Sąd uchylił wyrok oddalający pozew potrąconego pieszego z upośledzeniem

Powód S. P., zastępowany przez opiekuna prawnego A. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, pozwem z dnia 8 kwietnia 2020 roku wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego (...) w W. kwoty 20.000,- złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 4 lipca 2019 roku do dnia zapłaty oraz kwoty 2.310,- złotych tytułem odszkodowania za koszty opieki wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia doręczenia pozwanej odpisu pozwu do dnia zapłaty, a także zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu powód wskazał, iż w dniu (...) roku w miejscowości M. około godziny 19.10 doszło do wypadku drogowego, w wyniku którego kierująca samochodem marki R. (...) potrąciła prowadzącego taczkę pieszego S. P.. W wyniku zdarzenia powód doznał obrażeń ciała w postaci złamania kłykcia przyśrodkowego kości piszczelowej prawej nogi, otarcia naskórka rąk i nóg, ogólnych potłuczeń ciała. Powód wskazał, iż pojazd R. (...) był ubezpieczony w zakresie polisy OC w pozwanym (...). Pozwany odmówił wypłaty odszkodowania powołując się na brak odpowiedzialności kierującej R. (...) /pozew k. 3-12/.

W odpowiedzi na pozew z dnia 27 maja 2020 roku pozwany wnosił o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany kwestionował roszczenie powoda zarówno co do zasady jak i wysokości.

W pierwszej kolejności pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia, wskazując, iż powód o zaistniałym zdarzeniu oraz ewentualnym sprawcy dowiedział się w dniu szkody, to jest (...) roku. Zatem pozwany wskazywał, iż 3-letni termin przedawnienia określony w art. 442

(

1) k.c. upłynął z dniem (...) roku. Ponadto pozwany wskazywał, iż w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez KPP O. pod sygn.. (...) nie stwierdzono, by kierująca pojazdem marki R. (...) naruszyła przepisy prawa karnego bądź wykroczeń, w tym reguł ostrożności, a przyczynę zaistniałego zdarzenia stanowiło wyłącznie zachowanie powoda /odpowiedź na pozew k. 53-56/.

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2021 roku Sąd Rejonowy w Opocznie po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z powództwa S. P. reprezentowanego przez opiekuna prawnego A. B.

przeciwko (...)w W.

o odszkodowanie

1. oddalił powództwo;

2. zasądził od powoda S. P. na rzecz pozwanego(...)w W. kwotę 4.588,70 (cztery tysiące pięćset osiemdziesiąt osiem 70/100) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

Podstawą rozstrzygnięcia były przytoczone poniżej ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego.

W dniu (...) roku około godziny 19.10 T. K. (1) poruszała się samochodem marki R. (...) o nr rej. (...), stanowiącym jej własność. Kierująca jechała z miejscowości O. do miejscowości Ż.. W miejscowości M. skręciła w drogę prowadzącą do Ż.. Na prostym odcinku drogi zobaczyła poruszającego się w jej kierunku pieszego pchającego przed sobą taczkę. Chcąc uniknąć zderzenia odbiła lekko w lewo, na przeciwny pas ruchu. Jednak mimo wykonania manewru obronnego nie udało się uniknąć zderzenia z pieszym. Prawym przednim narożnikiem pojazdu T. K. (1) uderzyła w taczkę, w wyniku czego pieszy wraz z taczką wpadł do rowu.

Na miejsce zdarzenia została wezwana karetka pogotowia oraz policja. Bezpośrednio po zdarzeniu powód został przetransportowany do Szpitala (...) w O., gdzie był hospitalizowany od (...) 2014 roku na Oddziale (...). Wskutek zdarzenia drogowego doznał obrażeń ciała w postaci złamania kłykcia przyśrodkowego kości piszczelowej prawej z przemieszczeniem odłamów kostnych. Pacjent nie wyraził zgody na leczenie operacyjne. Wobec upośledzenia umysłowego S. P. oświadczenie o braku zgody na zabiegi podpisała jego matka M. P., będąca wówczas faktycznym opiekunem powoda.

Zdarzenie miało miejsce na drodze powiatowej nr (...). W miejscu zdarzenia jezdnia była o nawierzchni asfaltowej, suchej, bez zanieczyszczeń mogących mieć wpływ na przebieg zdarzenia. W czasie wypadku panowała pora nocna. Droga w miejscu zdarzenia nie była oświetlona latarniami ulicznymi. Temperatura otoczenia wynosiła ok. 10

oC.

Postanowieniem z dnia 26 listopada 2014 roku umorzono dochodzenie w sprawie wypadku drogowego, w wyniku którego obrażeń ciała doznał S. P., z uwagi na fakt, iż wyłączną przyczyną zaistniałego zdarzenia było nieprawidłowe zachowanie S. P.. Z materiałów dochodzenia wyłączono część materiałów do odrębnego prowadzenia postępowania dotyczącego wykroczenia popełnionego przez S. P.. Z uwagi na stan zdrowia psychicznego powoda, nie skierowano wniosku o ukaranie i poprzestano na pouczeniu.

