnia 13 października 2021 r. Sąd zawiesił postępowanie w sprawie wobec śmierci uczestnika T. K. ze skutkiem od dnia 03.03.2019 r. i podjął zawieszone postępowanie w sprawie z udziałem spadkobiercy T. K. – B. K. ze skutkiem od dnia 15.03.2019 r.

Z uwagi na kierunek rozstrzygnięcia, Sąd nie wezwał do udziału w sprawie Skarbu Państwa – Ministra Skarbu Państwa lub/i Ministra Energii jako właściwego statio fisci SP.

Postanowieniem z dnia 15 listopada 2024 r., sygn. akt I Ns 1016/21, Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy z wniosku (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P.przy udziale Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę (...), (...) S.A. z siedzibą w P., B. K. o stwierdzenie zasiedzenia służebności:

I. stwierdził, że służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu dla infrastruktury energetycznej w postaci dwutorowej linii energetycznej napowietrznej wysokiego napięcia 110 kV relacji R. i R. przebiegającej nad stanowiącą obecnie własność uczestniczki B. K.nieruchomością, składającą się z działki nr (...) w P., obręb K., dla której Sąd Rejonowy (...) wP. prowadzi księgę wieczystą o nr (...), zgodnie z jej przebiegiem oznaczonym w opinii biegłego sądowegoJ. W.z dnia 04.03.2020 r., na mapie przebiegu służebności k. 642 akt niniejszej sprawy, stanowiącej integralną część niniejszego orzeczenia, polegającą na znoszeniu przez każdoczesnego właściciela obciążonej nieruchomości posadowienia na (...) dwutorowej linii energetycznej napowietrznej wysokiego napięcia 110 kV oraz na korzystaniu przez każdoczesnego właściciela urządzeń przesyłowych z (...) w zakresie niezbędnym do eksploatacji, dokonywania kontroli i przeglądów, konserwacji, usuwania awarii, dokonywania niezbędnych napraw i remontów, wyposażenia linii w niezbędne elementy lub ich wymianę, prowadzenia pomiarów i wycinki drzew oraz krzewów zagrażających bezpieczeństwu urządzeń wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem przez pracowników, podmioty i osoby, którymi posługuje się każdoczesny właściciel urządzeń przesyłowych w pasie eksploatacyjnym o szerokości 18,3 m (po 3,5 m w każdą stronę od skrajnych przewodów) oraz na ograniczeniu prawa każdoczesnego właściciela do korzystania z nieruchomości obciążonej w strefie eksploatacyjnej o łącznej szerokości 18,3 m (po 3,5 m w każdą stronę od skrajnych przewodów), w których nie będzie podejmowana działalność mogąca mieć negatywny wpływ na trwałość i prawidłową eksploatację linii, nabyła z mocy prawa przez zasiedzenie z dniem 28 września 2001 r. (...) S.A., której następcą prawnym jest uczestniczka (...) S.A.;

II. oddalił wniosek w pozostałym zakresie;

III. kosztami postępowania obciążył wnioskodawcę i uczestników w zakresie dotychczas poniesionym;

IV. obciążył co do zasady nieuiszczonymi kosztami sądowymi wnioskodawczynię (...) sp. z o.o. z siedzibą w P. w całości, pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów sądowych referendarzowi sądowemu. (k. 904-904v).

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

B. K. jest właścicielką nieruchomości składającej się z (...) położonej wP. obręb K., dla której Sąd Rejonowy Poznań – A. Miasto w Poznaniu prowadzi księgę wieczystą o nr (...) o powierzchni 0,0688 ha.

Wcześniej (od 1998 r.) nieruchomość stanowiła przedmiot prawa własności T. K. po jego śmierci w 2019 r. B. K.tę nieruchomość odziedziczyła. T. K. nabył nieruchomość od swojej ciotki T. J. na mocy umowy darowizny z dnia 23 listopada 1998 r.

T. J. z kolei nabyła przedmiotową nieruchomość w drodze dziedziczenia po mamie R. J..

Nieruchomość ta jest zabudowana budynkiem mieszkalnym.

Nad nieruchomością oznaczoną jako działka nr (...) przebiega nadziemna dwutorowa linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia 110 kV relacjiR. i R. (dawniej R. B.), którego właścicielem jest obecnie (...) sp. z o.o. z siedzibą w P..

Przebieg pasa eksploatacyjnego służebności przesyłu dla linii energetycznej napowietrznej przez nieruchomość uczestniczki (szerokość pasa 18,3 m, po 3,5 metra od skrajnych przewodów w każdą stronę) obrazuje mapa dla celów prawnych sporządzona przez biegłego mgr inż. J. W. i wpisana do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod nr (...). Powierzchnia pasa eksploatacyjnego w ha wynosi 0,0361.

Czynności eksploatacyjne polegają na corocznych oględzinach, co 5 lat mierzy się oporność uziemienia słupów. Na działce (...) nie ma jednakże słupów, więc czynności sprowadzają się do oględzin. W zależności od potrzeb usuwa się roślinność i usterki stwierdzone podczas oględzin. W zależności od potrzeb systemu i stanu technicznego podejmowane są decyzje o modernizacji linii. Zdarza się, że zachodzi konieczność usuwania większych awarii dot. tej linii. Od momentu powstania linii nie było modernizacji linii, która spowodowałaby zmianę jej przebiegu nad nieruchomością uczestników, a linia nad działką nr (...) nie ulegała większym awariom. Linia ma strategiczne znaczenie dla dostarczania energii dla miasta P. Obchody miały miejsce m.in. w latach 1986, 1989, 1990.

