Wnioski o dotację na okna i przyłącze bez uzupełnień. Apelacja powódki oddalona

Wyroku z dnia 6 lipca 2023 roku

Niniejsza sprawa była rozpoznana przez Sąd Rejonowy w postępowaniu uproszczonym. Również Sąd Okręgowy, jako Sąd II Instancji rozpoznał sprawę w postępowaniu uproszczonym.

Sąd Odwoławczy nie prowadził postępowania dowodowego, zatem na podstawie art. 505

13 § 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku obejmować będzie jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na samym wstępie rozważyć należało zasadność podniesionego przez powódkę na rozprawie apelacyjnej zarzutu nienależytego reprezentowania i pozbawienia powódki obrony swoich praw, który wywodziła ona w braku możliwości udziału w rozprawach i niemożliwości wypowiedzenia się w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W art. 379 k.p.c. wśród przesłanek nieważności postępowania ustawodawca w punkcie 5 wymienił sytuację, w której strona została pozbawiona możności obrony swoich spraw. W judykaturze Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi wówczas, gdy strona procesu, wbrew swej woli, zostaje faktycznie pozbawiona możności działania (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 1961 r., 3 CR 953/60, „Nowe Prawo” 1963 nr 1, s. 117; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 1999 r„ II PR 371/65, OSNCP 1966 nr 10, poz. 172; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1999 r., II CRN 318/98, niepublikowany). Przytoczona podstawa nieważności postępowania jest spełniona, jeżeli z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, których nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji, strona nie mogła - wbrew swej woli - brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 1

10 czerwca 1974 r„ II CR 155/74, OSPiKA 1975 z. 3, poz. 66; z dnia 6 marca 1998 r., III CKN 34/98, Prok. i Pr. 1999 nr 5, poz. 41 - dodatek; z dnia 10 maja 2000 r., III CKN 416/98. OSNC 2000 nr 12, poz. 220; z dnia 10 lipca 2002 r., II CKN 822/0; niepublikowane; z dnia 28 listopada 2002 r., II CKN 399/01, niepublikowane i z dnia 22 maja 2014 r., IV CSK 545/13, niepublikowane). Sytuacja taka zachodzi zaś m.in., gdy wady zawiadomienia o terminie rozprawy, jedynej albo bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia, uzasadniały odroczenie rozprawy, a sąd rozpoznał sprawę i wydał orzeczenie (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 lipca 1974 r., II CR 331/74, OSNC 1975 nr 5. poz. 84; z dnia 15 stycznia 1999 r., II CKN 139/98, z dnia 6 marca 2002 r„ III RN 12/01, niepublikowany; z dnia 8 stycznia 2004 r., I CK 19/03, niepublikowany; z dnia 15 grudnia 2006 r., 1 PK 122/05, OSNP 2006 nr 21-22. poz. 325; z dnia 7 lutego 2013 r., II CSK 325/12, niepublikowany).

Taka jednak sytuacja w sprawie nie nastąpiła. W toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji powódka była reprezentowana przez ustanowionego na jej wniosek pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik ten co prawda wniósł o zwolnienie go z obowiązku zastępowania powódki na podstawie art. 118 k.p.c. ale wniosek ten został oddalony. Sama zaś powódka na rozprawie w dniu 8 marca 2022 roku wyraźnie oświadczyła, że chce, aby ten pełnomocnik ją reprezentował i nie wypowiada pełnomocnictwa. Takie wypowiedzenie powódka złożyła dopiero w dniu publikacji wyroku tj. 23 czerwca 2022 roku, co miało miejsce już po zamknięciu rozprawy w dniu 9 czerwca 2022 roku. Przed Sądem pierwszej instancji odbyły się trzy rozprawy w dniach: 4 styczni 2022 roku, 8 marca 2022 roku i 9 czerwca 2022 roku. O wszystkich tych rozprawach zawiadomiony był pełnomocnik powódki i na rozprawach tych powódka była reprezentowana przez pełnomocnika. Zgodnie z art. 133 § 3 k.p.c., gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika doręczeń dokonuje się temu pełnomocnikowi, za wyjątkiem wezwania do osobistego stawiennictwa. Sąd Rejonowy nie miał zatem obowiązku zawiadamiać powódki o rozprawach, za wyjątkiem rozprawy, na której przeprowadzono dowód z przesłuchania powódki i na której to rozprawie powódka była obecna i złożyła zeznania. Nie sposób zatem zgodzić się z powódką, iż nie miała ona możliwości udziału w rozprawach oraz możliwości wypowiedzenia się przed Sądem.