Powód S. P. od urodzenia cierpi na upośledzenie umysłowe znacznego stopnia. Nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2017 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w sprawie sygn.. akt I Ns 136/17 orzekł o całkowitym ubezwłasnowolnieniu S. P., urodz. (...), s. T. i M. w powodu niedorozwoju umysłowego. Postanowieniem z dnia 21 marca 2018 roku Sąd Rejonowy w Opocznie w sprawie sygn.. akt III RNs 12/18 ustanowił opiekę prawną dla ubezwłasnowolnionego całkowicie S. P., a obowiązki opiekuna prawnego powierzył A. B..

W dniu 19 czerwca 2019 roku opiekun prawny powoda zgłosił szkodę w pozwanym (...). Decyzją z dnia 3 lipca 2019 roku pozwany odmówił wypłaty odszkodowania, podnosząc, iż wyłączną winę za zaistniałe zdarzenie ponosi S. P..

Opiniujący w niniejszej sprawie biegły sądowy z zakresu techniki samochodowej i ruchu drogowego A. S. ocenił, iż kierująca samochodem marki R. (...) nie naruszyła żadnych zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Wskazał , iż to pieszy poruszając się po drodze bez obowiązujących elementów odblaskowych naruszył zasady zawarte w art. 11 ust. 1 i 2 oraz 4a Ustawy Prawo o ruchu drogowym, czym przyczynił się do zaistnienia przedmiotowego zdarzenia. Tożsame wnioski wysnuł biegły sądowy Z. B. w opinii sporządzonej na potrzeby postepowania przygotowawczego (...).

Sąd dokonał powyższych ustaleń faktycznych na podstawie okoliczności bezspornych, dokumentów urzędowych i prywatnych, a także zgromadzonych w aktach głównie postępowania przygotowawczego (...). Ich autentyczność nie budzi zastrzeżeń Sądu, żadne ze stron również nie kwestionowała ich wiarygodności.

Opinia biegłego A. S. została wykonana w sposób fachowy, rzetelny oraz pełny, uwzględniała okoliczności mające istotne znacznie dla prawidłowego jej opracowania. Biegły w sposób pełny i logiczny wyjaśnia za pomocą stosownych obliczeń swoje wnioski końcowe. Nie może umknąć uwadze Sądu, iż wnioski sformułowane przez biegłego są tożsame z wnioskami innego biegłego Z. B., który sporządzał opinię w postępowaniu (...).

Sąd pominął dowód z opinii (...) Instytutu (...) w W. (tylko biegli z tego instytutu dysponowali programami komputerowymi, na podstawie których sporządzenia opinii żądał powód) mając na względzie treść art. 130

4 § 5 k.p.c. gdyż powód nie uiścił zaliczki na poczet opinii.

Mając takie ustalenia Sąd zważył, iż powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.

Poza sporem pozostawał fakt, iż pozwany (...) w W. zawarł z posiadaczem samochodu osobowego marki R. (...) o nr rej. (...) umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Bezsporne jest także, że umowa powyższa obowiązywała w dniu (...) roku, kiedy doszło do wypadku komunikacyjnego, w którym uczestniczył powód. Bezsporne jest także, że w następstwie tego zdarzenia powód S. P. doznał złamania kłykcia przyśrodkowego kości piszczelowej prawej nogi, a obrażenia te pozostają w adekwatnym związku przyczynowym z potrąceniem przez samochód R. (...), kierowanym przez T. K. (2).

Spór dotyczył natomiast dwóch zarzutów pozwanego. Po pierwsze kwestii przedawnienia roszczenia oraz przyczyn wypadku i oceny zachowania pieszego na drodze, a w szczególności tego, czy zachowanie to stanowiło wyłączną i zawinioną przyczynę wypadku, która stosownie do regulacji zawartej w art. 436 § 1 k.c. w zw. z art. 435 k.c. wyłącza odpowiedzialność posiadacza pojazdu mechanicznego, a w konsekwencji pozwanego zakładu ubezpieczeń.

Powód opiera swoje roszczenie na treści art. 445 k.c. w zw. z art. 436 § 1 k.c. i art. 435 § 1 k.c. Przepisy art. 438 – 443 kc obejmują regulacje ogólnych zagadnień dotyczących czynów niedozwolonych w prawie cywilnym tzw. deliktów. W myśl art. 442

1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt I ACa 663/13, termin przedawnienia, o którym mowa w art. 442

1 k.c., dotyczy wszelkich roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, w tym też roszczeń majątkowych o naprawienie krzywdy niemajątkowej. Do kategorii roszczeń, które ulegają przedawnieniu w trybie art. 442

1 k.c. zalicza się też roszczenia majątkowe o zadośćuczynienie z art. 445 k.c. i art. 448 k.c. (tak tez: Komentarz do Kodeksu Cywilnego, G. Bieniek i in., Ks. III, Zobowiązania Tom I, Wyd. Praw. 1996 r., str. 346). O „dowiedzeniu się o szkodzie” można mówić wtedy, gdy poszkodowany zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody. Inaczej rzecz ujmując, gdy ma „świadomość doznanej szkody”. Z uwagi na to, iż powód cierpi na upośledzenie umysłowe w stopniu znacznym, choroba ta istniała u powoda także w dniu zdarzenia, nie można mówić, że w chwili wypadku był on świadomym doznanej szkody.