Inwestorem linii napowietrznej wysokiego napięcia 110 kV relacjiR. B.było Przedsiębiorstwo Państwowe (...) wP., na podstawie decyzji o lokalizacji szczegółowej nr (...), wydanej w dniu 31 stycznia 1970 roku przez Prezydium Rady Narodowej m. P.

W dniu 20 września 1971 roku sporządzony został protokół odbioru technicznego wprowadzenia linii 110 kV do GPZ R., a w dniu 28 września 1971 r. protokół odbioru technicznego i przekazania do eksploatacji linii elektroenergetycznej.

Zarządzeniem nr (...) Naczelnego Dyrektora (...) z dnia 12 sierpnia 1975 r. Zakład Energetyczny (...) zostały zlikwidowane, a w ich miejsce powołano Zakład (...) w P.prowadzony przez Zakłady (...). Przedsiębiorstwo to zostało wpisane do rejestru przedsiębiorstw państwowych na podstawie Zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z 25.11.1958 r. zmienionego zarządzeniem nr 4 Ministra Energetyki i Energii Atomowej z dnia 09.06.1976 r. Przedsiębiorstwo na mocy zarządzenia nr 2/Org Ministra Górnictwa i Energetyki z 14.02.1985 r. zostało przekształcone w (...)Okręg (...). Uległ on podziałowi na mocy zarządzenia 57 Prezesa RM z 30.12.1988 r.

Przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...) powstało na mocy zarządzenia nr 29 z dnia 16 stycznia 1989 r. 12 lipca 1993 r. przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...) w P.zostało przekształcone w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą (...) S.A. Dokonano tego aktem notarialnym z dnia 12 lipca 1993 r. (rep. (...)). W dniu 2 stycznia 2003 r. doszło do połączenia spółek energetycznych i zmiany nazwy na(...)S.A. Z dniem 13 października 2004 r. zmieniono nazwę na (...) S.A. Aktem notarialnym z dnia 30 czerwca 2007 r. (...) S.A. zbyła na rzecz pozwanej (...) sp. z o.o. zorganizowaną część przedsiębiorstwa. W jego skład weszły w szczególności prawa własności ruchomości, a zwłaszcza ruchomości związane z prowadzeniem działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej: linii kablowych i napowietrznych, sieci dystrybucyjnych oraz zespołów elektroenergetycznych, stacji i rozdzielni energetycznych, transformatorów.

Przez cały czas zatem, od powstania linii, eksploatacją zajmował się (...) zakład energetyczny, ulegający przekształceniom podmiotowym wskazanym jak wyżej. Eksploatacją linii nie zajmował się żaden podmiot prywatny, w P.nie było takich sytuacji.

Decyzjami z dnia 19.12.1996 r. oraz z dnia 10.10.1997 r. Wojewody(...) przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...) stało się właścicielem Głównych Punktów Zasilania (GPZ Ż., GPZ G. i GPZ R.) oraz użytkownikiem wieczystym nieruchomości, na których punkty te były posadowione.

R. J. i T. J. zostały skazane za przestępstwo z art. 1 dekretu o ochronie Państwa z 30.10.1944 r. Na wniosek T. J. na podstawie art. 1 ust. 1, 2 ustawy z dnia 23.02.1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego Sąd Wojewódzki we Wrocławiu Wydział III Karny w sprawie III Ko 479/91 postanowieniem z dnia 4 grudnia 1991 r. uznał za nieważny wyrok b. Wojskowego Sądu Rejonowego z dnia 17.11.1945 r., którym skazano R. J. za ten czyn.

Decyzją z dnia 31 sierpnia 1993 r. Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych potwierdzono, że T. J. w latach od kwietnia 1941 r. do stycznia 1945 r. była osobą represjonowaną z uwagi na przynależność do Armii Krajowej.

14 września 1997 r. T. J. zwracała się do (...) o usunięcie linii wysokiego napięcia lub o odszkodowanie. O odszkodowanie zwracała się również pismem z dnia 3 listopada 1998 r.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy poczynił następujące rozważania:

Sąd Rejonowy uwzględnił wniosek (...) Sp. z o.o., stwierdzając nabycie przez zasiedzenie z dniem 28 września 2001 r. służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Sąd ten ustalił, że bieg terminu zasiedzenia rozpoczął się 28 września 1971 r., wraz z protokolarnym odbiorem i rozpoczęciem eksploatacji napowietrznej linii elektroenergetycznej przez poprzednika prawnego wnioskodawcy – Skarb Państwa. Sąd uznał, że posiadanie miało charakter nieprzerwany, a wnioskodawca wykazał ciągłość przeniesienia posiadania urządzeń oraz sukcesję prawną, wynikającą z przekształceń własnościowych przedsiębiorstw państwowych i ich późniejszej komercjalizacji oraz prywatyzacji.