Przystępując do ceny zarzutów apelacji wskazać należy, że Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, czyniąc je podstawą również własnego rozstrzygnięcia. Ustalenia Sądu pierwszej instancji zostały dokonane w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy oceniony z poszanowaniem zasad, o których mowa w art. 233 § I k.p.c. Zgodnie z tym przepisem Sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.

W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że kwestia oceny dowodów została w pierwszej kolejności zarezerwowana dla sądu pierwszej instancji i jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby nawet w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Takie działanie mieści się bowiem w przyznanych sądowi kompetencjach do swobodnego uznania, którą z możliwych wersji uznaje za prawdziwą. Podkreślić trzeba, że tylko rażąco błędna ocena dowodów lub oczywiście sprzeczna z treścią materiału dowodowego, wyrażająca się w braku logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub wnioskowaniu wykraczającemu poza schematy logiki formalnej albo nieuwzględnieniu, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, skutkować może stwierdzeniem, że przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. min. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 września 2002 r. II CKN 817/2000, Lex Polonica nr 376152 oraz w wyroku z dnia 9 stycznia 2004 roku. IV CK 339/02, LexisNexis nr 1632812). Przyjmuje się również, że skuteczne zgłoszenie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie może ograniczać się do wykazywania, że możliwe byłyby inne wnioski odnośnie faktów, lecz polega na wykazaniu, że wnioski wyprowadzone przez sąd orzekający w świetle zasad doświadczenia życiowego i budowy sylogizmów były niemożliwe (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2003 roku, IV CK 274/02, LexisNexis nr 405198).

Poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne znajdują pełne odzwierciedlenie w zgromadzonych w sprawie dowodach, które w znacznej mierze stanowiły dowody z dokumentów. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje przy tym podstaw do przyjmowania, by - jak zarzuca to apelacja - umowa dotacji Nr DI/0506/19/21 z dnia 10 maja 2019 roku została sfałszowana. W istocie powódka podnosząc ten zarzut nie sprecyzowała w sposób czytelny na czym owo sfałszowanie umowy miało polegać. To. że umowa ta odbiega od załączonego przez powódkę wzoru nie oznacza jeszcze, że doszło do sfałszowania dokumentu umowy. Wzór umowy, na który powołuje się powódka z samej swojej definicji jest dokumentem stanowiącym jedynie podstawę dla opracowania konkretnej umowy, która podlega sprecyzowaniu w odniesieniu do konkretnych stron i przedmiotu tej umowy. Nawiasem mówiąc wzór, na który powołuje się powódka zawiera postanowienia dotyczące żądania złożenia wyjaśnień i uzupełniania i uzależnia termin wypłaty dotacji od ich uzupełniania. Powódka nie wykazała zresztą, że akurat ten wzór umowy dotyczył wersji programu obowiązującej w 2018 roku i nawet nie wskazała źródła pochodzenia tego dokumentu.

Słusznie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że umowa, którą dołączyła do pozwu powódka (k. 4-7) posiada identyczne brzmienie jak umowa dołączona przez stronę pozwaną do odpowiedzi na sprzeciw (k. 66 - 69). Pomimo zatem twierdzeń powódki o odmiennej treści posiadanej przez nią umowy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do podzielenia zarzutu apelacji. Wiążącym w tym zakresie jest dokument umowy, który został dołączony przez obie strony postępowania i posiada tożsame brzmienie. Nawet jeżeli dokument ten odbiega od wzoru, który przedstawia powódka, to ten dokument, a nie wzór umowy, ma moc wiążącą, gdyż to on zawiera oświadczenia woli stron. Jednoznaczna jest przy tym treść § 5 tej umowy i to zarówno w zakresie wskazanego tam terminu, który został określony na 90 dni, jak i uprawnienia strony pozwanej do żądania uzupełniania dokumentów. Nie jest argumentem w tym zakresie również i to, że na egzemplarzu umowy, który złożyła strona pozwana na ostatniej stronie u dołu znajdują się dodatkowe podpisy pracowników strony pozwanej, których nie ma na egzemplarzu powódki. Istotne bowiem jest to, że na obu egzemplarzach znajdują się podpisy powódki i osób uprawnionych do reprezentowania strony pozwanej, a treść postanowień umowy pozostaje tożsama. Dodatkowe podpisy pracowników strony pozwanej na egzemplarzu, który posiada strona pozwana nie mają znaczenia prawnego i nie zmieniają treści postanowień umowy.