W myśl zaś art. 122 § 1 k.c. przedawnienie względem osoby, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od ustanowienia dla niej przedstawiciela ustawowego albo od ustania przyczyny jego ustanowienia. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do biegu przedawnienia przeciwko osobie, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia (§ 3). Jak wynika z akt Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim sygn.. akt I Ns 136/17 upośledzenie umysłowe powoda istnieje od dzieciństwa, jest ono znaczne. Podstawa do ubezwłasnowolnienia powoda istniała także w chwili wypadku, zatem termin przedawnienia roszczeń powoda nie mógł się skończyć niż dwa lata od ustanowienia opiekuna prawnego, to jest od daty 21 marca 2018 roku. A ponieważ bieg terminu przedawnienia roszczeń o świadczenia od ubezpieczyciela przerywa się także przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem (art. 819 § 4 k.c.), zgłoszenie szkody w dniu 19 czerwca 2019 roku przez opiekuna prawnego powoda przerwało bieg przedawnienia, którego bieg liczy się na nowo po zakończeniu postępowania likwidacyjnego.

Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd uznał, iż zarzut przedawnienia zgłoszony przez pozwanego jest chybiony.

W ocenie Sądu, zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy w postaci dowodów z dokumentów oraz opinii biegłego z zakresu techniki samochodowej i rekonstrukcji wypadków drogowych, stwarzał wystarczającą podstawę do ustalenia, że wyłączną przyczyną wypadku z dnia (...) r. było nieprawidłowe zachowanie pieszego S. P.. Podstawowe znaczenie dla ustalenia możliwego przebiegu zdarzenia oraz jego przyczyn miał w niniejszej sprawie dowód z pisemnej i ustnej opinii biegłego z zakresu techniki samochodowej i rekonstrukcji wypadków drogowych A. S., która w ocenie Sądu jest w pełni przekonywująca. Z opinii tej wynika, że bezpośrednią i jedyną przyczyną wypadku było nieprawidłowe zachowanie S. P., który poruszał się po jezdni, co prawda prawidłowo przy jej lewej krawędzi, jednak było to w godzinach wieczornych, po zmierzchu, ubrany był w odzież w ciemnym kolorze, który nie kontrastował z otoczeniem i nie posiadał elementów odblaskowych.

W myśl art. 11 Ustawy z dnia 9 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 poz. 450 t.jedn.) Pieszy jest obowiązany korzystać z chodnika lub drogi dla pieszych, a w razie ich braku - z pobocza. Jeżeli nie ma pobocza lub czasowo nie można z niego korzystać, pieszy może korzystać z jezdni, pod warunkiem zajmowania miejsca jak najbliżej jej krawędzi i ustępowania miejsca nadjeżdżającemu pojazdowi. Pieszy idący po poboczu lub jezdni jest obowiązany iść lewą stroną drogi. Pieszy poruszający się po drodze po zmierzchu poza obszarem zabudowanym jest obowiązany używać elementów odblaskowych w sposób widoczny dla innych uczestników ruchu, chyba że porusza się po drodze przeznaczonej wyłącznie dla pieszych lub po chodniku. Na drodze, na której doszło do wypadku nie było chodnika, zatem powód mógł poruszać się po jezdni. Poruszał się prawidłowo przy jej lewej krawędzi. Jednak nie posiadał elementów odblaskowych, mimo że było po zmierzchu a kolor jego odzieży był zbliżony do otoczenia, co dodatkowo utrudniało jego wcześniejsze dostrzeżenie przez kierującą R. (...). Nadto widząc nadjeżdżający pojazd, powód nie ustąpił mu miejsca.

