Sąd utrzymał nakaz opróżnienia gminnego lokalu, ale zwolnił część lokatorów z kosztów procesu

Sąd Rejonowy Szczecin–Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie po rozpoznaniu sprawy z powództwa Gminy I. przeciwko U. B., V. T., F. O. (2) (O.), F. O. (1) (O.), I. B. oraz B. B. (B.) o opróżnienie lokalu mieszkalnego, w dniu 12 lutego 2025 roku wydał wyrok (zaoczny w stosunku do pozwanego F. O. (2)) w sprawie o sygnaturze akt I C 235/24, w którym:

1. nakazał pozwanym U. B., F. O. (2), F. O. (1), I. B. oraz B. B., ażeby opróżnili lokal przy ulicy (...) w I. i wydali go powódce Gminie I. w stanie wolnym od osób i rzeczy,

2. oddalił powództwo wobec V. T.,

3. orzekł, że pozwanym U. B., F. O. (2), F. O. (1), I. B. oraz B. B. przysługuje uprawnienie do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu,

4. nakazał wstrzymanie wykonania pkt 1 wyroku do czasu złożenia pozwanym przez Gminę I. oferty zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu,

5. zasądził od pozwanych U. B., F. O. (2) oraz F. O. (1) na rzecz powódki 680 złotych kosztów procesu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty

6. przyznał adwokatowi U. D. od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie 590,40 złotych wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną pozwanym U. B., F. O. (1), I. B. oraz B. B. z urzędu.

Powyższe orzeczenie sąd rejonowy oparł na ustaleniach faktycznych oraz rozważaniach prawnych znajdujących się na kartach 112 - 119 akt sprawy.

Apelację od powyższego wyroku złożyli pozwani U. B., B. B., I. B. i F. O. (1), zaskarżając rozstrzygnięcie sądu rejonowego w części, a mianowicie: w odniesieniu do pkt 1 wyroku nakazującego pozwanym U. B., F. O. (1), I. B. oraz B. B., ażeby opróżnili lokal przy ulicy (...) w I. i wydali go powódce Gminie I. w stanie wolnym od osób i rzeczy; w odniesieniu do pkt 5 wyroku zasądzającego od pozwanych U. B., F. O. (1) na rzecz powódki 680,00 zł złotych kosztów procesu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Zaskarżonemu orzeczeniu pozwani zarzucili:

1. obrazę przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało istotny wpływ na rozstrzygniecie, tj.:



art. 222 § 1 k.c. poprzez błędne zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym sprawy i w konsekwencji tego uwzględnienie powództwa nakazującego pozwanym U. B., F. O. (1), I. B. oraz B. B., ażeby wydali powódce lokal mieszkalny przy ul. (...) w I., podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy, wykazanych z wykorzystaniem zebranego w postępowaniu materiału dowodowego wynika, iż roszczenie powódki stanowi nadużycie prawa oraz jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, albowiem strona pozwana znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, materialnej oraz zdrowotnej, pomimo tych faktów na bieżąco ponownie reguluje wszystkie należności obejmujące odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu oraz opłaty eksploatacyjne i niezależne od właściciela, a co za tym idzie, strona pozwana sprawia swoim zachowaniem, iż interes powódki jest zaspokajany, a wskutek tego brak jest podstaw do rozstrzyganiu na podstawie materialnoprawnego roszczenia windykacyjnego przeciwko pozwanym;



art. 5 k.c. poprzez jego błędne niezastosowanie polegające na niezasadnym uznaniu, że w okolicznościach rozpatrywanego stanu faktycznego brak jest podstaw do przyjęcia, że roszczenie powódki stanowi nadużycie prawa i wykracza przeciwko zasadom współżycia społecznego, w sytuacji gdy z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że roszczenie windykacyjne powódki kwalifikować należy, jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż strona pozwana znajduje się w nader trudnej sytuacji życiowej, finansowej oraz zdrowotnej (w szczególności pozwana U. B.), a aktualne zachowanie strony pozwanej polegające na bieżącym regulowaniu wszystkich należności z tytułu korzystania i eksploatacji lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w I. daje podstawy do przyjęcia stwierdzenia, iż pozwana nie wykracza przeciwko powszechnie przyjętym normom etycznym, moralnym, a swoim postępowaniem daje wyraz lojalności oraz rzetelności względem powódki, nie zaniedbuje stanu technicznego i użytkowego lokalu, dba o wyposażenie lokalu i nie wykracza przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu, wobec czego wywiedzione żądanie powódki winno zostać uznane, jako nadużycie prawa z jednoczesnym przyjęciem sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i w konsekwencji tego oddalone na tej podstawie;

2. obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia tj.



art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie, dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego polegającą na jej przeprowadzeniu w sposób wybiórczy i nie uwzględniający wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, a mianowicie uznania zeznań pozwanej U. B. złożonych przez pozwaną na rozprawie w dniu 27 stycznia 2025 r. za wiarygodne w całości z jednoczesnym dowolnym pominięciem przy ocenie zeznań pozwanej, iż pozwana obecnie dokonuje bieżących, regularnych płatności z tytułu korzystania z lokalu przy (...) w I., jego eksploatacji, a także dokonuje płatności należności obejmujących odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu, które to okoliczności winny ulec ocenie Sądu I Instancji, a co za tym idzie zostać uznane, jako mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, że roszczenie powódki stanowi wyraz nadużycia prawa i jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, co doprowadziło w konsekwencji do błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na braku ustalenia przez Sąd I Instancji faktu o doniosłym znaczeniu dla sprawy, a wynikającym z prawidłowo przeprowadzonego dowodu z osobowego środka dowodowego;

3. wadliwe rozstrzygnięcie przez sąd pierwszej instancji problemów faktycznych, polegające na nieustaleniu przez Sąd 1 Instancji faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie nieustalenia okoliczności zgodnie z którymi pozwana U. B. dokonuje regularnych i bieżących płatności z tytułu eksploatacji, korzystania i używania lokalu mieszkalnego przy (...) w I. oraz odszkodowania z tytułu bezumownego korzystania z lokalu, co wynika bezspornie z treści złożonych przez nią zeznań i miało ważkie znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i jej ostatecznego kształtu, albowiem winno doprowadzić do uznania przez Sąd żądania strony powodowej, jako sprzecznego z prawnomaterialną normą wyrażona w dyspozycji art. 5 k.c.

Mając na względzie powyższe zarzuty stawiane zaskarżonemu rozstrzygnięciu, apelujący wnieśli o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji w pkt 1 wyroku poprzez oddalenie powództwa w stosunku do pozwanych U. B., B. B., I. B., F. O. (1);

2. zmianę zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji w pkt 5 wyroku poprzez odstąpienie od obciążania pozwanych U. B. oraz F. O. (1) kosztami procesu w sprawie;

3. zasądzenie od powódki na rzecz pozwanych kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym według norm przepisanych;

4. z daleko posuniętej ostrożności procesowej - odstąpienie od obciążania pozwanych kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym według norm przepisanych;

5. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu pozwanych kosztów zastępstwa procesowego i pomocy prawnej udzielonej pozwanym z urzędu w postępowaniu odwoławczym, przy czym pełnomocnik pozwanych oświadczył, iż koszty te nie zostały uiszczone w całości lub w części.

W uzasadnieniu apelacji na kartach 125v - 127 akt pozwani rozwinęli wyżej podniesione zarzuty oraz wnieśli jak na wstępie.

W odpowiedzi powódka wniosła o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się orzeczenia w niniejszej sprawie do dnia zapłaty. Powód wniósł również o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: kartoteki konta za okres 4.01.2023 – 15.02.2025 oraz wykazu z ugody, dla wykazania faktu sposobu spłaty zadłużenia przez pozwanych, braku regularności wpłat, należności objętych ugodą, istnienia i wysokości zaległości na dzień wydania zaskarżonego wyroku (karta 143 - 144 akt).

Sąd okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja pozwanych zasługiwała na uwzględnienie jedynie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach, natomiast w pozostałym zakresie podlegała oddaleniu.