W toku postępowania Sąd pierwszej instancji poddał szczegółowej analizie zarzut uczestniczki dotyczący zawieszenia biegu zasiedzenia z powodu siły wyższej (art. 121 pkt 4 k.c.). Uczestniczka wskazywała na represje polityczne, jakie spotkały jej poprzedniczkę prawną, T. J. za działalność w Armii Krajowej, co miało uniemożliwiać skuteczne dochodzenie roszczeń przed 1989 rokiem. Sąd Rejonowy, przywołując dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, uznał jednak, że mimo osobistych tragicznych doświadczeń właścicielki, nie wykazano obiektywnej niemożliwości wystąpienia na drogę sądową w latach 70. i 80. XX wieku, a samo subiektywne przekonanie o bezskuteczności takich działań nie stanowi przesłanki do przyjęcia zawieszenia biegu zasiedzenia.

Rozstrzygając kwestię dobrej wiary, Sąd Rejonowy przyjął, że domniemanie z art. 7 k.c. zostało skutecznie obalone. Sąd wskazał, że poprzednicy prawni wnioskodawcy, będąc profesjonalistami, winni byli legitymować się tytułem prawnym do ingerencji w cudzą własność, a samo uzyskanie decyzji administracyjnych w procesie budowlanym nie jest tożsame z uzyskaniem prawa do nieruchomości. W konsekwencji Sąd przyjął 30-letni termin zasiedzenia właściwy dla złej wiary, stosując – z uwagi na upływ terminu po 1990 roku – znowelizowane, wydłużone terminy przewidziane w art. 172 k.c.

Konkludując, Sąd Rejonowy uznał, że spełnione zostały wszystkie przesłanki z art. 292 k.c. w zw. z art. 172 k.c. Wnioskodawca oraz jego poprzednicy korzystali z trwałych i widocznych urządzeń w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu (konserwacja, przeglądy, naprawy), a uczestniczka nie podjęła w ustawowym terminie żadnych czynności zmierzających do przerwania biegu zasiedzenia. Zakres terytorialny służebności został określony w oparciu o normy techniczne i faktyczny obszar niezbędny do bezpiecznej eksploatacji linii, z wyłączeniem jednak postulowanego przez wnioskodawcę prawa do jej przebudowy, co skutkowało częściowym oddaleniem wniosku.

Apelację od powyższego postanowienia wniosła uczestniczka postępowania, Bogumiła Kowalska,

zaskarżając jej w całości.

Apelująca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu:

I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez dowolną ocenę decyzji Wojewody (...) (...)z 7 października 1995 r., skutkującą błędnym ustaleniem, że w dniu 5 grudnia 1990 r. doszło do przeniesienia urządzeń elektroenergetycznych na (...) S.A. w obrębie K. co doprowadziło do stwierdzenia zasiedzenia prawa służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu z dniem 28.09.2001r., nad nieruchomością uczestniczki postępowania;

2. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. art. 13 § 2 k.p.c. poprzez dowolną ocenę dowodu w postaci decyzji Wojewody (...)z dnia 19.12.1996 r. oraz z dnia 10.10.1997 r., dot. Głównych Punktów Zasilania (GPZ Z., GPZ G., GPZ R.) co skutkuje błędnym ustaleniem, że doszło do przejęcia urządzeń przesyłowych przez przedsiębiorstwo energetyczne w obrębieK. i przeniesieniem ich posiadania na następców prawnych, w sytuacji, gdy z wyżej wymienionych decyzji okoliczność ta nie wynika;

3. sprzeczność ustaleń Sądu z materiałem dowodowym, poprzez uznanie, że przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty pozwalają na ustalenie, iż doszło do zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu przez (...) S.A. przebiegającej nad nieruchomością składającą się z działki nr (...)obręb K. w odniesieniu do dwutorowej linii napowietrznej wysokiego napięcia 110 kV relacji R.iR.przy przyjęciu początkowej daty biegu terminu zasiedzenia od dnia 28.09.1971r. - od daty jej odbioru, podczas gdy dowody prowadzą do innych wniosków tj., że nie doszło do przeniesienia posiadania;

4. naruszenie art. 327 (1) § 1 pkt 1 k.p.c., polegające na:

a) pominięciu faktów, wynikających z dokumentów potwierdzających represjonowanie T. J., które dawały podstawę do ustalenia, że nie mogła dochodzić swoich praw, z uwagi na stan psychiczny związany z odbywaniem kary pozbawienia wolności w więzieniu NKWD i ponadto, że biorąc powyższe okoliczności pod uwagę obawiała się kolejnych represji, pomimo, że Sąd nie odmówił tym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, lecz przyjął, iż nie doszło w tych okolicznościach do zawieszania biegu zasiedzenia;

b) pominięciu niespornego faktu, jakim jest brak decyzji administracyjnej, z której wynikałoby prawo wnioskodawcy do przejęcia urządzeń przesyłowych w obrębie K. a w tym pominięcie faktu, że przerwany został bieg zasiedzenia służebności gruntowej w 1990 r., na podstawie decyzji Wojewody (...) z dnia 7.10.1995 r., kiedy to nie doszło do przejęcia urządzeń w obrębie K., oraz przyjął, iż nie doszło w tych okolicznościach do zawieszania biegu zasiedzenia;