Kierująca samochodem R. (...) reagując na zagrożenie w chwili powstania możliwości rozpoznania przeszkody na drodze (tj. pieszego z taczką), nie miała już możliwości uniknięcia wypadku. Przedmioty stają się dostrzegalne dla oka ludzkiego dopiero wtedy gdy znajdą się w zasięgu opadającego strumienia światła, który oświetli je na wysokość min. 0,25 m od poziomu jezdni. Kierująca R. (...) jechała z włączonymi światłami mijania (nie zostało wykazane by było inaczej), które prawidłowo oświetlałyby drogę na odległość 40 metrów, to mogłaby dostrzec pieszego z odległości 23 metrów. W miejscu zdarzenia dozwolona prędkość wynosi 90 km/h. Gdyby kierująca R. (...) jechała wówczas z dozwoloną prędkością 90 km/h, niezbędna byłaby długość 75 metrów do zatrzymania pojazdu, do ominięcia zaś pieszego przy takiej prędkości potrzebowałaby 59 metrów. Ponieważ wypadek miała miejsce 6 metrów od zakończenia terenu zabudowanego, gdzie prędkość maksymalna wynosi 50 km/h biegły wyliczył, że przy takiej prędkości do zatrzymania pojazdu kierująca potrzebowałalby30 metrów, zaś do ominięcia pieszego niezbędne byłyby 32 metry drogi. Z uwagi na to iż kierująca mogła rozpoznać pieszego na drodze dopiero gdy ten znajdował się 23 metry przed pojazdem, a reagując na zagrożenie w chwili powstania możliwości rozpoznania przeszkody na drodze kierowca nie miał już możliwości uniknięcia wypadku. Teza powoda jakoby kierująca została oślepiona przez światłą pojazdu jadącego z naprzeciwka nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Sama kierująca nie podnosiła takiej okoliczności w toku postepowania (...). T. K. (1) wskazywała, że z naprzeciwka jechał samochód, ale „w jego światłach nic nie widziała”, a dalej zeznając mówi, że „w swoich światłach, które padały na drogę również nie widziałam żadnych poruszających się przedmiotów”. Wypowiedź ta nie wskazuje, by samochód jadący z naprzeciwka ją oślepił, a jedynie, że ani w strumieniu własnych świateł, ani świateł samochodu poruszającego się przeciwnym pasem ruchu nie widziała pieszego.

Z przyjętej powszechnie zasady ograniczonego zaufania kierowcy w stosunku do innych uczestników ruchu drogowego nie można wyprowadzić wniosku, że kierowca pojazdu poruszanego za pomocą sił przyrody, jadąc w terenie niezabudowanym w porze nocnej, musiał się liczyć z możliwością pojawienia się na drodze przeszkody nie oświetlonej, a w konsekwencji tego prowadzić pojazd z taką szybkością, aby mógł on zatrzymać pojazd w każdej chwili przed taką przeszkodą. Prowadziłoby to do całkowitego paraliżu ruchu drogowego w porze nocnej.

Dowody zebrane w niniejszej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości dowodzą, że do wypadku doszło na odcinku drogi nieoświetlonym latarniami ulicznymi a pieszy S. P. nie miał przy sobie żadnych elementów świecących czy odblaskowych, które pozwoliłyby na jego dostrzeżenie z większej odległości. Białe worki, które powód wiózł na taczce, nie stanowiły elementu odblaskowego. Nadto nie wykazano, by wystawały one ponad głębokość taczki i w związku z tym były bardziej widoczny niż sam powód.

Wobec powyższego - zdaniem Sądu - biegły prawidłowo przyjął w opinii, że dla ustalenia możliwości rozpoznania pieszego w warunkach oświetlenia terenu miarodajne będą dane dotyczące zakresu widoczności jezdni w światłach mijania. Analiza tych danych doprowadziła do konkluzji, że rozpoznanie pieszego przez kierującą samochodem R. (...) mogło nastąpić w odległości ok. 23 m, która to odległość - jak wcześniej wskazano - nie dawała kierującej możliwości podjęcia jakichkolwiek manewrów obronnych przed zderzeniem z pieszym i uniknięcia potrącenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, iż zachowanie pieszego było wyłączną przyczyną zaistniałego zdarzenia, a kierującej pojazdem R. (...) nie można przypisać winy. Zgodnie z treścią art. 822 § 1 k.c. prze umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony. Skoro ubezpieczona u pozwanego zachowała wszelkie środki ostrożności, nie naruszyła zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym i nie można przypisać jej winy za zaistniałe zdarzenie, Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do wyrażonej w art. 98 § 1 k.p.c. zasady odpowiedzialności za wynik procesu, w myśl której strona przegrywająca proces obowiązana jest zwrócić stronie wygrywającej poniesione przez nią koszty procesu niezbędne do celowego dochodzenia swych praw lub celowej obrony. Ponieważ strona powodowa przegrała proces, winna zwrócić pozwanemu poniesionego przez niego koszty, na które złożyły się: opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17,- złotych, wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 3.600,- zł (§ 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych) oraz poniesione przez pozwanego koszty opinii biegłego sądowego w wysokości 971,70 zł.