Sąd drugiej instancji po ponownym rozpoznaniu sprawy w postępowaniu apelacyjnym zważył, że zgodnie z art. 387 § 2

1 pkt 1) zd. pierwsze k.p.c. w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia sądu pierwszej instancji, chyba że zmienił lub uzupełnił te ustalenia. Tego rodzaju sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, albowiem sąd okręgowy, w zakresie rozpoznawanego roszczenia o opróżnienie lokalu mieszkalnego w pełni podziela ustalenia faktyczne sądu rejonowego oraz przyjmuje je za własne bez konieczności ich ponownego przytaczania (tak m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2017 r., II PK 292/16 i dnia 16 lutego 2017 r., I CSK 212/16, nadto postanowienia z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK 654/14 i dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 18/07), czyniąc je integralną częścią niniejszego uzasadnienia i podstawą swojego rozstrzygnięcia.

Wbrew bowiem zarzutom apelującego sąd pierwszej instancji ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób odpowiadający wymogom stawianym w art. 233 § 1 k.p.c., zgodnie z którym, sąd ocenia wiarygodność oraz moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie „wszechstronnego rozważenia zebranego materiału”, tj. z uwzględnieniem wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu oraz okoliczności towarzyszących przeprowadzaniu poszczególnych dowodów oraz mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności (vide orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1966 r., II CR 423/66, z dnia 24 marca 1999 r., I PKN 632/98, z dnia 11 lipca 2002 r., IV CKN 1218/00 i dnia 18 lipca 2002 r., IV CKN 1256/00). Dokonana zaś przez sąd ocena materiału dowodowego musi się ostać także wtedy, gdyby w równym stopniu na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko wtedy, gdy brak logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, czego nie można stwierdzić w badanej sprawie, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00).

Przy tak określonej zasadzie swobodnej oceny dowodów nie sposób zarzucić sądowi pierwszej instancji naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., gdyż dokonana przezeń ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie nosi znamion dowolności. Sąd ten dokonał wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poddał go wnikliwej analizie, a jej wynik znalazł odzwierciedlenie w wydanym przez niego rozstrzygnięciu. Brak podstaw do formułowania twierdzeń, by jego wnioski były nielogiczne i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Podkreślić należy, że prawidłowe wywiedzenie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania dowolności przeprowadzonej przez sąd oceny, w tym nieliczenia się z regułami logicznego myślenia i życiowego doświadczenia. Do tego niezbędne jest odniesienie się przez skarżącego do konkretnie określonych środków dowodowych poddanych ocenie sądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1998 r., III CKN 380/97) i posłużenie się argumentami wykazującymi wadliwość ustaleń sadu, a nie tylko istnienie możliwej do ustalenia na podstawie przedłożonych dowodów alternatywnej wersji zdarzeń.

W rozpatrywanej sprawie skarżący nie podnieśli jednak tego rodzaju ważkich oraz przekonujących argumentów, które odnosiłyby się do konkretnych dowodów przeprowadzonych przez sąd meriti, a które miałyby prowadzić do dokonania innej oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz poczynienia na jego tle odmiennych ustaleń faktycznych. Skarżący poprzestali w istocie na przedstawieniu własnej oceny okoliczności wynikających z przeprowadzonych dowodów oraz gołosłownym zaprzeczeniu wersji oceny sądu tego materiału procesowego przedstawionej w uzasadnieniu wyroku. Przede wszystkim należy podkreślić, że podnoszona w zarzutach apelacyjnych wiarygodność zeznań pozwanej U. B. całkowicie przegrywa w konfrontacji z faktami wynikającymi z dokumentów złożonych do akt sprawy. To dokumenty złożone w poczet materiału dowodowego, zarówno na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji, jak również złożone wraz z odpowiedzią na apelację, jasno wskazują, że pozwani nawet jeśli w jakimkolwiek stopniu realizowali płatności na pokrycie zaległości względem powódki, w tym opłat za media, to nie zmienia faktu, że w dalszym ciągu istnieje po ich stronie wymagalne zobowiązanie na poziomie 5.892,57 zł, na które składają się zarówno nieuiszczone opłaty za media, odsetki od tego zobowiązania, jak również koszty obsługi prawnej i koszty komornicze. Wiarygodność wskazanych dokumentów nie budzi wątpliwości, natomiast zeznania U. B., które stoją w sprzeczności z treścią materiału dokumentarnego, nie mogły być w tych warunkach uznane za wiarygodne. Dlatego oceniono, że apelacja w tym zakresie miała charakter jedynie polemiczny z prawidłowym stanowiskiem sądu pierwszej instancji, zatem nie mogła skutecznie go podważyć.