5. naruszenie art. 177 § 1 pkt 3(1) k.p.c., poprzez zaniechanie zawieszenia postępowania z urzędu, pomimo, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy mogło zależeć od rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed Trybunałem Konstytucyjnym - sygn. akt P 10/16;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. naruszenie art. 176 § 1 k.c. w zw. z art. 172 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że wnioskodawca nabył w drodze zasiedzenia służebność gruntową odpowiadającą służebności przesyłu z uwagi na przyjęcie, że jeśli na podstawie art.176 § 1 k.c. doszło do przeniesienia posiadania, to obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika, przed 2008 r.;

2. naruszenie art. 121 pkt 4 k.c. w zw. z 175 k.c. oraz art. 172

1 § 2 k.c. polegające na przyjęciu, że bieg terminu zasiedzenia służebności gruntowej rozpoczął się dnia 28.09.1971 r. a zakończył dnia 28.08.2001 r., a nie że rozpoczął się dnia 1.02.1989 r., z uwagi na istnienie przeszkody uniemożliwiającej dochodzenie roszczenia o usuniecie linii elektroenergetycznej z nieruchomości poprzednika prawnego uczestniczki postępowania;

3. naruszenie art. 348 k.c. polegające na przyjęciu, przez Sąd, że skoro wnioskodawczym wykazała następstwo prawne po swoich poprzednikach prawnych, a co za tym idzie wykazała przeniesienie posiadania urządzeń przesyłowych i przeniesienie posiadania służebności (str. 12 uzasadnienia), gdyż nastąpiło wydanie rzeczy, czyli w sposób uregulowany w art. 348 k.c., podczas gdy wnioskodawczym nie przedstawiła dowodów w tym zakresie;

4. naruszenie z art. 2, art.21 ust.l i 2, art.31 ust.2 i 3 oraz art.64 ust.2 i 3 Konstytucji, a także art.l Protokołu numer 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36 poz.175 ze zm.) w zakresie w jakim umożliwiono nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu w przypadku braku decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art.35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, art. 70 ust. l ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości lub art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Apelująca wniosła o:

1. zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez oddalenie wniosku w całości;

2. zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki zwrotu kosztów postępowania za obydwie instancje, w tym zwrotu kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych;

3. przeprowadzenie rozprawy również pod nieobecność uczestniczki postępowania B. K. lub jej pełnomocnika. (k. 831-938).

W odpowiedzi na apelację wnioskodawca (...) sp. z o.o. z siedzibą w P.,

wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od uczestniczki postępowania B. K. na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. (k. 959-967).

W odpowiedzi na apelację uczestnik postępowania (...) S.A. z siedzibą w P.

wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od uczestniczki postępowania B. K.na rzecz uczestnika postępowania (...) S.A. zwrotu kosztów postępowania przed Sądem drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. (k. 969-971).

Na rozprawie apelacyjnej w dniu 4 lutego 2026 r., strony podtrzymały stanowiska w sprawie. (k 976).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja była zasadna.

Sąd Rejonowy dokonał w niniejszej sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne, które to ustalenia Sąd Odwoławczy podziela i przyjmuje za własne. Sąd Okręgowy nie podziela jednak wniosku Sądu Rejonowego w zakresie dopuszczalności nabycia w drodze zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu.

W pierwszej kolejności odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. należy wskazać, że nie jest on zasadny. Ustalenia poczynione przez Sąd Rejonowy są prawidłowe i znajdują oparcie w zaoferowanych dowodach.

Wbrew stanowisku uczestniczki postępowania B. K. Sąd Rejonowy wyprowadził z dowodu w postaci decyzji Wojewody (...) (...)z 7 października 1995 r. wnioski poprawne i logicznie.

Sąd Rejonowy słusznie przyjął, że urządzenia elektroenergetyczne posadowione na nieruchomości uczestniczki w obrębie K.– jako integralna część sieci dystrybucyjnej – funkcjonalnie i prawnie dzieliły los pozostałych składników majątkowych przedsiębiorstwa objętych procesem komercjalizacji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (m.in. postanowienie z dnia 18 maja 2007 r., I CSK 64/07) trafnie wyjaśniono, że tego typu decyzje administracyjne mają istotną funkcję dowodową: potwierdzają one kontynuację posiadania, które do dnia 1 lutego 1989 r. było przypisywane Skarbowi Państwa, a następnie bezpośrednio przedsiębiorstwu państwowemu.

Decyzja wydana w oparciu o art. 2 ust. 3 ustawy o zmianie u.g.g. (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464), może być uznana za dokument stwierdzający, że doszło do przeniesienia posiadania nieruchomości, której decyzja dotyczyła. Państwowa osoba prawna, która do dnia 5 grudnia 1990 r. wykonywała zarząd operatywny mieniem państwowym i z tym dniem, już jako posiadacz nieruchomości, została uwłaszczona, może wykazać przejście posiadania nieruchomości ze Skarbu Państwa na nią samą decyzją wydaną na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy o zmianie u.g.g.

Por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2007 r., I CSK 64/07.

W konsekwencji, zarzut apelującej sprowadzający się do twierdzenia, że z treści decyzji nie wynika wprost objęcie nią konkretnych przewodów nad działką w obrębie K.nie jest zasadny. Przeniesienie posiadania urządzeń (art. 348 k.c.) w ramach sukcesji generalnej przedsiębiorstwa przesyłowego jest zdarzeniem faktycznym, które Sąd Rejonowy prawidłowo zrekonstruował w oparciu o całokształt dokumentacji uwłaszczeniowej. Brak wykazania przez uczestniczkę, aby sporne urządzenia zostały wyłączone z majątku przekazywanego na rzecz spółki, nakazuje uznać ustalenia Sądu pierwszej instancji w tym zakresie za prawidłowe i znajdujące oparcie w materiale dowodowym.