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiódł powód zaskarżając wyrok w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

l. obrazę przepisów prawa procesowego mającą istotny wpływ na treść wydanego w sprawie orzeczenia kończącego postępowania, a to:

- art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego dokonaną z naruszeniem zasad logiki i doświadczenia życiowego, w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na:

• błędnym przyjęciu, iż główną przyczyną przedmiotowego wypadku było nieprawidłowe zachowanie pieszego S. P., w sytuacji gdy poszkodowany nie był w stanie świadomie i swobodnie kierować swym postępowaniem z uwagi na występującego u niego mózgowe porażenie dziecięce;

• błędnym ustaleniu, że kierująca pojazdem marki R. (...) o nr rej. (...) T. K. (1) nie ponosi w żadnym stopniu winy za przedmiotowy wypadek, podczas gdy z materiału dowodowego, zasad techniki i taktyki jazdy wynika, źe w warunkach panujących w chwili zdarzenia, kierująca pojazdem winna była zaobserwować pionową przeszkodę w postaci poszkodowanego, gdyby należycie obserwowała przedpole jazdy;

• bezzasadnym przyjęciu, że kierująca pojazdem marki R. (...) o nr rej. (...) nie miała możliwości uniknięcia przedmiotowego wypadku, podczas gdy przy należytej obserwacji przedpola jazdy kierująca pojazdem powinna dostrzec pieszego i podjąć skuteczny manewr ominięcia przeszkody;

• bezzasadnym przyjęciu, że kierująca pojazdem nie mogła się spodziewać pojawienia pieszego na jezdni, podczas gdy do przedmiotowego zdarzenia doszło tuż za terenem zabudowanym tj. w odległości 6 metrów, w miejscu gdzie nie ma chodnika ani pobocza, po którym mogliby się poruszać piesi;

• zdeprecjonowaniu okoliczności, że kierująca pojazdem marki R. (...) o nr rej. (...) nie poruszała się z prędkością bezpieczną w miejscu zdarzenia, umożliwiającą jej podjęcie skutecznych manewrów obronnych w przypadku pojawienia się przeszkody na jezdni;

• zdeprecjonowanie okoliczności, iż poszkodowany poruszał się po prawidłowej stronie jezdni, wobec czego jego postępowanie było prawidłowe;

• bezzasadnym przyjęciu, że jedyną przyczyną wypadku było nieprawidłowe zachowanie S. P., który poruszał się w godzinach wieczornych, ubrany w odzież o ciemnym kolorze, podczas gdy pieszy poruszał się prawidłową stroną jezdni tj. przy jej lewej krawędzi, gdyż w miejscu zdarzenia nie było chodnika ani pobocza oraz pchał przed sobą taczkę z białymi workami, które stanowiły element kontrastowy, a nadto powodowie nie można przypisać wyłącznej winy za spowodowanie wypadku, ze względu na upośledzenie stanowiące podstawę do ubezwłasnowolnienia powoda;

• bezzasadnym przyjęciu, że pieszy był niewidoczny dla kierującej pojazdem i nie ' posiadał żadnych elementów kontrastujących' z otoczeniem, podczas gdy

S. P. pchał przed sobą taczkę na której znajdowały się białe worki, zatem kierująca pojazdem przy należytej obserwacji przedpola jazdy miała możliwość wcześniejszego dostrzeżenia pieszego;

- art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. przez błędne i nielogiczne ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności dotyczących mechanizmu przebiegu zdarzenia szkodzącego, w oparciu o opinię biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych mgr inż. A. S., podczas gdy opinia ta została sporządzona po pobieżnej analizie zgromadzonych dokumentów, w sposób sprzeczny z metodologią sporządzania opinii w sprawach sądowych oraz w sprzeczności z aktualną wiedzą, w oparciu o przestarzałe, niedające wiarygodnych

wyników metody badania i analizy wypadków drogowych, z zaniechaniem przeprowadzenia rekonstrukcji wypadku metodami dynamicznymi przy użyciu programu PC Crash wersja 11.1 lub Cyborg Idea TITAN wersja 1.0;

- art. 286 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 20512 § 2 k.p.c. i 235 § 1 pkt. 2 k.p.c. oraz art. 2352 § 2 poprzez bezzasadne pominięcie wniosku dowodowego powoda o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu techniki samochodowej, ruchu drogowego i rekonstrukcji wypadków drogowych albo opinii (...) Instytutu (...) w W. oraz niewskazanie w postanowieniu podstawy prawnej ww. rozstrzygnięcia, w sytuacji, gdy wniosek ten zmierzał do ustalenia istotnych w sprawie okoliczności, tj. przebiegu zdarzenia z dnia (...) r., a tym samym wskazania naruszonych obowiązków i zaniedbań w technice i taktyce jazdy przez kierującą pojazdem marki R. (...) o nr rej. (...);

- art. 205

12 § 2 k.p.c., art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c., w zw. z art. 2352 § 2 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych z zakresu ortopedii, chirurgii - traumatologii, rehabilitacji i psychiatrii na okoliczności wskazane w pkt. 8 pozwu oraz nie wydanie w tym zakresie stosownego postanowienia o pominięciu ww. wniosków dowodowych, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia;

- art. 322 k.p.c. przez nierozważenie wszystkich okoliczności sprawy, to jest pominięcie w ustaleniu winy poszkodowanego jego niepełnosprawności objawiającej się pod postacią upośledzenia umysłowego w stopniu znacznym, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania go za winnego spowodowania wypadku i oddalenia powództwa oraz obciążenie go kosztami postępowania;