Przechodząc z kolei do materialnoprawnej oceny żądania sąd odwoławczy zważył, iż w niniejszym postępowaniu powodowa Gmina domagała się nakazania pozwanym wydania lokalu mieszkalnego położonego przy (...) w I. twierdząc, że pozwani są w posiadaniu przedmiotu jej własności, nie mając aktualnie ku temu tytułu prawnego.

W świetle tak zakreślonej podstawy faktycznej powództwa trafnie sąd rejonowy ocenił, iż znajduje swą podstawę prawną w art. 222 § 1 k.c. w myśl którego, właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Niewątpliwie powódka wykazała, że jest właścicielem przedmiotowego lokalu mieszkalnego, a pozwanym nie przysługuje tytuł prawny do lokalu, gdyż pismem z dnia 21 października 2022 roku Gmina I. wypowiedziała umowę najmu z 14 lutego 2014 roku. Pomimo wypowiedzenia, w lokalu przy ulicy (...) w I. mieszka nadal U. B. z czworgiem dzieci: pełnoletnimi F. O. (2) i F. O. (1) oraz małoletnimi I. B. i B. B.. Z dokumentów złożonych w poczet materiału dowodowego wynika, że aktualnie wymagalne zadłużenie pozwanych na rzecz powódki wynosi 5.892,57 zł.

Uwzględniając całokształt okoliczności faktycznych sprawy wynikający ze wszystkich dowodów przeprowadzonych w toku postępowania, sąd odwoławczy nie miał wątpliwości, że pozwani na skutek wypowiedzenia umowy najmu, utracili prawo wynikające ze stosunku najmu przedmiotowego lokalu, co uzasadniało nakazanie wydania powódce przedmiotu jej własności zgodnie z art. 222 § 1 k.c. Ponad wszelką wątpliwość sąd rejonowy nie uchybił powołanej normie prawa materialnego.

Należało w tym miejscu odnieść się do twierdzeń apelujących, iż wyrok sądu rejonowego w zakresie objętym punktem 1. nakazującym opróżnienie lokalu mieszkalnego narusza art. 5 k.c., jako że U. B. znajduje się w nader trudnej sytuacji życiowej, finansowej oraz zdrowotnej, nadto pozwana realizuje płatności na rzecz powódki. Rozstrzygając o zasadności powództwa windykacyjnego w kontekście zasad współżycia społecznego sąd odwoławczy miał na uwadze trudną sytuację pozwanej, a w szczególności, iż pozwana U. B. (wcześniej O.) jest trwale i całkowicie niezdolna do pracy. Przeszła 2 operacje kręgosłupa. Pobiera rentę socjalną, której wysokość wynosi aktualnie 1 600 zł netto. W 2019 roku pozwana korzystała z pomocy Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w I., świadczonej w formie poradnictwa rodzinnego, interwencji kryzysowej oraz wsparcia psychologicznego. 21 lutego 2023 przyznano jej dodatek osłonowy w kwocie 607,75 zł za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2024. 4 października 2023 natomiast przyznano jej: zasiłek rodzinny na córkę I. B. w kwocie 124 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2023 do 31 października 2024; zasiłek rodzinny na syna B. B. w kwocie 124 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2023 do 31 października 2024; zasiłek rodzinny na syna F. O. (1) w kwocie 124 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2023 do 31 lipca 2024, oraz w kwocie 135 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia do 31 października 2024; dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez wyżej wymienione dzieci, w kwocie po 100 zł jednorazowo na każde z dzieci (wrzesień 2024) oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, przyznany na syna B. B. w kwocie 95 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2023 do 31 października 2024. Materiał dowodowy nie wskazuje, aby sytuacja pozwanej w późniejszym okresie uległa jakiejkolwiek poprawie. Powyższe ustalenia jednak nie dały podstaw do oceny, iż powództwo wywiedzione w niniejszej sprawie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i powinno zostać oddalone.