Tym samym Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego co do ciągłości posiadania i sukcesji, uznając je za podstawę do dalszej oceny materialnoprawnej wniosku.

Wobec sformułowania przez apelującego zarzutów co do oceny dowodu w postaci decyzji Wojewody(...) z dnia 19.12.1996 r. oraz z dnia 10.10.1997 r., dotyczące Głównych Punktów Zasilania (GPZ Ż., GPZ G., GPZ R.) wskazać należy, że zarzut ten jest również nieuzasadniony. Sąd Rejonowy wyprowadził na podstawie wskazanego dowodu słuszne wnioski, których ponowne przytoczenie nie jest konieczne

Zważywszy na treść zarzutu sformułowanego w punkcie 3. apelacji trzeba wskazać, że dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę, w tym w szczególności protokół odbioru technicznego z dnia 28 września 1971 r. pozwalają na ustalenie terminu faktycznego korzystania z nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności. Moment protokolarnego przekazania dwutorowej linii napowietrznej 110 kV do eksploatacji wyznacza chwilę, w której Skarb Państwa, poprzez swoje przedsiębiorstwo państwowe, przystąpił do eksploatacji trwałego i widocznego urządzenia posadowionego na działce w obrębie K. Sąd Rejonowy słusznie przyjął tę datę terminu jako rozpoczęcie terminu posiadania, gdyż od tego dnia właściciel nieruchomości mógł realnie dostrzec ingerencję w swoje prawo.

Za bezzasadną należy uznać argumentację uczestniczki, jakoby przedłożone dowody prowadziły do wniosku o braku przeniesienia posiadania. Sąd Odwoławczy podkreśla, że przeniesienie posiadania urządzeń przesyłowych (art. 348 k.c.) w warunkach sukcesji generalnej i przekształceń własnościowych sektora energetycznego w Polsce następuje w sposób dorozumiany wraz z wydaniem całego mienia przedsiębiorstwa.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 327

(

1) § 1 pkt 1 k.p.c., polegający w ocenie apelującego na pominięciu faktów, wynikających z dokumentów potwierdzających represjonowanie T. J. oraz pominięciu niespornego faktu, jakim jest brak decyzji administracyjnej, z której wynikałoby prawo wnioskodawcy do przejęcia urządzeń przesyłowych w obrębie K.

Sąd Rejonowy okoliczności te włączył do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Sąd wprost odwołał się do dowodów potwierdzających przynależność poprzedniczki prawnej uczestniczki do Armii Krajowej, fakt jej uwięzienia oraz późniejszej rehabilitacji. O naruszeniu art. 327

1 § 1 pkt 1 k.p.c. można by mówić jedynie wtedy, gdyby Sąd orzekający całkowicie zignorował te dowody w procesie rekonstrukcji faktów. Tymczasem Sąd Rejonowy nadał im należytą moc dowodową, lecz w procesie stosowania prawa materialnego (art. 121 pkt 4 k.c.) nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że doszło do zawieszenia biegu zasiedzenia na co wskazywała apelująca.

Sąd I instancji sporządził uzasadnienie zgodnie z wymogami procedury, wskazując fakty, które uznał za udowodnione. Okoliczność, że wyciągnięte z tych faktów wnioski prawne są przez uczestniczkę kwestionowane, nie może stanowić o naruszeniu art. 327

1 § 1 pkt 1 k.p.c.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 177 § 1 pkt 3

1 k.p.c. poprzez zaniechanie zawieszenia postępowania z urzędu do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny sprawy o sygn. akt P 10/16 wskazać należy, że zarzut ten jest całkowicie bezzasadny. Zawieszenie postępowania na powołanej podstawie prawnej ma bowiem charakter fakultatywny i nie można stwierdzić, że Sąd odwoławczy dopatrzył się naruszenia tej normy. Zaniechanie zawieszenia postępowania przez Sąd I instancji nie stanowiło zatem uchybienia procesowego, które mogłoby mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia.

Nadto w chwili obecnej zarzut ten utracił znaczenia albowiem postępowanie toczące się przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie o sygnaturze akt P 10/16 zostało zakończone (wyrok z dnia 2 grudnia 2025 r.).

Pomimo braku zasadności powyższych zarzutów naruszenia prawa procesowego, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania o zasadności wniesionej apelacji z uwagi na naruszenie prawa materialnego w szczególności art. 176 § 1 k.c. w zw. z art. 172 k.c., 292 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że wnioskodawca nabył w drodze zasiedzenia służebność gruntową odpowiadającą służebności przesyłu.

Odnośnie wykładni i zastosowania prawa materialnego Sąd Rejonowy przyjął za poglądami judykatury, że możliwe jest zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu.

Rzeczywiście utrwalone jest orzecznictwo Sądu Najwyższego o dopuszczalności zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu i doliczaniu okresu jej posiadania do posiadania w zakresie służebności przesyłu (od 3.08.2008 r. na skutek wprowadzenia ustawą o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw z dnia 30 maja 2008 r. Dz.U. Nr 116, poz. 731) służebności przesyłu (art.305

1 - 305

4 k.c.).