- art. 316 § 1 k.p.c. i art. 3271 pkt 1 k.p.c. poprzez nierozważenie wszystkich okoliczności mających znaczenie dla sprawy m.in. pominięcie faktu niepełnosprawności powoda, poruszania się przez powoda po prawidłowej stronie jezdni, błędów w taktyce i technice jazdy popełnionych przez kierującą pojazdem marki R. (...) o nr rej. (...), co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, że wyłączną odpowiedzialność za przedmiotowe zdarzenie ponosi S. P. i oddalenia powództwa oraz obciążenie go kosztami postępowania;

- art. 102 k.p.c.-poprzez jego niezastosowanie i obciążenie powoda obowiązkiem zwrotu na rzecz pozwanego kosztów procesu, podczas gdy z oświadczenia powoda o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania wynika, że powód nie jest w stanie ponieść kosztów przedmiotowego postępowania, w tym kosztów procesu poniesionych przez stronę przeciwną, a okoliczności te były Sądowi I instancji znane;

- art. 444 § 1 k.c., 445 § 1 k.c. w zw. z 436 k.c. § 1 w zw. z art. 435 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że pozwany nie ponosi odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za zdarzenie z dnia (...) r., ze względu na zaistnienie okoliczności egzoneracyjnej tj. wyłącznej winy powoda, podczas gdy poszkodowanemu ze względu na upośledzenie stanowiące podstawę do ubezwłasnowolnienia, nie można przypisać winy za przedmiotowe zdarzenie w żadnym stopniu, a także analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala na przyjęcie, że kierująca pojazdem marki R. (...) o nr rej. (...) naruszyła zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, popełniła błędy w taktyce i technice jazdy, wskutek czego doprowadziła do powstania u S. P. rozległych obrażeń ciała, a w konsekwencji zasadne jest przyznanie na rzecz powoda żądanej kwoty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę i odszkodowania;

- art. 822 § 1 k.c. w zw. z art. 805 § 1 k.c. w zw. z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych polegające na bezpodstawnym oddaleniu roszczeń powoda w sytuacji, gdy w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające odpowiedzialność kierującej pojazdem marki R. (...) o nr rej. (...) za przedmiotową szkodę, a sprawcę łączy z pozwanym umowa ubezpieczenia OC obejmująca swoim zakresem skutki wypadku z dnia (...) roku;

Powołując się na powyższe zarzuty skarżący wnosił o zmianę wyroku w zaskarżonym zakresie poprzez:

1. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 20.000 zł (słownie: dwadzieścia tysięcy złotych) tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 4 lipca 2019 r. do dnia zapłaty;

2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 2.310 zł (słownie: dwa tysiące trzysta dziesięć złotych) tytułem odszkodowania za koszty opieki wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia doręczenia stronie przeciwnej odpisu pozwu do dnia zapłaty;

3. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm prawem przepisanych;

4. na podstawie art. 380 k.p.c. wnosił o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia Sądu Rejonowego w Opocznie I Wydziału Cywilnego wydanego na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2021 r. w przedmiocie pominięcia wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z opinii instytutu naukowego - Ł. (...) Instytut (...) w W. i wnoszę o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu techniki, samochodowej, ruchu drogowego i rekonstrukcji wypadków drogowych, posiadającego stosowną wiedzę, doświadczenie i wyposażenie techniczne, tj. odpowiednie oprogramowanie, który zapozna się z aktami postępowania, w tym aktami postępowania karnego o sygn. (...) oraz przeprowadzi rekonstrukcję dynamiczną wypadku z dnia 19 kwietnia 2014 r. w miejscowości M., uwzględniając faktyczną konfigurację przestrzenną zgodnie z wymogami prawa i wskazaniami aktualnej wiedzy, a następnie wyda opinię, na okoliczność ustalenia czy taktyka i technika jazdy kierującej pojazdem marki R. (...) o nr rej. (...) T. K. (1) była prawidłowa, w szczególności:

a) czy kierująca pojazdem należycie obserwowała otoczenie pojazdu i drogi w czasie jazdy?

b) z jakiej odległości kierująca miała możliwość dostrzeżenia pieszego, który pchał przed sobą taczkę wypełnioną białymi workami pszenicy?

c) z jaką maksymalną prędkością mogła się poruszać kierująca pojazdem marki R. (...) o nr rej. (...) w miejscu potrącenia S. P. , mając na uwadze zabezpieczone na miejscu zdarzenia ślady kryminalistyczne oraz obrażenia pieszego?

d) jaka była tzw. prędkość bezpieczna z uwzględnieniem aktualnych warunków panujących na drodze?

e) czy po zmierzchu, będąc oślepioną światłami nadjeżdżającego pojazdu, kierująca pojazdem powinna była zmniejszyć prędkość?

f) czy kierująca podjęła lub mogła podjąć jakikolwiek manewr obronny w celu uniknięcia potrącenia pieszego?

g) czy kierująca podjęła manewr hamowania, a jeżeli tak to czy manewr ten podjęła z opóźnieniem i jaka mogła być tego przyczyna?