Stosownie do art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Przepis art. 5 k.c. reguluje problematykę nadużycia prawa w znaczeniu podmiotowym. Istotą tego zjawiska jest to, iż określone zachowanie mieści się, formalnie rzecz ujmując, w granicach przysługującego prawa, w rzeczywistości jednak narusza ono porządek prawny i sformułowane w nim w sposób obiektywny zasady postępowania. Zachowanie uprawnionego, formalnie pozostając w granicach wytyczonych przez przepis ustawy, staje się zatem - z uwagi na regulację o bardziej ogólnym charakterze - jedynie pozorem działania zgodnego z prawem (por. W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 34, 2025).

Sąd okręgowy w pełni aprobuje funkcjonujący w doktrynie pogląd, iż zasady współżycia społecznego działając na rzecz osób zajmujących bez tytułu prawnego znajdujący się na nieruchomości budynek nie uzasadniają także w okolicznościach przemawiających za zapewnieniem tym osobom jak najdalej idącej ochrony trwałego pozbawienia właściciela uprawnienia do wyłącznego korzystania z budynku (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 27 maja 1999 r., II CKN 337/98). Orzecznictwo Sądu Najwyższego konsekwentnie wskazuje, że zasady współżycia społecznego mogą być w ramach roszczenia windykacyjnego przyczyną oddalenia powództwa jedynie w wyjątkowych sytuacjach.

W ocenie sądu odwoławczego, w realiach niniejszej sprawy nie zachodzą takie szczególne i wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie art. 5 k.c. w sposób prowadzący do całkowitego pozbawienia właściciela możliwości realizacji przysługującego mu roszczenia windykacyjnego. Podkreślić należy, że przepis ten nie może być stosowany w sposób prowadzący do trwałego ograniczenia uprawnień właścicielskich gminy, zwłaszcza gdy właściciel działa w ramach ustawowych kompetencji związanych z gospodarowaniem mieszkaniowym zasobem komunalnym.

Sąd okręgowy ma pełną świadomość trudnej sytuacji życiowej pozwanej U. B. oraz jej dzieci, w tym jej trwałej niezdolności do pracy, ograniczonych dochodów oraz konieczności sprawowania opieki nad małoletnimi. Okoliczności te zostały wnikliwie przeanalizowane. Nie mogą one jednak prowadzić do wniosku, że powódka – Gmina I. – nadużyła przysługującego jej prawa. W warunkach rozpoznawanej sprawy to właśnie wydanie rozstrzygnięcia o uprawnieniu pozwanych do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, zgodnie z art. 14 ust. 1 u.o.p.l., stanowi adekwatną i przewidzianą przez ustawodawcę formę ochrony osób znajdujących się w trudnej sytuacji mieszkaniowej. Wskazać należy, że sąd rejonowy – mając na uwadze sytuację rodzinną i materialną pozwanych – orzekł o przysługującym im uprawnieniu do lokalu socjalnego (pkt 3 wyroku), a nadto nakazał wstrzymanie wykonania eksmisji do czasu złożenia pozwanym przez Gminę I. oferty zawarcia umowy najmu takiego lokalu (pkt 4 wyroku). Rozstrzygnięcie to w pełni realizuje konstytucyjną zasadę ochrony praw lokatorów oraz zapewnia pozwanym realną możliwość zachowania ciągłości zamieszkiwania, przy jednoczesnym poszanowaniu prawa własności powódki. W tym kontekście podkreślić należy, że ustawodawca przewidział mechanizm równoważący interesy właściciela i lokatora, polegający na tym, że eksmisja osób spełniających kryteria do otrzymania lokalu socjalnego nie może zostać wykonana, dopóki gmina nie zapewni im lokalu odpowiadającego minimalnym standardom określonym w ustawie. Mechanizm ten został w niniejszej sprawie w pełni zastosowany, co wyklucza możliwość uznania, że wykonanie roszczenia windykacyjnego prowadziłoby do naruszenia zasad współżycia społecznego.