W orzecznictwie sądów powszechnych i doktrynie prawa cywilnego materialnego pojawiła się jednak krytyka tego stanowiska prawnego, co zaowocowało pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego złożonym w 2016 roku (sprawa P 10/16). Sprawa ta jak już wskazano została rozstrzygnięta.

Wniosek złożony w niniejszej sprawie jak wprost wynika z jego treści dotyczył zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu i wykładnia przyjęta przez Sąd I instancji dopuszcza nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305

1

– 305

4 k.c. w drodze zasiedzenia, służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu.

Sąd odwoławczy w składzie orzekającym nie podziela poglądu prawnego Sądu I instancji co do możliwości zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu w okresie przed 3 sierpnia 2008 r., to jest przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu, a także co do istnienia podstaw do doliczenia do czasu posiadania wymaganego do zasiedzenia służebności przesyłu okresu wcześniejszego korzystania z nieruchomości (przed 3 sierpnia 2008 r.) przez przedsiębiorcę przesyłowego. Pogląd ten nie jest odosobniony i jest reprezentowany w orzecznictwie sądów powszechnych (m in. postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 31 października 2025 r. w sprawie II Ca 1898/24; postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 5 lutego 2026 r. w sprawie II Ca 1622/24).

Należy w pełni podzielić argumenty przedstawione w uzasadnieniu postanowienia wydanego przez Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie II Ca 1898/24. Sąd odwoławczy w składzie orzekającym również podziela pogląd wyrażony przez Rzecznika Praw Obywatelskich w piśmie z 1 lipca 2016 r., IV.7000.153.2016.AGR w sprawie P 10/16 Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie z tym stanowiskiem art. 292 k.c. stosowany w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c. w zakresie, w jakim umożliwia przed wejściem w życie art. 305

1

– 305

4 k.c., tj. przed dniem 3 sierpnia 2008 r., nabycie w drodze zasiedzenia przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu w sytuacji, gdy nie została wydana decyzja administracyjna ograniczająca prawa właściciela gruntu, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz jest niezgodny z art. 1 Protokołu dodatkowego numer 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1995 r., Nr 36, poz. 175 ze zm.).

Kodeks cywilny przewiduje konkretne warunki pozwalające na uznanie, że dane prawo jest służebnością gruntową. Wynikają one z normy art. 285 k.c. Warunki nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie określa natomiast art. 292 k.c. Zgodnie z tymi przepisami, służebność gruntowa może być ustanowiona jedynie na rzecz nieruchomości władnącej i w celu zwiększenia jej wartości (użyteczności). Tak ujęta konstrukcja służebności gruntowej ma swoje ustawowe cele i nie powinna być wykorzystywana dla ułatwienia działalności gospodarczej przedsiębiorcy z wykorzystaniem cudzych nieruchomości, pod pozorem zwiększenia użyteczności sztucznie wyszukanej w jego majątku nieruchomości władnącej. Powszechnie przyjęty jest w nauce prawa i w orzecznictwie pogląd, że w obszarze praw rzeczowych obowiązuje zasada

numerus clausus, a w konsekwencji uczestnicy obrotu mogą posługiwać się w tym obszarze tylko takimi konstrukcjami, które ustanowił prawodawca oraz nie mogą zmieniać ich treści, charakteru i struktury. Powyższa zasada powinna stanowić punkt wyjścia przy wykładni norm art. 285 k.c. i art. 292 k.c. Przy jej uwzględnieniu należy oceniać także możliwość zasiedzenia prawa do gruntu będącego służebnością gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu przed wprowadzeniem do porządku prawnego art. 305

1

– 305

4 k.c.

W ocenie Sądu odwoławczego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie ma uzasadnienia pogląd, że przed wejściem w życie art. 305

1

– 305

4 k.c. właściciele nieruchomości, na których zlokalizowane były urządzenia przesyłowe, musieli się liczyć z obciążeniem ich nieruchomości prawem rzeczowym – służebnością gruntową o treści służebności przesyłu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2017 r., V CSK 159/16). W ówczesnym stanie prawnym w istocie nikt – ani właściciele nieruchomości, ani przedsiębiorcy przesyłowi – nie mieli świadomości i nie uwzględniali w swoich poczynaniach, że możliwe jest doprowadzenie do ustanowienia takiego prawa orzeczeniem sądowym, a tym bardziej stwierdzenie jego nabycia przez zasiedzenie. Wnioski w tym względzie przedsiębiorcy przesyłowi zaczęli masowo formułować po wejściu w życie art. 305

1

– 305

4 k.c., w obronie przed roszczeniami zgłaszanymi na ich podstawie przez właścicieli nieruchomości. Trzeba stwierdzić, że zmiana kodeksu cywilnego (wejście w życie art. 305

1

– 305

4 k.c.) winna doprowadzić do uregulowania stanów faktycznych tj. korzystania z cudzych nieruchomości przez przedsiębiorców przesyłowych w sposób przewidziany przez ustawodawcę, a faktycznie spowodowała zgłaszanie przez przedsiębiorców przesyłowych żądań o stwierdzenie zasiedzenia praw służebności i zarzutów w tym względzie, w celu uniknięcia odpłatnego ich ustanowienia służebności. Do czasu pojawienia się takiej praktyki, zaakceptowanej przez część judykatury, właściciele nieruchomości nie mieli żadnych podstaw, by liczyć się z obciążeniem ich nieruchomości analogicznym prawem rzeczowym, a tym bardziej ze stwierdzeniem, że takie obciążenie powstało na skutek zasiedzenia. Nie mogli w konsekwencji podjąć żadnych działań, by temu zapobiec, skoro ww. skutki były nieprzewidywalne.