h) czy kierująca pojazdem powinna użyć sygnału dźwiękowego widząc pionową przeszkodę?

i) czy kierująca pojazdem mogła zauważyć S. P., gdyby używała świateł drogowych?

j) jakich obrażeń ciała doznałby S. P., przy założeniu, że kierująca pojazdem marki R. (...) o nr rej. (...) poruszałaby się z prędkością bezpieczną, obserwowałaby przedpole jazdy i wykonałaby jakikolwiek manewr obronny w celu uniknięcia potrącenia?

k) czy istniała możliwość uniknięcia wypadku, gdyby:

- kierująca zachowała prędkość bezpieczną i prawidłowo obserwowała przedpole pojazdu

- kierująca podjęła manewry obronne ominięcia w chwili dostrzeżenia zagrożenia;

5. na podstawie art. 380 k.p.c. wnoszę o rozpoznanie przez Sąd II instancji pominiętych

wniosków dowodowych, w zakresie których Sąd I instancji nie wydał postanowienia o ich

pominięciu i dopuszczenie dowodu z opinii biegłych z zakresu:

- ortopedii;

chirurgii - traumatologii; rehabilitacji;

- psychiatrii;

dla wykazania faktów:

a) jakich obrażeń doznała powód wskutek wypadku z dnia (...) r. i jaki jest ich wpływ na zdrowie powoda,

* b) jaki był zakres cierpień fizycznych i psychicznych powoda i okres ich trwania,

c) określenie stopnia trwałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu powoda,

d) czy w związku z wypadkiem istniała konieczność dodatkowego leczenia, w szczególności zażywania leków, w jakim zakresie i o jakim miesięcznym koszcie,

e) czy powód korzysta lub będzie wymagał w przyszłości zabiegów rehabilitacyjnych, jeżeli tak, to w jakim wymiarze czasowym w skali miesiąca/roku i o jakim miesięcznym koszcie,

f) rokowań co do dalszego procesu leczenia i rehabilitacji,

g) czy i jakie utrudnienia życia codziennego dla powoda spowodował wypadek, jaki wpływ mają skutki wypadku na aktywność życiową powoda,

h) czy była konieczności, a jeżeli tak to jaki był wymiar i sposobu sprawowania opieki nad powodem po wypadku,

i) jakie są rokowania na przyszłość co do stanu zdrowia powoda,

j) czy powoda z uwagi na odniesione obrażenia i następstwa wypadku powinni zbadać biegli innych specjalizacji, jeżeli tak to jakiej, w szczególności wnoszę by biegły psychiatra wypowiedział się czy dla pełnej oceny uszczerbku na zdrowiu psychicznym powoda konieczne jest wydanie opinii przez biegłego z zakresu neurologopedii?

Ewentualnie wnosił o :

6. uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wraz z obowiązkiem dokonania rozstrzygnięcia w zakresie kosztów postępowania.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja powoda jest zasadna o tyle, że prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z powodu nierozpoznania istoty sprawy oraz konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego niemal w całości. .

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on badania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22, z dnia 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97, LEX nr 50750, z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, LEX nr 519260, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36, z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, LEX nr 178635, z dnia 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2).

Nierozpoznanie istoty sprawy następuje także w sytuacji dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej bez oparcia jej o właściwie ustaloną podstawę faktyczną i konieczności czynienia przez sąd odwoławczy po raz pierwszy lub ponownie wszystkich ustaleń faktycznych. Czyni to zasadnym uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji z uwagi na obowiązek respektowania konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12, OSNIC z 2013 r. Nr 5, poz. 68, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2021r. V CZ 66/20, baza Legalis).

Pełnomocnik powoda w skardze apelacyjnej zgłosił szereg wątpliwości co do opinii biegłego S., wątpliwości te wydają się być uzasadnione choć nie zostały poddane weryfikacji przez innego biegłego z tego powodu, iż Sąd uznał z jednej strony za zasadne dopuszczenie dowodu z opinii Instytutu ( a nie biegłego ) a z drugiej stronie oddalił wniosek o zwolnienie od uiszczenia zaliczki w kwocie 5000 zł na poczet tej opinii i wobec braku uiszczenia tej kwoty dowód pominął. Co do zasady należy podzielić stanowisko Sądu, iż w myśl art. 130

4§ 4 i 5 k.p.c. sąd tylko wówczas podejmuje czynności połączone z wydatkami gdy została uiszczona zaliczka w wymaganej wysokości. W razie braku zaliczki sąd pominie czynność połączoną z wydatkami.