W świetle powyższego sąd odwoławczy uznał, że powódka wykonuje swoje prawo w sposób zgodny z jego społeczno‑gospodarczym przeznaczeniem, a żądanie wydania lokalu nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego. Orzeczenie o uprawnieniu do lokalu socjalnego oraz wstrzymanie wykonania eksmisji do czasu przedstawienia oferty najmu stanowią wystarczającą i adekwatną ochronę interesów pozwanych, eliminując ryzyko naruszenia zasad współżycia społecznego.

Mając powyższe na uwadze, sąd okręgowy nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów apelacji w zakresie, w jakim odnosiły się do rozstrzygnięcia w przedmiocie roszczenia windykacyjnego i na podstawie art. 385 k.p.c. apelację zaskarżającą punkt 1 wyroku sądu rejonowego oddalił jako bezzasadną (pkt II wyroku sądu okręgowego).

Sąd odwoławczy ocenił jednak, że wyrok sądu rejonowego, w zakresie punktu 5., w jakim obciąża pozwanych U. B. i F. O. (3) kosztami postępowania powódki za pierwszą instancję, nie uwzględnia szczególnie trudnej sytuacji pozwanych i niezasadnie nakłada na pozwanych ciężar ponoszenia kosztów procesu w sytuacji, w której aktualizują się przesłanki z art. 102 k.p.c., który to przepis stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Powołany przepis, jako wyraz zasady słuszności, pozwala sądowi – w sytuacjach wyjątkowych – na odstąpienie od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy i nieobciążanie strony przegrywającej kosztami postępowania.

Sąd odwoławczy miał na uwadze, że pozwana U. B. znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i finansowej. Jest osobą trwale niezdolną do pracy, utrzymującą się z renty socjalnej oraz świadczeń rodzinnych i dodatków o charakterze socjalnym, które nie zapewniają jej i jej dzieciom stabilności ekonomicznej. Pozwany F. O. (3), choć pełnoletni, nadal pozostaje w gospodarstwie domowym matki, a jego sytuacja zawodowa i dochodowa nie została wykazana jako stabilna. Dodatkowo, pozwani – mimo wypowiedzenia umowy najmu – niezwłocznie nie opuścili lokalu, co jednak nie wynikało z ich złej woli, lecz z braku alternatywy mieszkaniowej.

W tym kontekście, obciążenie pozwanych kosztami procesu za pierwszą instancję byłoby nadmiernie dolegliwe i sprzeczne z zasadą słuszności. Sąd okręgowy wyraża pogląd, że art. 102 k.p.c. ma zastosowanie także w przypadkach, gdy obciążenie kosztami mogłoby prowadzić do pogłębienia trudnej sytuacji życiowej strony przegrywającej, zwłaszcza gdy ta strona działała w przekonaniu o słuszności swoich racji i nie wykazywała rażącego niedbalstwa w toku postępowania. Sąd miał na względzie także i to, że tylko w procesie przed sądem dochodzi do ustalenia praw do lokalu socjalnego, pozwani nie mieli zatem wcześniej możliwości przeprowadzki do takiego właśnie lokalu celem wydania lokalu powódce.

Mając powyższe na uwadze, sąd okręgowy – na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 102 k.p.c. – zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 5., nie obciążając pozwanych U. B. i F. O. (3) kosztami procesu za pierwszą instancję.