Niewątpliwie zasiedzenie służebności, jako forma ustawowego pomniejszenia sfery uprawnień właściciela względem nieruchomości, jest wprawdzie konstytucyjnie dopuszczalne, ale tylko w sytuacji, gdy regulacje prawne instytucji zasiedzenia umożliwiają właścicielowi podjęcie realnych działań obronnych przeciwko zaistnieniu skutków zasiedzenia. Skutek w postaci całkowitej bądź częściowej utraty prawa przez właściciela wiąże się bowiem z brakiem jego reakcji na istnienie stanu faktycznego niezgodnego ze stanem prawnym. Z uwagi na konstytucyjną ochronę własności, od której zasiedzenie jest istotnym wyłomem, taki skutek należy dopuścić wyłącznie wtedy, gdy zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym właściciel nieruchomości powinien był liczyć się z niekorzystną konsekwencją prawną. Istotna jest więc ocena możliwości działającego racjonalnie i należycie dbającego o swoje sprawy właściciela w zakresie uchronienia się przed niekorzystnymi skutkami prawnorzeczowymi. Aby zasiedzenie było dopuszczalne, wynikające z niego skutki prawne powinny być uznawane przez obowiązującą w czasie biegu terminu zasiedzenia ustawę.

Trzeba wskazać, że w okresie od 1 stycznia 1947 r. do 31 grudnia 1964 r. (tj. w okresie obowiązywania dekretu z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe, w polskim porządku prawnym funkcjonowała służebność przesyłu jako szczególny rodzaj służebności, do którego odpowiednio stosowane były przepisy o służebnościach gruntowych (art. 175 prawa rzeczowego). W tym okresie przedsiębiorca przesyłowy mógł uzyskać tytuł do korzystania z cudzej nieruchomości na własne cele, zabiegając o ustanowienie na swoją rzecz takiego prawa. Mógł też cudzą nieruchomość objąć w posiadanie w zakresie odpowiadającym treści takiej służebności, a wykonywanie aktów świadczących o posiadaniu służebności doprowadziłoby do jej zasiedzenia, gdyby trwało przez odpowiednio długi okres.

Ustawodawca zdecydował się na rezygnację z istnienia takiego prawa i w okresie od dnia 1 stycznia 1965 r. do 3 sierpnia 2008 r. system prawny nie dawał podstaw do ustanawiania służebności przesyłu w kształcie odpowiadającym służebności unormowanej w art. 175 prawa rzeczowego a obecnie w art. 305

1 k.c., przy utrzymaniu służebności ustanowionych wcześniej. Ustawodawca do 3 sierpnia 2008 r. nie wprowadził normy ustawowej dopuszczającej odjęcie właścicielowi nieruchomości części jego praw poprzez instytucję służebności przesyłu, a tym bardziej przez zasiedzenie takiej służebności. Taka instytucja nie funkcjonowała bowiem w tym czasie w porządku prawnym i nie była też uznawana w drodze powszechnie przyjmowanej (i znanej) wykładni ustawy. Przeciwnie, w systemie norm.

Z art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, można wyprowadzić zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez państwo prawa. Skoro ustawodawca w pewnym okresie zrezygnował z regulacji służebności na rzecz przedsiębiorstw w ogólności i nie wprowadził w to miejsce innego rozwiązania, to zaufanie obywateli do stanowionego prawa sprzeciwia się wykładni tych samych przepisów, która kreuje służebność gruntową nie mającą podstawowych cech ustawowych. Jak już wskazano, nawet właściciele nieruchomości należycie dbający o swe interesy do czasu ukształtowania się linii orzeczniczej dotyczącej możliwości zasiedzenia służebności o treści służebności przesyłu, nie mogli przewidzieć, że ich prawo własności może zostać ograniczone przez ustanowienie tego typu służebności, nie mogli zatem w należyty sposób przeciwdziałać ewentualnemu zasiedzeniu służebności.

Należy podzielić pogląd, że wymóg zapewnienia ochrony konstytucyjnej prawa własności sprzeciwia się takiej wykładni, która kreuje taką możliwość z mocą wsteczną, zaskakując właścicieli nieruchomości „po czasie” możliwością odjęcia im części prawa własności (jego ograniczenia), odnosząc taki skutek do stanu faktycznego zamkniętego w przeszłości. To, że ustawodawca ponownie wprowadził do porządku prawnego z dniem 3 sierpnia 2008 r. instytucję służebności przesyłu o charakterze prawa rzeczowego, obok służebności gruntowych i osobistych (trzeci rodzaj służebności, o specyficznych cechach), wyklucza możliwość przyjęcia, że także przed tą datą, a po uchyleniu z dniem 1 stycznia 1965r. przepisów przewidujących taką służebność, możliwe było nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu albo służebności gruntowej o treści służebności przesyłu (odbiegającej konstrukcyjnie od cech ustawowych tego prawa). Przy przyjęciu takiej wykładni właściciel nieruchomości mógłby się dowiedzieć – i taki stan jest w praktyce powszechny – o możliwości zasiedzenia służebności na jego nieruchomości dopiero, gdy termin zasiedzenia już upłynął. Taki stan rzeczy konstytucyjna ochrona prawa własności wyklucza. Jest to swoiste zasiedzenie z mocą wsteczną, zmieniające kwalifikację prawną już zaistniałych zdarzeń (stanów posiadania).