W przedmiotowej sprawie sytuacja jest jednak szczególna o tyle, iż pełnomocnik powoda wnosił o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego natomiast Sąd zdecydował się na dopuszczenie dowodu z opinii Instytutu co w sposób istotny wpłynęło na wysokość zaliczki. W efekcie należy przyjąć, iż o dopuszczeniu dowodu z opinii Instytutu Sąd zdecydował z urzędu, a skoro tak to brak było podstaw do zobowiązania powoda do uiszczenia zaliczki (por. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Konsekwencją powyższego stanowiska jest stwierdzenie, że taki dowód powinien być przeprowadzony przez Sąd zwłaszcza w kontekście zgłoszonych do opinii zastrzeżeń. Sąd Rejonowy ponadto zupełnie pominął wnioski dowodowe o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy, nie zawarł żadnego rozstrzygnięcia co do tych kwestii choć winien wydać odpowiednie postanowienie ze wskazaniem podstawy prawnej takiego rozstrzygnięcia.

Przyjąć zatem należy, że wskazana podstawa faktyczna stała się absolutnie niewystarczająca do dokonania właściwej oceny prawnej roszczenia. Stąd wskazanie na konieczność dokonania istotnych i podstawowych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych związanych zarówno z okolicznościami zdarzenia jak i skutkami jakie zdarzenie to wywarło dla poszkodowanego.

W konsekwencji w pełni należy podzielić zarzut art. 286 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 205

12 § 2 k.p.c. i 235 § 1 pkt. 2 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c., w zw. z art. 235

2 § 2 k.p.c. w kwestii pominięcia zgłoszonych w toku procesu wniosków dowodowych w przedmiocie dopuszczenia dowodu z opinii biegłych.

Przechodząc do rozważenia zarzutów naruszenia prawa materialnego przypomnieć należy , iż zgodnie z art. 436§ 1 k.c. odpowiedzialność przewidzianą w artykule poprzedzającym ( tj. w art. 435 k.c. odpowiedzialność na zasadzie ryzyka) ponosi także samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. Odpowiedzialność określona w tym przepisie nie jest jednak odpowiedzialnością absolutną. Do wyłączenia odpowiedzialności kierującego mechanicznym środkiem komunikacji o którym mowa w w/w przepisie dojdzie wtedy gdy szkoda nastąpi wskutek siły wyższej, albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej za którą nie ponosi odpowiedzialności.

Do egzoneracji samoistnego posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody odpowiadającego na zasadzie ryzyka na podstawie art. 436 § 1 w zw. z art. 435 KC nie wystarczy ustalenie obiektywnej nieprawidłowości postępowania poszkodowanego, nawet wtedy, gdy stanowiło ono wyłączną przyczynę szkody w rozumieniu związku adekwatnego. Jeżeli przyczyną szkody jest niezawinione zachowanie poszkodowanego, co obejmuje sytuację, w której poszkodowanemu nie można przypisać winy ze względu na cechy osobiste, przesłanka egzoneracyjna nie zachodzi i odpowiedzialność posiadacza mechanicznego środka komunikacji nie zostaje wyłączona. Brak winy poszkodowanego nie stoi natomiast na przeszkodzie stwierdzeniu jego przyczynienia się do powstania szkody na podstawie art. 362 KC (wyr. SN z 29.9.2016 r., V CSK 717/15, Legalis; por. wyr. SN z 24.9.2009 r., IV CSK 207/09, OSNC 2010, Nr 4, poz. 58).

W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy wskazał, iż z jednej strony szkoda nastąpiła z wyłącznej winy poszkodowanego, z drugiej zaś podkreślił także, że kierującej pojazdem nie sposób przypisać winy co ma wynikać z opinii biegłych. Tymczasem przypisanie winy osobie upośledzonej w stopniu znacznym od urodzenia wydaje się być wątpliwe zwłaszcza w kontekście opinii biegłych neurologa i psychologa sporządzonej na potrzeby postępowania o ubezwłasnowolnienie toczącego się kilka lat po zdarzeniu. Biegli w tej opinii wyraźnie wskazali, iż niepełnosprawność poszkodowanego datuje się od urodzenia rozpoznając mózgowe porażenie dziecięce. Ciężar dowodu co do wyłącznej winy poszkodowanego spoczywa zaś na pozwanym i nie wystarcza tu wykazanie obiektywnie niewłaściwego postępowania gdyż niezbędne jest wykazanie winy.

Skoro zatem w myśl art. 425 § 1 k.c. osoba która z jakichkolwiek powodów znajduje się w stanie wyłączjącym świadome lub swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli nie jest odpowiedzialna za szkodę w tym stanie wyrządzoną to nie ma mowy o zaistnieniu przesłanki egzoneracyjnej w postaci wyłącznej winy poszkodowanego.

Sąd Rejonowy jak się wydaje akcentował także fakt braku winy po stronie kierującej pojazdem, chociaż wina nie jest przesłanką odpowiedzialności na zasadzie art. 436§ 1 k.c. w zw. z art. 435 k.c.

Reasumując wskazać należy, iż Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy co sprawia, iż zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego praktycznie w całości..

Dlatego też na podstawie art. 386§ 4 k.p.c. należało uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu w Opocznie do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi na podstawie art. 108§ 2 k.p.c. rozstrzygnięcie o kosztach procesu za instancję odwoławczą.

Dariusz Mizera