Odmiennie jednak sąd odwoławczy ocenił sytuację procesową pozwanych rozstrzygając o kosztach procesu na etapie postępowania przed sądem drugiej instancji. Wprawdzie ustawodawca nie wyłączył zastosowania art. 102 k.p.c. w postępowaniach apelacyjnym albo zażaleniowym, jednak w orzecznictwie przyjmuje się, że przekonanie o zasadności stanowiska zajmowanego w procesie, które może stanowić o takim „wypadku” doznaje znacznego osłabienia w postępowaniach odwoławczych (por. post. SN z 15.6.2011 r., V CZ 24/11, Legalis; post. SN z 30.3.2012 r., III CZ 13/12, Legalis). Dlatego decyzja o wniesieniu środka odwoławczego powinna zostać poprzedzona analizą przyczyn oddalenia powództwa (wniosku) i oceną ryzyka przegrania sprawy w postępowaniu apelacyjnym (zażaleniowym), także w odniesieniu do ponoszenia kosztów tego postępowania. Nie można wykluczyć, że istotnie - na skutek argumentacji wskazanej przez sąd I instancji w uzasadnieniu orzeczenia - przeświadczenie strony o słuszności jej racji utraci swoją racjonalną podstawę (zob. post. SN z 17.4.2013 r., V CZ 107/12, Legalis). W takim przypadku wniesienie oczywiście bezzasadnych środków zaskarżenia, wynikające z zaniechania wyciągnięcia przez skarżącego właściwych wniosków z ustaleń sądu I instancji, wyłącza zastosowanie art. 102 KPC (por. wyr. SN z 15.7.2004 r., V CK 648/03, Legalis). Powyższy pogląd znajduje zastosowanie na gruncie rozpoznawanej sprawy. Apelujący powinni byli poprzedzić wniesienie środka odwoławczego właściwą analizą słusznych przyczyn uwzględnienia powództwa i oceną ryzyka przegrania sprawy w postępowaniu apelacyjnym. Pozwani po zapoznaniu się z uzasadnieniem wyroku sądu pierwszej instancji powinni byli zmienić swoje przekonanie o zasadności zajmowanego stanowiska, a kwestionując niekorzystny punkt 1. zaskarżonego wyroku, musieli uwzględnić konieczność ponoszenia związanych z tym konsekwencji procesowych, w tym także obowiązek zwrotu stronie przeciwnej kosztów niezasadnie wszczętego postępowania apelacyjnego w tym zakresie.

Co więcej, podkreślić należy, że na zasady współżycia społecznego może powoływać się też tylko ten, kto swego prawa nie nadużywa (reguła czystych rąk). Pozwani podnosząc w apelacji, iż spełniają świadczenia na rzecz powódki i nie odnotowują zaległości w stosunku do powódki, mijali się z prawdą, gdyż w świetle złożonych wraz z odpowiedzią na apelację dokumentów, aktualnie zaległość na rzecz powódki wynosi 5.892,57 zł. Taka postawa pozwanych nie uzasadnia zastosowania przywileju z art. 102 k.p.c. przy rozstrzygnięciu o kosztach postępowania apelacyjnego.

W świetle powyższego należało uznać, że na etapie postępowania apelacyjnego znajduje zastosowanie zasada odpowiedzialności za wynik sprawy, wynikająca z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. Pozwani finalnie nie uzyskali poszukiwanej przezeń ochrony prawnej, toteż uznano stronę powodową za wygrywającą postępowanie apelacyjne, której pozwani winni zwrócić poniesione koszty instancji odwoławczej. Na koszty te składało się wyłącznie wynagrodzenie jej pełnomocnika w osobie radcy prawnego, które z uwagi na przedmiot postępowania ustalono na kwotę 240 zł na podstawie § 7 pkt 1 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 tj.).

O wynagrodzeniu za nieopłaconą pomoc prawną, jakiej adw. U. D. udzielił pozwanym U. B., F. O. (1), I. B. oraz B. B. z urzędu w postępowaniu apelacyjnym, sąd okręgowy orzekł w punkcie IV ustalając jej wysokość na kwotę 240 zł na podstawie art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze oraz § 13 pkt 1 w zw. z § 16 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia opłata została podwyższona o kwotę podatku od towarów i usług.

sędzia Monika Rabiega

Zarządzenia:

1. 1.

(...)

2. (...)

3. (...)