Sąd Okręgowy w składzie orzekającym opowiada się za poglądem, że wykluczyć należy zarówno możliwość zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r. (jeżeli nie ma ona wszystkich cech tego rodzaju służebności, jaką jest służebność gruntowa), jak i zaliczanie stanów faktycznych istniejących przed tą datą jako prowadzących do zasiedzenia służebności przesyłu po 3 sierpnia 2008 r.

Podkreślenia wymaga, że ustawodawca, wprowadzając (przywracając) do porządku prawnego instytucję służebności przesyłu z dniem 3 sierpnia 2008 r., nie zdecydował się na rozwiązanie legalizujące jednolicie istniejące w tej dacie stany faktyczne korzystania przez przedsiębiorstwa przesyłowe z cudzych nieruchomości. Wyposażył natomiast właścicieli nieruchomości w uprawnienie do żądania ustanowienia służebności przesyłu, i to odpłatnie. Uznawanie w praktyce sądowej stanów faktycznych istniejących przed tą datą za prowadzące do zasiedzenia służebności przesyłu albo służebności gruntowej o treści służebności przesyłu realnie pozbawia właścicieli nieruchomości możliwości skorzystania z przyznanego im roszczenia.

Należy zatem, w ocenie Sądu odwoławczego przyjąć, że dopiero od dnia 3 sierpnia 2008 r. właściciel nieruchomości musi się liczyć z możliwością odjęcia mu nieodpłatnie części praw do nieruchomości (ich istotnego ograniczenia), o ile będzie na nieruchomości istnieć stan rzecz prowadzący do zasiedzenia służebności przesyłu, któremu nie będzie faktycznie przeciwdziałał. Właściciel nieruchomości może ten stan rzeczy akceptować albo podjąć działania w celu zapobieżenia wskazanemu skutkowi, korzystając z przysługującego mu roszczenia o ustanowienie służebności przesyłu, które zapewni mu rekompensatę w postaci wynagrodzenia za znoszenie takiego stanu rzeczy. W ten sposób odpowiedniej ochronie podlegają zarówno interesy przedsiębiorcy przesyłowego, jak i właściciela nieruchomości, czego nie można przyjąć w przypadku ustalenia możliwości stwierdzenia zasiedzenia takiego prawa przed 3 sierpnia 2008 r. oraz możliwości doliczenia posiadania nieruchomości w zakresie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r. do posiadania nieruchomości w zakresie służebności przesyłu po 3 sierpnia 2008 r.

W związku z powyższym i podzieleniem przez Sąd odwoławczy przytoczonych argumentów, żądanie stwierdzenia zasiedzenia z dniem 28 września 2001 r. przez poprzednika prawnego wnioskodawczyni służebności gruntowej o treści służebności przesyłu nie mogło zostać uwzględnione co do zasady, co ostatecznie doprowadziło do uwzględnienia apelacji uczestników, zmiany zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i oddalenia wniosku w całości (punkt 1 a.).

Pomimo zmiany postanowienia i ostatecznego wyniku postępowania - oddalenie żądania wnioskodawczyni nie zachodziły podstawy do zmiany rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Zważywszy na wynik postępowania przed Sądem I instancji oraz wnioski i stanowiska uczestników (apelująca B. K.działająca przez pełnomocnika nie domagała się w toku postepowania przez Sądem I instancji zwrotu kosztów zastępstwa prawnego) obciążono wnioskodawcę i uczestników kosztami postępowania w zakresie dotychczas poniesionym – zgodnie z zawartym w punkcie III postanowieniem Sądu I instancji (punkt 1 b. postanowienia SO.).

Zważywszy na wynik postępowania i oddalenie wniosku w pełni uzasadnione było dokonane przez Sąd Rejonowy obciążenie co do zasady nieuiszczonymi kosztami sądowymi wnioskodawczyni (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. w całości i pozostawienie szczegółowego wyliczenia kosztów sądowych referendarzowi sądowemu (punkt I c.).

Jeżeli chodzi o koszty postępowania apelacyjnego, to Sąd Okręgowy kierując się wynikiem postępowania odwoławczego obciążył nimi wnioskodawczynię na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. (punkt 2. postanowienia). Koszty postępowania apelacyjnego poniesione przez uczestniczkę postępowania wyniosły łącznie 440 zł, a złożyły się na nie: koszty zastępstwa prawnego uczestniczki postępowania wykonywanego przez radcę prawnego w kwocie 240 zł (wyliczone na podstawie § 5 pkt 3. w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych), opłata sądowa od apelacji w kwocie 200 zł. Taka kwota została zasądzona na rzecz uczestniczki od wnioskodawczyni. Uczestniczka uiściła opłatę od apelacji w znacznie wyższej kwocie niż wymagana, w związku z tym nadwyżka opłaty od apelacji ponad kwotę 200 zł winna zostać zwrócona przez Sąd Rejonowy.

Alina Szymanowska