Wbrew również stanowisku powódki brak jest jakichkolwiek podstaw do kwestionowania pozostałych dokumentów, które stanowiły podstawę faktyczną podjętego przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia. Także w tym zakresie powódka posługując się w apelacji wielokrotnie sformułowaniem „sfałszowane” nie wskazuje dowodów na poparcie swojego stanowiska. Nie można przy tym zgodzić się z zarzutem apelacji, by dokumenty które złożyła strona pozwana w odpowiedzi na sprzeciw nie miały istotnego znaczenia dla rozpoznania sprawy. Wręcz przeciwnie dokumenty te odzwierciedlają cały proces zawarcia umowy, począwszy od złożenia przez powódkę wniosku o dofinansowanie w ramach Programu Priorytetowego Czyste Powietrze, treść łączącej strony umowy oraz sposób procedowania wniosków o wypłatę, które następnie składała powódka, w tym fakt wzywania powódki do ich uzupełnienia, na które to wezwania powódka nie zareagowała.

Zgodzić się należy z twierdzeniem powódki, że w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji doszło do zmiany numeracji kart. Przyczyną tej zmiany był błąd szycia, co wynika z zapisku urzędowego na k. 203. Brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjmowania, by akta sprawy nie były kompletne, a jedyny dokument, co do którego powódka na rozprawie apelacyjnej wskazywała, że nie było go w aktach sprawy, kiedy je czytała, stanowi pismo z dnia 16 października 2020 roku, które znajduje się na k. 165 akt sprawy, co potwierdziła również powódka.

Sąd Okręgowy nie znajduje również podstaw do zakwestionowania zeznań świadków, które znajdują pełne pokrycie w dokumentach i tylko uzupełniają stan faktyczny, który z tych dokumentów wynika.

Trafnie wskazuje apelacja, że zgodnie z § 5 ust. 5 umowy dotujący winien dokonać wypłaty kwoty dotacji w kwocie zaakceptowanych kosztów kwalifikowanych w terminie 90 dni od dnia spełnienia ostatniego z warunków wskazanych w ust. 3, z zastrzeżeniem ust. 6. Z ustępu tego wprost wynika, czego powódka nie dostrzega, że w uzasadnionych wypadkach dotujący może w zakresie złożonego wniosku o płatność żądać od dotowanego złożenia wyjaśnień lub przedstawienia dodatkowych dokumentów. Termin wypłaty dotacji, o którym mowa w ust. 5, liczony jest wówczas od dnia dostarczenia przez dotowanego stosownych wyjaśnień lub ostatniego z żądanych dokumentów. Taka sytuacja miała miejsce w odniesieniu do wniosków powódki numer 2 i 3 o wypłatę odpowiednio kwot 2700 zł (wymiana okien) oraz 4500 zł (przyłącze gazowe).

Słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że żądanie przez stronę pozwaną dodatkowych wyjaśnień i przedstawienia dodatkowych dokumentów w zakresie wniosków o wypłatę numer 2 i 3 należy uznać za uzasadnione. Co do pierwszego z tych wniosków w oparciu o przedstawione przez powódkę dokumenty przede wszystkim zachodziły rozbieżności co do powierzchni okien, co mogło budzić wątpliwości co do tego, czy faktycznie wnioskowana wypłata obejmuje przedsięwzięcie objęte umową. Jak zresztą ostatecznie wykazał materiał dowodowy w postaci zeznań powódki powódka domagała się wypłaty za wymianę okien balkonowych choć umowa dotyczyła okien połaciowych, a zatem żądanie wypłaty dotacji w tym wypadku w ogóle nie jest uzasadnione, bo powódka nie zrealizowała takiego przedsięwzięcia, o które pierwotnie wnioskowała i na które umową przyznano dotację. Co zaś się tyczy wniosku numer 3 zachodziła przede wszystkim rozbieżność w złożonych przez powódkę dokumentach co do daty wykonania usługi, która była inna na fakturze a inna na protokołach. Ponadto nie został podpisany przez użytkowania protokół z przeglądu. Są to wystarczające okoliczności, które pozwalają na przyjęcie, że zaistniał określony w § 5 ust. 6 umowy uzasadniony przypadek. To rolą powódki było w tej sytuacji złożenie stosownych wyjaśnień i uzupełnienie dokumentacji. Zaniechanie wykonania tych czynności, pomimo kierowania do niej podwójnych wiadomości mailowych na wskazany przez nią adres, oznacza, że nie nadszedł termin wypłaty kwot, których domaga się powódka w niniejszym postępowaniu. Termin wypłaty dotacji określony w umowie na 90 dni nie był terminem bezwzględnie obowiązującym właśnie z uwagi na brzmienie § 5 ust. 5 i 6 umowy. Wezwania do złożenia wyjaśnień i uzupełnienia zostały wysłane do powódki (każde dwukrotnie) na wskazany przez nią adres mailowy, który stanowił jedną z form komunikacji pomiędzy stronami. Strona pozwana przedstawiła dowody wysłania tej korespondencji w postaci wydruków wiadomości mailowych. Zgodnie z art. 61 § 2 k.c. oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba ta mogła zapoznać się z jego treścią. Złożenie oświadczenia woli wyrażonego w postaci elektronicznej - w rozumieniu art. 61 § 2 - polega na tym, że oświadczenie zostaje wprowadzone do urządzenia elektronicznego (komputera) nadawcy i przekazane przez Internet - za pomocą narzędzi programowych umożliwiających indywidualne wysyłanie i odbieranie danych na odległość - trafia ono do operatora usług telekomunikacyjnych (serwera dostawcy usług internetowych) i od razu jest dostępne dla adresata oświadczenia - posiadacza tzw. elektronicznej skrzynki pocztowej. To na powódce w tych okolicznościach spoczywał dowód wykazania, że nie miała możliwości zapoznania się z tymi wiadomościami z przyczyn od siebie niezależnych, co jednak nie miało miejsca. Zresztą powódka nawet po poinformowaniu jej przez stronę pozwaną o przyczynach braku wypłaty przed wniesieniem pozwu i w toku postępowania nadal nie złożyła wyjaśnień oraz uzupełniania, stojąc na stanowisku, że dołączone przez nią dokumenty obligowały stronę pozwaną do automatycznej wypłaty, czego jednak nie można podzielić. Nie można bowiem podzielić zarzutów apelacji co do tego, że złożone przez powódkę wnioski o wypłatę były kompletne i nie nasuwały uzasadnionych wątpliwości, które wymagały wyjaśnienia i uzupełniania.

Nie sposób również przyjmować, by postanowienia umowy, które uprawniały stronę pozwaną do żądania w uzasadnionych przypadkach dodatkowych wyjaśnień i uzupełniania nie były uzasadnione. Słusznie bowiem w odpowiedzi na apelację wskazuje strona pozwana,

że wypłacane w ramach programu Czyste Powietrze środki są środkami publicznymi i podmiot, który je wypłaca - także z uwagi na ich charakter - winien mieć możliwość zapobiegania ich nieprawidłowego wydatkowania i przeznaczenia na cel, który nie jest zgodny z samym Programem jak i umową.

Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy uznał apelacje za nieuzasadnioną a wyrok Sądu pierwszej instancji za odpowiadający prawu, co skutkowało oddaleniem apelacji na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Na zasądzone na rzecz strony pozwanej od powódki koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 2 pkt 4 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu odwoławczym orzeczono na podstawie art. 29 Prawa o adwokaturze i przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, z uwzględnieniem faktu, że pełnomocnik ten nie reprezentował powódki w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji oraz braku podstaw do różnicowania wysokości wynagrodzenia pełnomocnika w zależności od podmiotu świadczącego usługi, co sprowadza się do przyznania stawki analogicznej do tej, jaką ustanawia rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie.

SSO Jarosław Tyrpa